Өзекті мәселелер

  • 11.07.19

    САУЫҚҚАН  ЭКОНОМИКА САЛАНЫ  ДАМЫТАДЫ

     

    Еліміз  тәуелсіздік  алғаннан бастап-ақ нарықтық экономика сатыларына аяқ басуды ұйғарды. Оған дейінгі ауылшаруашылығы, егін  шаруашылығы деген салаларды тара­зы­дан түбегейлі алып тастаған жоқ. Ел экономикасының қарқынды дамуына осы салалармен қоса жаңа жо...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    Ізгілік пен қайырымдылық – адамзаттық құндылық. Тіпті, бұларды адамгершіліктің өзегі деп те атаған. Әр нәрсе өзінің мәнімен, өзін­дік қасиетімен қа­дірлі, құнды. Яғни адам өзінің мәні, қасиеті – адамгершілігімен, қайырымдылығымен қадірлі әрі  абзал  болмақ.

    Осы орайда Арис­тотельдің өзі «Бақыттың кілті – қайы­рымдылықта» деген екен. Демек, ізгілік, қайырлы іс – адам баласын бақытқа жетк...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    Тапсырманың да түр-түрі болады. Мұнан біраз уақыт бұрын ата-аналар тарапынан «үй тапсырмасын үйіп-төгіп бермесін» деген талап «төрге озған» еді. Рас, мектеп бағдарламасын шамадан тыс қиындату оқушының білімге деген ынта-жігерін төмендетпей қоймайды. Қит етсе, мұғалімдерді аяп, қаралап шығатын қауым көбейді. «Ұстазы жақсының ұстамы жақсы» деуші едік. Қазір әлеуметтік желіде ...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    Шілде басталмай, сауда орындарында қауын-қарбыздың саудасы­ қызды. Бау-бақша өнімдерінен көз сүрінеді. Нарықтағы бағалары былтырғы­мен  салыстырғанда  қымбаттау.  Қарбыздың  келісі  80-100, қауынның келісі 200-300 теңгеден сатылуда. Бірақ көпшілік  бағамен санасып жатқан жоқ. Шөл басатын әуес асты қалтасына қарамай алып жатыр. Негізі бақша өнімдері  шілде айының соңына таман піседі.  Та...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    ЖАҢА  СТАДИОНДАҒЫ   ЖАҢА  КЕЛЕҢСІЗДІКТЕР

     

    Өткен аптада сыр­бойылық футболсүйер қауым көптен күткен матч өтті. Ел біріншілігінің 17-туры аясында «Қайсардың» «Шахтерді» қа­былдаған кездесуі Ғ.Мұ­ратбаев атындағы орталық стадионның ашылу күніне сай келді. Жөндеу жұмыстарынан соң жап-жаңа алаң атағына ие бол­ған бұл нысан туралы азды-көп...

    Толығырақ...
Сәрсенбі, 26 Шілде 2017

«СЫР АНА» «СЫЙ» КҮТЕДІ PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
27.07.2017 11:56

 

Жоба   сметалық құны  –  336,7  млн  теңге.

 

Тарихи  даталар  дәйім дүйім жұрттың назарында. Сондай мерекелік мезіретте міндетті түрде әлеуметтік нысандар немес­е тарихи-мәдени, сәулет өнері ескерткіштері пайдалануға беріліп келеді. Оны жергілікті билік барынша әспеттеп, салтанатты түрде лентасын қияды. Сол думандатып ашылған дүниелер халықтың игілігіне қаншалықты  жарап тұр? Біздің басылымның №27 нөмірінде (20.07.2017 ж.) «Солтүстік» сапаржайының қазіргі жай-күйі туралы қаузағанбыз. Ендігісі – Қызылорда қаласының 195 жылдығына орай бой көтерген «Сыр Ана» стелласы. Алдымен нысанның құрылысы туралы қысқаша  мәлімет.  Бұл  жобаның сметалық құны 336,7 млн теңген­і құрайды.  Биіктігі – 39 метр. Елбасы «Сыр – Алаштың анасы» деп бағалаған өңір­дегі аталмыш монументтің сәуле­ті  тым  өзгеше.

– Ескерткіштің  сәулеттік  пішіні  биік­теген сайын өз діңгегіне айнала оралып, қазақ әйелінің сұлулығын паш ететін әйел мүсінін сомдайды. Сыр өңірінің ерекшеліктерін айқында­йтын бұл кешеннің басына сәукеле киген, мың бұралған қыпша бел әйел-ананың образын иелену мағынасы да осында. Ал әйел-ананың самал желмен тербетілген етегі Сырдарияның бұйра толқындарын бейнелейді, - делінген Қызылорда облысы әкім­дігінің ресми сайты сол уақытта таратқан хабарламада.­

Ең қызығы сол, бұл ақпараттан соң екі­ұдай пікірде қалдық. Әдетте, сәукелені әйел-ана  емес, ұзатылып бара жатқан қыз киетін. Оның өзіндік мағынасын ойлы оқырман өзі анықтар. Ал стелланың ашылу салтанатында сол кездегі облыс әкімі Болатбек Қуандықов:

– Өмір жібі – Сыр-Ананың қолында. Жаңа өмірге қадам басқан жас жұбайлар Сырдарияға келіп, тілек тілеуді дәстүрге айналдырған. Бұл үрдіс ұзақ жылдардан бері жалғасын­ тауып келеді. «Сыр-Ана» кешені де алдағы уақытта қызылордалықтар мен қала қонақтарының көптеп келіп, тағзым етер орнына айналады деп сенемін,- деді.

2012 жылдан бері осы маңда мерекелік шаралар тым аз өтті. Ұмытпасақ, монументтің ашылу салтанатында үлкен концерт болды. Одан кейінгісі есімізде жоқ. Қазіргі күні еш кәдеге аспай тұр. Күні кеше осы аумаққа бар­дық­. Сырдарияның жағалауында орналас­қан соң,  серуендеуге шығады жұрт. Әйтсе де, көз қызығатын көрнекіліктер жоқ. Әу баста стелла­ның төбесіне шығып, Қызылорданы жоғарыдан тамашалауға мүмкіндік бар-тын. Бүгінде есігі тарс жабылған. Тіпті, көптен ешкім  бақылауға алмағанға ұқсайды. Себебі стелланың әйнектері шаңнан көрінбейді. Оны қоршап тұрған жарық шамдары сынып, бірі жанса, екіншісі істен шыққан. Тізе бүгетін орындықтарды да шөп басып кетіпті. Сонымен қатар «Сыр Ана» кешенінің алдындағы алаңқай да балаларға қауіп төндіріп тұр. Ашық алаңда орналасқан жарық бағаналарының түбі ашық-шашық. Іші толған тоқ сымдары. Алда-жалда бүлдіршін сол сымға қол тигізсе, не болмақ?

Қорыта айтқанда, бюджеттен  миллиондап қаржы бөлінген нысан негізгі миссиясын­ толық атқармай отыр. Өйткені бұқараны сонда­  тартатын  тағылымды  шаралар  өткен  емес. Бар  дүниені ұқсата  алмай  отырған  жергі­лікті  билік  осы  мәселені назарға  алса  деген ниет  бар  бізде...

Қозы  Көрпеш  ЖАСАРАЛҰЛЫ

 


ҚАЗАЛЫНЫҢ ҚҰЗЫРЕТТІЛЕРІ ҚАШАНҒЫ ҚАТЫНАЙДЫ? PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
27.07.2017 11:52

Санаулы күннен соң Қазалыда өкілеттігі аяқталған және өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылған ауылдық округтер және Әйтеке би кенті әкімдерінің сайлауы өткізілмекші. Қазіргі таңда бұл тақырып аудан тұрғындарының басты назарында тұр десек, артық  емес. Кіммен тілдессеңіз де, әкімдер сайлауына бір тоқтамай кетпейді. Олай болатыны түсінікті де. Қашанда ел тыныштығын бәрінен жоғары қоятын қарапайым бұқараның ауыл тізгінін ұстайтын ел ағасының бойынан нағыз әкімге (әділетті, кішіпейіл, ізетті, мейірімді) тән қасиеттерді көргісі келетінін кімнен жасырамыз? Бұл пікірдің бұған дейін қызмет жасаған әкімдер өз міндеттерін дұрыс атқармады дегенді білдірмейтінін, керісінше ел тізгіні сеніп тапсырылған сол азаматтардың адамгершілігі, білік-парасаты, ұйымдастырушылық шеберлігінің арқасында аудан көлемінде ұрпаққа ұлағат тұтатын талай өнегелі шаруалар тындырылғанын атап кетпеу әділетсіздік болар еді.

Десе де, «айтылмаған сөз жетім». Осы ретте Қазалыда көптің көңілін алаңдатқан мына мәселені бүгіп қалу да жарамас. Бәлкім, біз көтерген жайт кейбіреулерге ұсақ-түйек болып көрініп, тілшінің өзі жазғандай міндетті жұмысын ұқыпты ат­қарса, онда тұрған не бар деп қынжылыс танытуы да мүмкін. Алайда тәртіпке бас игеннің құл болмайтынын Бауыржан Момы­шұлы атамыз текке айтты деймісіз. Бар гәп ауылдық округ әкімдері, мектеп дирек­торлары, мекеме басшыларының қызмет жасайтын жеріне көшіп бармай, аудан орталығы – кенттен, Қазалы қаласынан қатынап жүргенінде болып тұр. Әрі әлденеше жылдан бері қозғалып жүргенімен, әлі күнге дейін ащы ішектей созылып шешімін таппай келе жатқан түйткіл.

Қазалының төл перзенті (бұл жерде осы ауданда туып-өскендіктен тыныс-тір­шілігіне жете қанық деген мағынада) Нажма­дин Шамұратов аудан әкімі қызметі­не тағайындалған сәттен бастап осы мәселені жолға қоюға құлшыныс танытқан еді. Бір сәт қолдағы дерекке көңіл бөлсек. Қазалы аудандық мәслихатының кезектен тыс 47-ші сессиясында жасаған өзінің баян­дамасында Нажмадин Шәкизадаұлының «Кейбір округ әкімдері мен мектеп дирек­торлары аудан орталығынан қатынап жұмыс істеп жүрген фактілер бар. Қатынап­ істеуге қатаң тыйым салынады. Сол елдің тыныс-тіршілігімен қоян-қолтық араласпаған адам қалай басшы болады? Бұл мәселені де бір ай мерзімде шешетін боламыз. Жұмысқа қатынап істейтін лауазым иесінің орнына жұмысты адал әрі сол елге көшіп барып, жұмыс істейтін адамдар отыратын болады. Және де алдағы уақытта кадр мәселесіне аса жауапкершілікпен қарайтын боламыз. Басшылар арасындағы тәртіп бірінші кезекте тұратын болады» деген сөзін жергілікті «Тұран – Қазалы» газетінен (№77 (1237), 11 шілде 2015 жыл) оқы­ғандардың көңілінде аталмыш мәселенің шешімін табарына сенімі зор болғаны айдан­ анық. Арада тура екі жыл өтті. Бірақ аудан әкімінің тапсырмасын орындау тым созылып кетті. Табаны күректей жиырма төрт айдан бері әрі-бері қатынап жұмыс жасайты­н басшылар әлі де баршылық. Мұның өзі (аудан әкімінің сөзімен айтсақ) «Сол елдің тыныс-тіршілігімен қоян-қол­тық араласпаған адам қалай басшы болады? Қатынап істеуге қатаң тыйым салынатыны, бір ай мерзімде шешілеті­ні қайда? Орынды тапсырма неге уақытылы орындалмады? Елдің ортасына көшіп барып, жұмыс істеуге не кедергі?» деген көп­теген сұрақтарға жол ашты.

Қазекеңнің «пәлегі ащы, түйнегі тәтті» деген даналық сөзі бар. Мұны бекерге еске алып тұрғанымыз жоқ. Ауылға көшіп бару­ды түрлі себеппен кешеуілдетіп жүрген кейбір басшылардың тірлігін көргенде осылайша қынжыласың. Қазіргі таңда жалақ­ы төлеу төңірегінде (әсіресе бюджеттік сала қызметкерлерінің) ешқандай кедергі, кідіріс жоқтығы әмбеге аян. Жал­ақыны уақытылы алып (еңбегінің өтеуі екені де рас) тұрғанымен, ауылға көшіп баруғ­а құлықсыз. Себебі де белгілі. Кей­бірінің келіншегі аудан орталығында жұмыс жасаса, балалары да аудан орталығында оқиды. Жылы орнынан кім қозғалғы­сы келеді дейсіз? Алайда мойынға міндет алып, өзінен жоғары басшылар сенім білдірген соң қамданған да абзал сынды. Осы тұрғыда Нажмадин Шамұратовтың әрекет­ін өзгелерге үлгі қылып жеткізу әбден лайықты болар еді. Ауданға әкім болып тағайындалған соң ол іле-шала көшіп келіп, елдің ортасына орнықты. Әлдекімдердей ырғалып-жырғалып уақыт жоғалтпады. Осындайда бірінші басшының (аудан, мейлі ауыл, әкім немесе директор болсын) қашанда елдің ортасында жүргеніне не жетсін деп толғанасың. Көпшіліктің ішінде асқар таудай болып, жақсылығы (өмірде не кездеспейді дейсіз) мен реніші­не ортақтасып жүрсе, қабырғалы қауымға ғанибет, телі-тентекке айбат екені сөзсіз.

Бір қызығы, көршілес Арал ауданында басшылардың аудан орталығынан қатынап жұмыс жасау дерегі мүлде кездеспейді. Басшыны айтасыз, мамандарға да осындай талап қойылған. «Қызмет жасағыңыз келе ме, елдің ортасында болыңыз. Отбасыңызбен көшіп барыңыз» дейді теңіз төскейіндегі ел ағалары. Қазалыда неге осылай болмасқа? Бұл қадам «әкім бол, халқыңа жақын­ болды» тағы да дәлелдей түссе, мемлекеттің көлігімен ерсілі-қарсылы қатынайтындар­ға қазына қаржысын үнемдеуге септігін тигізер еді. Алысқа бармай-ақ, Қазалы қаласына аудан орталығынан немесе кент­ке қаладан қызметтік көлікпен қатынайтындарды мысалға алайықшы. Таңертең бастығын жұмысқа әкелу үшін жүргізуші әлденеше шақырымдағы қалаға немесе кентке келеді. Түсте, кешке тағы да әрі-бері жүретіні бар. Осы ретте мемлекеттік қызметшілердің әдеп кодексінде «Мемлекеттік меншіктің сақталуын қамтамасыз етуге, өзіне сеніп тапсырылған мемлекеттік мен­шікті, автокөлік құралдарын қоса алғанда, ұтымды, тиімді және тек қызметтік мақсатта­ ғана пайдалану тиіс» деп жазылғанын ескер­сек. Әрине, қызметтік мақсатта, мемлекеттің жұмысымен жүретіндігіне дауымыз жоқ. Алайда тәулігіне әрі-бері бірнеше мәрте жүретін көліктің айына, жылына қанша бензин жағатынын, бүгінгі бағамен қыруар ақша тұратынын есептесек, ұтымды­, тиімді деу қалай болар екен? Ал ауылдық округтерге қызметтік көлікпен қатынайтындар туралы айтпасақ та түсінікті.

Осы орайда жоғарыдағы аудандық мәслихаттың кезектен тыс сессиясындағы Шамұратов айтқан «Алдағы уақытта кадр мәселесіне аса жауапкершілікпен қарайтын боламыз» деген сөздерге де тоқтала кетсек. Кеңес өкіметінің «кадр бәрін шеше­ді» деген қанатты қағидасы естеріңізде шығар. Сол кезеңде Ленин орденінің иегері Шынтас Жалғасбаев басшылық жасайтын Қазақстанның 40 жылдығы атындағы кеңшарды (қазіргі Жанқожа батыр ауылы) сырт көз әзіл-шыны аралас «директорлар дайын­дайтын ауыл» деп атаушы еді. Осының айғағындай ауылда жемісті жұмыс жасап, мол тәжірибе жинақтаған Өткелбай Жолмырзаев, Қабақ Бимырзаев, Берік Бисенбаев, Жолдыбай Құлманов, Мәлкайдар Дүйсенов сынды тағы басқа бірқатар азаматтар кейін аудан, облыс көлемінде кеңшар директоры қызметін абыроймен ат­қарды. Ол тұста қатынап жұмыс жасау деген атаудың өзі мүлде ақылға сыйымсыз-тұғын.

Сондай-ақ Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы заңының 37-бабындағы «Мемлекеттік қызметшілерді мемлекеттік қызмет бабында ілгерілету олардың бiлiктiлiгi, құзыреттері, қабілетi, сiңiрген еңбегi және өзiнiң қыз­меттiк мiндеттерiн адал орындауы ескері­ліп жүзеге асырылады. Мемлекеттік органда мемлекеттік қызмет бабында ілгерілеу мемлекеттік органның штат кестесінде көзделген жоғары тұрған мемлекеттік лауаз­ымдарға сатылап көтеріліп орналасуды көздейді» деген сөйлемдер көңілге алуан ой салғандай.

Бір сөзбен айтқанда, Қазалының құзыреттілері қашанғы қатынайды?

Жұмабек ТАБЫНБАЕВ,

Қазалы  ауданы

 


ЖАЛАҚЫ ЖОҒАРЫЛАҒАНЫМЕН, ЖЕМҚОРЛЫҚ ЖОЙЫЛМАЙДЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
27.07.2017 11:50

Мемлекеттік қызметші – қоғам айнасы. Мың жерден мақтауы­н келістірсек те, жұрт үлгі алатын азаматтардан сын арылмай-ақ  қойды. Ақ  жағасын кір шалып, қу құлқынның кесі­ріне­н қолына кісен салынып жатқ­андары қаншама? Бірінің тәртібі  талқыға  түседі,  енді  бірі­нің қолы былғанады, соңы түр­меге тоғытылады. Сан саланы «жемқорлық» дейтін «жегіқұрт» жайлап алған. Мұның тыйы­латын түрі де жоқ сыңайлы. Тіпті, 2017 жылдың алғашқы алты  айының өзінде мемлекет­тік қызметшілер 1 млрд теңгеге жуық пара  алған.

– Ағымдағы  жылдың басынан бері пара  алғаны  үшін  900-ден астам адам ұсталды. Олардың  алған  параларының  көлемі әр­түрлі болып келеді. Бірақ, 1 миллион теңгеден кем емес,- дейді Мемлекеттік қызмет  істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының орын­басары  Айгүл  Шаимова.

Яғни, жемқорлықты түп тамыры­мен жоя алмайтынымызды тағы да ұғындық. Әйтсе де, ел алдында жүрген шенеу­нік­тердің бұлайша шалыс басуына нендей себеп? Яки, олар «құрғақ қасық ауыз жыртады» деген мәтелді жадына жақсылап тоқып алған ба? Әлде, «бермесең, алмаймын» дейді ме екен? Сауал­ көп, жауап жоқ. Ең қызығы, тұт­қындалып жатқан мемлекеттік қызметшілердің қатарында біл­дей басқарманың, не болмаса министрліктің лауазымдылары, тіпті, ауыл әкімдеріне дейін бар. «Айлығы шайлығына жетпейді» деп тағы да ақтап ала алмайсың. Десе де, жоғарғы жақ бұл қызметшілердің жалақысын 50 пайызға көтермек. Осы арқылы бүгінгі «дертке» дәру боламыз дейді ме? Кім білсін? Жалақы жоғары­ла­ғанымен, жемқорлықтың  жо­йы­латынына да сенім жоқ.

– Қосымша төлемді нәтиже көрсететін үздік қызметкерлер ғана алатын болады. Бағалау бойынша қызметкерлердің төрт категориясы болады. “Үздік”, “нәтижелі”, “қанағаттандырарлық” және “нәтижелі емес”. Қосымша төлемді тек “үздік” және “нәтижелілер” ала алады,- дейді Айгүл Шаимова.

Демек, бұрынғыдай еңбек өтіліне  және  лауазымына қарай жалақы төленбейді. Тек еліңе қандай еңбек сіңірдің, көрсе­тілген міндеттерді қалай іске асырдың, бір сөзбен айтқанда, қызметтегі жетістігің қандай, еңбекақың да сондай болмақ. «Таяқтың екі ұшы бар» дегендей, егер қарамағындағы қызметкер жоғары жалақы алу үшін басшысына «конверт» ұсын­басына  кепілдік  кәне?!

Қызметте жүріп теріс «қылық»  көрсететін  жауаптылар  да жетерлік. Мұндайда дана қазақ «семіздікті қой ғана көтереді» деп бекер айтпаса керек. Креслоның буымен өзін-өзі ұстаудан қалған қызметшілердің қатары да қалың. Осы жылдың бірінші тоқсанында-ақ облыста 198 мемлекеттік қызметкер жауап­кершілікке  тартылған. Аз ба, көп пе, өзіңіз саралаңыз. Әйтсе де, мемлекет мүддесі үшін еңбек ететін қызметкерлердің адалдығы көрініп тұрса дейміз...

Асан  ДӘУЛЕТ

 


«БИЫЛ ДА БІЛІМ САЛАСЫНДАҒЫ ЖЕМҚОРЛЫҚ КӨҢІЛ КӨНШІТЕР ЕМЕС» PDF Print Email
Жаңалықтар - Құқық құрығы
27.07.2017 11:44

Берікбол  БАЙХОЖАЕВ,

ҚР  Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа  қарсы іс-қимыл агенттігінің Қызылорда облысы бойынша департаменті басшысының  орынбасары,

Әдеп  жөніндегі  Кеңес хатшылығының  меңгерушісі:

- Берікбол Ұзақ­ұлы, әңгімемізді Әдеп жөніндегі Кеңеспен атқарылып жатқан нақты жұмыстардан бастасақ.

- Әдеп жөніндегі Кеңес – бұрынғы Тәртіптік Кеңестің жалғасы. Былтырдан бастап Әдеп жөнін­дегі Кеңес деп атауы өзгерді. Әрине, бұл тұрғыда біз өткен жылы  5  отырыс, биыл  және 7 отырыс өткіз­дік. 24 мәселе қаралды. Оның 11-і мемлекеттік қызмет­шілер­дің тәртіптік істері болса, 6 мәселе­ бо­йынша мемлекет органдарының басшылары, аудан әкім­дерінің есебін тың­да­дық. Бір мәселеде әдеп жөніндегі уә­кіл­дің есебі, сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуекелдердің қорытындысы айтылса, 5-еуі – өзге де мәселелер. Биыл өткен жылмен салыстырғанда тәр­тіптік істер аз. Дегенмен, бүгінгі таңда мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл заңнамаларын бұзушылықтарының профилактикасына мән берілу жөнінде тапсырма берілген. Жыл басынан бері бірнеше аудан әкімдерінің есебін тыңдадық. Бірінші кезекте Қазалы ауданы әкімдігі. Не себепті? Өйткені 2016 жылдың қорытындысы бойынша сыбайлас жемқорлық деңгейі ең жоғары аудан – Қазалы. Осы түйткілге орай біз оларға бірқатар кемші­ліктерін айтып, жүйелі жұмыс жасау жөнінде ұсыныс бердік.

- Облыста қай салада сыбайлас жемқорлық көрсеткіші жоғары?

- Білім және құрылыс саласында. Облыстық білім басқармасы басшысының есебін тыңдаған болатынбыз. Өйткені, өкінішке қарай, өткен жылғы көрсеткіш бойынша біздегі білім саласы – республикада сыбайлас жемқорлық деңгейі жоғары сала. Өткен жылы білім саласында 9 қылмыс орын алған­. Оның ішінде бесеуі – бала­бақшада. Мектеп директорлары парамен ұсталған. Балаба­қшада көбінесе, мемлекет иелігіндегі қаржыны жымқыру, талан-таражға салу қылмысы орын алған. Биыл да білім саласындағы жемқорлық мәселесі көңіл көншітер емес. Бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша білім саласындағы қылмыстар саны өткен жылға қарағанда әлі де көп болып отыр. Бұл мәселе облыс әкімінің мәжілісінде де қаралды. Білім басқармасына қатаң тапсырма берілді. Осыған байланысты аталмыш басқармамен бірлесіп, біздің департамент барлық аудандарды аралап шықты. Мектеп директорлары, балабақша меңгеру­шілерімен кездесу өткізді. Осы түйінді мәселені олар жылдың басында жүргізуі керек-тін. Мәселен, мектеп директорлары былтыр техникалық қызметкерлерді жұмысқа алу үшін пара сұраған. Жаңақор­ған, Шиелі  аудандарындағы мектептерде осындай келеңсіздіктер орын алған. Айлық жалақысы 30 мың теңгеден аспайтын техникалық қызметкерлерді жұмысқа алу үшін 200 мың теңге, 250 мың теңге пара сұрау – өте әбес іс. Сондықтан біз білім басқарамасымен бірле­сіп, тиісті жұмыстарды қолға алдық. Техникалық қызметке­рді жұмысқа алу қоғамдық кеңестер, жергілікті қауым­дастықтарда қаралса деген­ ұсыны­стар көтерілді. Қарап отырсақ, мұндай  жұ­мыс­тарды облыстық білім басқармасы кеш қолға  алып отыр.

- Ал ауыл шаруашылық са­ласында нендей өзгерістер бар?

- Соңғы маусым айында Шиелі ауданының ауыл шаруа­шылық бөлімі басшысының тәртіптік мәселесі қаралды. Субсидияға байланысты. Мы­салы,­ заңдылығы бойынша субсидия төленуі үшін 50 бастан асқан аналық бас сиыры бар болуы керек. Ал осы заңдылықтар бойынша прокуратура тексерген кезде субсидия алған шаруашылықтардың көбісінде мал басы 50 басқа жетпеген. Яғни, 10 миллион теңгеден астам қаржы заңсыз берілген. Осыны қайтару мә­се­лесі көтерілуде. Субсидия берген кезде құжаттардың шына­йылығын аудандық ауыл шаруа­шылығы бөлімі қарауы қажет. Сол себепті Шиелі ау­дандық ауыл шаруашылығы бөлімінің басшысына “қыз­метіне толық сәйкес еместігі туралы ескерту” түріндегі тәр­тіптік  жазаны  қолдану  жөнін­де  ұсыныс  берілді.

- Сонда  10  миллион теңге бір  шаруашылық  қайтаруы  тиіс  қаражат па?

- Бұл жерде 8-9 шаруашылық бар. Кө­бісінің қар­жы сомасы 1 миллион теңгеден асады.

- Сыбайлас жем­қор­лыққа қар­сы 2015-2025 жылдарға арналған стратегия бойынша облыс көле­мі­нде қандай шаралар ұйым­дастырылып  жатыр?

- Еліміздің сыбайлас жем­қорлыққа қарсы саясатын түсіндіру бағытында бірқатар шаралар атқарылып жатыр. Сыбайлас жемқорлықтың алдын­  алу бойынша, жалпы керект­і статистикалық мәлі­меттерді  атап  отырмыз.  Өткен жылы Қызылордаға Агенттік төрағасының орынбасары келді. Облыста  үлкен  жиналыс өткізді. Сол жолы соңғы кезде ұсталған басшылардың бейнеролигі көрсетілді. Онда жоғары­ басшы лауазымдағы қызметкерлердің қылмыстық әрекеттері туралы айтылған. Осы  бейнежазбаны  көпшілік  жинал­ған жерлерде, көптеген кездесулерде көрсеттік. Мақсат – Қазақстан азаматта­рының заң алдында бірдей екендігін, заңды бұзғанның жазадан құтылмайтындығын  түсіндіру.

Биыл Агенттікпен сыбайлас жемқорлықтың алдың алу бағытында республика бойынша бірнеше жобалар іске асырылуда. Оның бірі «Парасыз болашаққа бірге» атты акция аясында мобильдік топ құрылды. Мобильдік топтың мақсаты – тұрғындармен, еңбек ұжымдарымен кездесу өткізіп, еліміз­дің сыбайлас жемқорлыққа қарсы жүргізіліп жатқан мемлекеттік саясатын, жемқорлық құқықбұзушылықтар үшін көзделген жауапкершілікті түсін­діру. 2017 жылдың 6 айын­да мобильді топ жалпы  саны 10 398 адамды қамтыған 82 кездесулер мен 38 қоғамдық қабылдаулар өткізді. Сондай-ақ, «Есіктен есікке» жобасы. Бұл жарнама арқылы жемқорлыққа деген жауапкершілік жүгінің зор екенін көрсету. Осы ретте 1424 сенім теле­фоны  жарнамаланады. Сыбайлас жемқорлық әрекетін көр­ген адам осы байланыс нөмірі­не кез келген уақытта тегін қоңырау  шалуға мүмкіндігі бар.  Және  хабарласқан  азамат туралы ақпарат құпия сақталады. Қоғамдық қабылдаулар мен семинарлар, тұрғындармен кездесулер – осының барлығы сыбайлас жемқор­лықтың  алдын  алу, оған қарсы тұруға байланысты іс-әрекеттер тізбегі. Сингапур елінің құрушысы, сол елдің атасы Ли Куан Ю «Жоғарыда отырған басшылар сыбайлас жемқорлықтың барын білмейтін болса, онда олар оны жасырып отыр» дейді. Сондықтан әрбір басшы сыбайлас жемқорлықты өздері анықтап, оларды жою бағытында жұмыстар жасауы керек.  Білесіздер, Сингапур елі – қазіргі таңда өте жақсы дамыған, сыбайлас  жемқорлық көрсеткіші өте төмен елдердің бірі.

- Сингапур елі деп айтып қалды­ңыз, бұл – 2008 жылғы мәлімет. Сингапур – Азия елдеріндегі сыбайлас жемқорлық көрсеткіші ең төмен ел. Қазіргі уақытта қалай? Осы елдердің жемқорлыққа байланысты жұмыстары біздің мемлекеттің тәжірибесінде қаншалықты қолданы­лып  жүр?

- Соңғы  сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  іс-қимыл  туралы заңға 6 мемлекеттің озық тәжірибелері енгізілді. Олардың сарапшылары қатысты. Мәселен, сыбайлас жемқорлық жағдайлары  туралы хабарлаған адамдар жайлы құпия ақпараттарды қатаң сақтау, сыбайлас жемқорлықты өздері анықтау мәселесі, сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау жүргізу – осыларды Сингапур елінің тәжірибесі деп айтуға болады. Сондай-ақ, АҚШ-тың мемлекеттік қызметшілерге сыйлық алуға тыйым салатын нормаларды көздейтін тәжірибелері енгізілді. Мысалы, бізде мемлекеттік қызметшілерге сыйлық алуға болмайды. Сыйлықтың көлемі 2 АЕК-тен (4538 теңге)  асып  кетсе, қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Үш жылдан бес жылға дейін бас бостандығынан айыру, мүлкін тәркілеу, 50 еселенген айыппұл салу сияқты жазаға тартылады.

- Бұл елдерде сыбайлас жемқорлық төмен болуының  сыры  неде?

- Трансперенси Интернэшнл деген Халықаралық зерттеу ұйымы бар. Бұл ұйым әр елдегі сыбайлас жемқо­рлықты қабылдау индек­сіне байланысты рейтинг­  жүргізеді.

- Биылғы көрсеткішке тоқталсаңыз.

- Өткен жылғы деректер бойынша  біздің  еліміз  131-орында тұр. Осы жылы 102-орынға түстік деген ақпарат бар. Салыстырып қарасақ, біз ең жақсы көр­сеткішке қол жеткізіп отырмыз. Жемқор­лыққа мүлдем төз­беушілік  көзқарасы жоғары ондықтың бірінші орнында Дания, содан кейін Жаңа Зеландия, Финляндия, Швеция, Швейцария, Норвегия, Сингапур сияқты елдер­ бар. Сингапур осы алғаш­қы ондықтан үнемі көрінеді. Тәуелсіздік алған жылдарында ол ел де сы­байлас жемқорлық жайлаған мемлекет-тұғын. Алайда соңғы 30 жылда  олар  үлкен жетістікке  жетіп  отыр.

- Сингапур елі бұл жетіс­тікке қандай жұмыстары ар­қылы­   жетті?

- Оларда ашықтық, жариялылық бірінші кезекте тұрады. Екіншіден, сот жүйесінің тәуелсіздігі, бюрократтық рәсімдерді азайту, сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуекелдерді  анықтау. Одан кейін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға кеңінен көңіл бөліп жатыр. Сонымен қатар, мемлекеттік қызметшілердің жалақыларының жоғары, сыбайлас жем­қорлыққа қатысты жазаның қатаң болуы едәуір әсерін тигізе­ді. Әрине, ол елді бізбен салыстыруға келмейді. Ол шағын­ мемлекет болғаннан кейін барлық жерде камерамен бақылау күшті. Біздің елі­міз, Құдайға шүкір, кең байтақ. Ал біздегі барлық жерге бейнекамера орнатсақ, үлкен шығын болар еді. Дегенмен, осындай оң тәжірибелерді қолға алып отырмыз. Жемісін береді деп ойлаймын.

- Ашықтық, жариялылыққа байланысты қазір қоғамда әртүрлі пікірлер бар. Осыған сіздің  көзқарасыңыз  қандай?

- Менің ойымша, ашықтық, жариялылық болуы қажет. Мәселен, біз меритократия (әділеттілік) қағидалары бойынша кеңінен шаралар атқардық. Конкурстардың әділ түрде өтуі басты назарға алынған. Байқаушы ретінде ҮЕҰ,  партия өкілдері белсен­ді қатысуы  қажет. Керек  бол­са­, БАҚ өкілдері де қатыс­қаны жөн. Бізге  бұқаралық  ақпарат құралдары өкілдері­нің белсенділігі қажет. Биыл өткен жылға қарағанда артты. Дегенмен,­ аса көп емес. БАҚ өкілдері әлі де белсенділігін арттырғаны абзал.

- Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптас­тыруға байланысты облыс бо­йынша  семинарлар, кездесулер көп өткізіледі. Оның маңызы белгілі. Нәтиже  қандай?

- Нәтижесін біз бағала­маймыз. Оны әлеуметтік са­уал­нама жүргізу арқылы тә­уел­сіз  ұйымдар  бағалайды.

- Жемқорлықты  анықтауға көмектесетін тұлғаларға мемлекет тарапынан қанша қаражат  бөлінеді?

- Үкіметтің қаулысымен сыбайлас  жемқорлықты  анықтауға жәрдемдесетін азамат­тарға сыйақы беру көзделген. Былтыр 24 мил­лион  теңге  қаралса, биыл  27 миллион теңге бөлініп отыр. Мұны азаматт­ардың жемқ­орлыққа бейжай қарамайтындығының нәтижесі дер едім.

- Қазір мемлекеттік қызметшілердің қоғамдағы мәртебесі қандай? Және оны көтеру үшін қандай ұсыныс айтар едіңіз?

- Мемлекеттік қызметшілердің мәртебесін көтеру керек­. Бізде тек сыбайлас жемқор­лықпен күрес ғана емес, жастарды мемлекеттік қызметке тарту мәселесі қолға алынып жатыр. Мемлекеттік қызметшілерге қызығушылық қазіргі таңда азайды. Өйткені мемлекеттік қызметке келетін азаматтардың саны бір жыл­дары күрт төмендеген. Әйтсе де кейінгі жылдары көбейіп келе жатқаны қуантады. Осы орайда үздік мемлекеттік қызметшілерді марапаттап, оларды БАҚ-та насихаттаса дей­мін. Өйткені қарапайым халық мемлекеттік қызметші­лердің қандай қызмет жасап жатқанын білмейді. Бәрінің көзқарасы сол, мемқызметкерлер  тиісті  артықшылықтар алып, жемқорлық әрекеттер жасайды дейді. Ал қаншама азаматтар өзінің қызметін адал атқарып жүр.

- Сыбайлас жемқорлық мәселелері туындамас үшін  мемқыз­меткерде  қандай  адами қасиет  болуы  қажет?

- Әрине, бірінші кезекте адал, таза болуы керек. Әділ шешім қабылдауы керек. Менің ойымша, параның өзінің адамгершілікке кері әсері бар. Мәселен, пара беруш­і  адамның  тұрмыстық қиындығы болуы мүм­кін. Ол соған қарамастан несиег­е  болса да қаражат табуға­ тырысады. Ал пара сұралмаса, сол ақшаны ол отбасының  керек-жарағына жаратар  ма  еді? Сол жағынан  алып  қарау  керек. Дінде де адал  еңбекпен нан табу­ға үндейді емес пе?

- Осы қасиеттер сіздің бойыңыздан қаншалықты табылады?

- Мен өзімді мақтағандай болатын шығармын. Бірақ мен өз қызметімде адал болуға, адамгершіліктен таймауға тырысамын. Бағаны жұртшылық айтар.

- Өтірік айтасыз ба?

- Өтірік айтпауға ты­рысамын. Әзілдеп айтуым мүмкін. Немесе отбасымда, екі адамның арасында ұрыс-керіс болмау үшін. Ал қызметімде қашанда шындықтың  жағындамын.

- Әңгімеңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан

Жазира  БАҒЛАН

 


СПИННЕР: пайдасы мен зияны қандай? PDF Print Email
Жаңалықтар - Ой-талқы
27.07.2017 11:31

Көзге көрінгенге тез үйірсектеп кететін әдетіміз емес пе? Батыстың қаңсығы мен таңсығын өгейсітпей, өзімізге еншілеп те аламыз. Тартыну мен қымсыну деген жоқ бізде. Бұлай деуге не себеп? Өткенді қазбаламай-ақ, соңғы кезде сәнге айналған спиннерді алайық. Алыпсатарлардың саудасын қыздырған осы бір ойыншық турасында не білеміз?

Соңғы кезде сұранысқа ие зат­тардың арасында көш бастаған алақанға­ сыятын аядай ойыншық десе­к сенесіз бе? Еңбектеген  баладан еңкейген қарт­қа дейін ермек қылады бұл затты. Интернет желісінде де толған­  жарнама­. Дүкен сөрелерінде де сіресіп тұр. Өндірушілер мен сатушылар халықтың қалтасын қағып, «антистресс» деп алдай­ды кеп. Ал, расынд­а солай ма? Дамыған елдер дүрмектей қорыққан ойыншықтың нендей сиқыры  бар? Ты­йым салын­ған темірдің біздің елде қолдан-қолға жетпей таусылуының сыры неде? Ақиқатын аңдайық...

 

ТАУАР   ТАРИХЫ

Алғашқыда ұшқалақ адамдарға арнайы­ дайындалған ойыншықтың атауы «Fidget spinner» болды. Кейіннен саусаққа арналған мини-жаттығу құралы ретінде таныла бастады. Осыдан кейін бір бағытталса, екі минутқа дейін тоқтаусыз айналатын құрал қолдан­ушылардың санын күрт өсірді.

Спиннердің тарихы Ренсселлер поли­техникалық институтында оқы­ған 65 жастағы химик Кэтрин Хэттингердің  есімімен  тығыз  байланысты. Осыдан ширек ғасыр бұрын ойыншықты Хэттингер өз атына патенттеп те үлгерген. Бастапқыда ойыншық ұшқалақ, қолды-аяққа тұрмайтын күйгелек балалар үшін арнайы шығарылған екен. Тіпті тынымсыздар үшін таптырмас құрал ретінде танылған. Ал кей жерде ойыншықты шығаруға Кэтриннің балала­рының  сирек кездесетін бұл­шық ет ауруымен науқастануы себеп деген ақпарат  бар. Дегенмен алғаш­қыда бұл ойыншық көптің назарын аудара алмад­ы. Ағымдағы жылы ғана әмбеге аян болды. Әлем елдерінде соңғы екі айдың өзінде 50 миллион данасы сатылы­п  үлгерді.

Мамандар  алақандай  ойыншықтан зиянның аз екенін алға тартып отыр. Десе де пайдасының да жоқ екенін жасырмады. Ал нарық баға­мында  алыпсатарлардың  айы оңынан туды. Бағасы да қолжетімді, қалтаға салмақ  салмайды дейді.

Қазір  ең  өтімді  тауарымыз – осы. Балалар да, ересектер де ебін тауып қолдануды  қалайды. Бағасы  біздің  қалада 800-2000 теңге аралығында. Ол заттың сапасы мен құрылымына қарай. Өтімділігі  жақсы болған  сайын, біз әкелеміз. Әйтпесе, халық қызықпаса, шығындалып  неміз бар? Біз әкелген ойыншықтардың сырты­ тегіс, пластикалық  түрле­рі. Керамикалық  тірегі  бар спиннерлер  ұзағырақ айналады, ал метал­л  тіректілер  баяу  әрі аз айналады. Балалар ең жеңіл плас­тикалық түрін алады­, себебі тез, әрі ұзақ айнала­ды. Мета­лдан, ағаштан, те­мірден, пластиктен немесе бірнеше металдың қосын­дысынан жасалған түрлері кездеседі, - дейді сатуш­ы (атын айтудан бас тартты).

ТҮЙІН. Аталған ойыншықтың адамның жүйке жүйесін  тыныштандыратын  қасиеті  бар  дейді-мыс. Енді бірі  психологиялық  ауытқушылыққа  алып  келеді деген­  пікірде. Ал біз біреудің ақшасын қызғанып, іштарлық етпеймі­з. Көңілге қонымдыны таңдауға кез келген адамның­  құқығы  бар.  Тек баламыздың  болашағын  сөз еткенде сан соғып, бармақ шайнап қалмасақ, игі. Сондық­тан  өзіңіз  таразылаңыз, оқырман!

Қ.ВЛАДИМИРҚЫЗЫ

 


 

Дәрігер  дерегі

Дара  ТҰРЫМБЕТОВА,

№6 қалалық емхананың педиатры:

– Халық өзі қызық қой. Тым еліктегіш. Көзіне көрінген нәрсені алмай тынбайды. Қалтасындағы соңғы тиынын да базаршылар мен қазаншылардың қолына ұстатып кетуден тайынбайды. Негізі спиннерд­ің  айтарлықтай зияны бар деген түсінік қате. Өйткені оның  құрамы  әлі  зерттелініп  болған  жоқ. Құрамында сынап бар ма, жоқ па, алдағы уақытта анықтала жатады. Бізді  толғандырған  мәселе – балалардың  жап­пай­  аңсарының  аууы. Бала  психологиясына  айтарлықтай­ ауыртпалық әкеледі. Айналмалы темірге телмірген жеткіншек алдымен психологиялық ауыртпалықты сезінеді, көз көруі семиді. Бір нәрсеге жіпсіз байланып­, айналдырып отыруды жөн көреді. Тіпті айналмалы бөлшектері  ажырап, денсаулыққа  айтарлықтай  зиян әкелгені туралы да ақпа­рат­ бар. Сондықта­н мейлінше мақтан қууды емес, ақылмен іс жасауды мақса­т  тұтайық.


Психолог  пайымы

Алтыншаш   ІСКЕНДІР,

№3 емхананың  психологі:

– «Баланың саусақ, буын жаттығуларын жасауына өте қолайлы құрыл­ғы. Стрестік жағдайдан арылуға да әсер етеді. Ашуланған кезде сабырға келуге, ренжу мен қобалжу сезімдерінен арылуға көмектеседі» деген пікір интернетте өріп жүр. Тіпті, ғалымдардың пікірінше, осыдан  кейін балалар қолын қытырлатуды, тырнағын шайнау мен үстелді тарсылдатуды азайтады екен. Десек те, алғашқы өндіруші АҚШ-тың өзінде оқушыларға спиннерді пайдалануға тыйым салынған. Яғни мектептерге әкелуге рұқсат берілмеген. Негізі адам психологиясы, оның ішінде баланың психикасы өзгергіш, құбыл­ғыш келеді. Эмоционалды тұрғыда сыртқы факторларды тез қабыл­дайды, сәйкесінше тез жиренеді. Сол сияқты көзді  қызықтыратын  ойыншықты  да әліптің артын бақпастан, алып үлгерді. Шынтуайтында, спиннер бала­ның ойлау қабілетін тежей­ді, бала айналмалы ойыншыққа қарағанда гипноз секілді басы айналып, ауырсынуды сезінеді. Көзі қарауы­тады. Сондықтан керексіз ойыншық деп білемін мұны. Керісінше, ертегі кітаптарын оқып, түрлі интеллектуалдық  ойыншықтарды  пайда­лан­са, құба-құп.

 


СЫНҒА СЫЛТАУ ІЗДЕП НЕ КЕРЕК? PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
27.07.2017 11:28

«Сын түзелмей, мін түзелмейді». Біз осы жауыр болған мақалдың­ мағынасын әлі жіті түсінбей жүрміз-ау?! Негізінде, қателігіңді ұғыну мен сынды қабылдай алу – жақсы қасиет. Бекерд­ен-бекер ілікке сылтау іздемеңіз. Ал сын садағына ұшыра­дың ба, демек, жұмысыңда шикіліктің болғаны. Иә, рас, кейде орынсыз дүниелер қозғалып жатады. Дегенмен, бұрыс әрекетіңді дұрысқа шығару өскендігіңді  көрсетпейді. Керісінше... Олай деуге де себеп бар. Тарқатайық. Қазір әлеуметтік желіле­р арқылы  күніне мыңдаған жаңалықтармен сусындап отырамыз. Қажетті ақпаратты алып, керек емесін сүзгіден өткі­земіз. Мейлі ол шығармашы­лықтың адамы, мейлі ол әкім­дік­тің ресми парақшасы, мейлі ол әнші ме, басым бөлігі сынды қабылдай алмайды. Мойындайық. Мәселен...

Жақында ғана Арал ауданы Сексеуіл кентіндегі мәдениет үйінің уақытша жұмыс істемей тұрғандығы туралы ақпарат жарық­қа шықты. Осыдан 2 жыл бұрын пайдалануға берілген бұл ғимаратта не жарық, не судың жоқ екендігі айтылды. Бақандай 147 млн теңге жұмсалған жоба жұрт игілігіне жарамай тұр. Бұдан кейін әлеуметтік желіде кенттің, ауданның жауаптылары бұл сыни материалды жоққа шығарып бақты.­ Кейбірі өз парақшала­рымен, енді бірі фейк (жалған парақ­ша. - ред.) парақшаларымен пікір қалдырған. Ең қызығы сол, басым бөлігі бейнежазбада көр­сетілген жайтқа шаң жуытпады. Десе де, атқамінерлердің айтары басқа.

 


 

Қызылорда  облысының  әкімі

Қырымбек  КӨШЕРБАЕВ:

– Халықтың түсінбегенін түсіндірейік, қарайтын  мәселесін қарайық, шешілмеген мәселесін шешейік. Шешілмейтін  мәселе­сін  шешілмейді  деп айтайық. Созбалаңға салмайық, нақты жауабы­н айтайық. Өтірік айтпайық, - деген болатын кезекті жиындардың  бірінде.


 

 

– 2015 жылы аймақ басшы­сының өзі келіп ашты. Одан кейін  мәдениет  үйі  жұмыс істе­ді. Қазіргі таңда мәдениет үйінің құжаттарын толық рәсімдеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Осы себепті инфрақұрылымдар уақытша жұмыс істемей тұр,- дейді Сексеуіл кенті әкімінің орынбасары  Азамат  Жеңісұлы.

Бір байқағанымыз, кейбіреулердің көзге шыққан сүйелдей боп көрініп тұрған нәрсені нелік­тен жоққа шығаратындығы түсі­ніксіз. Міне, осындай жайттардың жиілеп кеткендігі қынжылыс тудырады. «Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам» дегендей, соңғы уақытта әлеуметтік желілерде ресми парақшалар сыни жарияланымдарды мойындағысы келмейтіндігі «қызық». Десе де, бұқараның көзі әлдеқашан ашылған. Сынға сылтау іздеп не керек?

Қоңыр  ҚАЗ

 


ЖАСЫРЫНҒАН ЖОЛ БЕЛГІСІ PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
27.07.2017 11:16

Бұған дейін жұрт жол патрульдік полициясы қызметкерлерін талай әзілге арқау етті. Мұны біз ойдан шығарып отырған жоқпыз. Ел айтады. Соның бірі «Жол сақшылары тал артында тығылып тұрады» дейді. Халық айтса, қалт айтпайды ғой. Десе де, жол қауіпсіздігін қамтамасыз ететін мамандарды масқаралағымыз кеп отырған жоқ. Әйтсе де, көңілді күпті кеткен кейбір олқылықтарды назарға ұсынбақ ниеттеміз.

Соңғы уақытта жүргізушілер тарапынан көше қиылысындағы жол белгілерінің дұрыс орналаспағандығы жиі айтылып жүр. Әрине, мұның соңы жақсылыққа апармайды. Себебі жол белгілері – көлік тізгіндеген жүргізушінің негізге алар бағдаршамы. Қаладағы орталық көшелердегі жол белгілері кейбір жүргізушілерді әбден састырып отыр. Мәселен, Ы.Алтынсарин мен Амангелі Иманов көшесінің қиылысында орналасқан басты жолды белгілейтін жол белгісі елеусіз тұр дейді жүргізушілер. Яғни, анық байқалмайды, сондықтан осы маңда көлік қақтығысы жиі орын алатынға  ұқсайды.
– Рас, қаладағы жол белгілері дұрыс орнатылмаған. Ақ жолақтар дұрыс сызылмаған. Екіншіден, жол-көлік оқиғасы орын алған жағдайда көбіне жүргізушілер кінәлі боп жатады. Алайда оған жаяу жүргіншілер де себепкер. Белгіленген аймаққа бармай, жолдың қақ ортасынан кесіп өтеді. Осыны жауапты сала мамандары қатаң назарға алса екен, - дейді тәжірибелі жүргізуші Мұхтар Оспанов.
Жүргізуші сөзінің жаны бар. Әйтсе де, басқа да жол белгілері мүлде көрінбейтін көшелер көп. Тіпті, кейбір көшелерде белгілер бар да, жаяу жүргіншілер өтетін жолақ жоқ. Қайталап айтайық, мұның соңы жақсылыққа әкелмейді. Оған кім кінәлі?

 

Қозы  Көрпеш   Жасаралұлы

 


ЖЕТЕКШІ САЛАНЫҢ ЖҰЛДЫЗЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
27.07.2017 11:12

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында көптің көкейіндегі аса ділгер мәселе­лерді толғағанына аға буын өкілдері дән риза. «Туған жер» бағдарламасы жүрек қылын шертетінін замандасымыз Арапхан да желдірте сипаттайды. Байқауымызша, өзінің ауыл-аймақ аманатына қолында күш, мүмкіндік тұрғанда аянып қалмағанын дәтке  қуат  тұтатын  секілді. 1989 жылы Ақбастыға, 1991 жылы Құландыға жоғары кернеулі электр желісін тартуға бар ынта-шынтасымен дедек қаға үлес қосқанына мың да бір шүкіршілік  айтады.

Маған оның жайбарақат сәті сирек­ сияқты көрінеді. Жол-жөнекейдегі асығыстыққа ұқсамайды. Ұзақ сонар әңгіме-дүкен құрсаң да, дидарынан белгісіз мазасыздық ұшқыны мен мұндалап тұрады. Бақсақ-көрсек, бұл дағды жаратылыстан емес, қалпелсіз қызметтік ұстанымнан туындайды екен.

Солай болуы заңды тәрізді. Аудандағы жетекші сала – энергетика­ тұтқасын отыз жыл бойы мығым ұстаған Арапхан Сұлтановта жайбарақат кез болмапты. Кабинетке сыймайтын, қала-даланы бойлаған бағаналардағы сым ызыңы құлағын шулататын жауапкершілік дабылы оны барынша­ сергек етіп қалыптастырды.

Бұлай топшылауымызға негіз жоқ емес. Өзі де ит арқасы қияндағы Ауанда туып-өскен. Майшам жалыны күйелештеген пиалайды ысқылап, білтені қайшымен күзеген, керосинді қауіпсіз тұсқа тыққыштаған аналардың түнгі жарыққа дайындығы естен кетер ме?! Электр лампасы жарқ еткен­де, әлеуметтің осы сала еңбеккерлеріне «көзің ашылсын!» деп сырттай батагөй тілегін арнауы қай құрметтен кем екен?! Ал зауқайым жарық өшкенде, абыр-сабыр күй кешет­ін мыңдардың әттегенайы дықсыз өкінішке айналып кетпей ме?!

Медальдың екі жағы сияқты осы тіршілік қағидасы Арапханға еш­қашан арқаны кеңге салдырмады. Тапсырма нақтылығы, күтімдарлық оның басты талабы болды. Қызметкерлерді жұмысқа тасымалдайтын сықырлауық ескі автобус, апаттық жүріске митыңдап жорғалайтын қысқа қорапты жүк көлігі, ауыр жүктен өркеші жауыр болған түйедей талтақ кран әлі күнге энергетиктердің «тілалғыш тұлпарындай» көзге  оттай  басылады.

Не болса соған ауыз қышытпайтын шыдам мен шебер ұйымдастырушылық Сұлтановты талай сында сүріндірген жоқ. 1981 жылы аудандық электр жүйесі басшылығына бекіті­лгенде, тосылтқан бір ауыз қатқыл­ сұрақ әрқашан тік тұрғызады. «Өлетін жеріңді білесің бе?», - деген аудан басшысы Бодаш Уәлиев­тің сол суық сөзі оны тоқмейілсу, оқшаулану  дертіне  жолатпады.

Жауабы да есінде, нәтижесі де нәрлі. Ол тұстары қалаға ауызсу Аман­ө­ткел құбыры арқылы жеткізілетін. Ондағы насос станциясы жұмысында үзік болмауы шарт. Сол үшін Арапхан­ Аманөткелге үш бірдей тараптан: Қазалы-Райым, Бөген және Арал желіле­рі арқылы электр қуатымен нығайтуға  күш  салды. Сарыбұлақ суы еншімізге тигеннен соң да өндіріс атаулыны өркендету күн тәртібінен түспейтін төте тапсырмаға айналды.

Білім, емдеу орындары, халықтың күнбе-күнгі сұранысын өтейтін барлық жүйенің іркіліссіз жұмыс істеуі­не аудандық электр жүйесі кепілдік етті. Жүздеген тірек бағана, мыңдаған шақырымдық айналым жасататын ағымдағы және жедел жөндеу жұмыстары, 200-ден астам қосалқы стансаның қалыпты қызмет ырғағы басты назарда тұрды. Дария мен теңіз жағалауы, қыр бетінің дәулеті артып, сәулеті жарасқанын аңсайтын Аралды нұрландырған Арапхан Сұлтановтың ағеден пейілінде қалпел болмаған. Құрметті еңбек демалысына шыққа­лы, төл ұжымына деген ықы­ласы еселене түскендей. Жүдә, сала майталмандарының  мәртебесін  көтеруге қозғау салып та қояды.

Қалам ұстағанға әр кейіпкер өзінше ыстық. Жазбағың мен айтпағың үнемі бір қазанда қайнай бермейді де. Жетпісті ойнап жүріп бағынд­ырған Арапханның келесі белес­терін де жетекке алатынына күмәніміз жоқ. Жады мықтылығын, қағазға пісенттілігін байқатқан бір дерекке арнайы бұрылмасқа амалымыз қалмады.

Кезекті кәсіби мерекеміз тұсында арқамнан қағып, басын шайқады. «Сен жазған баяғы сын мақала ойымн­ан кетпейді»,-деп қысыла күлімсіреді. Жүзінен нұр есіп тұр. Өкпелік емес, ризашылыққа жол берген­. Есесіне, мен ұмытыңқыраппын. Келесі күні жеке архивіне жүгіндірді.

Сарғайған газет қиындысы. «Толқы­нның» 1999 жылғы 5 тамыздағы санында «Жеті жүз күн жарықсыз» деген мақалам жарияланыпты. Рубрикасы айқайлап тұр: «Шалғайдағы ауылдың шамы қайда?». Қосымша тақырыптық шендестіру де тым өткір: «Жіңішкеқұмдықтар жаңа ғасырға майшаммен  бара ма?!».

Автор емес, оқырман ретінде өз мақалама шұқшыла көз жүгірттім. 1997 жылдың қазан айында «Абай» мен «Жіңішкеқұм» арасындағы  70 шақырымдық электр желісіне мыс қарақшылары жаудай тиген. 16 шақырымдық үзік қашықтағы ауылдың үмітін үзген. Қиқаланған 12 тонна сым тәркіленгенімен,  желіні қалпы­на­ келтіру  бітпейтін шаруаға айнал­ған.­ Біз  соны дабылдатқанбыз.

Сөгіс естімеген Сұлтановқа бұл мақала маза бермепті. Аудан әкімі Айтбай  Көшербай  дереу «Қызыл­орда  жарығы»  консорциумына жедел­  ұсыныспен  шығады. Олар  бар ауыртпалықты  өзіне  жүктейді. Ішкі мүмкіндікті қарастыруға еркіндік береді.

Енді Арапханның жұмыс дәптері сөйлесін. 12 күнде «Мұзбел»  қыр­қым  пунктіне  тартылған  желіден 251 бағана суырылып алынған.  18 күнде үзілген желі бойына тасылған. Екі аптада тіректер қойылады.       9 күнде 12 шақырымдық желіге сым тартылады. Бас-аяғы 56 күнде 700 күн жарықсыз қалған Жіңішке­құм ауылында электр шамы қайта жар­қырады.

Бұл жерде аудандық электр жүйесінің Қанағат Әбибуллаев, Жалғас­  Өтешов, Бақтыбай Өтеулиев бастаған бесаспап мамандардан құралған тындырымды топтың жансебіл еңбегіне бәрекелді дейсің. Ал, мектеп директоры Тойбазар Төле­баевтың ұйытқылығымен ауыл жанашырларының энергетиктерге жасаған  рухани және қаржылай қолдауы­на бас иесің. Ақшалай көмек, ауылдағы бүкіл техниканы жұмылдыру, жөндеуші құрамға төрінен жай беріп, 1 жылқы, 1 сиыр, 13 жандықты ауқатына жаратуы қандай ынтымақ десеңші!

Аудан энергетиктерінің ұстаханасы іспеттес  берекелі мекемені өрге сүйреген Арапхан Сұлтанов болса сол баяғы әскери пошымда. Қошы келгенде, қуақы қалжыңға да орнымен ойысады. Әнші Абай Бегейдің және кубалық қараторы жігіттердің «Аспанға қараймын, жұлдызды санай­мын» деп екпіндететін қайырмасына басқаша ыңыл қосады. Иә, энергетиктер де аспанға қарайды. Дауыл мен жауын, боран мен долы желден  қорғалақтайды. Жатса-тұрса бағаналардың  билемеуін,  сымдардың  үзілмеуін тілейді.

Ал, жұлдызға келсек, жетпістің жотасынан шыққан Арапхан той лүпілін сездіруші жан жары Күлпаш­қа, алтын асықтай ұл-қыздарына, олардан өрбіген немере-жиендеріне­, қала берді, алыс-жақындағы ағайын­ға, әріптестеріне аңсау сезіммен сағы­ныш сәулесін арнайды.

Омырауына айбар реңкін сыйлаған кәсіподақтар сыйлығының лауреа­ты,  үш  мәрте қалалық кеңес­тің, соншама шақырылым аудандық мәслихаттың депутаты, «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген энергетигі» төсбелгілері, Тәуелсіз­діктің  мерекелік  медальдары сың­ғыры мен шұғыласы мінбеге емес, тілекші қауым арасына дереу сіңіп кетуге асықтыратынының өзі жарасымды.

Жаңабай  КЕМАЛ,

Арал  қаласы

 


ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ПАТРИОТИЗМНІҢ ІРГЕТАСЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
27.07.2017 11:06

Елбасы, Ұлт көш­басшысы Н.Назар­баев «Қазақстан-2050» стратегиясында жаңа қазақстандық патриотизм – көпұлтты және көп­конфессиялық қоғам табысының негізі екендігін атап көр­сеткен болатын. Бұл бағыттағы  басты мақсат қоғамдық келісімді сақтау және  нығайту  болып табылады. Ол – мемлекет, қоғам, ұлт ре­тіндегі өмір сүрудің айнымас шарты. Мемлекет әр азаматтың өмір сапасына, қауіпсіздігіне, тең мүмкіндіктеріне және болашағына кепілдік бергенде ғана елімізді сүйеміз және мақтанамыз. Осы тәсіл арқылы патриотизмді және оны  тәрбиелеу  мәселесіне прагматикалық және шынайы көзқарас оянып, жаңа  қазақстандық  патрио­тизм  құндылықтары  қалыптасады.

Бүгінгі таңда патриотизмді  қалыптастыру мәселесін зерттеу қазіргі қоғамның дамуы үшін теориялық және  тәжірибелік  маңызды екеніне күмән жоқ. Өйткені ол қоғамның бүгінгісі мен келешегін анықтайтын қозғаушы және біріктіруші факторлар қатарына жатады. Патриотизм мәселесімен терең тамырлас, құрамдас болып, байланысты дамитын ұғымдарға Отан, ана тіл, жер, ұлттық мәдениет, ұлт­тық идея, ар-намыс, ұлттық мүдделер және тағы басқалар  жатады. Қазіргі таңдағы рухани дамуымыздың маңыздылығына ие болып отырған  өзекті мәселелер­дің бірі – қоғамда патриотизмді  қалыптастыру.

Азаматтарды отансүй­гіштік, патриоттық рухта тәрбиелеу, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде кең көлемде дамуына, ана тілі­мізді арындай сақтауға, ел бірлігін  нығайтуға  атсалысу­ негізгі мәселелердің қатарында. Елдің рухын көтеру, ұлттық мақтаныш сезімін оята білу, отансүйгіштік, ұлтжандылық, елжандылық сынды қасиет қалыптастыру тәуелсіз мемлекетіміздің дамуы­ үшін айрықша маңыз­ға ие. Патриотизм түсінігі кез келген саяси, әлеуметтік, этникалық топтың ғасырлар бойына тұтастығын қамтитын құбылыс екендігінде дау жоқ. Осы себептерге байланысты еліміздің қоғам мүшелерін біріктірудегі негізгі фактор және тұрақтылықты қамтамасыз ету мен мемлекет­тілікті бекітуде патриотизм­нің орны зор. Сондықтан қазіргі жағдайда қоғам мүшелерін рухан­и-адамгершілік және патрио­ттыққа тәрбиелеу – қазақстандық азаматтардың саяси санасындағы ең негізгі мәселе.

Мемлекет басшысы Стра­тегияда «Қазақстан патриотизмінің іргетасы – барлық азаматтардың тең құқылығы және олардың Отан намысы алды­ндағы жалпы жауапкер­шілігі» деген болатын. Негізгі бағыттары қатарындағы жаңа қазақстандық патриотизм; барлық этностар азаматтары құқықтарының теңдігі; қазақ тілі және тілдердің үштұғырлылығы; мәдениет, дәстүр және даралық; ұлттық интеллигенцияның рөлі; ХХІ ғасырдағы Қазақстандағы дін мәселелері  бойынша нақты тапсырмалар  жүктелді.

Тең құқықты, тең мүмкін­діктерді иеленген қазақстандықтар көпұлтты қоғамдағы барлық этностық әркелкіліктерді біріктіре алады. «Жаһандану дәуірі – көпұлтты мем­лекеттер дәуірі», - деп Ұлт көшбасшысы  нақтылағандай, «барлық ұлт өкілдерімен тіл табысып, тату-тәтті, бейбіт­ші­лік пен келісімде өмір сүру барша қазақтың басты қағидасы болуы шарт».

Осыдан он бір жыл бұрын мемлекет басшысы Қазақстан халықтары Ассамблеясының ХІІ сессиясында сөйлеген сөзінде: «Ұлттың бәсекеге қабіле­ттілігінің аса маңызды шарты­ – бұл әлемдік бәсекелестік үдерісінде табысқа жетуге мүмкіндік беретін күшті рух пен білім», - деп пайымдайды. Ұлт көшбасшысы қазақстандық патриотизм сияқты ұлт табысының маңызды құрамдасына тоқталып кетеді. «Бұл – өз Отаның мен жеріңе деген сүйіспеншілік, оның тарихы мен мәдениетіне деген зор құрмет, әркімнің өз күш-жігеріне деген сенімі мен барша қоғамның топтасуы. Бұл – бүгін тұрғызылып жатқан өз еліңнің тарихына қатыстылықтың және оның болашағы үшін жауаптылықтың жоғары сезімі. Бұл – әрбір қазақстандықтың табыстары үшін мақтаныш және қандай тұрғыда болға­нына қарамастан өз салаңда табыс­тарға қол жеткізу ниеті. Және бұл табысты әркім Отанына бағыштап, әлемде оның даңқын асыруы, беделін көтеруі тиіс. Патриотизмді, әсіресе жастардың арасында, біздің балалардың бойында барша қоғамның ортақ күш-қуатымен қалыптастыру керек. Біздің әр азаматтың табысы және халық­аралық тұрғыда мойындалуы – бұл баға жеткізгісіз капитал, барша қазақстандықтардың мақтанатын нәрсесі және байлығы екендігі сөзсіз. Осындай үлгілермен ұлттың рухын көтеру­ керек! Өз Отаныңның патриоты болу – бұл Қазақстанды өз жүрегіңде ұялату. Мен сіздерді осыған шақырамын».

Қазақ тілі және тілдердің үштұғырлылығы мәселелері бойынша қазақ тілінің рухани негізділігі, жаңа буынның қазақ тілімен қатар, орыс және ағылшын тілдерін де белсенді меңгеру үшін жағдай жасау шара­ларының қабылданып жатқа­ндығы баян болды. Бұл идеяны тұңғыш рет Елбасы Қазақстан халықтары Ассамблеясының ХІІ сессиясында көтеріп, үш тіл білу жастар келе­шегіне қажеттілігін айтты. Ал 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауында президент «Тілдердің үш­тұ­ғырлығы» мәдени жобасын кезең­деп  іске асыруды ұсынды. Президент Ұлт болып шешу­ге тиісті принцип ретінде 2025 жылдан бастап латын әліпбиіне көшуді айтты. Мұны Мемлекет басшысы атап көрсеткен Қазақ Мемлекеті атану негіздерінің бірі деп санайм­ыз.

Мәдениеті мен дәстүрі бір-бірімен біріккен және толықтырып отыратын қоғам – мемлекет бірегейлігінің көрсет­кіші. Қазіргі әлемде халықтық көркем шығармалар, ұлттық спорт түрлері, фольклор, ұлт­тық  медицина  мен  педагогика, мерекелер  мен салт-дәстүр сынды мәдениеттің дәстүрлі түрлеріне мән беріліп жатыр. Мұны ұғыну арқылы адамзат мәдениеттің рухани қайнар-көздеріне терең бойлайды. Біздің төл мәдениетіміз мыңдаған жылдар шеңберіндегі көшпенділер  ортасында, Еуразия  құрлығының  орталығында дүниеге келді. Ұзақ кезеңдерден өткен, отырықшы тұр­мыстың жаңа қағидаларын сіңіре отырып жоғары дамыған көп құрылымды мәдениетіміз өз тілі мен салт-дәстүрлерін сақтап, қазақ халқының құн­дылықтары ретінде дамуда. Соны­мен бірге, халқымыздың генетикалық  толеранттылығы қазақстандық мәдениеттің бастау­ы  болып, мейірімді қазақ жерінде өмір сүріп жат­қан жүз отыздан астам этностар ерекшеліктерімен сана­сады. Қазақ елінің тәуелсіздігі саясат, экономика, әлемдік  қауымдастықтағы  рөлінің  өсуіне­ ықпал етуімен қатар, мәдениетіміз­дің  дамуына  жол  ашты.

Стратегиялық  бағдарламада Елбасы ұлттық интеллиген­цияның рөліне ерекше тоқталды. Қазақстан халқының бағыт алып, бой түзеуге тиіс заманның жаңа қаһармандарын таны­мал ету қажеттілігіне назар­ аударды. Осы мәселе тұрғысында «Біз мемлекет­тілігіміздің рухани мәселелер экономикалық, материалдық мәселелерден ешбір кем бағаланбайтын даму кезеңіне келіп  отырмыз. Рухани дамуда­ негізгі рөлге әрқашан интел­лигенция ие» делінген. Елбасының  пікірінше, 2050 жылғы Қазақстан прогрессивті идеалдар қоғамы  болуға тиіс және бұл жолда интеллигенцияның орны ерекше. Мемлекет басшысы өз сөзінде: «Интеллигенция қалыптасқан мемлекет кезеңінде жаңа жалпыұлттық құндылықтар жасауда алдыңғы қатарлы күш болуы керек. Олар заманға сай және болашаққа құлшынысты болуға тиіс. Біз жастарымыз бағыт алып, бой түзеуге тиіс өз заманымыздың жаңа қаһармандарын көрсету және жасауымыз керек. Интеллигенция менің пайымдауымдағы «Қазақстан-2050» жаңа саяси бағыты негізінде ел бо­лаш­ағының ментальді, дүние­танымдық үлгісін жобалауда негізгі рөлді қолға ала алады және алуға тиіс», - деп сенім білдіреді.

Бүгінгі Қазақстан – 40-тан астам конфессия өкілдерінің 3000-нан жоғары діни бірлес­тіктері және 2500-ден көп діни ғимараттары бар поликонфессионалды мемлекет. Тәуелсіз Қазақстанда соңғы жылдары дәстүрлі емес және жалған діни ағымдар мәселесі өткір тұрғандығын Президент Н.Назар­баев атап көрсетті. Сонымен қатар, Ұлт көшбасшысы: «Біз – мұсылманбыз, оның ішінде Әбу Ханифа мәзһабын ұстанатын сүнниттерміз. Бабаларымыз ұстанған бұл жол ұлттық салт-дәстүрді, ата-ананы сыйлауға негізделген. Ендеше, бүгінгі  ұрпақ та әлемдегі ең ізгі дін – Ислам дінін қадірлей отырып, ата дәстүрін ардақтағаны абзал», - деді. Мемлекет басшысының пікірінше, Қазақстандағы экстремизм мен терроризмде идеялық емес, қылмыстық негіз бар екендігі сөз  болды.

Сонымен қатар, Ұлт көшбасшысы экстремизм мен терроризм төңірегінде:

-  Мемлекет пен азаматтар радикализмнің, экстремизмнің және терроризм­нің барлық түрлері мен бой көрсетулеріне қарсы бір­тұтас шеп құруға тиіс. Діни экстремизм қаупі ерекше алаңдаушылық тудырып отыр. Дінбасылар да ортақ алаңдаушылық білдіруде. Біз Жаратушыға деген кіршіксіз сенімнің агрес­сиялы  және  қырып-жой­ғыш фанатизммен алмасуына жол бермеуіміз керек», - деп мәлімдеді.

Жалпы, патриотты тәр­биелеу – отбасы, орта мектеп пен жоғары мектеп, ұжым, қоғамдық ұйымдар, бұқаралық ақпарат құрал­дары секілді әлеуметтік орта нысандарының объективті факторларының ықпалы мен индивидтің рухани-тәжірибелік қызметінің субъективті шарттарында орын алатын әлеуметтік процесс. Патриотизмге тәр­биелеу жұмысы – мем­ле­кет­тілікті бекітудің және елі­міздің қауіпсіздігі мен тәуел­сіздігін қамтамасыз ететін негізгі шарттардың бірі. Бұл шара жүйелі түрде жүріп, саяс­и әлеуметтенудің инс­титуттары арқылы өз бағыт­тарын  айқындауға  тиіс деп ойлаймыз. Пат­риоттық рухта тәрбиелеу сөзбен немесе кез келген шара­мен қалыптаспайтындығын ұғына отырып, пат­риот адамдардың айналада болып жатқан жағдайл­арға қарап отансүй­гіштік орын алатындығын түсінгені аб­зал.­ Егер олар дұрыс, жақс­ы өмір көрсе, егер еңбегі мен зейініне құрмет көрсе­тіл­ге­нін сезінсе, әлеуметтік жүйе әділетті жүрсе, жағымды пікір қалыптасады. Аталмыш қажеттіліктерді адамзат сезінбесе, қаншалықты әдемі сөздер мен шаралар өткізілгенімен, оның көз­бояушылық қасиетін халық сезінеді. Сондықтан стратегиядағы  басымдықтар еліміз үшін бейбітшілік, тұрақтылық пен гүлденудің «алтын ғасыры» болатын кезеңд­егі көздеген мақсат­тарға мін­детті түрде жеткі­зетіндігіне  Қазақстан  халқы толықтай сенімді.

Ботагөз  ПАРИДИНОВА,

философия  магистрі,

«Болашақ»  университетінің аға  оқытушысы

 


ҚАН ҚЫСЫМЫНАН ҚАУІП БАР... PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
27.07.2017 11:03

Біле  жүріңіз

* Жүректің ишемиялық ауруы – жүрек бұлшық етін қамтамасыз етіп отыраты­н  қан  тасымалдаушы  тамырлардың  зақымдалуы;

* Бас қан тамырларының ауруы – миға қан тасымалдайтын тамырдың зақымдалуы;­

* Перифериялық артерия ауруы – аяқ пен қолға қан тасымалдайтын қан тасымалдауш­ы  тамырлардың  ауруы;

* Ревмокардит – стрептокок бактерияларының ревматикалық шабуылының  нәтижесінде жүрек бұлшық еті мен жүрек клапанының зақымдалуы;

* Туабітті жүрек ақауы – баланың дүниеге келген шағынан жүрегінің деформациял­ануы.

Күнделікті тұрмыста сан алуан сырқат түрін кездес­тіруге болады. Қазіргідей қат заманда біріне ем табылса, бірі айықпас ауруға айналады. Хош. Соңғы уақытта дүниежүзіл­ік  денсаулық  сақтау ұйымы жүрек-қан тамырлары ауруларының  дендеп  кеткенін  айтып, дабыл қағуда. Тіпті бұл аурудан қайтыс болатындар саны Қазақстанда да едәуір артқан. Себебі дерт даму үстіндегі һәм дамушы елдерде өте шапшаң қарқын алып отыр. Ал мұны көпшілік ғалымдар өркение­т пен ірі қалалар ауруы, қызу қарбалас, қым-қуыт өмір ырғағымен жүріп, еңбек пен демалысты кейінге ұдайы ысырып­ отыратын өмір салтымен байланысқан ауру деп санайды. Оның өзіндік себебі де жоқ емес. Тағы бір зерттеулерде 2020 жылға қарай даму жолындағы мемлекеттерде аталған дерттен көз жұматындар көрсеткіші 70-80 пайызға жетеді делінсе, 2030 жылға дейін 23,3 млн адам осы дерттің тырнағына іліну қаупінің бар екендігі айтылады. Сандар солай дейді. Қорықпасқа амал жоқ. Бізде де бұрынғымен салыстырғанда бұл дертке­ шалдығушылар саны соңғы бірнеше жылда 7-8 есе өсті. Ал дәрігерлер дерттің дендеп кетуіне халықтың өз денсаулығына салғырт қарауы себеп болып отырғанын айтады. Майлы тамақ, күйзеліс пен жат әдеттер әдетте­ айықпас дерттің алғашқы қоздырғыштары екенін де назарға  салды.

– Расында, соңғы  жылдары қан айналымы жүйесі  аурулары, оның ішінде жүрек-қан тамыр­лары  ауруы  әлемдік  деңгейдегі  эпидемия сипатына еніп келеді десек артық айтқандық болмас. Бүгінде бір ғана №6 емханада жүрек-қан  тамыр ауруларымен тіркелгендер саны 3000-ға жетіп жығылады. Ал жүректің  ишемиялық дертіне шалдыққандар 1000-нан асады. Жыл басынан бергі сандарды сөйлетсек, артериялық гипертония дертімен тіркелгендер 300 науқас десек, ишемиялық жүрек дерті бойынша 130-150 адам есепте тұр. Бұл көрсеткіш жыл сайын артпаса, кемімейді. Жалпы, біз қаузаған дерт неден болады? Темекі мен алкоголь, дұрыс тамақтан­бау, жүйке жүйесінің шаршауы, ас мәзірінде майлы тамақтың мол болуы, физикалық бәсеңдік пен семіздік аталмыш ауруға әкеп соқтырады. Әр адам – өз денсаулығының сақшысы­. Дәрігердің көмегіне жүгінбес бұрын, салауатты өмір салтын ұстануға, жеген тамағы мен қозғалысын жіті қада­ғалай алуға өзін-өзі дайындағаны дұрыс, - дейді №6 қалалық емхананың  бас  кардиолог-дәрігері Таир Белгібаев.

Қазақ халқы негізінен қуатты, нәрлі тағамдарды тұтынады. Қазір қай үйге барсаңыз да, алдыңызға бір табақ ет қояды. Етсіз, құр шөп-шаламмен, жеңіл-желпі тамақтанғанды қазақ еш жаратпайд­ы. Ал қазақ жейтін ауқат сіңімділігі жөнінен адамнан­ көп қимылды талап ететіні белгілі. Әрине, бұдан «ет жемеу  керек» деген қорытынды шығарып та жарытпаймыз. Ең бастысы, жеген тағамының құнарын бойынан дене еңбегі, қимыл-қозғалыс арқылы шығара білу. Әйтпесе біз түскі аста да, кешкі мәзірде де етті тамақты қорек қылып, оның дұрыс қорытылмай тұтастай бойға таралуына жағдай туғызамыз. Екінші жағынан адамның көңіл күйіне экология, қоршаған ортаның жағдайы да қатты әсер етеді. Бұл да жүрекке артық салмақ.

– Менің  жүрегімнің сыр бергеніне 3-4 жылдай уақыт  болды.  Содан бері ұдайы тексеріс пен бақылауда боламын. Осы емханаға тіркелгенмін, келіп қажетті ем-дом аламын. Маған қойылған диагноз – жүректің ишемиялық ауруы. Қан қысымым тез жоғарылайды. 30 жыл болды, әлі солай. Кейде 240-қа дейін көтеріледі. Бұл – өмірге аса қауіпті құбылыс деген сөз. Әрине, мұндай дертке дер кезінде ем жасалмаса, ақыры не болатынын ешкім болжай алмайды. Ұдайы дәрілер, системамен жүремін. Қажет болса, ота да жасатамын, - дейді қала тұрғыны Сабибулла Сыздықов.

Дәрігер мамандар қан қысымы жоғарылаған кезде дер кезінде­ ем-дом шаралары жүргізілмесе, соңы неге апарып соқтыра­тынын жақсы біледі. Инфаркт пен инсульт. Әдетте, жүрек пен миға баратын тамырлар бітеліп қалған кезде мазалай­ды. Бұл жүрек-қан тамырлары ауруының алғашқы ескерту­і  десек, дұрысырақ  болар. Адам  инфаркт  алғанда кеуде­  жасушалары ауырады. Қол мен сол жақ иық ауырып, шынтақ, жақ  немесе  арқада  жайсыз  жағдай  туындайд­ы. Кейде  бетіңіз де жансызданады. Көз көрмей қалу қаупінің бар екенін де дәрігерлер жиі айтады. Сондықтан айықпа­с  дерттің  алғашқы  белгілерін сезсеңіз, дереу дәрігерге қарал­ғаныңыз  абзал. Ең  бастысы,  әрбір  азамат  аурудың  алдын­ алуы  өз қолында екенін жете түсінгені ләзім. Ал мемлекеттік  билік  соған  барынша  жағдай  жасаса  болғаны.

Құралай   ЖАҚСЫЛЫҚ

 



<< Бірінші < Алдыңғы 1 2 Келесі > Соңы >>

Күнтізбе

< Шілде 2017 >
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 27 28 29 30
31            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары