Өзекті мәселелер

  • 11.10.18

    Облыстық прокуратура әкімшілік істер бо­йынша қабылданған шешімдерді зерделеу барысында полиция қызметкерінің әкімшілік өндіріс материалдарын бұрмалау фактісін  анықтады.

    Нақтырақ айтатын болсақ, жергілікті полиция қызметінің полицейі Д.Амангелдіұлы қызметтік автокөлікпен кезекшілікте жүрген кезін­де қаладағы дүкендердің бірінің тұсында тоқтап тұрған «Hyunday Accent» маркалы авто­көлігі...

    Толығырақ...
  • 11.10.18

    КӘСІПКЕРЛІК –  ЖЕТЕКШІ   КҮШ

    Еліміздегі басты саяси құжаттардың қатарында «Қазақстан – 2050» страте­гиясы да бар. Ұзақ мерзімді дамуды бекіткен бұл стратегияда айтылған міндеттерді жүзеге асыру үшін орта мер­зімді кезеңге арналған мемлекеттің 2025 жылға дейінгі жоспарлау құжаты да айналымда. Бұл құжаттың басты мақсаттарының қатарында жеделдет...

    Толығырақ...
  • 11.10.18

    Жат діни ағымға еріп, адасу Әселдің жастық ғұмырының біршама жылдарын жалмады. Бойжеткен өміріне жағымды өзгеріс енетініне сенген. Дәл сол сенімнің «арқасында» ә дегеннен ештеңе түсіне алмады. Мұнысын жастыққа жарасатын аңғалдық дерсіз. Уақыт өте келе өзінің және жұбайының «роботқа» айналып бара жатқанын сезген ол көңіліндегі күмәнмен арпалысты. Рухани дертке ұшыра...

    Толығырақ...
  • 11.10.18

    Бауырлас он екі мүше,

    Бір анадан туғанмен,

    Әрекеттері әртүрлі...

    Бас – ақшаға тартып,

    Аяқ – басқаға тартып,

    Әуреге салды әркімді...

    ...
    Толығырақ...
  • 11.10.18

    Елуде еді өз жасым,

    Тыйылмады көз жасым...

    Жұмыс іздеп шығып ем,

    Киім-кешек тозғасын...

    ...
    Толығырақ...
Ақпан 2018

КЕДЕЙЛІК ШЕГІНДЕ КІМДЕР ОТЫР? PDF Print Email
Жаңалықтар - Тіршілік тіні
22.02.2018 11:29

Елдегі инфляциялық дүмпу салдарынан туын­дай­тын баға қымбатшылығы халықтың қалтасына оңай тимесі  анық. «Зейнетақы мен жәрдемақы, айлық өсті» деген хабар елдің құлағына тиер-тиместен нарық тауар­ларының құны шарықтап шыға келетініне көз үйренген.  Сыртқы  сауда  нарығындағы  жағдай да көңіл көншітерлік деңгейге жеткен жоқ. Мәселен, ресми мәлімет бойынша елдегі инфля­ция 2017 жылы 7,1 пайызды құраған. Бұл – ЕАЭО елдері арасында  инфляцияның ең жоғарғы көрсеткіші  болып  отыр.

Экономикалық бәсекелес­тікте ақша айналымының тұрақтылығы маңызды фактор  саналады. Өйткені, тұтынушыға  қажетті заттар мен өзге де құндылықтар қолжетімділігін азайтып, құнын арттыра түсетіндігін күнделікті байқап отырмыз. Мәселен, бір ғана  жолақы құнын алар болсақ, көпбалалы, әлеуметтік аз қамтамасыз  етілген  отбасыларға едәуір салмақ салып тұр. Азық-түлік құнының еселенген бағасы айтпаса­ да түсінікті. Мұның барлығы – кедейлік шегінде отырған отбасылар үшін әлеуметтік салмақ.

- 2017 жылдың басы мен 2018 жылдың 1 қаңтарына дейінгі аралықта азық-түлік тауар бағасы өткен жылмен салыстырған­да  6,5,  азық-түлік  емес  тауар  8,9,  ақылы қызмет 5,9 пайызға қымбаттаған. 2018 жылдың  басынан бері теміржол билеттерінің бағасы 7-ден 37 пайызға көтерілген. Еліміздің 12 аймағында коммуналдық тариф бағасы өскен. Жанар-жағармай  бағасы­  да  өсіп жатыр. Қазақстандағы  ресми статистика шынайы болмыстан алшақ екендігін ескерсек, қазақстандықтардың басым бөлігінің жағдайы бұдан да нашар  екендігі  айдан  анық, - деді ҚКХП Қызыл­орда  облыстық  филиалының  І хатшысы Т.Телеубаев  «Қазақстандағы  инфляция.  Биылғы жылдан не күтеміз?»  тақырыбында  өткен  партия  жиынында.

Бағаның өсуі мен шынайы табыстың төмендеуі халықты кедейлікке апарады. Нәтижесінде орта тап өкілдері азайып, кедейшілік шегінде қалған азаматтардың саны арта түседі. Дүниежүзілік банктің мәлімдемесі  бойынша халықаралық  кедейлік шегінің көрсеткіші  күніне 19,8 пайызға артқан­. Бұл дерекке­ сүйенсек, әрбір қазақстандық кедейлік шегінде өмір сүріп жатыр.­ Ал биылғы жыл көрсеткішінің қандай  боларын  уақыт  көрсетеді.­

Халық-хабар

 


БІЗ НЕГЕ ОТҚА ТАБЫНЫП ЖҮРМІЗ? PDF Print Email
Жаңалықтар - Ой-талқы
22.02.2018 11:25

Бүгінде ой санамыздың төмендеп  бара жатқандығынан ба, әлде масыққан тірлік пе, әйтеуір ішер асымыздың аяқасты болып, жейтін нанымыздың қадірсіз қалып жат­қанын жиі байқаймыз. Дас­тарқанымыздың төрінен түс­пейтін қасиетті асымызды бүгінде қаншалықты  қастерлеп жүрміз? Ал соңғы ғасырдың жаңашыл жастары астың үлкені деп дәріптейтін ұннан жасалған торттың бетіне туған күн кештерінде балауыз шамын қадап, соны үрлейтінді шығарды. Ол ол ма, өткенде бір танысымның құрдастары бүтіндей тортты «туған күніне сыйлық» етіп, бетіне аударып, жағып кетіпті.

Бұл не тірлік, не масқара?! Ол да нан емес пе? Осындай берекесіз тірліктен кейін депутаттардың нан ба­ғасын 300 теңгеге  көтеру  керек­ дегенінің бір себебі осындай ысырапшылдықта жатса ке­рек.­ Торт та – нан қабатынан  жасалатын кондитерлік өнім. Оның бетін әлеміштеп, түрлі-түсті пластмасса зат­тарын  қадап, «отқа табынудың» қажеті қанша? Қарапа­йым көпшіліктің көзқарасы қандай?  Шариғат  не  дейді?

Иә, біреуі «қазақтың жағдайы жақсарған» десе, енді біреуі «бұл – нағыз қасиет­сіздік» деген пікірде. Қосылуға болады әбден. Қасиетіміздің төмендегенінен болар, өзге ұлттың дәстүрін өзгеден асыра қолданып та жататын кезіміз бар. Бүгінде кез келген туған күнді, белгілі мерекелік ша­раны тортсыз елестету тіптен қиын, онсыз өтпейтіні тағы бар. Сол торттың бетіне неше түрлі балауыз шамды жағу дәстүрі негізінен ежелгі гректен шыққан көрінеді. Ал оны біздер өз дәстүріміздей көре­міз. Грек халқы «Артимус» деп аталатын «Ай құдайына» арнап алғаш торт пісірген көрінеді. Содан сол торттың үстіне балау­ыз  шамдарды  айналдыра жаққан. Торттың домалақ пішіні айдың домалақты­ғы­ның символы болса, шетіндегі шамдар ай­дың жарығын бейнелеген. Ең негізгісі, шамның түтіні сол жерде тілеген  тілекті Ай құдайы – Артимусқа жеткізіп баратын көрінеді. Сондағы гректердің мақсаты – торт бетінд­егі  шамды  көзді  жұмып, іштей тілек тілегеннен кейін барып үрлеп, өшіру.

«Кезінде ата-әжелеріміз бұл мерекені қалай атап өткен?» деген сұрақ туындайды. Біздікілер тек отбасы болып жиналып, дастарқан басында түгелдей бас қосып, күн­делікті көз үйренген тамақтан бөлек ерекше тағамды сол күні жейтінін, шүйіркелесіп, әңгі­ме-дүкен құрып, келген қонақ­қа дайындаған өлең шумақтарын бүлдіршіндер тарту ететін. Ал, қазір заман бөлек пе? Әлде адам  өзгерді ме?  Әйтеуір  гректерден кем түспейтініміз рас. Бір өкініштісі, іштей тілек тілеп, торт бетіндегі шамды өшірмесек, сол тілеген тілегіміз қабыл болмай қалатындай «үрле, үрле, әйт­песе тілегің қабыл болмай қа­лады» деп жатады. Ал қазақта «отты үрлеп өшірме, жаман болады»  деген  ырым бар.

Ердәулет  КӘКІМЖАНОВ

 


 

Шариғат не дейді?

 

Жеңіс  Садықов,

«Құддыс  Ишан»  мешітінің  бас  имамы:

- Негізінде белгілі бір туған күн тойлансын деген шариғаты­мызда жоқ нәрсе. Бірақ көп адамдар бүгін  де, бұрындары да ағайын-туыс бауырларын шақырып, Алла тағала осы күнге жеткізгеніне шүкіршілік деген ниетте­ Құран бағыштап, садақа беріп, құрбан шалып, халыққа ас беріп жатады. Ал бұл күнді арнайы атап өтсін деген бұйрық  дінімізде  жоқ. Қазіргі  жас  қоғамда Еуропаға елік­теушілік   пайда  болған. Тіпті олардың дәстүрін асыра пайдаланып жатырмы­з. Бұл нәрселерден аулақ болуымыз керек. Өйткені оның  барлығы  біріншіден, ысы­рап,­ екіншіден, ысырапшылдықтан күнә нәрселерді орындаймыз. Нанның, яғни торттың бетіне от жағу деген­ дінімізде жоқ нәрсе. Біздің дінімізде тамақпен ойнауға­, оны аяқасты қылуға рұқсат етілмейді. Ысырапшылдық жасағанш­а жетім-жесірге, жағдайы нашар адамдарға жеткізіп  берген жөн. Бұл, әрине, сауап болар еді.

Пайғамбарымыз (с.а.с.): « Кімде-кім өзгелерге ұқсаса, ол солардан» деген. «Ей, адамдар, ысырап етпеңдер, өйткені Алла ысырап етушілерді сүймейді» деген діни ұғым тағы бар. Сондықтан өзгелерге еліктеп, дәстүріне көңіл бөлгенше, ысырапшылдықты тыйғанымыз жөн болар.


Бауыржан  Сейдалы,

Қорқыт  ата  атындағы  ҚМУ-дың  4-курс  студенті:

- Өз басым туған күнді мән беріп тойламаймын. Тойлаған күннің өзінде дастарқанға бастысы харам нәрселер қойылмаса болғаны. Бұрынғылар туған күнде тек ет асып, Құран оқытқан деп естігенмін. Дұрысы осы емес пе? Ал торттың бетіне балауыз шамын тұтатып, сол тәттіні туған күн иесінің бетіне жағу деген – ол батыстың менталитеті, бұл қазаққа тән қылық емес. Нанды аяқтың астынан теріп, жоғарыға қойып қадірлеген халықпыз ғой.


Жансая  Қыдырбай,

ҚМУ-дың  4-курс  студенті:

- Негізі бізге тән дүние емес. Бірақ қазір бәрі соны біліп тұрса да әдейі істейді. Негізі шырақты өмірі жарық болсын деген мағынада жағады, бірақ сол шырақты өздері үрлеп, өшіреді. Сондықтан мұндайды мүлдем жасамаған дұрыс деп ойлаймын. Үйленіп жатқан жастар да соны істеп жатады. Жағып әкелген жылуды өз қолыңмен өшіру деп білемін.


Дана (тегін  жазбауды  өтінді – ред.),  қала  тұрғыны:

- Бұл дәстүрдің қайдан келгенін білмеймін, бірақ туған күнді тойлаған дұрыс. Жылына бір-ақ рет келетін күн ғой. Неге дүркіретіп тойламасқа?! Ал  торттың  бетіне балауыз  шамын  жағу, тілек тілеп, үрлеп, өшіргеннің  өзі керемет көрініс,  меніңше. Мұны жағдайымыздың   түзелгендігі  деп топшылаймын. Бірақ  тортты адам бетіне  жағуға келіспеймін. Ал шариғатта  не  айтылғанын  білмедім.


Алма  Игілік,

Сәкен Сейфуллин атындағы  Қазақ  агротехникалық  университетінің  4-курс  студенті:

- Торттың бетіне балауыз шам жаққанның ешқандай қателігін немесе ерсілігін көріп тұрғаным жоқ. Белгілі бір мерекеде, туған күнде өздерінің тілектерін іштей айтып, соның орындалғанын қалап үрлейді. Тортты бетке жағу да дәстүрге айналған нәрсе ғой. Ешбір кемшілігі жоқ. Естелік суретке түсіп дегендей. Жалпы, керемет күн болады деп ойлаймын.

 


ЖАСТАРҒА ҰРЫС ЕМЕС, ДҰРЫС ТӘРБИЕ КЕРЕК PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
22.02.2018 11:21

«Жүз рет естігенше, бір рет көрген артық» дейді қазақ халқы. Иә, рас. Естігеннің қайсысы шын, қайсысы өтірік екенін саралап болмайсың. Осы заманда­ адамдарды күре тамырынан байлаған әлеуметтік желі мен теледидар болып тұр. Жатыпішер жалқаулар көбейіп, адамдар кітапқа емес, ұялы телефонға бас қойды. Бұрындары жетімнің басын сипайтын қолы қазір смартфон бетін сипаудан ары аса алмауда.­ Онымен қоса адамдар санасын улаған сапасыз бағдарламалардың да саны артты. Қоғамда батырмасыз телефондар, тұтқасыз есіктер, мисыз адамдар, сезім­сіз махаббаттар қаптап кетті.

Адамдар тек сөйлесу үшін қолданатын, шағын әрі қолжетімді телефондарды қазір көп көрмейсіз. Барлығының қолында смартфон бар. Олар үлкен, қымбат әрі сәнді көрінеді. Қаншалықты үлкен болса,­ тигізер пайдасы соншалық көп. Қазір осы ұялы телефонды еңбектеген баладан, еңкейген қартқа дейін ұстап жүр. Әрине, бұл телефондар қолдануға ыңғайлы, сондай-ақ, ақпаратты тез табуға, хабар алысуға таптырмайды. Бірақ ол ұрыс-керіске де бастап тұр. Олай дейтінім, ата-анаға ауыртпалық түсі­ріп, қиғылық салатын балалар көп қазір. Досының қымбат телефонын айтып мұңаяды. Ата-ана байғұс балаларын кем болмасын деп қарызданып-қауға­ланып әйтеуір алып беруге қам қылады. Тек соны жақсы­ жағынан пайдаланса ғой...

Жақында теледидар қарап отырсам, бір бағдарламаны көзім шалды. Аты «Қалаулым» екен. Іші толғ­ан 19-25 жас аралығындағы қыздар мен жігіттер. Бір-біріне жар іздепті-міс. «Айтпасаң, сөздің атасы өледі» демекші, бұл бағдарлама біздің қоғамға да, адамдарына да кері әсерін тигізуде. Бұған дейін жігіт іздеген қазақ қызын көріп пе едіңіз? Оны да көрдік. Қыздың ибалылығы мен инабатын сақтап өз-өзіне қарауы да бұл күндері қызық боп барады. Баяғы жүрегі таза, ақкөңіл қыздарымыз некен-саяқ. Бұл бағдарлама бейнелі бір шоу сынды. Екі жасты қосамыз деген желеумен жеңге­тайлық жасап жүрген ұйымдастырушылар барлығын қызық үшін істеп отыр. Қоғамға тигізер пайда­сы жоқ бұл бағдарламада тәрбиелі де тәлімді жанды көрмейсің. Ал, осыны жас бүлдіршіндермен бірге ата-әжелеріміз де қарайды. Қыз-жігіттер бір-бірінің бетінен алып, төске шауып, ұрыс-керіске толы 3 сағатты өткізеді. Әрине, өз бақытын тауып, отау құрып жатса, өрістері кеңейе берсін демекпіз. Бірақ, экранның бергі жағындағы жандарға ұрыс емес, дұрыс тәрбие керек.

Біздің саналы ұрпақ тәлім-тәрбиесі мол бағдарламаларды көрсе, жүректері иманға, көңілдері нұрға толар еді. Телеэкраннан көретін дүниеміз ақылға қонымды, үлгі-өнеге аларлықтай болсын. Біз ешкім­ге «теледидар көрме!» деп айта алмаймыз. Ең басты­сы, өз қажетіңді алып, керек емесін маңыңа жуытпасаң болғаны...

Гүлдана АСАНЖАНОВА,

№21 орта мектептің 11-сынып оқушысы

Арал ауданы

 


«ТАЯҚША» ТАЯҚ БОЛЫП ТИМЕСІН PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
22.02.2018 11:15

Көп жағдайда өкпені зақымдап, науқасты­ң  денсаулығын  нашарлататын туберкулез ауруымен сырбойылық ақ халаттылар қалай күресіп жүр? Сала маман­дары ұсынған статистикалық деректе­рді  сөйлетсек, созылмалы дертке­  шалдыққандар түбегейлі жоқ  дей  алмаймыз.

 

Облыстық денсаулық сақтау басқармасының баспасөз қызметінің мәліметінше, былтыр облыс бойынша алғаш рет туберкулезге шалдыққандар саны 460 (аурушаңдық – 59,2) болса, бұл көрсеткіш 2016 жылы 499-ды (аурушаңдық – 64,9) құраған. Аталмыш аурумен ауыратын  адам  санының  азаюы облыс­тық  денсаулық сақтау саласы үшін аса маңызды әрі жемісті көрсеткіш екені белгілі. Десек те аурудың қоздырғышы саналатын Кох немесе туберкулез таяқшасының таралуы қалай? Өткен жылы науқастардағы туберкулез таяқшасын бөлетіні 2016 жылмен салыстырғанда көбейіпті. 2016 жылы алғаш рет осы дерт­ке шалдығып тіркелгендердің ішін­де туберкулез таяқшасын бөлетіні – 148, бөлмейтіні 351 болған. Сәйкесінше, 2017 жылы туберкулез таяқшасын бөлетіні – 158, бөлмейтіні – 302.

Туберкулездің «таяқшасына» ден қоймас бұрын аурудың тарихы­мен  таныс  болсақ.

Дерттің «шежіресін» ақтарсақ, бүгін ғана пайда  бола салмағанын аңғарамыз. Ауру белгілері  осыдан 7 мың жылдай бұрын неолит кезеңіндегі адам  сүйектерін   зерттеген  кезде­ табылған. Сондай-ақ, біздің зама­нымыздан бұрынғы 3-2 мыңжылдықта Египет мумияларынан анық­тал­ған деседі. Ал туберкулездің клиникасы туралы алғашқы деректер Аретейдің еңбектерінде көптеп кездеседі. Онан соң Гиппократ, Гален сияқты ғалымдар өз зерттеулеріне арқау еткен. Бірақ олар туберкулезді жұқпалы ауру санатына қоспаған. Ал Әбу Әли ибн Сина болса өзінің «Дәрігерлік  ғылымның каньоны» еңбегінде бұл дертті тұқым қуалайтын аурулар қатарынан  екенін айтқан.

Сол дәуірден күні бүгінге дейін жеткен  дерт  жұртшылықты әбігерге салмай­ қоймады. Қазіргі күні мамандардың айтуын­ша, жұқпалы аурудың тарауына бірден-бір  себеп – науқас  адамнан  түс­кен  микробтары бар қақырық. Сау адам оның ұсақ сұйық тамшылары арқылы немесе кепкен түйіршіктерін ауамен қоса  бірге  жұтқанда  жұғады. Сирек  кез­десетін жағдай ретінде туберкулезбен ауырған үй жануарларының сүтін шикілей ішкенде, етін шала пісіріп жеген­ кезде жұғатынын қосқан жөн. Адам ағзасы­на туберкулез таяқшасы енгенімен, оның толық дамуы үшін жеткілік­сіз. Сондай-ақ,  тұқым қуаламайды.

Қоғамдағы қай ауруды алсақ та онымен күрескеннен бұрын алдын алған тиімді екені белгілі. Сыр өңірінде 2016 жылы туберкулездің алдын алу жұмыстарына 1 556 716,0 теңге, ал былтыр  1 174 040,0 теңге қаржы жұмсалған. Айта кету керек, облыста туберкулезге қарсы жұмысты үйлестіру жұмыстары облыстық денсаулық сақтау басқармасына, әдістемелік ұйымдастыру жұмыстары туберкулезге қарсы диспансерінің маман­дарына жүктелген. Туберкулез диагнозының негізделуі орталықтан­дырылған дәрігерлік кеңес беру комиссиясымен шешіледі. Туберкулезге қарсы арнайы егуді нәресте дүниеге келгенд­е денсаулығы жақсы балаға алғаш­ рет жылына 1 рет егіледі. Түрлі себептермен перзентханада БЦЖ вакцина­сы  жасалмаған  балаларға  жалпы­  емдеу мекемелерінде жүргізі­леді. Ал БЦЖ ревакцинациясы дені сау, туберкулез  микробактериясы  жұқпаған, Манту сынамасы нәтижелі 6 жастағы балаларға егіледі. Біздің өңірдегі емделушілерді, яғни  туберкулез науқас­тарын  Қазақстан  Республикасының  ДС  және ӘДМ-нің 2014 жылы 22 тамызында  бекітілген «Туберкулез бойынша­ профилактикалық іс-шараларды ұйымдаст­ыру және жүзеге асыру жөніндегі нұсқаулықтарды бекіту туралы»­ №19 бұйрық негізінде бекітілген кестемен  1, 2, 4 санат бойынша салмақ­  диапозондарын  ескере  отырып, І-ІІ-ІІІ қатардағы туберкулезге қарсы препараттарымен емдейді. Туберкулезге қарсы дәрілер республикалық бюджет есебінен облыс бойынша жасалынған жылдық есепке байланысты  бекітіліп, жеткізу кестесіне­ сай қамтамасыз  етіледі.­ Облыстық  денсаулық  сақтау  басқарм­асының  баспасөз қызметі «облыс­ бойынша дәрі қоры жеткілікті» дейді. Аймақтағы тубер­ку­лезге  қарсы  атқарылып  жатқан іс-шара­лардың  барлығы ҚР Үкіметінің қаулысына  сәйкес  жүргізіліп келеді.

Бас ауырып, балтыр сыздаса, дәрі­ханаға барып бір түйір дәрімен жазыла қоятын жеңіл ауру емес. Туберкулезге шалдыққан азаматтар қайда барып емделі­п жүр? 2016 жылы облыстық тубер­кулезге қарсы диспансерінде 1302 адам, ал 2017 жылы 1041 адам ем қабылдаған. Сондай-ақ Қазалы, Қармақшы, Сырдария  аудандық  туберкулезге қарсы диспансерлерінде де бірқатар науқаст­ар ем-дом алып келеді. Осы мәселеге орай айта кететін жайт, ел ішінде  аудандағы туберкулезге қарсы емделетін емханалардың не себепті жабылуы­н «түсінбей қалғандар» жоқ емес. Жұртшылық арасын­да «дертіне дауа іздегендерді емдеуді­ң орнына, мекемені­ ­ жауып тастағаны қалай?» деген­ кереғар пікірлер бар. Осының нақты­ жауабын облыстық денсаулық сақтау басқармасының маманд­ары былай­ша түсіндірді. «Аудандардағы туберк­улезге қарсы диспан­серлері аудандық емханалар қарамағына берілді. Барлық ауданда фтизиатр маман­дары толық көлемде жұмыс жүргізуде. Оған басты себеп, емделеті­н науқас түрлерінің азайғандығы. Туберкул­ез таяқшасын бөлмейтін науқаст­ар өкпесіндегі өзгерістер шек­теулі болған жағдайда амбулаторлық деңгейде дәрі-дәрмегін қабылдайды. Және ай сайын 22600 теңге әлеуметтік көмек беріледі» дейді бізге ұсынған мәліметінде. Қазіргі таңда қалған үш аудандағы және Қызылорда қаласындағы емханада ақ халаттылар науқас­тарға дәрігерлік көмегін көрсетуде. Тубер­кулездің жұқпалы, мультире­зистентті, созылмалы  және  мәжбүрлеп емдеу­ге  390 төсек орын арналып, жүйелі  жұмыс  атқарылуда. Ал емханада емделетіндерден бөлек ауруынан шипажай­да   айығатындар   саны  артқан.­ Мәселен, 2016 жылы облыстық ере­сектерге арналған «Шалқия» шипа­жайында  884  адам емделсе, одан кейінгі жылы бұл көрсеткіш 937-ні құраған­. Облыстық балалар мен жас­өспірімдер  шипажайында  былтыр  347  бала  емделген.

Туберкулез тек қазақстандық ғана емес, ғаламдық өзекті мәселеге айнал­ғалы қашан. Себебі, әлем елдерінде созылма­лы аурудың соңы өліммен аяқталып жатыр.  Демек, туберкул­ез «таяқшасынан»  абай  бол­ғанымыз  қоғам  үшін де тиімді. Сақтан­саң, сақтайды  емес  пе?

Жазира  БАҒЛАН

 


ҚҰБЫЖЫҚ СУРЕТТЕР ШЫЛЫМ ШЕГУДІ ШЕКТЕЙДІ МЕ? PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
22.02.2018 11:14

Өлген сәби. Шіріген дене мүшелері. Қанталаған ми мен құрттаған өкпе. Бұл қорқынышты тіркестер шылымқұмар қауымның «сүйікті қорабына» бағытталған. Темекіні қолына алған адамның суреттерге қарап, шегу туралы ойынан айнуы мүмкін бе? Бұл туралы кезінде түрлі қоғамдық ұйымдар мен белсенді азаматтар өзіндік пікірін білдірген-ді.

- Темекі сыртындағы қорқынышты суреттерді көрген адам шылым­ды тастайды деп сенеміз. Дүние­жүзілік денсаулық сақтау ұйымы да осыны қолдап отыр. Бұл суреттерден соң бәрі бірдей теме­кіден бас тартпаса да, бесіктен әлі белі шықпаған  жастар  ойланады деп үміттеніп отырмыз, - деген бола­тын бірер жыл бұрын «Темекі түтіні­нен азат Қазақстан» қозғалысының жетекшісі  Жәмилә  Садықова.

Мұндай үміттен кейін шылымқорларды үрейге батыруы тиіс темекі сыртындағы суреттер кәдеге асуы кәдік. Құбыжық бейнелерден шылым тартпайтын адамның өзі шошып кетеді. Ал темекіні «серік» еткеніне 10-15 жыл болған  немесе  одан да көп уақыт бойы тұтынған  кісілер нәпсісін тежей алды ма? Жаңа  дизайн қалай әсер етті?

Нұрқанат,  20  жаста:

- Жанымдағы достарым темекі тартады. Оларға еріп, бір күні мен де бір тартып көрмек болғам. Қайдағы? Темекінің сыртындағы суретті көріп, есім шықты. Дәмі де ұнамад­ы. Негізінен болашағын ойлайтын әрбір ер-азамат қолындағыға үңіліп, пайдасы мен зиянын ажырата алғаны абзал­ деп ойлаймын. Сол себеп­ті, өзім бас тарттым. Әрі босқа шығын­далып, адал еңбекпен тапқан ақшама ауру «сатып» алғым келмеді.

Марат, 30  жаста:

- Менің шылым шегіп келе жатқаныма 8 жылдан асып кетті. Темекі сыртындағы суреттер дейміз. Маған түк те әсер еткен жоқ. Оны жасап, ақшаны желге ұшырудың қажеті  не?  Ол – әркімнің жеке мәселесі, жеке пікірі, таңдауы. Сондықтан суретпен «қорқытып, үркіткеннен» пайда  жоқ  деп  санаймын.

Берік,  50  жаста:

- Темекі жастайымыздан жанымызда жүр ғой (күліп). Енді жас бала құсап, оның суретінен қорқып таста­п кеткен замандастарымды көр­медім. Өзім де тастамадым. Теме­кіні сатып аламын да, дереу сыртынд­ағы  суретін  жыртып  тастаймын.  Болды.

Осылайша шылым шегушілер­дің пікірін білдік, ой алыстық. Жаңа дизайн, жаңа идея туралы шылымқұмар азаматтар басқа да көзқарас  танытуы  мүмкін. Десек те, темекіге тәуелділіктің сал­да­рынан созылмалы  өкпе ауруының пайда  болатынын айтып дәрігерлер дабыл қағып отыр емес пе? Ал өкпе ауруы – әлем  бойынша  адам өлімінің  төртінші  себебі.

Ердәулет  КӘКІМЖАНОВ,

Қорқыт  ата  атындағы

ҚМУ-дың  4-курс  студенті

 


Жақсылық жарасым таңдамайды PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
22.02.2018 11:07

Жасыма жас қосқан сайын өмірдің мәні мен күрделі екендігіне көз жеткізіп келемін. Мәдениетті адам болуды­ң бірден-бір жолы өзіңнен бұрынғы буыннан дұрыс тәрбие алу, дұрыс үлгі көру екені рас. Олай дейтінім, мектеп психологы мен ішкі істер бөлімі маманд­арының мектеп оқушылары арасында өмірдің маңызы мен мәні туралы терең философияға толы айтқан­ әңгімелері жастың жігеріне күш қосып, бұлың­ғыр  көзқарасына  жарық  сәуле  сепкендей.

Иә, адам өмірінің биік шыңы жастық шақ десек, ол келешегімен, болашағының  жарқын  болуымен  бақытты ғой. Өмір адамға бір-ақ рет беріледі, бүкіл ақыл-ой болмысы­ның негізі балаң жастық шақта қаланады. Кей қатарластарымыз отбасындағы кикілжіңді сөз етіп, мұңаятыны бар. Осындай кезеңде тығырыққа тіреліп тұрған  досымды жұбатып, жанына медеу болатыным рас. Себебі оның біреумен сыр бөліскісі келді ғой, таңдаған адамы мен болғаннан кейін өз әлімше ақыл-кеңе­сім­ді айтып, барлық қиындықтың тек өткінші екенін түсіндіруге тырысамын. Бірде спорттық алаңға барып жаттықсақ, бірде театрға барып қойылым тамашалаймыз. Жақсы мінез бүкіл өмірімнің сарқылмас байлығы ғой. Мен ата-анамнан көрген отбасылық сыйластығымды досыма да осылай сәуле қылып таратқым келеді.

Биыл 11-сыныпта оқимыз. Алдымызға қойған арман-мақсаттарымыз бар. Ата-анамыз, ұстаздарымыз бізге сенім артып, үміт күтеді. Сыныптастарым әр кезде әртүрлі көңіл күймен отырады. Кейде сөз қағыстырып, қарсы жауап қатып, бірін-бірі түсінбей кететіні де бар. Осы орайда, ұстаздардың балаға деген тамаша ілтипатын  көріп, марқаясың. Шаршағанда қай істі бастап, қай істі тастайтыныңды білмей, дағдарып отырғанда, саған үлкен мейіріммен, ақ жүрегімен шуақ сыйлай­тыны  қандай  керемет? Өзімізді жақсы сезіну үшін, бір-бірімізге жақсы көңіл күй сыйлау үшін аса сабырлы, мәдениетті болуға тырысамыз. «Өз-өзіңді жаттай сыйла,­ жат бойыңнан түңілсін» деген тәрбие берер сөзді әрқашан­ есте сақтау қажеттігін түсінеміз. «Өзіңді билеу – ең жоғары билік, құштарлықтың құлына айналу – ең қорқынышты құлдық» деп Анней Сенека айтқандай, өзіңді-өзің тәрбиелеп, өзіңді біле түскен сайын парасаттылығың арта түсетіні  анық.

«Адамның адамшылы­ғы – ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құр­бы, жақсы ұстаздан болады» деген Абай атамыздың сөзін ескерсек, адамның ойы да, бойы да көр­кем болуы керек! Өйткені, жақсылы­қ   жарасым  таң­да­майды.

Тоғжан  ДАЙРАБАЕВА,

№7 мектеп-лицейінің

11-сынып  оқушысы

 


Жеңілсем де риза болдым PDF Print Email
Жаңалықтар - Сергек
22.02.2018 10:57

Жақында ғана қолымызға журналист Ғазизбек Тәшімбаевтың құрастыруымен шыққан «Күш атасы» кітабы тиді. 1990 жылы басылған кітапқа бұла күші бұлқынған қазақ балуаны Қажымұқа­н Мұңайтпасовтың өмірі мен өнерінен бірқатар дерект­ер, жазушылар мен журналистердің қаламынан туған естелік­тер, тарихи оқиғалар енген екен. Әлемдік спорт аренасына шығып, шетелдердегі жарыста атақ-даңққа бөленген тұңғыш қазақтың құрметіне көптеген жазушылар қалам тербесе, өнеріне күллі ғалам таңдай қақты. «Қазақ даласының батыры» атанға­н алыптың болмыс-бітіміне қанық ағайынның назарына қызықты­  естелікт­і ұсынғымыз келіп отыр. «Мойындау» деп атауға келетін­ естеліктің авторы – Леонид Васильевич.­

«Сергек»

 

1965 жылдың қысында «Алматыға Вильнюс циркі келіпті, онда Қажы­мұ­қанмен  күрескен балуан бар» дегеннен кейін біз цирк орналасқан жерге келдік. Леонид Васильевич Станиченко осы цирктің директоры екен. Өзі – балуан. Жасы 50-ге таяп қалған адам. Кең жауырынды, алып иықты, балға­дай қолдары жастайынан спортпен айналысқанын анадайдан танытып тұр. Біз сәлемдесіп танысқаннан кейін келген жұмысымызды айттық. Ол болса, жастық шағын есіне түсіргендей ұзақ үнсіз отырды. Сонан соң басын көтеріп, көз алдынан өткен қызықты кезеңдерді елестеткендей сөйлей бастады.

- Иә, біз кездескен едік. Онда тым жас едім. 1937 жылы біз Омбы қаласында бетпе­-бет, жүзбе-жүз көрістік, тіпті күрестік те, оның даңқын соған дейін естісем де Қажымұқанмен бұлай кездескен жоқ едім. Ол мезгілде балуандар арасында Қажымұқан Мұңайтпасовтың аты жиі аталатын. Мен әйгілі балуанмен кездесуге өте құштар едім. Сөйтіп жүргенде сәті түсіп, Омбы қаласында  балуандардың біріншілігі басталды. Осы чемпионатқа қатысушы 25 балуанның бірі болып мен де келдім. Қажымұқан кең иықты, жұмыр білекті адам еді. Екі иығына екі кісі мінгендей. Бойы менен сәл биіктеу­ болар. Ұзын бойға алып денесі сай, жарасымды біткен. Қыстың күндері құлақшын астынан тақия киетін. Онысын тіпті тастамай­тын  еді.

Біріншілік өтіп жатқан мезгілде мен оның әрбір қимылына көз салып, шебер­лігіне ризашылықпен қараумен болдым. Ол жаттығу­ды ерте бастайтын. Алдымен жүгіріп, сонан­ кейін негізгі жаттығуға көшетін. Тамақт­ы әркез мезгілімен, күнбе-күн бір уақытта ішетін. Шынымды айтайын, ішімдікті  ауызға  алғанын  көргенім жоқ. Өзін өте жақсы күтетін. Мен Қажымұқанның мұнысына осы күнге дейін іштей ризамын. Оның барлық істері маған қатты ұнады.

Чемпионатқа Ресейдің сол кездегі атақты балуандары да қатысты. Олар Қажы­мұқанмен шетелдерді бірге аралап, Отан намысын қорғаған Василий Ярков, Конс­тантин Колишевич, Иван Доменний, Петр Загоруйко және Петр Бондоренко сияқты балуандар еді. Бұлардың бәрі байырғы қарсыла­стар, кілем жұлдыздары болатын.

Чемпионат басталды. Қажымұқан қарсыластарын шетінен жығып келеді. Бір кездесуін, Василий Ярковпен ғана тең аяқ­тады. Көптен күткен күн де келді. Мен күш атасы Қажымұқанмен күресетін болдым. Екеуміз ортаға шықтық. Мені кейбір балуан­дар бала деп мұрындарын шүйіре қарайтын. Атақты балуан да дәл солай бола ма деп ойлаушы едім. Қателесіппін. Мен өзімді қарсыласымның көз қарасымен жәбірлемегеніне қуанып қалдым. Мүмкін, оның қарсыластарының бәрін де өзімен тең санайтын осындай ізгі қасиеті үнемі жеңіске  жеткізіп жүрген де болар.

Біз қол алысып амандасқаннан кейін күресіп кеттік. Ол мені иығымнан мықтап ұстап, бір минуттай жұлқып алды. Осыдан кейін-ақ оның күшінің орасан мығым екенін сездім. Менен әл кетті. Қажымұқан­ның ұстаған жері жаныма батып барады. Көзім қарауытып кеткенін өзім де сезбей қалдым. Бір мезгілде ол мені балаша көте­ріп алып, кілемнің ортасына әкелді де жықты. Жауырынымды кілемге тигізбеуге қаншама күш салғаныммен ештеңе шықпады.

Ол жеңіске әбден көзі жет­кеннен кейін тез түрегеліп, қолын беріп, менің де тұруыма көмектесті. Иә, мен жығылдым. Бірақ осы кездесуге тым ризамын. Әншейінде қимылы жай көрінетін Қажымұқан кілем үстінде жай оғындай тез екен. Төреші оның қолын көтерді. Мен жығылдым деп ренжімей, басымды тік көтеріп, кәдімгі жеңіске жеткен балуандай кілемнен кеттім. Ол менің арқамнан қағып, қазақша бірдеңе деді. Мен түсін­бесем де оның болашақ балуандық өмірге сәт сапар тілеп тұр­ғанын  сездім.

Мұнан кейін де Қажымұқан бірнеше кездесулер өткізді. Ол барлық белдесулерде кілемнен жеңіліссіз кетті. Оның техникасы мен тактикасына  риза  болдым. Осы  чемпионатта Мұңайт­пасов чемпион болды. Оны халық өте құрметтеуші еді. Осы сый-құрметті мен Омбы цир­кін­де көрдім. Күн сайынғы кездесуге билет әлдеқашан сатылып­ қоя­тын. Билет ала алмаға­н қазақ жігіттері цирк қызметкерлеріне тыным бермейтін. Бәрі де өз балуа­нының күш өнерін көріп қалуға  тырысатын  еді.

Біз Омбыдан көктем шыға тарасты­қ.  Мен  осыдан кейінгі үш жыл ішінде Совет Одағының күшті балуандарының қатарына ендім. 1940 жылы Қажымұқанмен Петропавлдағы цирк үйінде тағы кездестім.

Үстінде түйе жүн шапаны бар, басында баяғы тақиясы. Чемпионат басшылары оның жарысқа қатысуын өтінді. Бірақ, Қажы­мұқан жасының ұлғайғандығын айтып бас тартты. Мүмкін күрес ардагерінің дем алғысы келген шығар. Әйтсе де, оның әрбір қимылы әлі де тың екенін көр­сетіп  тұрды.

Мұны ол Отан соғысы кезінде көрсетті де. Балуанның мұндай игілікті ісіне өз басым қатты қуандым­. Алып балуан әлі де көз алдымда. Оның темір үзетін сом саусақтары  мәңгі  есімде.

Жазып  алғандар

Дендербай  ЕГІЗОВ,

Амангелді   ҚҰРАҚОВ

 


ШАБЫТЫ ШАҚЫРМАЙ-АҚ КЕЛЕТІН PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
22.02.2018 10:50

Еспенбетов Басахаддин Шаһапұлы 1948 жылдың 5 ма­мырында Қоғалыкөл ауы­лында (Сырдария ауданы) өмірге келген. Ол тірі болғанда биыл 70 жасқа толған мерейлі тойы өткізілуі керек еді. Бірақ, Алланың құзырына қарсы келетін күш жоқ. Біз­дердікі – тек бұйырған шүкір­лікке көну, Жаратқанның бұйрығын  мүлтіксіз  орындай беру.

Басахадиннің кәсіби мамандығы жеңіл өнеркәсіп саласын­ың технологі бол­ғандықтан, қаладағы тоқыма-тігін  фабрикасының көп жыл директоры, ұлттық сараптау-сертификаттау орталығының Қызылорда филиалында жауапт­ы қызметте болды, кейін КУТТ жауапкершілігі шек­теулі серіктестігінің кәсіп­одақ ұйымын басқарды. 2011 жылы осы мекемеден зейнеткерлікке  шықты.

Қай қызметте жүрсе де, Басахаддин – қолынан қаламы түспеген қарымды қаламгер, арқалы ақын екендігін дәлелдеп өткен азамат. Шабыты шақырмай-ақ келетін өлеңдері мен орамды ойға жетелейтін мақалалары об­лыстық және республикалық баспасөз беттерінде жария­ланып отырды. Оның тағылымды талантының бастауы тегінде жатса керек. Әкесі Шаһап –  тарихта аты қалған Сыр еліне белгілі Еспенбет қажының баласы. Ел арасында Шәкең айтқан екен деген қысқа-нұсқа, шындыққа негіз­делген, күлдіргі, түйінді сөздер жиі кездеседі. Орыс тілін жетік білетін Шаһап аға Фин, Ұлы Отан соғысына қатысқан майдангер. Әкесі­нің діни лауазымынан қуғын көре  бастаған  соң, оның ағасы Қаюптың атына көшкен. Ал Басахаддиннің  анасы Патыма апа – он екі тілді меңгерген, діндар, ғұлама Құлболды Ишанның тікелей ұрпағы Әкімал  мақсұмның  қызы.

Басахаддин шығармаларының негізгі аясы – туған жер, ата-ана, перзенттері, айнымас достары, адамдарда кездесетін жат қылықтар, аяулы ағалары, т.б. Оның  творчествосының  ең жемісті кезеңі – «Ақмешіт аптал­ығы» газетінде қызметте жүргенде «Қуақы» деп аталатын  әзіл-сықақ бетін жүргізген 2000-2002  жылдар.

Басахаддинді көптен біле­тінмін. Әсіресе, қарындасым Фаридаға үйленгеннен кейін, ағалы-інілі сырлас бауырдай болып кеттік. Менің аузымнан ешқашан «Күйеу бала» деген сөз шыққан емес. Қазір ойлап отырсам, екеумізді шығармашылық дүниелеріміз де жақындастыра түскен сыңайлы.

Басахаддин інім Алла сыйлаған ғұмырында мазмұнды, мәнді, жоқшылық зарын көп көрмей өмір сүрді. Оның күн­делікті принципі: «Барында батып іш, жоғында сатып іш» деген қарапайым қағида болатын. Содан да болар баз біреулердей ешкімнен дәметпей, қайта өзінен бір нәрсе сұрағандардың меселін өмірі қайтармайтын-ды. Оның ақкөңіл, аңқылдақтығын кейбіреулер пайдаланып та кететін. Құдай кемітпеген пендені адамдардың кеміте алмайтындығының дәлелін Басахаддиннің өмірі­нен көруге  болады. Фаридадай жарымен Қанат, Марат, Мақсат сынды ұлдарынан ибалы, инабатты келіндер мен немере­лерін де көріп кетті. Ал артында қалған жазба дүниелері көпшілік оқырманмен  қауышқалы  тұр.

Әлемде қанша халық болса, сонша тағдыр бар. Өз басым төрт жағы құбыла, өкініші жоқ пендені кездестірген емеспін. Ол мүмкін де емес. Әттегенайсыз адам жоқ. Оны:

Жүз түйеге жүк болғанмен тапқаным,

Басым болды бассыз, көзсіз шашқаным.

Жетегінде кетіп қалып басқаның,

Отбасыма қарамаған қасқамын, -

деп өлеңмен өрнектепті ақын інім.

Ешкімге ешқашан борышты берешегі болмаған ақын-інім:

Табынарым тағзым ғып екі  тәңір,

Анам мен әкеме тек борыштымын, -

деп ата-анасына борышты екенін өлеңмен түйіндеп тастапты. Осы бір екі қатарды оқып, ата-ана алдындағы шек­сіз борышын толық орындағандардың да саны саусақпен санарлықтай-ау деген дүдәмал ойға келесіз!

Әкенің балаға көңілінің толмауы оның перзентін жек көргендігінен туатын іс-әрекет, сезім емес, керісінше баланы өмір толқынында ширату, қамшылау сияқты ойларынан туатыны белгілі. Өзіне қоятын өткір талабымен қоса, Басахаддин ұлдарын да жас кезінен-ақ өткір сөздерімен түй­реп, олардың түйсіктерін үнемі оятып отырғанын мына өлең жолдарынан көруге болады:

Арзан базар тауарындай жадағай,

Санын қуған сапасына қарамай.

Жинап-терген ой-түйсігім өнімі,

Жатыр күннің талабына жарамай,

Сен де сүйеу болмадың-ау балам-ай.

Иә, әкенің шыншыл да сыншыл талабын орындаған ұлдары, Құдайға шүкір, жаман емес. Алдыңғы қатарлы ел азаматт­ары.

Басахаддин інімнен қалған жазба мұраларын, өлеңдері мен мақалаларын жинақтап, сұрыптап, «Тазалықпен тұм­шаланған тау тұлға» деген атпен­ кітап шығардық. Ал кітапты баспадан шығару шығыны­н есімі тек Сыр еліне ғана емес, алыс-жақын шетел мен Қазақстанға белгілі ғалым, қоғам әрі мемлекет қайраткері, экономика  ғылымдарының докторы, ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының академигі Бақберген Сәрсенұлы Досманбетовтің көтергенін көпшілік­ке жет­кізуді парызым деп сана­дым. Талай игі істердің жаршысы, ұйытқысы, ұйымдастырушысы болып жүрген әріптесім, досым­ Бақбергенге Басахаддиннің отбасы мен ағайын-туыстар­ының шексіз риза­шылығын айтудың да артықшылығы болмас. Атыңа сай бағың да жана берсін, Бәке!

Енді Басанның шығармалар жинағына келсек, бұл ақынның алғашқы кітабы бол­ғандықтан, оның әртүрлі тақырыптағы өлеңдерінің тарау­ларын  әлімізше:

Ауылым – алтын бесігім,

Ата-анам жасар әркез кешірім.

Ағалардың асқақтатсам есімін,

Аша алмадым шын махаббат есігін.

 

Байлығым да, бақытым да – ұлдарым,

Кеткендерге арналады жырларым.

Кім ұмытар сырлас адал достарын,

Айта берем көңілімде сыз барын, - деген сияқты өлең ұйқастарымен беруге тырыстық.

Кітаптың екінші бөлімін­де Басахадиннің  «Қара  сөздің  тек қаймағын  қалқитын-ды»  деген атпен әр кездері жазған прозалық дүниелерін және  қысқа қайырым­дарын топ­тастырдық.  Бұған енбе­й әлде де екшеп, ой еле­гінен өткізіп, көпшілікке  ұсынар   дүниелері  баршылық екен. Өмір  болса, оның да  реті келер.

Қиындығы мен қисыны көп кітап шығарудың ауыр да жауапты жүгін менен де артық сезінген, көтерген Басанның үлкен ұлы Қанаттың еңбегін ерекше атар едім. Құдай қосқан қосағың Гүлмира келінмен көктеп, көгеріп, өсіп-өне беріңдер.

Сөз соңында шабыты шақырмай-ақ келе беретін, үлкен әріппен таңбаланатын Ақын-азамат ініме алдың жарық, иманың жолдас, ор­ның пейіштің төрі болғай дегім  келеді.

Қазбай   ҚҰДАЙБЕРГЕНОВ,

Қорқыт  ата  атындағы

Қызылорда  мемлекеттік университетінің  профессоры

 


Жас ғалымның жетістігі PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
22.02.2018 09:53

Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің жас ғалымдары робот ит құрас­тырып  шығарды.  Инновациялық-технологиялық бұл  жоба  қоғамдық  қауіпсіздік  мақсатында  қолға алынған. Қызылорда облысында биыл ІТ мамандарын даярлауға ерекше көңіл бөлінуде. Төрт аяқты робот елімізде алғаш рет құрастырылып отыр. Мұндай роботтың көбісі дөңгелекті  болып келеді. «Ақтөс» атты бұл робот әзірше  өзіне  тән ғана қимыл әрекетті жасай­  алады.

Бұл  компьютерлік  бағдарламалармен қамтамасыз ету бөлімінің басшысы, физика­-математика ғылымдарының кандидаты Арыстанбек Тұяқбаевтың жетекшілігімен  информатика  ғылымдарының магистрі Ұлжан Әбуованың еліміздің атынан Жапонияға барған алғашқы әрі жалғыз жоба болып саналады.­

Алдымен  Назарбаев университеті  мен  бүкіләлемдік ІТ университетінен және  осы Қорқыт ата атындағы ҚМУ-дан 40-қа жуық жас ғалымдар сайысқ­а түсіп, еліміз бойынша 4 адам іріктеліп алынған. Соның ішінен Ұлжан Әбуова бас жүлдені қанжығасына байлап, Жапония мемлекетіне жолдам­а  алған. 3D принтер арқылы роботтың сырт келбеті, денесі жасалып шықса, робототехникамен қатар схематехникасын ұштастыра отырып осы «Ақтөс»  атты  ит роботты  дүниеге  әкелген.

Арыстанбек Тұяқбаевтың айтуынша, қазіргі таңда­  тек  пультпен  басқарылатын бұл  роботтың 8 моторы мен 5 микроконтрольері бар. Бұларды Қытай мемлекетінен арнайы тапсырыспен алдырған­. Ол микроконтрольер – роботтың миы. Моторларын бір-біріне біріктіріп, арнайы микро­контрольерге бағдарламаны да жазып шыққан.

– Бұл робот тұрады, отырады, жүреді, оңға және солға  қозғалады, кез келген кедергілерден айналып­ өтеді. Роботты жасауға 6 ай көлемінде уақыт жұмсалған. Алдағы мақсат бұл роботқа адамның­ дауысын, түр-келбетті тану, иіс сезу, жарықт­ы  көру, дыбысты  есту секілді мүмкін­діктерін арттыру, сондай-ақ, 20-ға жуық адамның бет әлпетін бір көргеннен тани алатындай эле­менттерді  қосу  болып  отыр, -  деді  ол.

2017 жылы мектептерге робототехника пәні енгізілге­ннен кейін, негізгі идея сол кезде келген. Бүгінде мектептерде «лего» құрылғысы қолданылып отыр.

– Құрылғы балалардың ой өрісінің дамуы үшін өте жеткіліксіз. Сондықтан олар осы «лего» арқылы баланың фантазиясымен роботты нөлден бастап аяғына дейін жасап шығуға көмек беретін микроконтроль негізінде қызмет атқаратын қон­дырғыларды, оны  бағдарламалауға арналған лабораториялық кешенді  құрастырдық. Осы арқылы роботты түгелдей құрастыруға болады. Бұл қон­дырғылар арқылы кез келген мектептің осындай роботты жасап­ шығуға мүмкіндігі бар, -  дейді  Ұлжан  Әбуова.

Жас ғалымның жоспары жүйелі, ісі  нық. Болашақта роботпен қоса, «Ақылды үйді» құрастыруды ойластырып жүр. Тіпті, ол жобаны бастап та кеткен. «Ақылды үйдің» басты ерекшелігі, оны қалта телефонымен кез келген жерде отырып басқаруға болады. Ол үшін өз үйіңізге арнайы бағдарламалар мен көп­теген қондырғ­ылар орнатылады. Мәселен, үйіңізде себепсі­з газ шығып жатса, телефоныңыз­ға  хабарлам­а келеді. Оны сіз сол телефонмен өшіріп тастай аласыз­.  Сонымен  қатар  үйіңіздің  жылу  температурасын  да  дәл  солай  реттеуге болады.

«Ақылды үйдің» тағы бір ерекшелігі, үйдегі судың немесе жарықтың анықтамасын арнайы қызметкерлер үйіңізге келіп, тексеріп, әуре болмайды. Сол ақпараттың барлығын орталыққа автоматты түрде ай сайын жеткізіп отыратын арнайы қондырғыны да ойластырып жатыр.

Жапония мемлекетінде жас ғалымдарға ғылыммен­  айналысуға қаражаттан да, уақыттан да еш шектеу жоқ. Кез келген ғалымның жасаған жобасы үшін он миллион долларға дейін қаражат құйылады екен. Ол үшін жоғары деңгейдегі жоба жасап  шықсаңыз  болғаны.

Ердәулет  Кәкімжанов,

Қорқыт  ата  атындағы

ҚМУ-дың  4-курс  студенті

 


МЕЙІРБЕК СҰЛТАНХАН РЕСПУБЛИКАЛЫҚ АЙТЫСТА ЖЕҢІМПАЗ АТАНДЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
22.02.2018 09:18

Астана қаласының 20 жылдығы мен Қызылорда қаласының 200 жылдығына орай Сыр өңірінде республикалық айтыс өтті. Қазақстанның 9 қаласынан ақындар келіп, «Астана – биік төрім, Қызылорда – туған жерім!» тақырыбын арқау етіп, додаға түсті.

Айтыстың ашылу салтанатына облыс әкімі Қ.Көшербаев қатысып, ақындарға сәттілік тіледі.

«Еділден айырылған қазақ Есілден де айырылардай болып тұрған елең-алаң кезеңде Елбасының батылдығымен, кемеңгер шешімімен Еуразия төрінде, Сарыарқаның төсінде заманауи Астана бой көтерді. Елорданы Алматыдан Ақмолаға ауыстыру - бұл қазақтың өз билігі өз қолына тиген соң ұлттың болмыс-бітімін сақтап, болашағын баянды ету мақсатында «он ойланып, тоғыз толғанып» барып, қабылданған тарихи шешім болды. Мыңжылдықтар тоғысындағы мұндай батыл қадам қазір қай қырынан алып қарасақ та дұрыстығын уақыт дәлелдеді. Құла даладан құбылаға бет түзеген, сәні мен салтанаты жарасқан, сәулеті талайларды тамсандырған Елордамыз - Тәуелсіздігіміздің тірегіне, экономикамыздың жүрегіне, әлем елдері бас қосатын достық мекеніне айналды. Ата-бабаның аттың жалында, түйенің қомында жүріп қорғаған кең-байтақ жерімізді сақтап қалудағы Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың ерлігін қазақ қоғамы енді ғана түсіне бастағандай», - деді аймақ басшысы.

Шараға арнайы Маңғыстаудан келген ақын Мэлс Қосымбаев Сыр еліне арнауын айтты.

Бүгінгі байқауға Астана қаласы, Алматы, Ақтөбе, Жамбыл, Атырау, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Павлодар және Қызылорда облысының атақты айтыс шеберлері қатысты.

Бас жүлдені қызылордалық ақын Мейірбек Сұлтанхан жеңіп алды. Бірінші орын қарағандылық Мақсат Ақановқа бұйырса, алматылық Рүстем Қайыртай екінші орын иеленді. Сондай-ақ, семейлік Әсем Ережеқызы, павлодарлық Қайрат Нұрқанат және жерлесіміз Мұхтар Ниязов үшінші орын алды. Қалған қатысушылар ынталандыру сыйлықтармен марапатталды.

Атап өтейік, «Сыр елі – жыр елінде» бүгінгі күнге дейін жыршы-жырау, ақын-айтыскерлердің өнері кең көлемде насихатталып келеді. 2016 жылы Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына орай халықаралық айтыс пен дәстүрлі музыкалық өнер фестивалі ұйымдастырылса, өткен жылы желтоқсан айында «Парасатты поэзия» халықаралық шығармашылық кеш өтті.

Облыс әкімінің баспасөз қызметі

 



<< Бірінші < Алдыңғы 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Келесі > Соңы >>

Күнтізбе

< Ақпан 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары