Өзекті мәселелер

  • 19.07.18

    Бұған дейін Бас прокурор қызметінде болғанда да адалдығымен, іске берілгендігімен көзге түскен Жақып­  Асанов бұл жолы да бұрынғы әдетінен таймады­.  Жартыжылдық   есебін  қорытындылаған бас  қазы  қолшоқпарға  айналған  судьялардың  атын атап,  түсін  түстеді.

    ...
    Толығырақ...
  • 19.07.18

    Алдағы 3 жыл Ақмешіт атырабы үшін кәсіпкерлік жылы болып белгіленді. Бұл туралы кеше облыстық мәслихаттың­ кезекті 21-сессиясында облыс әкімі Қырымбек Елеуұлы айтты. Алқалы басқосуда аймақ басшысына ұсынысты облыстық мәслихат депутаты Асқар Махамбетов жеткізген­ болатын. Оны бірден қабыл алған Қ.Көшербаев «халықтың қолын аузына жеткізудің бірден-бір жолы – кәсіп­керлікті дамыту» деп қадап айтты...

    Толығырақ...
  • 19.07.18

    Талант дегеніміз дала тілімен түстегенде хас тұлпар секілді. Жүйрікті баптамаса, бәйгеге қоспаса, қора тұт­қынына айналады. Ел құша­ғындағы дарабоздар ондай сыңаржақ тон пішуді пыру демейді. Бұлар әу бастан туған­ жердің бір тамшыдан нәрленер сүйрігіндей ми қайнатар аптаптың өзіне шыдас береді. Қолдан жасалатын қайшылықтардан жа­сы­май, намыс шарқайрағына жанылып, бұрынғыдан да өткірлене түседі...

    Толығырақ...
  • 19.07.18

    «Адам екі нәрседен қателеспеу керек. Бірі жар таңдаудан болса, екіншісі – мамандық таңдау­дан» деп жатамыз. Әлбетте, жар таңдау – өзге тақырып. Біздің қозғағалы отырғанымыз маманд­ық жайында. Яғни, қазіргі кезде ерлер­ қауымына сәйкес келмейтін кәсіп жайлы болмақ. Рас, мамандық түрлері өте көп. Мамандықтың бәрі жақсы дегенмен, ер-азаматтардың көпшілігі әйел адамдарға тән жұмыстармен айналысуға ...

    Толығырақ...
  • 19.07.18

    Мен «Мырза» беті үшін ер-азамат туралы өз ойымды білдіргім келеді. «Қазіргі ерлер ұсақталып кетті» деген пікір бар. Өзім ол пікірге толық қосыла алмаймын. Өйткені оларға бүгінгі нарық жағдайы, жұмыссыздық себеп болып отыр. Бірақ атам заманнан еркектің аты – еркек.

    Расы сол, әйелдерге қарағанда көп жұмыс атқаратын да, өндіріп табыс табатын да – еркек. Ал қазір үйде де, түзде де бала тәрб...

    Толығырақ...
Сәуір 2018

ЖОШУА НЕГЕ ЖЫЛАДЫ?.. PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
19.04.2018 13:58

Солтүстік теңіздің жылы жібегі қарт құрлықтың жонын жібіте бастады. Шуылдақ құстар шуақ шалқымасын шертіп, шалғындар шаштарын сілкіп жатыр. Шабытыңды түртіп, көңіліңді көтеретін көктемнің қош күнінде Жошуаны жолықтырдым. Лидс қаласында кіндік қаны тамған, нәсілі – пәкістандық. Мұсылман жігіттің өз басынан асып, аумағындағы ағайын-туысын асырауға жетер кәсібі бар. Арғы-бергіні сөзге азық етіп, әңгі­ме күннің шуақтылығына ауа бергенде­ Жошуа Англияның асау ауа райындай күрт  бұзылды.

- Күн райы керемет, иә, бала-шағамды алып, парк араласа не қылсын... Анау ағылшындар құсап, болмаса, кабакта таңдай жібітіп те отыра алар ем. Оған жетер дәулетім де бар. Бірақ, мен олай ете алмаймын, түсінесің бе!? Сирия­да менің мұсылман бауырларым миллиондап босып жатса, пәк сәбилер xимиямен уланып жатса, үстеріне тажалдар құлап жатса, Алла берген алтын ғұмырлары тірідей тозаққа айнал­ып жатса, мен қалай шаттанып, шалқи  аламын...

Жошуаның  саусақтары  сәл  діріл­де­гені байқалды. Азаматтық, бәлкім, адам­заттық алғаусыз жүрегінің жасы да сол саусақт­арынан  саулап  кеткендей...

«Азаматсың ғой» дедім іштей күбірлеп. Қара бастың қамынан аса алмайтын пенделік қыбыр-жыбырымызда мына Біз жүрегіміздің (о баста Алла мен ана мейірімімен лүпілін бас­таған) жылуын әлсіретіп алдық па? Қазаны бөлектің қайғысына қабақ та аудармайтын қатты денелерге айналып кеттік пе?

Лидстің құбылмалы күні қайта бұзылды. Жаңбыр желкеден ұрып, өкшемнен ағады. Тоң-тамшыдан қашқан адамдар қолшатырдың астынан сығалай қарап, жолға таласады.

Бірақ мен қайнап барам. Жошуаның жылы жүрегінің лебі тоңазыңқы тәнімді әлі қыздырып тұр...

Нұрбек  ӘМИША,

журналист,

Ұлыбритания

 


“ЕРІККЕН АДАМ СОТҚА БАРМАЙДЫ” PDF Print Email
Жаңалықтар - Құқық құрығы
19.04.2018 13:49

Жандос  АБСАТ,

Қызылорда облысы Әділет департаментінің жеке сот орындаушылар қызметін ұйымдастыру бөлімінің басшысы:

Соңғы кездері баласы үшін әкесінен алимент өндіре алмай не несиесін уақытылы төлемегендіктен жалақы алатын шоттарын аша алмай жүрген жандарды жиі кездестіреміз. Сол үшін сот орындаушылардың есігін торуылдап жүргендер қаншама.

Өйткені сот нақты шешім не ұйғарым шығарып бергенімен, оны орындамай, жауапкершіліктен қашып жүргендер көп. Сондықтан жұрт борышкерді жауапкершілікке тарту не болмаса белгілі бір шектеулер қою арқылы берешегін өндіріп алу үшін сот орындаушыға жүгініп жатады. Біз де қызығынан қиындығы көп бұл саланың жұмысы туралы білу үшін Қызылорда облысы Әділет департаментінің жеке сот орындаушылар қызметін ұйымдастыру бөлімінің басшысы Жандос Абсатпен сұхбаттасқан едік.

– Жандос Дәуренбекұлы, мемлекеті­мізде  мемлекеттік  сот орындаушымен  қатар жеке сот орындау­шы­лары да қызмет етеді. Осы тұрғыда айтып өтсеңіз, екеуінің ат­қа­ратын функциялары бір ме әлде қандай да бір өзгешеліктер бар ма?

– Қазақстан Республикасында жекеменшік сот орындаушылардың институты 2011 жылдан бастап жұмыс істейді. Бұл – франциялық жоба. Алайда мем­лекеттік сот орын­даушының да, жекеменшік сот орындаушының да жұмыс істейтіні – бір заң, бір функцияның аясы. Яғни, ҚР-ның «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушылардың мәртебесі туралы» заңының аясында атқару­шылық әрекеттер жасайды. Ел­басы­мыздың Ұлт жоспары – «100 нақты қадамының» 27-қадамында «Мемлекеттік сот орындаушыларды біртін­деп қысқартып, жекеменшік сот орындаушылар институтын одан әрі дамыту» керек­тігі айтылға­н. Осыдан кейін 2016 жылы мемлекеттік сот орындаушылардың республика  бойынша 30, 2017 жылы 30 пайызы қысқартылса, ал 2018 жылы 25 пайызы қыс­қартылғалы жатыр. Айта кету керек, мемлекеттік сот орындаушылардың орындайтын функциялары бөлек. Яғни олар мемлекеттен өндіріп алу, дауыс беретін акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) елу және одан көп пайызы мемлекетке және олармен үлестес заңды тұлғаларға тиесілі заңды тұлғадан өндіріп алу, табиғи монополиялар субъектілерінен немесе тауарлар және көрсетілетін қызметтер нарығында үстем жағдайға ие субъектілерден өндіріп алу, өндіріп алу мөлшері бір мың айлық есептік көрсеткіштен асатын (2 405 000 теңгеден жоғары) соманы мемлекет пайдасына өндіріп алу, мүлікті тәр­кілеу не мүлікті мемлекетке беру туралы, мемлекет мүддесі­не жүргізілетін үйден шығару, үйге қоныстандыру, үйлерді бұзу, жер учаскелерін алып қою және басқа да істердің санаттары туралы атқарушылық құжаттарды мемлекеттік сот орындаушылар орындайды. Қалған санаттағы атқарушылық құжаттарды жеке сот орындаушылары орындайды.

– Жаңа өзіңіз мемлекеттік сот орындаушылардың жылдан-жылға азайып келе жатқанын айттыңыз. Ал олардың орнын баса алатын жеке сот орындаушылар облысымыз бойынша жеткілікті  ме?

– 2018 жылғы статистика бойынша облыста 53 жеке сот орындаушы (оның 19-ы – ауданда,  қалғаны – қалада) бар. Ал бұл көрсеткіш 2015 жылы 24, 2016 жылы 47 бол­ған. Өткен жылдың қорытынды­сымен 52 болды. Яғни біздің қаламыз бен барлық аудандар республикадағы кей облыс­тарға қарағанда толық жеке сот орындаушылармен қамтылған.

– Сіздерге халық ең көп деген­де қандай сот актілерімен жүгініп  жатады?

– Негізі барлық сот актісі бойынша. Оларды бөліп-жару­ға келмейді. Бірақ көбіне мемлекет пайдасына өндірілетін сот актілері бойынша көп атқарушы­лық құжаттар түсіп жата­ды. Яғни мемлекет пайдасына өндірілетін әкімшілік айыпп­ұлдар, мемлекеттік баж салықт­ары, жер мүлік салықтары,  қылмыстық істер бойынша сот шығындары, үкім бо­йынша айыппұл­дар. Содан кейінгі орынға алимент, жеке және заңды тұлғалардың арасындағы қаражат өндіру мәселелерін жатқызуға болады.

– 2017 жылы  сіз­дердің  көмектеріңізге қанша  адам  жүгін­ді немесе қанша атқарушылық құжат  түсті?

– 2017 жылы облыс бойынша барлық жеке сот орындаушылардың  орындауында 85377 атқарушылық құжат болға­н. Оның 46031-і (54 па­йыз) аяқталса, 2018 жылдың 1-тоқсанына 39346-сы қалды. Ал І тоқсанда түскен құжат­тарды қоса есептегенде 56052 құжат болып, 6585-і аяқталған. Яғни 1 сәуірге 49467 құжат қалған. Шыққан санды 53-ке бөліңіз (жеке сот орындау­шылардың саны. – ред.), сонда әрқайсысына 933-тен келеді деген сөз. Дегенмен де бұл 1 сот орындаушыда 933 атқару­шылық құжат бар дегенге сәй­кес келмейді. Себебі біреуінде 1500, біреуінде 1000, біреуінде 500 болуы мүмкін. Өйткені соттан келген құжаттар тікелей сот орындаушыларға соттың өзінің арнайы «Төрелік» деген электронды  жүйесі  арқылы  сот орындаушылардың  атқару­шылық іс жүргізу орган­да­ры­мен автоматтандырылған  жүйесіне түседі, электронды түрде жеке сот орындау­шы­лар­ға бөлінеді. Әкімшілік айып­пұл­дар  да  дәл  солай. Ішкі істер  органдарынан  келгенде де  сөйтіп  бөлінеді. Ал қал­ған  уәкілетті органдар жаз­баша береді. Сондай-ақ бұл салада бәсекелестік бар. Мысал­ы, сіз «мына жеке сот орындаушы жақсы жұмыс істейді екен» деп естисіз де, сол  кісінің  көмегіне  жүгіне­сіз. Осындай сәттерде тәуір жұмыс істейтіндердің қа­рауында өте көп атқарушылық құжат болуы мүмкін. Бәйгеге қоссаң да жүйрік ат алдында  шабады  да, қалғаны қала  береді­  емес  пе? Сол сияқ­ты  істі  толық  аяқтамай, істей алмай­ жауып кетіп жат­қан­дары  да  бар.  Бірақ көш жүре  келе  түзеледі  дейді ғой.

– Ал жеке сот орын­дау­шы­ларға жалақы қалай төленеді?  Жұмыс  істей  алмаса  да  өзгелермен  бірдей  кө­лемде  жалақы  алып  отырады  ма?

– ҚР «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі» туралы заңының 118-бабында көрсетілгендей, жеке сот орындаушыларға жалақы өндірілген сомадан алынады. Яғни бірінші істі аяқтайсыз, содан кейін қызмет ақысы алынады. Үкіметтің 2014 жылғы  4 мамырдағы №437 қаулысы бар. Ол жерде айлық есептік көр­сеткішпен көрсетілген. Мысалы, орындауында 60 АЕК-ке дейінгі сомалар болса (144300 теңге), соның 25 па­йызын жеке сот орын­даушы өзінің қызметіне алады. Өндірілетін сома көбейген сайын пайызы да төмендей береді. 60-300 АЕК арасы болса, 20 пайыз болады деген сияқ­ты. Айта кету керек, бұл сома борышкердің берешегінен бөлек өндіріліп алынады.

– Оны кім төлейді, мем­лекет  пе?

– Жоқ, борышкерден өндіреді. Яғни қарызды бір өндіреді, қызметіне тағы өндіреді. Өзін-өзі қаржы­ландыру  бұл  жерде.

– Сонда мемлекеттен ешқандай айлық  берілмейді  ме?

– Алименттер мен жалақыны өнді­ріп алу туралы атқарушылық құжаттар бойынша мәжбүрлеу шараларын қолдануына байланысты жеке сот орын­даушының қызметіне 15  АЕК мөлшерінде ақы төленеді. Мысалы, борышкер жұмыс істемейді  делік. Сот орындаушы берешегін төлету үшін бүкіл әрекетін жасайды. Алимент бойынша айтаты­н болсақ, борышкерге қатысты атқарушылық іс қозғау, хабарлама жіберу, оның берешегін  айқындау, республика аумағынан шығуға уақытша шектеу қою, оны әкімшілік жауапкершілікке тарту, қылмыстық жауапкершілікке тарту, атында жылжитын, жылжымайтын мүліктері бар-жоғын анықтау сияқты әрекеттерін жасайды. Бірақ одан еш нәтиже болмаса, ол бізге есеп құжаттарын ұсынады. Өйткені шығын жеке сот орын­даушыдан кетіп жатыр. Біз сол қызметі үшін 15 АЕК мөлше­рінде қаражат төлейміз. Ол 36075 теңге­ болады. Бұл тек 1 атқарушылық құжат бойынша. Бұрын бұл көрсеткіш 5 АЕК еді. Былтыр өзгерістер болып 15-ке көбейді. Егер он құжат өткізсе, 360 мың теңгенің көлемінде ала алады деген сөз. Яғни мемлекет  қарап  отырған  жоқ.

– Борышкер берешегін төлемесе, қандай­  жауапкершілікке  тартылады?

– ҚР-ның әрбір азаматы заңды орындауға міндетті. Біздің өзіміздің Конституциямыз бар. Кодекс, заң, нормативтік-құқықтық актілердің бәрі осы Конституциядан тарайды. Конс­титуцияның 76-бабының 3-тармағында, ҚР Азаматық процестік кодексінің 21-бабында «ҚР азаматының атына шыққан сот шешімі, сот үкімі, сот ұйғарымдары, яғни сот актілері республика­ аумағында орындалуға міндетті. Қажет жағдайда шет мемлекеттерде халық­аралық дәрежеде орындалады» деп көр­сетілген. Еріккен адам сотқа бармайды. Мәселені шешуге, ымыраға келе алмаға­ндықтан барады. Соттан шешім шығады. Ал оның орындалуы өте қиын. Соны сот орындаушы әрекетін жасап, орын­датуға тырысады. Жоғарыда айтып кеткендей, атында жылжитын, жылжымайтын мүлкі, зейнетақы жарналары бар-жоғын анықтайды. Бар болса, тыйым салады. Сондай-ақ, борышкер 20 АЕК-тен асатын сома бойынша сот актісін орындамағанда сот орындаушы борышкерді республика аумағынан уақытша шығуына шектеу қоюына құқылы. Мұндай фактілер тәжірибемізде болды. Алиментін, мемлекетке айып­пұлын төлемей жүріп, бір жағдайлармен шетелге шыққысы келгенде, шекарадан қайтып келген азаматтар болған. Сондай-ақ заң бойынша сот актісін орындамаған адамның жүргізу куәліктерін, лицен­зияларын (жеке тұлғаларға 250 АЕК-тен, заңды тұлғалар­ға 1250 АЕК-тен асатын болса) уақытша тоқтатуға сот орындаушысы сотқа ұсыныс енгізеді. Көбіне алимент бо­йынша борышкерлердің кө­лік жүргізу куәліктерін тоқ­тату жөніндегі сотқа ұсыныстар енгізіліп,  қанағат­тан­дырылып жатады. Сонымен қатар әкімшілік жауапкершілік бар. ҚР Әкімшілік құқықбұзу­шылық туралы кодек­сінің 669-бабында «Сот үкімін, сот шешімін орын­да­мау немесе өзге атқарушылық құжат­тарды орындамау» туралы арнай­ы жауапкершіліктер көр­сетілген. Жеке тұлғаларға 5 АЕК мөлшерінде, лауазымды тұлғаларға 20 АЕК мөл­шерінде айыппұл салынады неме­се екеуі де 5 тәулікке дейін қамаққа алынады. Ал егер сот актісін борышкер          6 айдан астам уақыт орындамаса, онда ҚР Қылмыстық кодекстің 430-бабымен қылмыстық жауапкершілігін көру жөнінде құқық қорғау органдарына сот орындаушы ұсыныс енгізеді. Ары қарай анықтаушылар тергеу әрекеттерін жүргізеді. Ал алимент бойынша ҚР ҚК-нің 139-бабы бойынша, борышкер 3 айдан астам уақыт алимент төлемеген­ жағдайда, өндіріп алушы ішкі істер органдарына шағым беруге құқылы.

– Мысалы, ерлі-зайыптылар үш жыл бұрын ажырасып кетті делік. Ал алимент өндіру туралы тек үш жылдан кейін ғана сотқа арызданады. Осы кезде алимент ажырасқан күннен бастап төленеді ме, әлде  арыз  жазған  күнінен  бастала  ма?

– Өте орынды сұрақ. Негізі бұл соттың құзыретіне жататын мәселе ғой. Заңгер ретінде айтайын, алимент берешег­і арыз жазған күннен бастап есептелінеді.

– Ал алимент қалай есептелінеді? Борышкердің  айлығы 50 мың  теңге делік. Ол екі баласына оның қаншасын төлейді?

– ҚР-ның «Неке және отбасы» туралы­ кодексіне сәйкес, 1 бала болатын  болса, айлық және өзге де табысының 25 пайызы, 2 бала болса, 33 пайызы, 3 немесе одан көп болса, 50 пайызы­ төленеді. Алимент десе, көбі тек ер-азамат өзінің баласына ғана ақша төлеу керек деп ойлайды. Ал бірақ ата-анасы баласынан өндіріп отырғандар жоқ. Қызылорда облысы 98 пайыз қазақы өңір ғой. Бізде мұндай жағдайлар көп кездесе қоймайды. Солтүстікте, Алматы, Астана қалаларында мұндай жағдайлар бар. Мысалы, 18-ге толған баласы­ анасын қарттар үйіне өткізді немес­е ата-анасы мүгедек болғандықтан, қарамай кетті делік. Бала өз-өзін асырай алады. Енді ол әке-шешесіне қарау керек ғой. Егер баласы осылай тастап кетсе, әке-шешесі баласынан алимент өндіруге құқысы бар. Қазақ халқы – көп ұлтты мемлекет. Неге? Себебі 1937, 1947 жылдары өзге ұлт азаматтары біздің Қазақстанға қарай жер аударылды. Сол кезде біздің ата-бабамыз өз баласынан бөлек, өзге ұлттың баласын өзегінен теппей, бауырына басты. Біз – сол кісілердің қазіргі ұрпағымыз. Аллаға шүкір, жақсы өмір сүріп жатырмыз, бірақ ұсақталып барамыз. Өзгенің баласы түгілі, өзінің баласының  өзегінен теуіп, алиментін төлемей қашып жүргендер қаншама! Жүрегімді ауыртатыны да сол. Бүгінгі ұрпақ – ертең­гі ел болашағы. Елбасымыздың 2012 жылғы желтоқсан айындағы жолда­уында ана мен бала құқығына арнайы­ тоқталған еді. Сол кезде «Әкесі қой баға білмегеннің, баласы қозы да баға  білмейді» дегені есімде. Тебірентіп тұрып  айтты. Сондай-ақ ол кісі «Мені алаңдататыны – Қазақстанның  әлемдік аренадағы  дамуы,  өркендеуі  емес, әке­сіз өскен кейінгі ұрпақ, жастар» деп еді. Қазақта айтады ғой, «Бір әкенің тәр­биесін жүз мектеп те бере алмай­ды» деп. Қазір жылда «Мерейлі отбасы» байқауы өтіп жатыр. Не себепті дейсіз? Бұл –  ұлттың  бірлігін, тұтастығын сақтау мақсат­ында өткізіліп жатқан­ дүниелер. Әке, меніңше, бауыр еті баласынан безінбе­уі керек. Ерлі-зайып­ты бір-біріне  кек сақтап, ажы­рас­ты делік. Ер-азаматқа әйел, әйелге ер­кек­ табылады. Ал бірақ бала жасқаншақ болып қалады, оның психоло­гиясына бұл жағдай әсер етпей қоймайды. Бала әке, ана мейірімін бірге көріп өспегеннен кейін ол қатыгездене түсуі мүмкін.

– Көбіне несиесін уақытылы төлемеген жандардың шоттарын жауып тас­тайсы­здар. Ал оны ашу қалай болады?

– Сот орындаушы шотты жауып таста­уға  құқылы. Өзінің қаулысы мен соттың санкцияларымен. Мысалы, банкте есепшоты анықталса, соған тыйым­  салуға құқысы бар. Сосын инкас­салық  өкіммен  шотта ақша бол­са,­  ақшаны  шешіп  ала  алады.

– Ол ақша кімге кетеді?

– Бірінші өзінің шотына аударып алады, сосын барып өндіріп алушыға аударады. Банк болсын, жеке тұлға болсын, сот шешімі түскеннен кейін сот орындаушы оны орындауға міндетті. Мысал­ы,  несиені  уақытылы төлемеген­ жағдайда айлық жалақымен ашылған шотты банк 100 пайыз шектеуге қоя алмай­ды. Тек 50 пайыз ғана қоюға құқылары бар. Себебі оның бала-шағасы бар дегендей. Сосын жәрдемақы, алимент, асыраушысынан айырылған кезде алатын жәрдемақыларды алуға арнайы ашылған шоттар мүлдем шектеу­ге қойылмауы керек.

– Бірақ солай 100 пайыз шектеу қойып  жатқандар бар.

– Иә, бар ондай. Бірақ оны сотқа беріп, сотпен жеңіп жатқандар бар.

– Әңгімеңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан   Жансая   ЖҮНІСОВА

 


Кітап фестивалі өтеді PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
19.04.2018 13:47

Құрметті қызылордалықтар және қала қонақтары!

Құрметті кітап сүйер қауым!

23 сәуір күні сағат 11.00-де Ә.Тәжібаев атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапханасында  «Дүниежүзілік кітап және авторлық құқықты қорғау күніне» орай «Kitap Fest - 2018» кітап фестивалі ұйымдастырылады.

«Kitap Fest» фестивалінің мақсаты – кітапты насихаттау, кітап пен оқуға деген қызығушылықты қолдау, қоғамның интеллектуалды әлеуеті мен мәдени құндылықтарын арттыру, кітап оқуға тарту, өскелең ұрпақтың рухани-адамгершілік білімін арттыру, жастардың кітап оқуға, көркем әдебиетке деген құштарлығын ояту. Фестиваль аясында кітап көрмелері, поэзия оқуы, кездесу кештері, балалар арасында сурет салу байқауы, кітап жәрмеңкесі және тағы да басқа ойын-сауық бағдарламалары ұйымдастырылады.

Сіздерді кітап фестиваліне қатысуға шақырамыз.

 


ЖАҢАРҒАН ЖОЛ, ЖАҢҒЫРҒАН КӨШЕ PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
19.04.2018 12:10

ӨМІР   СОҚПАҒЫ...

Жол – экономиканың күретамыры, тіршілік ізі. Қала ішіне қамшының өрі­міндей таралатын сол жолдардың  қазіргі  жағдайы  қандай?

Көктем бастала салысымен Қызылорданың орталық көшелері ғана емес, шетаймақ жолдарына да жан біте­тіні бар. Қазіргі күні қала бо­йынша ұзындығы 619 шақырымды құрайтын 766 көше бар. Оның 503,2 шақырымы асфальт жамылғысын «жамылса», қалған 115,8 шақырымы – тасты және қара жолдар­. Қызылордаға Қ.Кө­шербаев облыс әкімі болып тағай­ындалған  уақыттан  бері  өңірдің  өңі өзгеріп, дами  түскені  шындық.

Ресми мә­ліметтерге  сүйенсек, соңғы 5 жылда   қала   бойынша   жол жөндеу жұмыстарына  23 млрд теңгеден астам қаржы қаралды. Нәтиже­сінде 500 шақырымға жуық жол орташа, күрделі жөндеуден, қайта жаңғыртудан өт­кізілген. Бүгінде тұрғындар қыруар қаражат жұмсалған тындырымды  тірліктің  нә­тижесіне дән риза. Өмір соқ­пағы  деп  бағаланған  жолдың­ жайы күн өткен сайын жақсарып  келеді.

 

ИНВЕСТИЦИЯ   ИГІЛІГІ

Өңірдегі жол жөндеу жұ­мыстарын жүргізудің кіші­гірім шежіресіне тоқталсақ. 2013 жылы жол инфрақұрылымын дамытуға республи­калық және жергілікті бюджеттен 5 млрд 412 млн теңге бөлінген. Оның ішінде   3 көшеге қайта жаңғырту,  1 көшеге күрделі және  74 көшеге орташа жөндеу жұмыстары жүргізілген. Ал 2014 жылы облыстық және қалалық бюджеттерден  4 млрд 572 млн теңге қарал­ған. Оның ішінде 2 көшеге жол құрылысы, 8 көшеге қай­та жаңғырту, 2 көшеге күр­делі және 85 көшеге орташа жөндеу жұмыстары жүргі­зілді. Сонымен қатар қалалық  бюджеттен бөлінген 98,8 млн теңгеге 26 мың 300 шаршы  метрді  құрайтын 46 көше  ағымдағы  жөндеуден өткізілген. 2015 жылы республикалық, жергілікті бюджет­терден қаралған 1 млрд 752 млн теңгеге жалпы ұзындығы 53 шақырымды құрайтын 87 көшеге қайта жаңғырту, ағымдағы және орташа жөндеу жұмыстары жүргізілді. Оның ішінде: жалпы ұзындығы 4,8 км құрайтын 2 көшені қайта жаңғы­ртуға - 1 млрд 156,1 млн теңге,  жалпы  ұзындығы 19,5 км болатын 23 көшені орташа жөндеуге - 03,8 млн теңге,  жалпы  ұзындығы 28,7 км болатын 62 көшені ағымдағы жөндеуге - 92,2 млн теңге. 2016 жылы жол жөндеу жұмыстары  бойынша  жалпы­ ұзындығы 101,6 шақырымды құрайтын  174  көшеге Ұлт­тық қордан, республикалық, облыс­тық және қалалық бюджеттерден барлығы 4167,0 млн теңге бөлінді. Оның ішінде ағымдағы жөндеу жұмыстары бойынша барлығы 24,5 шақырым бо­латын 80 көшеге қалалық бюджеттен 82,9 млн теңге бөлінген. Орташа жол жөн­деу жұмыстары бойынша 68,5 шақырымды құрайтын 91 көшеге республикалық және жергілікті бюджет­терден  барлығы 1694,0 млн теңге бөлінді. Қайта  жаң­ғырту жұмыстары бойынша жалпы­ ұзындығы 2,6 шақырымды құрайтын 2 көшеге облыстық бюджеттен 301,7 млн теңге қаралған. Көше құрылысы бойынша жалпы   ұзындығы  6  шақырым  болатын 2  көшеге  облыстық  бюджеттен  2088,4 млн теңге қаржы бөлінді. 2017 жылы қала бойынша 113 көшенің жол жөндеу жұмыстарына облыстық және қалалық бюджеттен 2 млрд 978,5 млн теңге қаралып, тиісті жөндеу жұмыс­тары  жүргізілген.

 

ҚОРҚЫТ   АТА   КӨШЕСІ –

БАСТЫ   НАЗАРДА

Тұтас  түркі  жұртының  ойшылы, сөз баста­ған шешені, ұлы күйші Қорқыт бабамыз­дың атындағы көшеге құрмет ерекше. Ұзындығы 5,8 шақырым болатын­ аталмыш көшеге Қазыбек би көшесі­нен Қызылорда - Жезқазған трассасына дейін күрделі жөндеу жұмыс­тары жүргізілді. Көшені жаңарту үшін 1 305,487 млн теңге жұмсалған. Бұл жоба бойынша 156 дана жарық шам­да­ры орнатылып, көшелер сама­ладай жар­қы­раса, жолаушыларға арнап 22 дана аялдама, жаяу жүргінші жол­дары мен суағарлардан салынған. Мұнан өзге Қорқыт ата – Қазыбек би және  Қорқыт  ата – Яссауи көшелерінің қиылысына  жауын-шашыннан  жиналатын қалдық сулар ағып кетуі үшін резерв­уарлар орнаты­лды.  Ал  «Қызыл­жарма»  каналы  арқылы  өтетін жаңадан авто­көлік  және  жаяу  жүргіншілерге  арнал­ған  көпірге,  Яссауи көшесі мен Қорқыт ата көшесі қиылысындағы темір­жол өткеліне заманауи үлгіде резина­  төсеніші  салынды.

 

ШЕТАЙМАҚТЫҢ  ШЫРАЙЫ  КІРДІ

Қала орталығындағы ұзындығы  8 шақырымды құрайтын 9 көшеге 403,797 млн теңге қаржы бөлініп, орташа жол жөндеу жұмыстары жүргізілді. Сондай-ақ шетаймақтар да жөндеу жұмыстарынан кенде емес. 29 шақырым болатын 50 көшені жөндеуге облыстық және  қалалық  бюджеттен  719,297 млн теңге  бөлінген.  Атап  айтқанда:

- Шанхай м/а бойынша, ұзындықтары 500 метр болатын 2 көше жолы,

- КБИ м/а  бойынша,  ұзындығы 600 метр  болатын 1 көше жолы,

- Саяхат м/а бойынша, ұзындық­тары 4,2 шақырым болатын 4 көше жолдары,­

- Гагарин м/а бойынша, ұзындықта­ры 1,1 шақырым болатын 2 көше жолы,

- Арай м/а бойынша, ұзындықтары 3,3 шақырым болатын 5 көше жолдары,­

- Сәулет м/а бойынша, ұзындық­тары 19,3 шақырым болатын 32 көше жолдары (оның ішінде, 18 көшеге тасжол құрылысы, 14 көшеге орташа жөн­деу жұмыстары).

Сонымен қатар, ұзындығы 3 шақырымды құрайтын Қарауылтөбе ауылдық округі­нің кіреберіс жолын орташа жөндеуге 59,726 млн теңге және ұзындығы 7 шақырым болатын Абай ауы­лына кіреберіс жолын орташа жөндеу жұмыстарына 100 млн теңге бөлініп, Қарауылтөбе а/о бойынша жұмыс аяқталып, пайдалануға берілген. Ал Абай ауылына кіреберіс жолдың қалған 2 шақырымына жөндеу жұмыстарын толығы­мен аяқтауға ағымдағы жылы облыс­тық бюджеттен 46,868 млн теңге бөлінген.

Қазіргі кезде қалада 51 көшенің асфал­ьт  қабаттары  бұзылған. Оны қайта қалпына келтіру мақсатында қалалық­ бюджеттен 72,179 млн теңге қаржы  қаралып, жүйелі  жұмыс атқа­рыл­ған.  Айта кету  керек, 85  көше  жо­лы­на­ 45,1 млн теңгеге орташа жөндеу жұмыс­тарын жүргізу бойынша жоба-сметалық  құжаттамасы әзірленді. Енді діттеген межені  бағындыру  ғана қалды.

 

«ЖОЛ  КАРТАСЫ»  ЖАНДАНУДА

Облыс әкімінің 2018 жылғы 8 қаң­тарда бекіткен Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар автомобиль жолдары­н дамытудың 2018-2020 жылдарға арналған «Жол картасы» бағдарламасы бойынша Қызылорда қаласына қарасты Талсуат, Талдыарал, Қараөзек, Қызылөзек, Иіркөл елді мекендеріне кіреберіс автожолдарына орташа жөндеу жұмыстарын жүргізуге осы жылы облыстық жолаушылар көлігі және авто­мобиль жолдары басқарма­сына бюджеттік өтінім жолданып, респуб­ликалық  бюджеттен  қаржы  бөлу қарастырылуда.

Қалалық  коммуналдық шаруашылық және автомобиль жолдары бөлімі ұсын­ған­ ақпаратқа сүйенсек, 2018 жыл­ға авто­мобиль жолдарының жұмыс істеуін қамтамасыз ету мақсатында барлығы 360,124 млн теңге бөлінген. Оның ішінде  қаланың көше жолдарына ағымдағы жөндеу жұмыстарына 76,509 млн теңге қаралса, 75 көшенің ЖСҚ-ын әзірлеуге 37,306 млн теңге, 14 көше жолына орташа жөндеу жұмыстарына 246,308 млн теңге қаржы бөлінген. Қазіргі  таңда  жоғарыда  аталған  жұмыс­тарды  жүргізуге  мемлекеттік  сатып  алу конкурсы  жарияланыпты.

Естеріңізде болса, биылғы 20 ақпанда қалалық мәслихат депутаттарының кезекті сессиясында қала көшелеріне ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізуге­ (заливка швов) 9,755 млн теңге, Жаппас­бай батыр көшесін Қорқыт ата көше­сінен көпірге дейін орташа жөндеу жұмыс­тарын бастауға 1 млн теңге, Бай­тұр­сынов көшесін Абай даңғылынан Сүлейменов көшесіне дейін орташа жөндеу жұмыстарын бастауға 1 млн теңге­, Тоқмағанбетов көшесін Қазыбек би көшесінен Жанқожа батыр көшесіне­ дейін орташа жөндеу жұмыстарын бастауғ­а 1 млн теңге бөлінген.

Сонымен қатар С.Бейбарыс көшесі­нен Жібек жолы көшесі – «Қызылжарма» каналына дейін магистральды жол құрылысының жоба-сметалық құжат­тарын мемлекеттік сараптама қорытындысымен бірге әзірлеуге 33,335 млн теңге, Сырдария өзенінің сол жаға­лауында жоспарланып отырған, ұзындығы 1,1 шақырым және 2 шақырымды құрайтын 2 магистральды жол құры­лысының жоба-сметалық құжаттарын мемлекеттік сараптамадан өткізуге 2,709  млн  теңге  қаржы  бөлінді.

 

ҚАУІПСІЗДІККЕ – 91 МИЛЛИОН

Жолаушылардың қауіпсіздігі – бірінші  орында. Биыл елді мекендерде жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз  ету мақсатында қалалық бюджеттен­ 91,302 млн теңге бөлінген. Оның ішінде 37 дана бағдаршамды күтіп-ұстауға 15,017 млн теңге, 651 дана жол белгісін орнату және күтіп-ұстауға 19,535 млн теңге, жасанды жол үсті кедергілерін күтіп-ұстауға 3855 млн теңге, Байтұрсынов көшесі бойында орналасқан №3, 15 гимназиялар тұсына консульды баған­аға орнатылған светидиодтық жарық­пен қамтылған «Абайлаңыз, балала­р» делінген 4 дана жол белгілерін орнату жұмыстарына 2,3 млн теңге, жол үсті таңбаларын сызу жұмыстарына 50,595 млн теңге бөлінген. Осы миллиондаған қаражаттың тұрғындардың қауіпсіздігіне бағытталғаны көңіл қуантады. Жұртшылық күн сана­п көркейген келбетті қаланы көріп, серпіле түседі деген сенімде­міз. Мүгедек жандардың жүріп-тұруын­а  жағдай жасалғанын жол белгілерінен-ақ байқауға болады. «Мүгедектердің құқықтарын қамтамасыз ету және өмір сүру сапасын жақсарту» жөніндегі іс-шаралар жоспарын іске асыру үшін жол белгілерін орнатуға (облыстық  «Нұр  Отан» мекемесі­, қалалық  мәслихат, қалалық мұрағат­тар, Статистика агенттігі, облыстық көліктік бақылау инспек­циясы, Жахаев­ көшесі мен Әбілқайыр хан көшелері қиылысы, Көші-қон полициясы, ЕНПФ ғимараты, М.Ерәлиева атындағы мәдениет үйі, облыстық филармония мекемелерінің алдына) 2,341 млн теңге бөлінген. Ал жол белгілерін қай жерге орнату қажеттігі ҚІІБ-сы мамандарымен  бірлесіп  анықталды.

 

БІТЕР  ІСТІҢ  БАСЫНА...

Жуырда қалалық коммуналдық шаруашы­лық және автомобиль жолдары­ бөлімінің басшысы Талғат Құл­мағанбетов қала көшелеріне жүргізіліп  жатқан  жұмыстармен таныс­  болды.

Алдымен Желтоқсан көшесі мен А.Тоқмағамбетов көшесінің қиылысындағы бағдаршамдардың сыр­лануын қадағалаған ол әрі қарай Шанхай­ ықшам ауданына жол тартты.­ Мұнда жұмысшылар 1-мамыр көше­сін  жаңалап  жатыр  екен.

- Шанхай ықшам ауданындағы 1-мамыр көшесін асфальттап жатырмыз. Жұмысқа 15 адам, 10 техника жұмылдырылған. Көшені жөндеуді баста­ғанымызға 1 апта уақыт болды. Екі күннен кейін жолды бітіріп, тапсыруға дайынбыз,- деп қуанышты хабары­н жеткізді «Қызыл­орда жол­дары» ЖШС директорының орынбасары Артур Абжанов.

Бітер істің басына, жақсы келер қасына. Кәсібін терең меңгерген бөлім басшысының жұмыс барысын байқау­ға арнайы шыққаны жауапкершілігінің деңгейі деп ұқтық. Халықтың ортасына барып, көше жағдайын көзі­мен көріп, көңілге түйгендігі­не риза болды жұрт. Бөлім басшысын таныған тұрғындар «көрші» көшеге қашан жол салатынын сұрап жатса, енді бірі келіп алғысын жаудыры­п  кетті.

Әдемі көше қаланы көрік­тендіре түседі. Бірақ одан бұрын темір тұлпарды жүрісі­нен «жаңылдырмайтын» қауіпсіздігі маңызды. Алысты жақындатып, байланыс, қатынас құралы болған жолдың экономикаға тигізер пайдасы шаш етектен. Инфақұрылымдарға жергілікті, республикалық бюджеттен миллиардтаған теңге бөлініп жатыр. Бұл – жолды жаңартуға жасалған құтты қадам. Ал жол жаңғырса, шаһар жанданады, жұрт қуанады.

Ж.Қойшыбекова

 


ҚАЗАҚ МУЛЬТФИЛЬМДЕРІ НЕГЕ ӘЛСІЗ немесе балаларымыз кімдерді үлгі тұтып жүр? PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
19.04.2018 12:05

Жақында үйге туыстарымыз келіп, кішкентай бүл­діршіндермен оңаша қалып, бала да болса әңгімеге тарттым. Сөйтіп «Кімге еліктейсіңдер?»  деп  сауал  тастадым. Сонда 8 жастағы інім «Бэтмен», «Өрмекші адам», «Халк», «Темір адам», «Флеш» секілді шетел мульт­фильмдерінің басты кейіпкерлерін тізбектей жөнелді. Арасында бірде-бір қазақ батырл­арының есімі жоқ. Онысымен қоймай, сол кейіпке­рлердің өзіне тән қасиеттерін, істейтін әре­кеттерін де қоса жалғады. Тіпті, ер жеткен соң солар сияқты «супергерой» бол­ғысы бар. Қарап отырсақ, көгілдір экран арқылы балғын­дар, қандай да бір саяс­ат құрбаны болып жатыр­. Біз­дің киноиндустрияның сапас­ыздығы ма, әлде сыртқы­ жаудан қорғаушы қалқанның әлсіздігі ме, өз елімізде өзгенің ойдан құрас­тырған,  фантастикалық  кейіпкерлерінен  бас  ала  алмай  қалдық.

Гүлзина Бектастың «Айқын­» газетіндегі «Мульт­фильм де – саясат» мақаласында «Соңғы жылдары шығып­ жатқан мультфильмдердің дені саясаттан алыс емес. Қоғамның шынайы бейнесін көрсетуді аниматор мамандар да басты мақсат етіп алған сияқты. Анима­циялық фильмдерді тәрбие құралының бірі деп санасақ, онда ол мейірімділікке, достық пен бақытқа үндеуі тиіс емес пе еді? Бүгінгі мультфильмдер нені насихаттап жүр?» деп бүгінгі  мультфильмдер  туралы  ашына­  айтқан  болатын.

Рас. Көгілдір экранды ашсақ, көретініміз – шетелдік мультфильмдер мен кинолар. Ал ол кинолардың атыс-шабыссыз тұздығы болмайтыны да айқын. Бала көрген нәрсесін  миға жақсы қабылдайтынын және өмірде оны қайталауға тырысатынын ескерсек, «неге өз елімізде өзімізді дәріп­темей, шетелдік бағдарламаларды тайраң­датып қойдық?» деген заңды сауал туады. Мысалы, қазақ балаларына арналып ашылған «Балапан» арнасында шетелдік немесе шетел тілінен қазақшаға аударылған «Бобби мен Бил», «Майя», «Мияның ертегілер әлемі», «Құтқарушы күшіктер», «Қайсар  сері», «Джунгли кітабы», «Шахризада», «Анна мен Элза» және т.б мульт­фильмдер көптеп кездеседі. Ал, таза қазақи «Қазақ ертегілері», «Әли мен Ая» секілді аса жоғары болмаса да, жақсы­ анимацияланған қазақ мультфильмдері бар. Бірақ бұл мультфильм­дерді балалар басқасына қарағанда қызыға көрмейді. Себебі біз оларға жақсы дүние ұсына алмай келеміз. Өйткені қазақ мультфильмдері қаралымының аздығына әсер етуші үлкен фактордың бірі – анимациялық деңгейдің төмендігі. Шетел мультфильмдерінің кей кейіпкерлері өте қорқынышты әрі сұрықсыз болса да, балалар оны жақсы анимацияланғаны үшін қарайды. Олардың қызығатыны да сол. Бояуы қанық, әуені әдемі, кейіпкерлері сүйкімді мультфильмдерді қай бала сүймесін?! Ал қазақ мультфильмдерінде таңдай қаға көретіндей сапалы­ анимациялық дүние аз. Ондай мамандар да саусақпен санарлық. Сондықтан өзіміз жасай алмаған дүниені өзгенің  арзанқол әрі бала санасын улайтын мультфильмдерімен алмас­тырып келеміз. Осы дүниелерді экран­ға ұсынып отырған жандар теледидар ең үлкен тәрбие құралы екенін ұмыт қалдырған секілді. Мысалы, Қытайда шетел мультфильмдерін көруге қатаң тыйым салынған екен. Себебі олар әр ел өзінің фильмдері арқылы өз халқының ұлттық мәдениеті мен салт-дәс­түрін, әдет-ғұрпын, менталитеті мен саясатын, идеологиясын насихаттауы керек деп біледі. Ал біздің телеарналарда нақты бір шекара жоқ, кім көрін­геннің салты мен саясатын жас ұрпақтың миына құйып беріп жатырмыз. Сонда біздің балғындар «кумир» санайтын қазақ халқы­нда  батырлар болмағаны ма? Әрине, болды. Бірақ оларды жас жет­кіншектер неге үлгі тұтпайды? Өйткені олар өз халқының өткен тарихын, тарихта аты қалған, елі үшін толар­сақтан қан кешкен батырлар жайлы­  білмейді. Батыр бабалары­мыздың жасаған ерліктері шетел­дік «супергеройлардың» ешбірінен кем түспейді. Тіпті, бабалар ерлігі балал­а­рымыз қызығатын Бэтмендер­дің  ұшып-қонғанынан  асып  түседі  десек,­  артық айтқандық емес. Сондықтан бүгінгі жас ұрпақты кінәламас бұрын, үлкендеріміздің олар үшін жаса­п  жатқан­  дүниесіне  бір  сәт болсын назар­  аударсақ екен. Әйтпесе, бүгінгі ұрпақтың ертеңгі күні өз ата-баба­ларынан  жаңылысуы  ғажап  емес.

Бейбарыс  ҚАРАКЕСЕК,

Қорқыт  ата  атындағы

ҚМУ-дың 1-курс  студенті

 


Сұлулықты сатып алуға бола ма? PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
19.04.2018 11:59

«Менің байқауымша, сұлу әйелді ит қаппайды. Олай болса­, сұлулықты ит те сезеді». Жазушылық жылнамасында әйел, ана тақырыбына ең көп қалам сілтеген талантты жазушы Ғабит Мүсірепов осылай депті. Иә, сұлулықты кім жақсы­ көрмейді, сұлулық кімге билік жүргізбеген десеңізші? Бота көзді, шие ерінді, үріп ауызға салғандай сұлу! Қыздардың осы сипаты қазір бар ма? Әрине, бар. Бірақ көзін линза арқылы қалаған түсіне «бояп» алса, ернін иненің «құдіретімен» қиялындағы  қа­лыпқа  келтірсе­, нағыз  сұлулық  деп  бағалар ма едіңіз? Сіздіңше, шынай­ы сұлулық­ дегеніміз не, көзі­қарақты  оқырман?

Әйелдің бәрі әдемі, әрі әсем болуға жаны құмар. Бұл заңды да. Ал табиғи түріне көңілі толмайтын қыздар өздерін келбетті сезін­у үшін қандай әрекетке барады­? Әрекет дегенімізден құрбандық дегеніміз дұрыс болар­. Қазіргі таңда бет әлпеті мен дене бітімі өзіне ұнамаған кез келген  қыз-келіншек оны оп-оңай  өзгерте  алады. Тек қалтаңы­з қалың болса, жеткі­лікті. Соңғы кезде көз бен ерінді үлкейтіп, беттегі әжімдерді тартты­ру  үшін пластикалық  ота жасату трендке айналғандай. Біршама уақыт бұрын тележүргізуші Э.Ергалина өзінің бетін­е  пластикалық  ота  жасат­қан кезін instagram желі­сінен  тікелей  эфирден  көрсеткен болаты­н. Бұл туралы ол парақ­шасында:  «Өзімнің  бетімді  алып  тастап, басқа  біреудің бетін қойып қоятындай «ұрысып» едіңізд­ер кеше. Бүгін бетіме ота жасатып, үйде шай ішіп отырмын. Жағдайым жақсы. Операция  үстінде  тікелей  эфирге шықтық,­  көрген  шығарсыздар?»  деп  жазған.

Пластикалық отаның тарихына көз жүгіртсек, деректер былай­ дейді. Пластикалық ота жасату бірінші дүниежүзілік соғы­с кезінде пайда болыпты. Жауынгерлердің соғыс салда­рынан беттеріне түскен тыр­тықты жасыру  үшін  ең алғаш ота жасаған – хирург, орыс дәрігері Николай Пирогов. Бұл өз кезе­гінде  медицина  саласындағылар үшін жаңа бизнестің көзін тауып, толағай  табысқа  кенеле­тін  есіктің  ашылуы  еді. Осылайша  XX ғасырдың II жартысынан бастап қарттықты мо­йындағысы келмейтіндер мен сұлу болып көрінгісі келетін әйел адамдар пластикалық отаға жиі бара  бастаған. Дегенмен, отаның бәрі үнемі сәтті шыға бермейді. Тіпті, кейбір есімі әлемге аян жұлдыздардың артық қыламын деп  тыртық  қылғаны  мәлім. Рас, әдемілік өз-өзімізге сенім­ділі­гімізді  арттырып,  ерекше  әсерге  бөлейді. Алайда  мұндай  сұлулық түрінің зияндылығын ес­кері­п жүрміз бе? Бүгінгі күні Қызыл­орда қаласында ажарын ашып, әрлене түсу үшін қылықтыларымызға түрлі сұлулық салон­дары  қызмет көрсетеді. Ондағы мамандардың көмегімен бір күннің ішінде хас сұлуға айнал­ғыңыз келсе, қалтаңызда қанша теңге болуы тиіс? Сұлулық салондарын аралап көрге­німізде, көрсетілетін қызмет түрлерінің құны әртүрлі екенін зерттедік. Мәселен, қасыңызға татуаж жасатудың орташа бағасы 20 000 теңгені құраса, тырнақты сәндеу – 5000 теңге, ал кірпік жапсыру  үшін 6000 теңге қажет. Шашты боятуға (мелирование, сложное окрашивание) кемінде 7000 теңге керек болады. Яғни қызылордалық қыздардың бір күндік өзгеруіне 38000 теңге қаражат кетеді екен. Жасанды  сұлулық  туралы  мамандар  не  дейді?

– Татуаж  жасату үшін косметологпен кеңесу шарт. Ал сұлулық  салондарында косметолог ма­манның  қарасын  көре  алмаймыз. Татуаж жасату ине арқылы жүзеге асады. Ине инфекция тарату­да алдыңғы қатардағы зиянды зат болып табылады. Косметикаларға мән бермейміз. Олар­ға көбіне гормональды пре­параттар қосылады. Яғни, бұл тәуел­ділікке алып келеді. Бір рет макияж жасату арқылы күнде­лікті бояусыз жүре алмайтын халге түсудің себебі осында. Жасанд­ы сұлулық  жасатамыз деп  инфекция жұқтырып, аллергия, көздің зақымдануы сынды жағдайға  тап  болып жатырмыз. Бұл жағдайлар орын алмас үшін не істеу қажет? Сұлулық салон­дары жайлы нені білуіміз керек?­ Бет терісіне қолдануға болат­ын  немесе  болмайтын­дығына  көңіл бөлген абзал. Косметиканың сапасына баса назар аударған жөн. Көбісі арзан екен деп, сапасы сын көтермейтін зат­тарға әуес. Косметиканың са­палысына жүгіну арқылы бет тері­сіне оң әсерін көреміз. Сұлулық салондарының қызметін пайдала­нбас бұрын міндетті түрде келісімшарт жасау керек. Саламатты өмір салтын ұс­та­нып, дұрыс  тамақтану қа­жет. Ең  бастысы, тазалықты басты  назар­да ұстаған абзал, - дейді Қызылорда  облыстық тері-венерология диспансерінің дәрігері, дерматовенеролог, дерма­то­косметолог  маман  Еркін Серікқалиұлы.

Қасиетті Құран Кәрімде: «Адам баласын ең көркем мүсін­де жараттым» делінген. Соның ішінде әйел адам әлсіз әрі әдемі етіп жаратылған. Ұсқынсыз  адам, әдемі емес әйел заты жоқ, тек соған сенбейтін көңіл, көрмейтін көз бар. Бетіне­ бес батпан бояу, түрлі жасанды жапсырмаларды бойына жуытпай-ақ сұлу атануға болады. Ол үшін жүрегіңіз жылы, деніңіз сау болса, болғаны. Ал жасанд­ылықпен әрленгіңіз келсе,  мархабат,  қалтаңыздан  қаржы жұмсап, сұлулық салонын жа­ғалайсыз. Таңдау  өзіңізде!

Айдана  ЕРКІНҚЫЗЫ,

Қорқыт  ата  атындағы

ҚМУ-дың  1-курс  студенті

 


Қазіргі қазақ сатирасы PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
19.04.2018 11:35

Қаржы және қоғам

- Бұрын бәрін кадр шешкен деседі. Осы рас па, әлде өзгенің бе өсегі?

- Иә, қазір қоғам емес кешегі, қаржы бәрін шешеді... Қысқартады, кеседі. Өшіреді, өседі... Қаржысы жоқ қасқаның маңдайда соры бес елі.

- Сонда кадр ешнәрсе шешпей ме?

- Жоқ, ол да аз-маз шешеді. Қаржың болса қалтаңда, ешнәрсеге алданба. Оқып білім аласың, болмасын бұған таласың. Бакспен алған біліммен біраз жерге барасың­. Кадр мен қаржының түсіндің бе арасын?! Қысқасы, айтсам төтесін, бәрін сосын шешесің.

Қымбатқа  түскен  күшік

Үй тонаушы мазаңнан,

Қорғану үшін азардан,

Сатып алдым қымбатқа,

Бір күшікті базардан.

 

Атын деп қойдым Кредит,

Жағалап үйді жүреді ит...

Өзгемен жоқ жұмысы,

Өзіме қарап үреді ит...

 

Мені ғана біледі ит,

За мной күнде следит...

Қорғасай десем қорқаудан,

Құйрығын бұлғап күледі ит.

 

Түсіме түнде кіреді ит,

Бірақ ол не вредит.

Бар болғаны мазалап,

Кредит деп үреді ит...

 

 


 

Пендешілік-ай

Бір отырыс жиында,

Сол қоғамдық ұйымға,

Ол мүше боп сайланды.

Сонан бастап,

Әй, бірден бас сап,

«Әңгіме-сөзге» айналды...

Біреу: «Төрағаға бағынып жүр», - деді,

Біреу: «Жалтақтап, жағынып жүр», - деді.

Тіпті біреу: «Табынып жүр», - деді.

Күнде жанынан табылып жүр, - деді.

Алдымен өзі сөз алады, - деді.

Бұрынғыдай емес көз көрген,

Өзі тым өте өзгерген.

Қызметке құныққан,

Басқаны мүлде ұмытқан.

Біз де текті адамбыз,

Бәрінен шет қаламыз, -

Деп кернеген көмейді,

Қыңқыл-сыңқыл көбейді...

Біз осы кімді күндеп,

Кімді тілдеп жүрміз демейді.

Иә, оның салтында,

Ат басындай алтынға,

Қызықпайтынын білмейді-ау.

Кек сақтамай артында,

Келгенін солай қалпында,

Қаперіне де ілмейді-ау.

Өзгені бермей даттай,

Өзіңе де қараған жөн.

Ішіп-жеп бірден жатпай,

Ішкен ас бойға тараған жөн.

Әйтпесе...

 

 


 

Баспанасыздың батасы

 

Ей, Жаратушы ием!

Бас ауру болды баспана...

Баршылық түйткіл басқа да...

Баспана іздеп босуды,

Бермесін Құдай басқаға!

Үй алу түгіл айлығым,

Әрең жетеді асқа да.

Әрнәрсені ойлаумен,

Ақ түсті самай шашқа да...

Түйе үстіне түйеқұс,

Жұмыртқалап жатқанда,

Тақыр жерге тастама!

Қамыстан күрке болса да,

Қараса көрші қасқаға!

 

 


 

Жыл сұрасу

- Әй, биыл жыл не?

- Кене.

- Даладай болады екен ғой дене.

- Сенің жылың не?

- Акула.

- Ойбай, оны ауыстыр шабаққа, мақұл ма?

- Сенікі ше?

- Бит.

- Әй, срочно киіміңді шешіп, отқа сілкіп, оларды үйіт! Әйтпесе...

- Өзіңнің жылың не?

- Ит.

- Ол – жеті қазынаның бірі,

Ит жүре берсін тірі.

Ит жылы жақсы болады,

Бірақ, баға ащы болады.

Топливо тапшы болады,

Бәрі бірақ жақсы болады.

 


 

 

Сатира жайлы сұхбат

- Сатира кімге қалай әсер етеді?

- Сатира:

Жемқорға – жыландай,

Жетесізге – тұмандай,

Кеңкелеске – кірпідей,

Тоғышарға – түрпідей,

Арсызға – ағындай,

Жансызға – сағымдай...

Жандыға – жақындай әсер ететін жанр.

 

***

 

- Күн күрт суытып кетті ғой. «Сәуір болмай, тәуір болмайды» дейтініміз қайда?

- Асылы, бұдан былай «Мамыр болмай, мамыражай болмайды» дейтін шығармыз. Иә, бәрі дұрыс болады.

 

 


 

Жымы  белгілі  жұмбақтар

 

Бір көзі – қияда,

Бір көзі – ұяда.

(Ұлар емес, ұры)

 

Ішкені – ірің,

Жегені – желім.

(Жай емес, БАЙ)

 

Бір көзі жылап тұрады,

Бір көзі сұрап тұрады.

(Жалақор емес, парақор)

 

Екі көзін жұмып тұрады,

Бірақ бәрін біліп тұрады.

(Мысық емес, пысық)

 

Ти десем тимейді,

Тиме десем тиеді.

(Ерін  емес, есер)

 

Сұрасаң шық бермейді,

Сылтауратып түк бермейді.

(Арам  емес, сараң)

 

АРын былғап арамға,

Айналды аш аранға...

(Алаяқ)

 

Көп жеймін деп құсты,

Бұтына да тышты.

(Жемқор)

Қазыбек   ӘШІРБЕКҰЛЫ

 


ЭХ, ЭПИГРАММА! PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
19.04.2018 11:11

МЫҚ  ШЕГЕ  ҚАЙДА?

Профессор  Темірбек

ҚОЖАКЕЕВ  рухына

Қаншама дүниенің қаны қашты,

Қаусады, қаңырады, арып-ашты.

Жегі құрттың жеміне айналдырған,

Дүниені зәлімнің зәрі басты.

 

Тоқырадық тап  болып тосын  жайға,

Көзбен көріп жүрген ел шошынбай ма?

Қақыратып қағатын мық шегедей

Ұлы ұстазды іздейміз осындайда.


 

ӘЗІЛ-СЫҚАҚ  ӘЙТЕКЕСІ

Сықақшы  Үмбетбай

УӘЙДАҰЛЫ  рухына

Ағып жатыр қанынан,

Сын-сықақпен күй тасып.

Ал өзіне қандай сөз

Жатыр екен ұйқасып.

 

Ой, керемет оспағын,

Оқып өстік біз күліп.

Одан сайын ынтыға

Одан сайын үздігіп.

 

Әзілінде әдеп бар,

Ық жағында ызғырық.

Тұла бойы тұнған ой,

Іздегені ізгілік.

 

Ал тәртібі «военный»,

Так точно Үмбетбай.

Көпен ағам айтпақшы,

Үйіне барар күн батпай.

 

Әңгімесі ұлағат,

Әрі ибалы, әрі ізгі.

Ұлтымыздың ұйытқысы,

Әйтеке би тәрізді.


 

ӨНЕРДІҢ   ДЫРАУЫ,

ӨМІРДІҢ   ЖЫРАУЫ

Сықақшы  Мыңбай  РӘШКЕ

 

– Сайтан қайда?

Жын қайда?

Тура жолдан тайдырып,

Қолын бізге бұлғай ма?

Састыратын сайтанды

Хабарлаңдар Мыңбайға!

 

– Жымысқы қайда?

Жым қайда?

Әр нәрсені қаралап,

Былапыттап былғай ма?

– «Химчисткадай» тазартар

Хабарлаңдар Мыңбайға!

 

– Терме қайда?

Жыр қайда?

Ду-ду думан құрмай ма?

Пародия жасапты

Ғабит,

Сәбит,

Сырбайға...

– Қошеметтеп қаумалап,

Қол соғамыз Мыңбайға.

 

– Сықақ қайда?

Сын қайда?

Күлкіменен күйдіртіп,

Кім алады ыңғайға?

– Мұндайда

Тағы айтамыз Мыңбайға.

 

Нұрсұлтан   ОҚПАНҰЛЫ

 


РЕСЕЙДІҢ ОТАРЛАУШЫ ӘСКЕРІНІҢ ҚАЗАҚ ДАЛАСЫ АРҚЫЛЫ ЖОРЫҚТАРЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
19.04.2018 10:59

Бұл жорық жайлы деректерді хиуа­лық тұтқыннан құтылған біздің адамдарымыздан ғана, басқа да нақты емес деректер көздерінен алғандықтан, бұл отрядтың жүрген бағытын анықтау қиын, өзгертіліп айтылған шатқалдар мен құдықтардың аттары әртүрлі, олар қалмақша, қазақша, түрікменше  айтып  жеткізілген.

Қашып келген тұтқындардың аузынан жазылып алынған атаулар, жүру реті бойынша мыналар: Богочь шатқалы, құдықтар Дучкан, Мын­суальмас, Чилдан, Сан, Косшегозе, Беляу­лы, Дурали, Ялгизу. Ялгизуда (Жалғызсу болар. - С.Ж.) Бекович 1000 казакты аттарын қалпына кел­тіру үшін қалдыруға мәжбүр болды. Бұл казактар отрядқа Қарағаш шат­қалында келіп қосылды. Отряд Жал­ғыз­судан Шемилдун, Карагумбет, Аккул­ь арқылы жүріп отырып Қарағаш шатқалына жетуі тиіс еді, ол жерде­ қамал соғу жоспарланған, бұл жерде Амудариядан ағатын Порсунган өзеншесі бар. Шатқалдар мен құдықтардың аттары өзгертіліп айтыл­ғандарына қарамастан отряд Бекеттің зираты бағытында жүрген болса керек, ол осы бағытта Эмба өзенін­ен өтеді де, Үстіртке көтеріліп, құм арқылы Мыңсуалмас шатқалына, сосын Беляулы құдығына жетеді. Бұл жерде ескі үйлердің қиранды орындары бар, бұл жерде тұщы су бар дегенді­ білдіретін Қарагүмбетке жетеді.­ Бұл өзі Үстірттен түсетін жер, бұл жерде Порсунган өзеншесі немесе­  Амудан тарайтын Лаудан ба, әлде Порсу деген жерде қазылған суармалы­ жарма да болуы мүмкін. Міне, осы жерде Хиуадан қайтарыл­ған біздің тұтқындарымыздың айтуынш­а, Бековичтің хиуалық­тармен соңғы шайқасы болса керек. Бұл жерді хиуалықтар­ да көрсетеді. Осы жерде (Порсыға жақын­  жерде   болар)  Бековичті  24000  хиуалық пен түрікмендер  қоршап­  алады, үш күнгі ұрыстан  соң  хиуа­лықтар  жеңіске жете алмасын біліп, келіс­сөзге түседі, Бекович отрядқ­а азық-түлік әкеп беруд­і талап етеді, хиуалықтар бір жерде оларға осын­шама көп адамға тамақ дайындау мүмкін емес деген қара ниетті уәдемен  Бековичті  отря­дын  бес  жерге  бөліп  орналастыруға көн­діреді; осылай­ оның күштерін бөліп әлсіреткен  хиуалықтар  біздің әс­керге тұтқиылдан шабуыл жасап, бөліп-бөліп  қиратады,  тұт­қынға   алады.

Үстірт арқылы жасалған екі жорық та жазда болды. Соңғысында жаяу және атты әскер, артиллерияны қосқанда кемінде 3800 ат, 200-ден артық түйе және 4000-ға жуық адам болды, бірақ отряд судан көп кемшілік көрген жоқ, жазғы уақытта Орал линияс­ынан төменгі жақтағы Хиуаға баратын жол, жұрт айта беретіндей адам өте алмайтын жол емес еді.

 

ПОЛКОВНИК   БЕРГТІҢ

АРАЛ   ТЕҢІЗІНЕ   ЖОРЫҒЫ

Қазақ жеріне тағы бір жорық Сарай­шықтан Арал теңізіне жасалды. 1825-1826 жылдың қысында бас штабтың полковнигі Бергтің (кейін генерал-фельдмаршал) басқаруындағы әскери отряд, қарамағында 1200 оралдық казактар, 400 орынборлық казактар, Орынбор линиялық ба­тальонының 475 жаяу әскері және   6 казактың жеңіл зеңбірегі, барлығы 2310 адам жорыққа шықты. Азық-түлік, фураж, қажет заттар 30000 пұт болды, олар 872 қос аттық көлікке тиелд­і, бұл керуенге 600 оралдық казакт­ар, 600 орынборлық казактар және  544  башқұрттар  (барлығы 1744 ат) өздерінің аттарын берді. Отрядта барлығы 2695 ат болды. Отрядта 200 балта, 400 кетпен, 100 күрек, 2000 торсық болды; азық-түлік кепкен наннан, жарма, арақ, сұлы және қой мен ірі қарадан құралды. Жаяу әскер мен артиллерист солдаттар тонмен қамтамасыз  етілді,  казактар  өз  салт-дәстүрімен киінді, көпшілігінің буркал­ары болды. Азық-түлік қорын алып жүруге 2000 түйе сатып алу қажет  болатын, бірақ онда шығындар­ 600 000 асс. рубльге жететін болды, экспедицияға барлық бөлінген шығын­ – 200 000 асс. рубль. Солай болса  да  Эмба  өзенінің  құяр  жерінде  тағы 100  қой  сатып  алынды.

1825 жылдың 16 желтоқсанында отряд Сарайшық қамалынан шығып, Каспий теңізінің қамысты жаға­лауымен  250  шақырым жол жүрді; 27 желтоқсанда Үстіртке бет алып, ол бағытта 12 қаңтарға (1826 жылы) дейін даламен 150 шақырым қалың қармен жүріп, көптеген қиыншылықтарға тап болды, полковник Берг Үстіртке дейін жете алмай отрядтың біраз бөлі­гін шекараға қайтаруға мәжбүр болды. Атап айтқанда 1000 оралдық казак­ пен екі жеңіл зеңбіректі қайтарды. Полковник Берг ары қарай Арал теңізі­не жүрісін тоқтатпады, Аралға дейін 242 шақырым қалған еді, теңіз­ге дейін аман-есен жетіп, оның батыс жағасымен оңтүстігіне қарай  80 шақырым жүріп, 11 ақпанда кері қайтып, тіке жолмен төменгі Оралға келді; 360 шақырым жүріп отряд  Үстірттен  түсті,  сосын тағы 440 шақырым жүріп, Сарайшыққа 1826 жылдың 5 наурызында қайтып келді.

Бұл  экспедицияның  жүру  тәртібі мынадай  болатын: алдында  Оралдың­ үш казак полкы үш колонна болып екі казак артиллериясымен жүреді; оның артында екі қатар болып жүк тиелген түйелер, оның артында керуен­нің жанындағы Орынбор корпусының жаяу әскері мен казактар төрт немесе сегіз колонна болып (арбала­рдың қатарына байланысты) жердің ыңғайына қарап жүреді, олардың қасында Орынбор казак әскері­нің артиллериясы бар. Отрядтың ең алдында авангард, артында аръергард, екі жақтауында казактардың командасы және бас штабтың жерді картаға түсіретін офицерлері жүріп отырады. Лагерь тоқтаған кезде керуен каре әдісімен орналасады, атты әскер каре­ден тыс орналасады, түнейтін жер мүмкіндігінше су мен жемге, отынға жақын  болады.

Отрядтағы аурулар: 26 қаңтарға дейін барлығы 7 адам, оның 5-еуі өлді (бұл кезде отрядта барлығы 1000 оралдық казак екі зеңбірегімен; бірақ отряд­тың қайтарылған бөлімінде аурулар мен өлгендердің саны одан да көп болды), 5 наурызға дейін аурулар 40 адам, өлгендер – 15. Жорық жал­ғасқаннан кейін аяз мынадай болды: 16-19 желтоқсан күндері 15-16 градус, 19-31 желтоқсан күндері 8-ден 11 градусқа дейін, 1 қаңтар мен 14 қаң­тар аралығында 10-нан 20 градусқа дейін, 14-18 қаңтарда 1-10 градус, 18 қаңтардан 1 ақпан аралығында 10-нан 31 градусқа дейін, 24 ақпаннан 5 нау­рыз  аралығында 1-10 градус аяз болды.

Күніне 4-тен 10 шақырымға және  25-тен 30 шақырымға дейін өтіп жүр­ген, орташа  жүрісі – 18-23 шақырым.

Осы экспедициядан оралған соң полковник Берг Хиуаға жорықтың жоспарын тапсырды, нақты ыждағаттылықпен орындалса, бұл жоспар табыс­ты болуы мүмкін болатын, бірақ қойма бекеттерін дұрыс көрсетпеуі және жоспарды дұрыс орын­дамаудың 1839-1840 жылғы жорық үшін тағдырлы салдары болды, ол жайлы  төменде  айтылады.

Полковник Бергтің экспедициясы Каспий және Арал теңіздерінің деңгейлерін нивелирге түсіру деген желеумен жасалды, бірақ дайындық шаралары оның мақсатын айқын көрсетті, жағдайдың сәті келсе, хиуалықтарды бейбастық істері және түрікмен мен қазақтарды біздің адамдарымызды ұрлауға және Хиуаға апары­п құлдыққа сатуға айдап салып отырған әрекеттері үшін жазалау мүмкіндігіне дайындықты көрсетті.

 

ГЕНЕРАЛ  В.А.ПЕРОВСКИЙДІҢ 1839-1840  ЖЫЛҒЫ  ХИУАҒА ҚЫСҚЫ  ЖОРЫҒЫ

Осы жорықтан кейін қазақ даласына жасалған жорықтар бірінен соң бірі жалғаса берді. Ресейдің қазақ далас­ы арқылы Хиуаға келесі жорығы 1839-1840 жылдың қысында жасалды. Бұл жорық Ресей әскерінің тарихында болмаған ең үлкен сәтсіз жорықтардың бірі болды. Бұл жорықтың ең басты ұйымдастырушысы, дем беру­шісі  патшаның  және  оның төңіре­гін­де ықпалды қолдаушылары бар Орынбордың генерал-губернаторы В.А.Перовский еді. Ресей үкіметі көпке дейін бұл ұсынысты қолдамай кейінге қалдыра берген болатын. Петер­бург бұл жорықтың өте қиын болатындығын, оған көп адам қажет, қаражат жағынан өте шығынды бо­ларын, осындай әрекет жасаған князь Бекович-Черкасскийдің қайғылы қазасын мысалға келтіріп көпке дейін келіспеген.

Әрине, орыс үкіметінің Қазақ далас­ы мен Орталық Азияны жаулап алу жоспары бұрыннан, империялық тәбетін онсыз да қоздырып келе жатқан мәселе еді. Оның үстіне сол кезде­ Англия мен Ауғанстан арасында соғыс­ жүріп жатқандықтан, ағылшындар оны жаулап алса, олардың Орта Азиядағы ықпалы күшейіп кетуін­ен де қорқып отырған еді. Сөйтіп, орыс үкіметі 1839 жылдың 12 наурызында Перовский ұсынған жобаны мақұлдап, Хиуаның ханын орнынан алып, орнына Қайсақ ханын (бұл жерде орыс авторлары қалып­тасқан «қырғыз» сөзін қолданбай «қай­сақ» деген қулығына назар аударыңыз) қоюды жоспарлады. Бірақ жорықты құпия ұстап, оны ғылыми мақсаттағы ортаазиялық шөл даланы зерттеуге жіберілетін экспедиция деп дайындай бастады. Перовский Илецкая защи­та арқылы Үстіртпен 1250 шақы­рым жүріп, Хиуаға 50 күнде жетпек болады. Экспедициялық отрядтың құрамына 22-ші дивизиядан таңдаулы 31 батальон, екі батарея, казак­тардың 4 зеңбіректі отряды, 8 артиллерия қаруы, 3 казак (Орал, Башқұрт, және Орынбор) полктарын тағайындады. Олардан басқа мортирлер, генерал­ Шильдердің ракеталары, белгі беретін ракеталар, фальшей­ферлер  дайындалды.

Әр отрядтың қарамағында құрастырылатын қайық, судан өту үшін қажет болатын ағаштан ойылып жасалға­н  6 қайық, 12 мың түйе сатып алуға қаражат бөлінді. Экспедиция жарты жылға созылады деп жоспарланды, екі айлық азықты түйемен алып жүрмек болды. Қалған азықты Ново-Александровск бекінісінен Хиуа арқылы жеткізбек еді. Солдаттарға жолда ет пен шарап өнімдері берілу көзделді. Оқ-дәрі мен патронды толтырып алуы тиіс болды. Жолда­ қазақтардың пайдасы тиеді деген мақсатта Перовский олардың сұлтандары мен байларына, жай қазақтарға алдын ала көптеген сыйлықтар таратты. Жорықтың басталу уақытын 1840 жылдың көктеміне белгілеген болатын, бірақ С.Т.Циолковский деген поляк генерал Перовскийдің көңілін тауып, оны жазды күн ыстықта ауызсудан қиямет болады, ал қыста судан тапшылық болмайды деп жорықты қыста бастауға көндіреді. Перовский Циолковскийдің кеңесіне құлақ түріп, патшаға 1839 жылдың қараша айында жорықты бастаймын деп хабар­  жіберді.

Жылы киімдерді таңдап алған (кейін бұл киім жарамсыз болып шықты) соң 21 қазанда алғашқы отряд­ты  жіберді, өзі төрт күннен соң төрт отрядпен жолға шықты. Алғаш­қы күннен бастап 30 градус суық ұрды. Орынбордан 150 шақырым шыққан  кезде  34 адам  ауру  болса, 19 желтоқсанда Орынбордан 500 шақырым шыққан кезінде аурулар кө­бейе бастады, 34 адам өлді, 202 адам өлетін халде жатты. 18 желтоқсанда Ақбұлақ бекінісіне хиуалықтар шабуыл жасап, 5  адам  өліп, 13  адам жарақаттанған.

1840 жылдың 13 қаңтарында Перовск­ий Ақбұлаққа жетті. Қалың қар мен боран күн сайын соғып тоқтамаған, түйелер мен адамдары өле бастаған, азық-түлік жетіспеген, себе­бі азық-түлік әкеле жатқан пароходтар мұз құрсауында қалған. Перовскийдің штабының адамдары негізі­нен алғанда жеңіл соғыста батырлық жасап марапат, шен аламын деп ойла­ған, мұндай қиындықты көрмегендер үйлеріне қайтқысы келген. 10000 түйеден бар болғаны 5200, жауын­герлерден қатарда 1900-і қалып, басқалар­ы жолда өлген. Сол кезде ғана Перовский өзінің қатесін түсініп, аттар­ы жемсіз қалған Циолковскийді қарғай бастайды. Жағдайды түсінген Перовский «жауға шығын жасай алмад­ым, отрядымды жоғалтпайын, жеңілсем, табиғаттан таяқ жеп жеңілей­ін» деп шегінеді. Ақпанның 18-інде Эмбаға келгенше отряд тағы 1800 адамынан айырылады. Тек 8 сәуір­де ғана Перовский құрқұлақпен ауырған 800 солдатымен, жолда 1000 адамды жерлеп, қаншама азық-түлігі мен заттарын тастап, Орын­борға  жетеді.

Бұл жорық Ресей әскерінің тарихында болмаған ең үлкен сәтсіз жорық­тардың бірі болды. Бұл жорық кезінде орыстың бес мың әскерінің жартысынан көбі, қазақ даласынан күшпен жиналған 12 мыңнан астам түйе, екі мыңнан астам түйе жетек­теуші және жол көрсетуші қазақтар суықтан,  аурудан  қаза  тапты.

Келесі жорықты Ақмешітке 1852 жылы  полковник (осы  жорығы үшін генерал  атағы  берілді) И.Бларамберг жасап, қамалды  ала  алмады, тек 1853 жылы ғана В.Перовский Ақмешіт қамалын алып, сол жерге орыстың туын  тікті...

Сағат  ЖҮСІП

(Басы өткен санда. Жалғасы бар.)

 


ЕЛУ ЖЫЛДА – ЕЛ ЖАҢА PDF Print Email
Жаңалықтар - Сергек
19.04.2018 10:43

Биыл – “Қайсардың” 50 жылдық мерейтойы. Қызылорданың басты клубы саналатын команд­а аталмыш­ датаға әзірлігін бастап та кетті. Бір жағынан мерейтойын кең көлемде тойлауға қамданса­, жақсы ойын көрсетуге­ де тырысып жатқандай. Бір қызығы, осыдан тура 50 жыл бұрын құрылған­ клуб алғашқы кездесуін 14 сәуірде өткізіпті. Биыл “қасқырлар” ел біріншілігінің 5-турында дәл осы күні өз алаңында Павлодардың “Ертісін” қабылдады.

Алғашқы  гол,

алғашқы  жетістік!

1968 жылдың 14 сәуірі. Қызылордадағы “Локомотив” стадионында Қазақстан кубогының алғашқы ресми кездесуі өтті. Біздің қарсы­ласымыз – Лениногорск қаласының “Лениногорец” ұжымы. Аталмыш стадион Қызылорда қаласының барлық футболсүйер қауы­мын жинады. Сағат тілі 16:30-ды көрсетіп тұрған еді. Бас төреші Г.Попов, ассистенттер В.Бабаян, Е.Мартыненко  ойынның  жоғары деңгейде  өтуіне  атсалысты.

Тәжірибелі қарсыластар    ә дегеннен жаңа командаға толас­сыз шабуылдар жасады. Сыр елінің клубы көптеген қауіпті шабуылдарға төтеп беріп, қарсыласып-ақ жатты. Біртіндеп бас бапкер Боголюбовтың командасы ойынды өз қолына ала баста­ды. 27-минутта қонақтар ережені бұзды. Төреші еш ойланбастан айып соққысын белгіледі. Доп пен қақпаның аралығы 25-30 метрдей қашықтықта еді. Сергей Улитиннің шабуылын жалғастырған орталық шабуылшы Геннадий Бородин допты қақпаның оң жақ бұрышына бағыттай салды. Мұнан соң жергілікті ойыншыларды қолдау қар­қыны күшейе түсті. Олардың әр шабуы­лына трибунадан “Алға, алға!” деген сарын­дағы дауыс­тар естіліп жатты. Бұл сәтте ойын­шы­лардың да жүрісі ширақ, ойын мәне­рі көңіл көншітерліктей еді. Десе де, қарсыластар қызылордалық ұжымның қақпасына қауіпті соққылар жасай білді. Ойын “Кызыл-Орда” клубы­ның пайдасына шешілді. Қорытынды есеп: 1:0. Осылайша, ойында футболшылар  көрермендерге,  ойыннан соң жан­күйерлер жеңімпаздарға жақсы көңіл күй  сыйлады.

 

Сол уақытта “Кызыл-Орда” клубы сапында  доп  тепкен  ойыншылар: Благуши­н, Сұлтанов, Климов (к), Епачинц­ев, Кузнецов, Смехнов (Балануца 46), Полянский (Паршаков 60) Бородин, Закаморный,  Макатов,  Улитин­  (Самай 71).


 

Кезекті  ойын,

кезекті  кемшілік!

2018 жылдың 14 сәуірі. Қызылордадағы Ғани Мұратбаев атындағы орталық стадионның қосалқы алаңы. Тура  50 жылдан соң Сыр елінің басты клубы өз алаңында кезекті ойынын өткізді. Бұл жолғы қарсыласымыз – Павлодардың “Ертісі”. Стадионға “Қайсарды” қолдауға 3000-нан аса көрермен жиналды. Сағат тілі 16:00-ді көрсетіп тұр. Бас төреші Б.Абдуллаев және ассистенттер Р.Бейжанов, Д.Виноградов ойынның өз деңгейінде өтуіне көмектесуге әзір. Павлодарлық ұжымның бізден гөрі тәжірибелі екендігі бесенеден белгілі. Оның үстіне өткен турда астаналық клуб­қа 1:6 есебімен оңбай есе жібергені тағы бар. Содан-ақ бірқатар жанкүйерлер “таз ашуын тырнаудан алып жүрмесе жарар еді” деп ойынға баға беруді бастап кеткен болатын. Шынын айту керек, төрт тур бойына басын тек төмен ұстауға мәжбүр болған “қасқырлар” бұл жолы жақсы ойын өрнегін көрсетті. Бұған дейін бірде-бір мәрте жеңіске жете алмаған қызылордалық команда үш ұпай үшін барын салды. Бірақ, Павлодардан келген қонақтар жергілікті коман­даның жеңіс тойын тойлауына мүмкіндік бермеді. Айтпақшы, команданы алаңға Асхат Тағыберген бастап шықты. Мақсаттың  діттеген мақсатына­ жете  алмай  жүргенін көріп, “Асхаттың дегені  боп  қалар” дегеннен туған жақсы­ ырым  шығар бұл.

Қос команда осыған дейін 39 мәрте кездесіпті. Оның 8-інде “қасқырлар” жеңіске жетсе, 21-інде “Ертіс” ойыншыларының бағы басым болған. Ал, кешегі ойын команданың 40-ыншы кездесуі әрі 11-інші тең ойыны саналып отыр. Мау­сым­ басталғалы бері 1 гол соғып, 5 гол жіберген “Қайсар” турнир кестесінде  2 ұпаймен 11-орынға жайғас­қан. Көш басын­да  – “Астана” футбол клубы. Одан кейінгі орындарды Қостанайдың “Тобылы” мен Шымкенттің “Ордабасы” коман­далары  өзара  бөлі­сіп отыр.

 

50 жылдан соң “Қайсар” құрамында алаңға шыққан ойыншылар: Григоренко, Граф, Курьор, Вере, Марочкин, Нәрзілдаев (Гурман), Коробкин, Әмір­сейітов, Жаңғылышбай (Джедже), Чурее­в, Тағыберген (к) (Камара).

 

“Кызыл-Ордадан” “Қайсарға” дейін

Алғаш құрылғанда команда “Кызыл-Орда” деп аталатын. Артынша атауын “Волна” деп өзгертсе, көп ұзамай “Автомобилист” атанды. Кейін қызылордалық команда КСРО чемпионаттарында “Орбита”, “Мелиоратор” және “Қайсар” деген атаулармен өнер көрсетті. Жалпы, клуб КСРО чемпионаттарында әр жылдары әртүрлі нәтижесімен есте қалды. Команда 1991 жылы КСРО біріншіліктеріндегі ең жоғарғы жетістігіне қол жеткізіп, Виктор Веретновтың жаттықтыруымен өз аймағында үздік төрттіктен көрінді.

Кеңестік чемпионаттарда Сыр өңірінің командасы барлығы 858 ойын өткізіпті. Оның 304-ін жеңіспен аяқтаса, 184-інде тең түсіп, 370 кездесуде жеңіліп қалған. Доп айырмашылығы – 1013:1126. Сондай-ақ, “Қайсар” 2008 жылы ел біріншілігін 4-орынмен аяқтаған болатын.

Рыскелді  ЖАХМАН,

Жеңіс Қожамқұлов (мәліметтер мен суреттер)

 



<< Бірінші < Алдыңғы 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Келесі > Соңы >>

Күнтізбе

< Сәуір 2018 >
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары