Өзекті мәселелер

  • 17.01.19

    Марат  ӘЙТІМОВ:

    Қас талант тасада қалмайды. Түптің түбінде танылары хақ. Күндердің күні маңдайы жарқырап, жұлдызы биіктей түсетіні белгілі. Сөйтіп, аты мәшһүр адамға айналары сөзсіз. Бұған мыңдап мысал келтіруге болады. Айталық, миллиардтаған қытайды мойындатқан, әлемдік «мен» деген өнер майталмандарының өзі құрметпен ...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Қызылордалықтар қашанда күн суыта бастасымен жандарын шүберекке түйіп отырады. Бұрыннан-ақ тосыннан келетін апат халықты дүрліктіріп қойған. Дария суының арнасынан асып, елге төндірер қаупін айтамыз. Бұл үшін жыл сайын бюджеттен қыруар қаржы да бөлініп келеді. Арнайы бөгеттер салынып, мұз жару жұмыстарына дейін ел қазынасынан ақша шығарылады. Иә, табиғаттың тосын мінезін біліп болмайсың. Десе д...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Халық арасында білім саласына қатысты айтылатын сын көп. Әсіресе, жұмыс іздеп, мұғалім болу­ды армандайтындар, тіпті, еден жуушы болып жұмыс істегісі келетіндерден «мектептің ставкасы мынанша» дегенді естіп жүрміз. Алғашында сенбейтінбіз. Өркениетке қадам басқан елімізде еден жуушыдан пара сұрамайтын болар деп ойлайтынбыз. Бірақ дәл сондай жағдаймен бетпе-бет келгендердің бар екені жасырын емес...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Баспанасыз жүргендердің бағы жанатын болды. Талайдың табал­дырығын тоздырып, пәтерден-пәтерге көшіп жүрген отбасылар енді өз елінен пана табады десек те қателеспейміз. Тек жиған-тергеніңіз қалтаңызда емес, банк есепшотында болса болғаны. Естеріңізде болса­, өткен жылы Қызылорда облысы әкімі Қ.Көшербаев халық алдындағы жылдық есеп беру кездесуінде:

    ...
    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Әрдайым әдемі болып жүруді қалайтын қыз-келіншектер киім үлгісіне келгенде ерекше талапшыл. Тіпті кейбір сұлулар үшін құрбы­ла­рының үстіндегі жейде немесе көрші­сінің спорттық белдемшесінің өзіні­кімен бірдей болуы «ғаламдық проб­лемамен» пара-пар. Мұндай көрі­ніс­ке сіздің де жиі куә болып жүрге­ніңізге сенімдіміз. Байқағанымыз, бұрымдылар өзгеше болуға ұмтылады. Бүгінде талғампаз бойжеткенде...

    Толығырақ...
Қаңтар 2019

АҚМАРҚА PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
17.01.2019 09:47

Айбар мектептен келе сала, қоржынының бір басына кітабын, екінші басына сусынын салып, өрістегі ағасына ауы­сымға барады.

Бүгін де кең даланы жаңғырта әндетіп өріске жетті.

– Неге сонша кешіктің? Сабақтан қалатын болдым ғой, – деді ағасы реніш білдіріп. Сөйтті де, заттарын жиып, ауылға қарай жүгіре жөнелді.

Күз келгелі күндегі тірліктері осы. Отыз шақты уақ малды ағасы екеуі кезектесіп бағады. Ал жазда қойды жайлаудағы малшыларға қосып жіберетін де, үйде армансыз ойнайтын.

Ауылға қарай асыға басып бара жатқан ағасын көзімен ұзатып салған Айбар, қойларын бір түгендеп алып, кітап оқуға кірісті. Ол Сәбит Мұқановтың «Балуан Шолағын» осымен екінші рет қайталап оқуда. Әсіресе, «Балуан Шолақ» атанатын, ана бір түйе балуанмен күресетін жерін ерекше сүйіп оқиды.

Кенет арқа тұсы жыбыр ете қалды. Жалт қараса, өзінің ақмарқасы екен. Сүйіне бұрылды.

– Ақмарқам менің! Мені сағындың ба? Саған қант әкелдім! Міне, жей ғой! - деп қошақанының бұйра жонын сипап-сипап қойды.

Ақмарқа қантын жеп болған соң еркелеп,­ Айбарды мүйізімен түрткілеп, ойынға­  шақырды.

– Ә, ойнағың келіп тұр ма?! Онда қуа ғой мені!

Айбар қашып, Ақмарқа қуып екеуі біраз ойнады. Аздан соң шаршаған марқа жайлауға кетті. Айбар кітабын қолына алды. Қайтадан  балуанның  өмірімен  біте қайна­сып, қиял көгіне шарықтап кетті.

– А-у, бүркіт! Мен Сұңқармын! Естіп тұрсың ба? – деген дауыс естілгендей болды бір кезде алыстан. Біреу түсінде айғайлап жатқан секілді. Көзін ашса, ағасы екен. Ұйықтап қалыпты. Ағасы төбесінен төніп тұр.

– Оу, қойшы мырза! Қой қайда? Не жатыс мынау? – дейді иек қағып.

Атып тұрып, айналаға қарап еді, қойлар көрінбеді. Шошып кетті!

– Мен, мен… байқамай ұйықтап қалыппын! Қойларды бірге іздейікші, ә! – деді Айбар батуға айналған күнге қарап.

– Өзің жоғалттың, өзің тап! – деді ағасы қатулана! – Мен ауылға кеттім! Мынандай уақытта далада жүруге болмайды! Сәлден соң-ақ қараңғы түседі.

Мұндай кезде ең дұрысы ағасынан ажырамау! Артынан ере жөнелді. Жүрісі қандай тез еді, жеткізетін емес. Арасында «қал осында, қойды ізде» деп ұрысып қояды. Қандай  қатыгездік  десеңші!

Сөйтіп жүріп, әне-міне дегенше ауылға да жетіп қалды. «Әкем ұрысатын болды-ау» дегенше болған жоқ, Ақмарқа шықты алдынан маңырап!

– Өй, Ақмарқам менің! Сен қалай келіп алғансың мұнда? – деді қозыны бас салып. Қойдың үйге келіп алғанын содан біліп, қатты қуанды.

Ағасына қараса, күліп тұр екен.

– Ақмарқа құрлы ақыл жоқ! – деді шекесін шұқып. – Кеш бата сала мал екеш мал да қайтады қорасына?! Ал сен жүрсің сол кітабыңды құшақтап, қиялға беріліп!

– Жә,  жетер! Кітаппен  дос  болғанның жаман  болғанын  көрмедім. Тек сақтықты ұмытпау   керек! Далада  ұйықтау  өте  қауіп­ті! - деді осы кезде жандарына келген әкесі.

Содан былай Айбар әке ақылын тыңдап, сергек болуға тырысатын болды. Бірақ, кітабы әлі ажырамас серігі. Онсыз еш қызық жоқ сияқты дүниеде.

Гүлмекен  ТІКЕБАЙ

 


Ертегі оқиық PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
17.01.2019 09:45

Аңдарды үркіткен тышқан

Жолбарыс тасада тығылып отырып, жемтігін күтіп жатты. Жылдам жүгіріп келе жатқан сілеусінді көрді.

- Неден қалдың, қайда барасың? - деді сосын. Сілеу­сін сәл демалып жан-жағына қарап: “Мені арыстан қуып келеді. Сен де жем боласың, қаш!”.

Мұны естіген жолбарыс та сілеусінмен қабаттаса қашып келе жатып, түйеқұсқа кезікті.

- Сендер неге атша шауып келесіңдер? - деді түйеқұс.

- Арыстан аш екен, аңның бәрін қуып келеді.

Бұларға сеніп түйеқұс қарасын көрсетпей кетті. Алдына­н басы қазандай ақырып арыстан шыға келді.

- Кімнен қашып келесіңдер? - деді ол. Қорыққаннан ешқайсысы үндемеді. “Ареке, сізден қашып келеді” деп түлкі мазақ етті. “Мен сендерді қуып келе жатқам жоқ, өзім пілден қашып жүрмін” деп арыстан арсылдап бір күліп алды. Аңдар түсінбей аң-таң. Ақ шаңды бұрқыратып піл келіп жетті. Тұмсығын лақтырып, жерді тепкілеп, шыңғырды. Талды тамырымен жұлды. Пілге жақындауға қорқып, бәрі жиналып керікті жіберді. Бойын керіп, өткір көзімен қарап, жалын тарап, мойнын бұрып, тілімен жапыр­ақ жалап, пілге қарап: “сіздің бір жеріңіз ауырды ма?” деді. Піл: мен су ішіп тұрып бір тышқанды көрдім. Ол менің үстіме өрмелеп, құлағыма кірді. Піл тағы шу шығар­ды. Сол кезде кішкентай тышқан пілдің құлағынан атып шықты. Күні бойы бір-бірінен қашып, шаршаған жол­бары­с, сілеусін, түйеқұс, арыстан ашуы кеп, тышқанды қуа жөнелді. Ал, тышқан болса, сол жердегі бір інге кіріп кетті.

 

Ақылға келген аюлар

Қоңыр аю орманнан шыға беріп, өзі көрмеген, танымайтын ақ аюды кездестірді.

- Сен қайдан келдің? Үсті-басың су, менің жерімде неғып­ жүрсің?

- Мен су іздеп келемін, мұзды суда шомылғым келеді,-  деді ақ аю. Осы кезде қоңыр аю қолындағы жалап келе жатқан балын тастай салып, ақ аюмен арпаласып, айқаса кетті. Бір-бірін жеңе алмай шаршап қалды. Көздерінен жас ағып, екеуінің қонжықтары қарап тұрды. Қан иісін сезіп жабайы шошқа келді. “Қарным тоятын болды” деп қуанып ол тұр. Бұл жаңалықты естіген жолбарыс “олжалы болдым” деп жатыр. Екі қонжыққа көзі түскен қоңыр аю, аяп кетті де шапшаң ағашқа өрмеледі. “Екеуіміздің мұнымыз дұрыс емес” деп ақ аю теңізге қарай жүгірді. Бірін-бірі түсінген қонжықтар күліп тарасты. “Әлсіз, жараланған аюға шабуыл жасасам” деп қасқыр қасқайып қарап тұрды. Ал, түлкі “жемтігім дайын” деп қуанды. Бірақ, аюға әлдері келмейтінін біліп өз жөндерімен тарас­ты. “Аяз әліңді біл, құмырсқа жолыңды біл” деген – осы.

 

Алтынай   АЙБЕКҚЫЗЫ,

№267  орта мектептің  7-сынып  оқушысы,

“Ертегілер” және  “Ертегілер  елінде”

кітаптарының  авторы

 


ЕЛ ӘҢГІМЕЛЕРІ PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
17.01.2019 09:40

ЖЕЛТОҚСАНДА

– Апа, не білгенің бар, осы екі-үш күн­дікте Мәскеудің радиосы Абай мен Әуезовтың шығармаларынан үзінді берумен болды.­ Бұрын ондайы жоқ еді. Дүниеде не болып жатыр өзі? Радионы тыңдадың ба? - деді Ақсалы.

– Тыңдадым ғой. Немене, сен есітпедің бе, Алматыда студенттер шеруге шыққан дей ме? Соны білдірмей бағудың амалы шығар. Халықты алдарқатып. Осы екі-үш күндікте Алматымен телефон байланысын үзіп тастады. Биыл үшінші курста оқып жүрген немеремнің аман-жаманын біле алмай пұшайман болып...

– Апа-ау, мен бе, сен бе, сол Алматыда оқып жүрген жаман тентегімді ойлап...

– Студенттер көшеге  неге шықты екен? - деді  Ырсалды  апай.

– Есітуімше Қонаевты қызметінен босаты­п, орнына Колбин деген біреуді қойыпты­. Соған қарсылық білдіріп шық­қан­  дейді ғой көшеге.

– Бәсе-е, сол қабағым тартып еді-ау. Соған көрінген екен ғой. Бәсе-е, Мәскеу­дің радиосы неғып қазақшыл бола қалды деп едім-ау?! Ол немесі не депті студенттерге?

– Мен Қазақстанға әділдік орнату үшін келдім  депті.

– Неғылдейді-әй, нағылет жауғыр! Жолына жуа бітпейді-ау, өзінің. Әділдікті Лениннен бастап, Горбачёвке дейінгілер орнатып жетістірді де, енді Колбин дегені қалған екен ғой. Біліп қойсын ол шіркін, Адам-ата мен Хауа-ана жаралғалы жер бетіне ешкімнің де әділдік орната алмағанын...

– Апа-ай, бұл Мәскеуге не дерсің. Бар бәлені Қонаевқа жауып, бүкіл қазаққа «махровый националист» деп тіл тигізді. Шовинизмнің аты – шовинизм екен ғой. Болмаса, орыс пен қазақтың сыбайлас­тығына әл-әзір ит тиіп кете қойған жоқ еді ғой...

– Сендер осы орыс пен қазақтың достығы дегенді қашан қоясыңдар? - деп Ырсал­ды апай қатты ашуланды. – Біле білсеңдер, орыс пен қазақ ешуақытта дос болған емес. Дос болса, ата-бабаларымыз: «орыспен дос болсаң айбалтаң жаныңда болсын» деп неге айтқан, а? Біз осы советтік системада оларға жалбақтап күн көрдік емес пе? Солардың дегенімен жүреміз деп жарым-жартылай қара орыс­қа айналдық. Атасы мен әжесінің тілін түсінбейтін ұрпақ өсірдік. Әттең, бабаларымыздың олардан көрген қорлығы мен зорлығын, кейін біздің тартқан тауқыметімізді тарихымызға болған­ын болғандай жазып, кино­ға түсірер ме еді. Сонда, бүгінгі-кейінгі ұрпақ кімнің кім екенін білер еді. Амал не, қол байлаулы, тіл тұтқындаулы.

–  Қонаевтың өзінен де бар ғой, -  деді Ақсалы мұңайып. – Брежневтің тұсында марапатталған үш жұлдызының жарқы­раған абыройымен қызметің мә деп, беделінің барында қазақтың өзіндей бір марғасқасын орнына ұсынып кеткенде болмайтын ба еді? Құдай бізге ондай­ абыройды қимады ғой. Енді не болды? Басы дауға қалды...

– Құдай-ай десеңші, - деп Ырсалды да опынды. – Айтуға оңай ғой, Ақсалыжан-ау!

Екеуі ұзақ жыл бір мектепте қызметтес болған. Зейнетке де сол мектептен шыққан. Бірі ілгері, бірі кейінірек. 1986 жылы Алматыда болған желтоқсан оқиғасы қиян түкпірдегі ауылдарға да жеткен. Атышулы сол оқиғаға байланысты өрбіген хикая­ ұлғая келе «Желтоқсан эпопеясына» айналған, «Желтоқсан желі» деген мұңды ән де шыққан. Иә, желтоқсан жыры ұмытылатын емес, халықтың жадында. Сірә, ұмытылмайтын да шығар.

 

ОСЫ   МАҢАЙДА

Елге «төтенше комиссия» деген шығып тексеру жүргіз­генде, бір ферма бойынша қой түлігінің басы кем шықты. Ферма­ меңгерушісін аудандық партия комитетінің бюросына шақырып алып, мығымсыған дөкейлер оны жан-жағынан ұтылап, қыршаңқы сөзбен сілейтіп, сілкілеп-сілкілеп алды. Соңында бюроны басқарып отырған бірінші басшы:

– Сонымен не дейсің, қой қайда? Ізін шығар,  төрт  көзіміз түгел отырғанымызда, - деді қатуланып.

Дегенде ферма меңгерушісі қысылып абыржитын емес.

– Қой ешқайда кеткен жоқ, - деді жайбар­ақат.

– Ешқайда кетпесе, неғып кем шықты?

– Кем емес, осы маңайда. – Меңгеру­ші кеңсенің оң жағында иықтасып отырған­ бюро мүшелеріне қарай оң қолын орай сермеп­, иек қақты.

– Сіз не деп тұрсыз? - деді Бірінші.

– Осы маңайда деп тұрмын. – Ол енді кеңсенің сол жағында отырғандарға қарай сол қолын орай сермеді.

– Болдыңыз ба? Бар айтқыңыз келгені осы ма?

– Иа, осы айтқаным да аз болмас...

– Сіз бара беріңіз, - деді Бірінші меңгерушіге­.

Ол кабинеттен шығып кеткесін Бірінші мығымсып отырғандарға тіктеліп: –  Іздеп отырғанымыз осы маңайда екен ғой. Маған­ жатпай-тұрмай сол жоқтың ізін шығары­п беріңдер, - деп қорытты қаралған­ мәселені. – Енді боссыңдар. Бірақ бос келм­еңдер...

 

ТЫҢҚЫЛДАТ,  ТАСҚҰЛ, ТЫҢҚЫЛДАТ!

Жастық шағының төрт жылын әскерде өткізген Тасқұл солдат туған ауылының шетіне тақап келіп, тұмсығын аспанға көтеріп жіберіп, талтайып, танаурап тұрды дейді айтқыштар. Ауылға кіреберіс жол үстінде кездескен кісі мен солдат бір-біріне қарсы қарап тұрып қалыпты. Жасы үлкен кісіге сәлем беру солдаттың қаперінде жоқ.

– Это дорога там пойдёт что ли? - депті.

– Это найсап ты Тасқұл что ли? - депті ауыл адамы оны танып.

Тасқұлдың сол өзінше орыстанған қылығы сонымен қала тұрсын. Әке-шешесіне аман-есен қауышқасын әуелгі пәтте кәдімгі аунап-қунап дегендей, айдан ай асырып бостан-бос сандалып жүріп алған. Бар уақыты иіні келсе қарта соғудан, табыл­са жүз грамдату мен темекі түтіндетуден артылмапты. Кейде ізін суытып «жоғал­ып кетіп те» жүрген. Қысқасы, соламан­дай солдаттың қара шаңырағына қайраны болмаған. Қайда қаңғитыны өзіне аян, түнемелік жорытып келіп өлең төсе­гіне қисайғаннан ұлы бесінге дейін қапер­сіз ұйқыны соғады екен.

Күндер солай өте берген. Соқталдай жігітте тіршілік қамымен айналысайын деген ниет жоқ. Дені сау, тамағы тоқ, ұйқы қалың, ой жоқ. Тұр деп оятса, оянбайды, аударылып түсіп жата береді.

Содан баласына көңілі толмай күйініп жүрген әкесі бір күні: «Подъём-м!» деп бар дауысымен айқайлап зікір салғанда, өлген арыстандай қыбырсыз жатқан Тасқұл төсегінен атып тұрған.

Жә-ә, Тасқұлдың сондағы сол «қызықтан» кейінгі жағдайы да әкесінің көңілін көншітпеген. Жас адамның ойсыздығы да бір қасірет қой. Әкесі енді ұлын құйрығын жер иіскетпей қуалап отырып жұмсайтын айлаға көшкен. Бәрібір бұрынғы Тасқұл – сол Тасқұл. Кісі болуға ұмтылудан ерігуі басым. Ендігі оның ермегі ескі домбыраны бейберекет сабалап, мәнсіз-мағынасыз тыңқылдатып біраз әуреленіпті. Әкесі:

– Сен домбыра тартуды үйренгің келсе,­ клубқа барып көрсейші. Мүмкін, домбырашы болып кетерсің. Атандай жігіттің домбыр­аны бас-көз жоқ, босқа сабалап отырғаны ұят болады, шырағым, - деп ақылын айтып көрген. Болмаған. Домбыраны тасырлатуын қоймаған. Содан­ әкесі:

– Тыңқылдат, Тасқұл, тыңқылдат! Домбыраны тартуың тамаша! Тіл-ауызым тасқа! Енді солдаттың айт-два сартыл-тарсылын тарт! Өй! Бас пайдасын білмейтін, ақымақ! - деп, баласына келдек ала ұмтылыпты.

Сол оқиғадан кейін Тасқұлды әкесі заман­нан сыралғы балықшы жеделдесі Жиен-Әлінің жылымшылар бригадасына бір сыбаға етіп қосып жіберді.

 

СІЗ, ИӘ, СІЗ...

Ойпырмай-ау, біз сізге бұл дүниеден таңғалып, таңдай қағумен өтетін шығармыз. Шын айтам. Сіз былайғы пенделерден бөлек жансыз. Сондай сұлусыз, сондай келбеттісіз. Бабын таптырмайтын бесбатпан күйпазсыз. Бұл тарапта ақылды кісі де сіз, жақсы кісі де сіз. Не деген керемет­сіз?! Шын айтам. Ешкімге қиянат жасамайсыз, ешкімнің бетіне жел болып тимей­сіз. Пенде болып біреудің ала жібін аттамайсыз. Сізден басқалардың бәрі «дүние бір қисық жол бұраңдаған» дейді де, өздері сол қисық жолда қисаңдап жүріп «батпаққа» батып жатады, сотталып, отталып. Ал сіз періштедей пәксіз. Сыртыңыздан қарағанда сондайсыз. Сіз жұрттың бәрімен де әмпей-жәмпейсіз. Немен айналысып жүретініңізді өзіңізден басқа ешкім білмейді. Даже, әйеліңіз де білмейді екен. Керемет, керемет.

Керемет демей не дейін, не істеп, не тындырып жүргеніңіздің жігін білдірмейсіз, жібін ілдірмейсіз. Сіз өзіңізден басқаның қайғы-қасіретіне қамықпайсыз. Мұң-шеріне малтықпайсыз. Ал сырт көзге сондай бір жүрегі уылжыған жанашыр жан болып көрінесіз. Не деген ғажапсыз?! Жаныңыз қиналып, жоныңыз жарылып көрмеген жансыз. Сіз басыңызға ел үшін деп, қоғам үшін деп өмірі бір салмақ салайын демейсіз. Сіздің басыңызда түк салмақ жоқ. Салмақ болмайтыны, сіз қашаннан ауырдың үстімен, жеңілдің астымен өмір сүруге машық­танып  алғансыз.

Ой, Алла-ай, сіз неткен жансыз-ә?

Сіз, құдайақына, сондай бір заңғарсыз. Не деген шыдамды едіңіз?! Ұдайы тек өзіңізді ғана күйттеумен келесіз. Қайда барсаңыз да төрге шығып аласыз. Түк өзгермейсіз. Сол баяғы сау-саламат қалпыңыз, жүзіңіз маймен сылап қойғандай жылтырайды да тұрады. Ажарыңызда бір титімдей­ сызат болсайшы?! Кездескенде ептеп қана жымиясыз, қолымызды ептеп қана аласыз, ептеп қана жүріп-тұрасыз.

О, сіз қандай керемет едіңіз...

Жолыққанда бірден жаңалық сұрайсыз, алайда өзіңіз ештеңе айтпайсыз, тек тыңдайсыз. Күлімсіреп тұрасыз. Ешкімге пенде болып кейіс қабақ танытпайсыз. Неткен адамсыз? Ішіңіз жарылып кетпей ме? Біз сіздің осындай болмысыңызға таңғаламыз. Жүйкеңіз неткен мықты еді?! Сіздің жүйкеңізді, сірә жасанды жіптен тоқыған шығар. Азбайтын да тозбайтын. Сіз бар ғой, барлық уақытта да әдемі-жақсы адам болып­ жүруге жаралған боларсыз. Қара аспан­ қапылып жатса да, сіз сондай кейіп­те  жүруден  жалықпайсыз.

О, сіз не деген ғажап едіңіз?! Шын айтам­. Кейбіреулердей өтірік айтып отыр­ғаным жоқ. Не құрыса, өтірігі құрысын. Ой, Алла-ай, сізге таңғаламын деп, жүйкем шыдамай кетті ғой... Сіз, иә, Сіз...

 

ТЕКТІЛІК  пен  ТЕКСІЗДІК

Жиырмасыншы ғасыр. Жетпісінші жылдар. Ол кезде біздің Сыр бойына кавказдықтардың бір тобы келіп, бір тобы кетіп жататын. Жергілікті ел оларды «шабашниктер» дейтін. Олар негізінен малқора мен малшылардың қысқы қонысы, диқандардың дала қосы, қырман және кірпіш құю сияқты жабайы құрылыстармен айналысатын.

Ал олардан бұрын, сонау отызыншы жылдары ауып келген кәрістер күріш екті, шешендер мал бақты. Содан жетпісінші жылдары біздің елдегілер «ұлтаралық татулық» дегенді жалаулатып желпінді. Аузы түкті кержақтардан басқа кірмелер Сыр бойы елінен көрген жақсылығын айтып тауыса алмайтын. Басшылардың: «Қазақстан – жүз ұлттың отаны» деген ұраны сол кезде басталған. Кейде солай деп әлі де бөсіп, бөсіп аламыз. Қазіргі қоғамда Қонаев­ кезеңіндегі «жүз ұлттың отаны» деген желбуаз ұранымызды біз тәуелсіздік алған бойда жүз отыз нәсілге жеткіздік желпініп.

Кәрістер «Үшінші интернационал» ұжымшары мен «Авангард» кеңшарынан көшіп кетіп жатқанда, біздегілер: «Күрішті кімге қалдырып барасыңдар» деп әзілдесе, олар «сендерге қалдырып барамыз» деген екен қалжыңдап. Ал бір шешен шалы еліне­ аттанар алдында, көп жыл тұз-дәмдес болған дос-жарандарына: «Бағымызға қарай қазақтың кең даласына айдап әкелген Құдай бізді өлтірсін бе? Қазақ халқына Құдайдың өкпесі болмаса, басқаның өкпесі жоқ» деп жылады.

Біздің республиканың делегациясы Алмания еліне барғанда, қазақ жерінен тарих­и отанына көшіп кеткен неміс әйелі Ольга Фук: «Жер жүзін шарладым, қазақ халқындай жаны жайсаң халықты таппадым»  деп тебіреніпті.

Ал кейбір пейілі тар пенделер осы күні ішпесімізді ішіп, жемесімізді жеп, ауыз­дарынан ақ майы ақтарылып отырса да, біздің дербес мемлекет болғанымызды көре алмай күндеумен әлек.

Ақын ағамыз Мешітбай Құттықов бірде маған алыс қиырдағы американдық үндістер Арал теңізінің қайғылы көрінісін кинодан­ көргенде жылаған екен, - деп, «Аборигендер» деген өлеңін оқып берген еді. Сонда олардың Көсемі халқына былай деп басу айтыпты.

Мен білсем, соларың сорлы ел емес,

Қақтығыс та жоқ, наразылық та жоқ, ерегіс.

Дүниені шарлаған, алысты барлаған,

Ана көсемін көріп тұрсыңдар ма?

Сенің Клитоныңнан артық болмаса,  кем емес...

Айжарық  СӘДІБЕКҰЛЫ

(Соңы.  Басы  өткен  санда.)

 


ОРЫС ГЕНЕРАЛЫ ПЕРОВСКИЙГЕ ҚОЛ БЕРГЕН ҚАЗАҚТАР PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
17.01.2019 09:10

2 шілдеде Ақмешіттің дәл түбіне келіп, Ақмешіттің айналасында көшіп жүрген Кіші жүздің қазақ­тарына қарайтын үлкен сайдың жанын­а келіп тоқтадық. Жолдардың айқыш-ұйқыш арықтармен кесіп тастал­ғаны соншалықты, құрметті Датқа би түнімен Бесарнаның қасында көшіп жүрген 50-60 ақмешіттік қазақпен, оларға кішкене-шекті руының­ басқарушысы Бекмырза Әлдеев­тің қазақтары қосылып, 2 шілде күні түні бойы арықтарды тегіс­теді, сосын оларды Орлов­скийдің саперлары мен оралдық казак­тар тегістегеніне қарамастан 16-18 шақырым тікелей жолды алты сағат жүрдік.

Орыс  әскерінің
Ақмешіт  қамалына  шабуылы

Ақмешіттің түбіне келгеннен кейін үш сағаттан соң генерал­ қасына Дандевиль мен Орловскийді және мені ертіп, жаңағы айтылған сайдан өтіп,  Ақмешітке жақындай баста­дық. Ұлы мәртебелі маған алдын ала айтып қойды, қасымыздағы жолбасшы Бейсен белгі берген кезде қамалдың түбіне жақындап бекке айтсын­, генерал-губернатор отрядымен келді, шенеунігін жіберіп отыр, ол шенеунікке қамалдың ішінен бектің өзін немесе  келіссөз  жүргізе­тін адамды шақырсын деп айт деді. Бек: «Якши килюбсиз, якынрак киль, сюзан абдан исютильмей» деді. Бейсен алғашқы кезде кідіріп қалған еді (біз де қамалдың жал топырағынан 100 сажын жерде тоқтадық), сосын жақындай бастады, бірнеше сажын жүргені сол еді, оған екі рет мылтықпен оқ атылды, артынша бізге де шамхалдан және де үш зеңбіректен шығыс фасадтан ата бастады, бұл әрекет бізді қамалдан 500 сажын орналасқан лагерьге қайтуға мәжбүр етті. Лагерьге жаяу келе жаттық. Зеңбірек­тің ядролары басымыздан жақын жерден жан-жағымызға ұшып жатыр, біреуі генералдың қасына құлады. Бақыт­ымызға орай, бізге қарай атыл­ған көп оқ екі атты ғана жаралады: біреуі Бейсендікі, екіншісі шабарман урядниктікі. Лагерь тоқтаған сайға жақындаған кезде оқ ату бәсеңдеді.

2, 3, 4 және 5 шілде күндері түс және кешкі мезгілде қамалдан үш зеңбіректен бес, алты реттен оқ атып тұрды.

4  шілде. Генералдың бұйрығымен кішкене-шекті руының алтынбай тармағының басшысы хорунжий Бекмыр­за Әлдеев өз қазақтарымен, жергілікті ақмешіттік қазақтардың көмегімен және жаппас руыны­ң Тайпа биімен барлығы бірлесіп Сырда­н ағатын Ұлы жүзге қарайтын Сырғыралы арығының (Сырғыралы деп отырғаны Сарқырама - С. Ж.) арғы бетіне өтуді оңтайлы ету үшін бір  түннің ішінде бөгет салды, келе­сі күні  жөндеді.

5 шілдеде бізге Күмісқорғанның қасында көшіп жүрген екі би келді – жаппас руынан Жылгелді Сансызбаев және Орта жүздің қыпшақ руынан Сансызбай.

2 және 4 шілде. Бесарнаға жібе­рілген 60 елікейлік қазақ пен Дандевиль мырзадан олар Бесарнаға жеткеннен кейін Сағазыға Елікеймен бірге көшіп жүрген Санмырза Мырзабеков бастаған шөмекей руының  биі бастаған 15 адам жіберілді – бақылауға және қашқысы келген ақмешіттіктердің жолын тосуға. Атал­ған қазақтар бізге 2 шілдеде Ақмешітке оралып, Ақмешіттен қашқан ешкім жоқ, Ташкенттен ешқан­дай  хабар  жоқ  деп жеткізді.

Осы күні генералдың бұйрығымен Бесарнаға 60 елікейлік қазақ Топо­графтар корпусының офицері, прапорщик Христофоровқа Бірқазан мен Сырдың Ақмешітке дейінгі аралығын инструментпен картаға түсіруге көмектесуге жіберілді. Олар 5-і күні оралды, аталған шенеуніктің айтуынша, өз міндеттерін өте жақсы орындапты; әсіресе Бұқарбай Естекбаев би, шекті руының жақайым тармағының биі Көтібар Толыбаев, Арал бекінісінің қасында көшіп жүрген қарасақал руының биі Дабыл Бекшин ерекше ынталылық танытыпты.

3 шілдеде генералдың бұйрығымен Сырдың сол жағалауына Жәнібек Іскендіров бастаған 67 елікейлік қазақты Ақмешіт пен Әзіретке бараты­н екі жолды бақылауға, әртүрлі деректерді жинауға, кездескен қо­қандықтарды ұстауға жұмсады, олар сол  жерде Ақмешітті алғанша болуы тиіс.

4 шілдеде сұлтан Шыңғыс Шан­таев бастаған Елікейдің 20 қазағы Сағаз­ыға және ар жағындағы Ташкенттен, Әзіреттен және басқа жерлерден хабарлар жинауға, бақылау жүргізуге: дұшпандық пиғылмен жүрген қоқандық және басқа топтар жоқ па деген жұмыспен жұмсалды. Ол жақта бұйрық түскенше болады.

6 шілдеде Елікей сұлтан Куй-Купирг­е (осылай жазылған, Қой көпір болар. - С Ж. Бірқазанның жіңішке саласы, кешіп өтуге болады) 10 қазақты бақылауға жіберді.

13 шілде. Ақмешіттің бегіне генерал­ мен сұлтан Елікейдің хатын апары­п беруге жағалбайлы руының бозбет тармағының қазағы Сарт Садыбае­в жіберілді.

15 шілде күні генералдың бұйрығына  сәйкес, сұлтан Елікей Қасымовтың тапсыруымен Ақмешіттің қасындағы қазақтар 23 шілдеге дейін барақтарда жұмыс істеді, оларға күніне ассигнациямен 50 тиын төленді. 100 адамды жаппас руының биі Датқа Палуанов пен Қойбағар Мамасейітов алып келді, 50 адамды Ұлы жүздің бақтияр руының биі Төребай­ Бүркітов алып келді. Оларға 22 шілде күні істеген жұмыстары үшін күміспен 134 рубль 21 тиын төленді.

Барақтардың қасындағы жұмыстарға бізге тағы да қазақтар қажет болған­дықтан, генералдың бұйры­ғымен сұлтан Елікей 21-і күні жаппас руының қалқаман тармағының қазағы Шолақ Нұржановты Сырдың сол жағалауында, Сағасы саласының жоғарылау жерінде көшіп жүрген қожаларға – Айман, Құсейін, Әлдеке, Ықылас, Тұфан және Мұхаммедке, басқаша аты Сойдақ қожаға және Сырдың оң жағасындағы Сағасы салас­ындағы қазақтың билері – Айдын­байға, Сафулатқа, Мике мен Байтемге алғашқы 150 адамды ауыстыруға 150 жұмысшы берсін, оларды тезірек жіберсін деді. Сағасының арғы бетінде бақылау жұмыстарын атқарып жүрген Шыңғыс Шантаев сұлтанға осы жұмысты бақыла деп тапсырды; жаңа жұмысшылар 25 шіл­деде келді.

15, 16 және 17 шілде күндері Ақмешіттің құрылысы жайлы жап­пас­ руының биі Датқа Палуанов пен молда көп сұрақтың астында қалды.

16 шілде. Бірқазанның Сағасында көп қожалармен көшіп жүрген қарақалпақ  Бәймен  Еламанов Әзрет­ке­ саудашылық жұмыспен барып алтынш­ы күні кешке оралған кезінде­ былай  деді:

Түркістан қаласының коменданты Кедейбай датқа жақында неге екені белгісіз, Ташкентке сол жақтың басқар­ушысы Милла-бекке, ханның туған  ағасына  шақыртылыпты.

16 шілде күні Телікөлден қыпшақ руынан Шотбақ Уақов, жаппас руынан­ Бөлекбай Бектемісов сұлтан Елікейге келді. Олар сол күні ауылдарын Бірқазан мен жақын жерлерге көшіріп әкелу үшін қайтып кетті.

17 шілде. Генералдың бұйрығына сәйкес сұлтан Елікей Шу өзеніне, сібірлік қазақтарға – осы өзенге 1000 адам орыс әскерінің келгені рас па, қамал салып жатыр ма, олардың бір бөлігі Түркістанға немесе Жөлекке келе жатыр ма, осыны білу үшін қыпшақ руының көкмұрын тармағының биі Қожагелді Мукачикинді және керей руының (керейт болса керек. - С.Ж.) жарты ай тармағының биі Үмбет Құдайбергеновты жұм­са­ды. Қолдарына қорғайтын құжат берді. Бұл қазақтар 23 шілде күні қайтып келді, Сарысуда да, Шуда да ешкімді кездестірмеген, ешкім қамал салып жатқан жоқ екен.

18 шілде. Хорунжий Бекмырза Әлдеев генералдың бұйрығымен Бесарн­аға өзінің 15 қазағын барлау жасау  үшін  қойып, Бесарнаға  жақын жердегі бір ауылға түсіп, сонда қонады.­

Жалпы алғанда орыстардың бұл жаққа келуі қазақтарға әсер етті, олар келе жатқан жолда алдымыздан шығып­ лагерімізге келе бастады. Мысалы­, әуелі Қаратаудан өзі, сосын 9 үй ауылымен Бірқазанға арғын руының­ биі Достаберген көшіп келді; сосын Орта жүздің қыпшақ руынан Қожакелді Мықшикин 100 үйімен Ақмешітке Батпақ-Өткел шатқалына көшіп келді, олармен бірге жаппастың қалқаман тармағының биі Мамасейіт  Бөрібаев келді; сонымен бірге қыпшақтың биі Айдынбай Естаев­ пен Сафулат Бектеміров Бірқазанға 100 үймен Жөлектен Ақмешітке бара жатқан жарты жолдан көшіп келді; Бірқазанның саласы­нан 40 немесе 50 шақырым жоғары­ көшіп жүрген қазақтың қожалары 200 үй орындарында қалып, барақ үй салуға 25 шілде күні бар болғаны 100 адам ғана берді. Олардың ішіндегі ең атақтылары –  Құсейін қожа, Айман қожа, Ықылас қожа, Сойдақ қожа. Отрядқа сонымен бірге Ұлы жүздің жалайыр руының­ биі Құлман Өмірзақов келіп, сосын Бірқазанның Сағазы саласына­ 50 үймен көшіп келді.

19 шілде. 18 шілдеде Сырдың оң жағасында көшіп жүрген, Сағазыдан шамамен 70 шақырым жердегі Орта жүздің қыпшақ руының биі Айдынбай Естаевтан Түркістанға Ташкенттен 1000 адам  әскер  келіп, Түркістанның  бергі  жағына 15 шақырым жерге­ тоқта­ды деген хабар (Түркістанға өз жұмысымен барған баласы әскерді көріпті) келді. Бізге Айдынбай жеткізген деректер анық емес, нақтыланбаған, сондықтан түсіндіруді қажет етеді. Осы мақсатпен Елікей Түркіс­танның түбіне шпиондық жұмыспен және нақты деректер жинауға шөмекей руының бозғұл тармағының қазағы, көп жылдар бойы сол жақта тұрған, сол жақтың қазақтарымен туысқ­андығы бар Тоқанай Татекинді жіберді. Бұл уақыт аралығында осы күннің кешінде Елікейге Жұмық Қарынбаев келді. Оны Ұлы жүздің жалайыр руының биі Құлман Өмір­зақов өзінің Елікейге келе жатқан­дығын хабарлау үшін жіберген болатын. Сол күні сөйлескен кезінде бұл қазақ мынаны айтты: Ақмешітте орыс әскерінің келе жатқандығы жайлы­ хабарды алған кезінде, бек әуелі Бердібай деген біреуді орысқа қарсы көмек сұрау үшін Ташкентке жібереді, сосын әскер Бесарнаға келген кезінде басқа адамды, Кәлмен деген­ді жіберді. Батырбаши сол себеп­тен Түркістанда әскер жинай алмады, бірақ Жөлектегі 15 адамға қосымша Басықара қыпшақ бастаған 90 адамды орыстарға байланысты барлау жұмыстарына жібереді.

Бұл сөздерді сұлтан Елікейге 20 шілдеде келген Ақмешіт пен Жөлектің арасындағы жарты жолда көшіп жүретін Ұлы жүздің жалайыр руының биі Құлман Өмірзақов рас­тады.­

22 шілде. Жөлектің түбінен қазақ Кидал  Сақабаев келді, оны сол жаққа Орта жүздің биі Айдынбай шпиондыққа  жіберген  болатын.

25 шілде. Таңертең Жөлектің өзінен керейт руының арбалы тар­мағының қазағы Ақәділ Шаулиев генер­ал Падуровтан генералдың атына­  рапорт  әкелді.

Генерал Падуровқа Жөлекке жақын­ жерде мекендейтін қыпшақ руының үш датқасы келді: Тұрсынбай, Баубек және үшінші, олар айтты «Жөлек енді орыстарға қарайды, сондық­тан біз орыстарға бағынамыз». Осыған байланысты Елікей сұлтанның қандай шарасы бар, бәрі өзіне байланысты депті. Ұлы мәртебелі Василий Алексеевич Елікейге бұл хатты жауапсыз қалдыр деді, себебі­ аты аталған билер бізге бұл хат­ты­ Ақмешітті алып болған соң жазып­ отыр. Кейін бұл жайлы айтылады, олар Елікейге біздің лагерьге тамыздың 5-і күні, ұлы мәртебелі Ақмешіттен Орынборға жолға шығайын деп отырғанда келген болатын.

27 шілде. Біздің отрядқа орданың Шығыс бөлігінің басқарушысы Жантөриннің билетімен қазақтар Дәуітбай Жанбаев пен Қыйлыбай Арабаев ешқандай қағазсыз, Ақмешіттің түбінде не жағдай болып жатқанын білу үшін келіпті. Ақмешіттің алынғаны жайлы, бұл жақта не болып жатқа­нын жол-жөнекей айтып бару үшін олар 30 шілдеде кері қайтты.

28 шілде. Ақмешіт ақыр соңында тұтқиылдан жасалған шабуылмен бүгін таңертеңгі сағат бесте фугас жарылғ­аннан кейін алынды. Қамалды қоршау 8 шілдеде басталып, қа­малға траншея жүргізіліп, 26-сы күні қамалдың жан-жағына ор қазып, ордан­ өтіп мина қойдық, оны жаруды­ 28 шілдеге белгіледік. Фугасты қоюмен саперлардың капитаны Орлов­ский, ал бүкіл қамалды қоршау жұмыстарымен генерал-майор Хрулев айналысты. Қоршау 19-20 күнге созыл­ды. Қамалға шабуыл кезінде біз жағынан бірден өлгендердің саны –  6 адам, 30-дай адам жараланды, жалпы­ қоршау кезінде біз жағынан 10-ға дейін адам өліп, 20 адам жараланды; қоқандықтар жағынан тұтқындардың айтуынша қоршау кезінде 80-ге жуық адам, шабуыл кезінде 230 адам өлген, ішінде үш әйел, бір бала бар. Сонымен бірге қамалдың сыртында жал топырақтан асып қашқан кезінде 70-ке дейін қоқандық өлді. Мұхамед-Уалибек те өлді, тұтқынға 60 еркек және 70-ке жуық әйел алынды. Әйел­дер­дің  барлығы 29-ы күні жіберілді. Ұлы мәртебелім еркектерді де босату ойын­да бар. Біздің қазақтар қоршау кезінде­ қатысқан жоқ. Ақмешіттік жүзбасы қарақалпақ Лепес пен ағасы қамалда өлді. Тек жүзбасы Көлбай құтылыпты, ол өзі келіп, 30 шілдеде босатылды. Түскен олжалар: мыстан жасалған екі үлкен зеңбірек, «Нармұхамед-құсбегі, 1265-1266 жылдар» деген­ жазуы бар, қызыл мыстан құйыл­ған екі кішкентай қытайша зеңбірек, бірнеше шамхалдар, тулар мен белгілер; қару-жарақ пен 100 арғымақ ат және басқалар турал­ы тиісті жарлық жасалды. Көптеген ядролар мен оқтар және бірнеше қап оқ дәрі мен 100 пұтқа жақын  бидай  табылды.

30  шілде. Таңертең сұлтан Елікейге керейт руының арбалы тармағының қазағы Биял Шәулиев келді.

31  шілде. Генерал мен арқылы Мұхамеджан Баймұхамедов пен Елікей Қасымовқа екі сыйлық – аттың басы секілді, іші алтын жалатылған екі күміс бокалды беріп жіберді. 28 шілдеде, яғни Ақмешітті алған күні. Екі сұлтан, онсыз да генералдың жомарттығын көргендер, сыйлыққа өте риза болды. Мен арқылы ұлы мәртебеліге алғыстарын айтты, бірақ өздерінің генералға деген ерекше ықыласы мен ынтасын көрсететін жағдайдың болмаға­нына өкініштерін білдіреті­нін  айтты.

Осы әңгімеден соң генерал патша императордың атынан Елікей сұл­танға Аннаның мойынға ілетін алтын медалін ілді.

3 тамызда ұлы мәртебелім Арал бекінісінен бері біздің отрядтың қасында келе жатқан Қарабас қожаны­ ташкенттік құсбегіге қолына хат беріп жіберсек қайтеді деген ой айтты. Қарабас қожа бүгін, яғни 3 тамызда Елікей жанына қосып берген Сойдақ қожа екеуі жүрмекші еді, бірақ генерал-губернатор берген ақшаға сатып алуға ат табылмай қалды.

Тұтқын әйелдердің барлығы 29 шілдеде босатылды. Оларды­ ақмешіттік қазақ туысқандары өздерімен алып кетті. Әйелдер 28 шілдеде­ өлген сарттардың әйелдері еді; кейбі­реулері тұтқын қоқандықтардың әйелдері болатын, бірақ әйелдер олармен бірге кеткісі келмей туысқан­дарымен қалды. Тұтқын әйелдердің басым көпшілігі сол уақытта қазақ­тарға  күйеу­ге шығып алды, алты-жеті әйел Елікей сұлтанның қазақтарына күйеу­ге тиді. Өлтірілген Ақмешіт бегінің әйелі шөмішті-табын руының биі Бұқарбай Естекбаевтың үлесіне тиді.

5 тамызда Құдай өзің жар бол деп таңғы сағат алтыда Ақмешіттің түбін­дегі лагерьден қайту жолға шықтық; Бесарнаға тоқтап тынықтық, бұл жерде­ Бірқазанның Сағазы саласымен тасыған Сырдың суы арнаның төртеуіне жетіпті, Тугум-Хатун көліне келіп қондық. Түнде Бутаков келіп «Перов­ский» пароходы судың тайыз болуынан Сырмен жүзе алмайтынын хабарлады.

24 тамыз. Ұлы мәртебелім бүгін Орскіге алға жүріп кетті, сол жақтан отрядқа тікелей Орынборға қарай жүруге  бұйырды, өзі бұл жаққа 7 қыркүйекте  келді.

Күнделікте аттары кездескендер­дің ішіндегі ең атақтысы Кіші жүздің байұлының жаппас руының биі Жан­қабыл Төлегенов (1799 немесе 1805 ж. шамасы­нда туған) – қатардағы хорунжий, 46-шы қазақ дистанциясының бастығы. Өте тәжірибелі жол көрсетуші, сауда керуендерінің күзет бастығы ретінд­е  аты  шыққан.

Дайындаған  С.ЖҮСІП

(Соңы.  Басы  өткен  санда.)


 


Жеңілдетілген несие алып, кәсібін кеңейтті PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
16.01.2019 15:28

Қызылордада Кәсіпкерлер палатасы жанындағы Іскер әйелдер кеңесі өңірдегі қыз-келіншектердің кәсібінің өркендеуіне үлес қосуда.

Өткен жылы «Атамекен» ҰКП жанындағы Іскер әйелдер кеңесі мен «Халық Банк» арасында қол қойылған Меморандум нәтижесінде банк кәсіппен айналысқысы келетін қыз-келіншектердің ісін несиелендіруге 2 млрд. теңге қаржы бөлген болатын. Осы қаржыдан 8 млн. теңге жеңілдетілген несие алып, кәсібін кеңейткен жандардың бірі - қызылордалық Данила Таңқыбаева.

Данила Болатқызының бизнеске келгеніне он төрт жыл болды. Ол елімізде шағын және орта бизнеске көңіл бөліне бастаған 2005 жылы облыста алғашқылардың бірі болып «Грация» сұлулық салонын ашты.

«Иә, салонымыз - қаладағы алғашқы салондардың бірі. Ол кездері бәсекелестік қазіргідей емес, сұлулық салондары аз болды. Дегенмен, бүгінгі күні де танымалдылығымызды жоғалтып алмауымызға тұтынушыларымызға сапалы қызмет көрсетуіміз себеп болып отыр деп ойлаймын», - дейді ол.

Сапалы қызмет отбасылық кәсіпті дамытуға жол ашты. Данила Болатқызы отбасымен бірге 2013 жылы қосымша «Адема», 2014 жылы «3 Д» салондарын ашты. Кәсіпкер келіншек бүгінде 35 адамды жұмыспен қамтып отыр. Ол табысты болудың құпиясымен былайша бөлісті.

«Ешқандай да құпиясы жоқ. Қызметтестерімізге талап қоя білу, үздіксіз еңбек және шыдамдылық. Салонның жұмыс істеп келе жатқанына 14 жылға аяқ басты. Ашылғаннан бастап бірге жұмыс жасап келе жатқан әріптестеріміз де бар. Туысқандай болып кеткен тұрақты тұтынушылармыз да жеткілікті. Халықпен жұмыс істеуде түйткілді мәселелер туындап қалатын кездер де болады. Мұндай жағдайда екі жаққа да ұтымды шешім қабылдауға тырысамыз. Халыққа тынбай, үздіксіз, сапалы қызмет көрсетуіміздің арқасында, 2014 жылы Қызылорда қаласы бойынша «Үздік сұлулық салоны» номинациясын жеңіп алдық. Қай-қайсысын алмасақ та, «Грация», «3Д», «Адема» сұлулық салондарында тек тәжірибелі, кәсіби біліктілігі жоғары, өз ісінің шеберлері қызмет атқарады. Әріптестерімізбен бір үлкен отбасы секілдіміз, олардың ой-пікірлерін тыңдау, тың идеяларын жүзеге асыру жұмыстың жақсы жүруіне ықпал жасайды. Шаштараз мастерлері, косметолог-визажистеріміз, маникюршеберлері тек Қазақстан аумағында ғана емес, шет елдерге де барып,  біліктіліктерін арттыру курстарына, оқу семинарларына, мастер-кластарға қатысып тұрады. Өз салондарымызда да түрлі оқу-семинарларын ұйымдастырып тұрамыз. Бұдан бөлек, біздің қызметкерлер әлеуметтік қамсыздандыру, яғни міндетті зейнетақы төлемдері, әлеуметтік сақтандыру, міндетті медициналық сақтандыру қызметтерімен қамтамасыз етілген», - дейді кәсіпкер келіншек.

Данила Таңқыбаеваның айтуынша, іскер қыз-келіншектерді жеңілдетілген несиемен қамтамасыз ету 2018 жылдың басты жаңалығы болған. Ол Қызылордада Іскер әйелдер кеңесінің қолдауымен «Халық Банкінен» 8 млн. теңге несие алып, салонын кеңейтуге мүмкіндік алған.

«Әрине, несие банктен қолма-қол берілмейді. Банк тарапынан несиенің мақсатты жұмсалуы қадағаланып, аударымдар жасалу арқылы жүргізілді. Несиені рәсімдеуде қолдау көрсеткені үшін аталған әйелдер кеңесінің төрайымы Жанна Амановаға да алғысымды білдіремін», - дейді Данила Болатқызы.

Мұнан өзге, ол әйелдер бизнесіне жасалып жатқан қолдауды айтуда өңірлік Кәсіпкерлер палатасының және Палата  жанындағы Іскер әйелдер кеңесінің орны ерекше екендігін атап өтті.

«Бизнесті жоспарлау, ашу, ұйымдастыру, жүргізу, жарнамалау, яғни SMM бойынша үнемі семинар-тренингтер тегін ұйымдастырып келе жатыр. Тренингтер барысында тәжірибе алмасу, табысты басқару, жалпы кәсіпкерлік саласының барлық қыр-сыры үйретіледі. Тек Қызылорда облысы бойынша ғана емес, бүкіл ел аумағындағы тәжірибелі кәсіпкерлермен кездесу, олардың тәжірибесімен бөлісу бойынша да түрлі кездесулер ұйымдасырылуда. Тіпті шет елдерден SES эксперттер шақыруға болатын мүмкіншіліктер де бар», - дейді кәсіпкер.

Данила Таңқыбаева алдағы уақытта сұлулық индустриясына қатысты білікті мамандар даярлайтын оқу орталығын ашуды жоспарлап отыр. Ендеше кәсіпкердің ісіне сәттілік тілейміз!

Қызылорда облысы

кәсіпкерлер палатасының баспасөз қызметі

 


Соңғы екі жылда Қызылордада экспортқа арналған сертификат алушылардың қатары 40 пайызға өсті PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
16.01.2019 15:21

Бұл туралы Кәсіпкерлер палатасының директоры Ғалымбек Жақсылықов айтты.

2009 жылы елімізде отандық тауарөндірушілерді қолдау мақсатында, өнімнің Қазақстаннан шығатындығын көрсететін, тауардың шығу тегін айқындайтын «CT-KZ» сертификаты қолданысқа енгізілген болатын.

Тауардың шығарылған елін айқындау, тауардың шығарылуы туралы сертификат беру және оның күшін жою шаралары Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің м.а. 2015 жылғы 24 ақпандағы №155 бұйрығымен бекітілген қағида негізінде жүзеге асырылады.

«2014 жылдан бастап тауардың шығу тегін анықтайтын сертификатты рәсімдеу және беру шараларын «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының өңірлік палаталары жүргізіп келеді. Біздің өңірімізден тауарларды экспорттауға арналған сертификат негізінен күрішке, балыққа, ас тұзы мен мазутқа, мұнай мен ванадий кеніне берілуде. Тіпті, бір кәсіпкеріміз 2017 жылдан бастап сафлор майын өндіріп, Қытайға экспорттауда. Көңіл қуантарлығы, соңғы екі жылда экспортқа шығарылатын тауарларға рәсімделген сертификаттардың көлемі 40 пайызға өскен. Бұл өңірімізде экспорт көлемінің артқандығын көрсетіп отыр», - дейді Палата директоры Ғалымбек Жақсылықов.

Өткен жылдың өзінде Қызылорда облысынан экспорт үшін 1065 сертификат, 104 «СТ-КЗ» сертификаты берілген. Бүгінде қызылордалық өнімдер ТМД елдерімен бірге, Қытай, Моңғолия, Ауғанстан, Латвия, Швейцария елдеріне экспортталуда екен.

Палата басшысы өз ақпаратын «CT-KZ» сертификатының облыста күрішке, тазартылған суға, сүтке, ас тұзына, темір-бетон өнімдеріне, тігін бұйымдары мен жиһаздарға, құрылыс материалдарына, полимер трубаларына, химикаттар мен мұнай құрылғыларына беріліп жатқандығымен де толықтырып өтті.

Атап өту керек, қазіргі таңда Қызылорда облысында халық тұтынатын өнім өндірушілермен бірге, өндірістік мақсаттағы тауарөндірушілер, яғни аймақ нарығы ерлер киімін тігетін, қап шығаратын, құрылысқа арналған әктас, машина-құрылыс саласы мен химиялық өндіріс өнімдерін шығарушылар қатарымен толығуда.

Қызылорда облысы

кәсіпкерлер палатасының баспасөз қызметі

 


Білім саласы айыппұл төлеуден алда келеді PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
14.01.2019 14:36

Мәртебелі мамандық қызметкерлерінің мемлекет алдындағы «айыбы» қандай? Бұл туралы №2 Қызылорда қалалық сотының төрағасы Айбек Абуов БАҚ өкілдеріне берген брифинг барысында мәлімдеді.

- 2018 жылы айыппұл жазасы бойынша заңды күшіне енген айыптау үкімдерімен салынған барлық айыппұлдың көлемі – 57 601 085 теңге. Оның ішінде сыбайлас жемқорлыққа байланысты қаралған істермен салынған айыппұлдың көрсеткіші 49 724 250 теңгені құрап отыр. Білім саласы сыбайлас жемқорлыққа қатысты іс бойынша айыппұл төлеуден бірінші орында тұрса, одан кейін мемлекеттік сатып алу, жол полициясы қызметкерлері тарапынан болған заңсыздықтар құрайды. Ал 597 850 теңге айыппұл бұйрықтық іс жүргізу тәртібімен қаралған істер бойынша салынған, - деді сот төрағасы.

Былтыр атқарылған жұмыстарды саралай келе сот төрағасы 34 азаматтың сыбайлас жемқорлыққа байланысты 28 ісі қаралғанын айтты.

Олардың барлығына заң бойынша айыптау үкімдері шығарылып, алатын жазасы белгілі болыпты. Айталық, 5 тұлғаға бас бостандығынан айыруға, 19-ына бас бостандығын шектеуге, 9-ына айыппұл жазасы тағайындалыпты. Ал бір азаматқа рақымшылық заңы қолданылған.

Айбек Абуов ұсынған мәліметке сүйенсек, 2018 жылы Қызылорда қаласының №2 сотының сот өндірісіне 856 тұлғаға қатысты 753 қылмыстық іс тіркелген. Оның ішінде қылмыс санаты бойынша 561 іс, теріс қылық бойынша 192 іс, медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы 5 іс 5 тұлғаға тіркеліпті. Бұл көрсеткіш 2017 жылмен салыстырғанда 8 пайызға азайып отыр.

Қылмыстың өтеуі – жаза. Былтыр 580 азамат сотты болған. Оның ішінде 96 адам бас бостандығынан айырылса, 85 адам айыппұл жазасы, 86 адам қоғамдық жұмыстарға тарту, 257 тұлға бас бостандығынан шектеу жазасы бойынша сотты болған. Ал 45 адамға шартты сынақ мерзімі белгіленіп, 14 әйелге жазаны өтеуін кейінге қалдыру белгіленген. Бір адамға белгілі бір қылмыстық құқықбұзушылық үшін көзделген жазадан гөрі неғұрлым жеңіл жаза тағайындалыпты. 11 адамға рақымшылық заңы қолданылып, жаза өтеуден босатылған.

Ж.Қойшыбекова

 


Білім мекемелерінің басшылары қарамағындағы қызметкерлердің құқықбұзушылықтары үшін жауапқа тартылады PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
14.01.2019 14:30

Қызылордалық білім беру ұйымдарының басшылары қарамағындағы қызметкерлерінің құқықбұзушылықтары үшін жекелей жауапкершілікке тартылуы жөнінде келісімге қол қойды.

Былтырғы жылдың желтоқсан айында Сыр өңірінде «Ақмешіт - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылып, биыл жыл басынан өз жұмысын бастады.

Жобалық кеңсе қызметінің негізгі бағыттарының бірі түрлі салаларда сыбайлас жемқорлықтың алдын алу шараларын жүргізу болып табылады. Жобалық кеңсенің түсіндірме жұмыстары білім саласынан басталды.

Білім беру саласының таңдалуы бекер емес. 2017 жылы аймақта білім саласында 15 сыбайлас жемқорлық сипатындағы қылмыс орын алып, салалар арасында алғашқы үштікке енген болатын. 2018 жылы саладағы профилактикалық шаралардың нәтижесінде қылмыстар 40 пайызға төмендеп, 9 қылмыс орын алған.

Дегенмен, соңғы жылдары білім беру саласы сыбайлас жемқорлыққа бейім салалардың алғашқы бестігінен түспей отыр.

Осыған орай, ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Қызылорда облысы бойынша департаменті «Ақмешіт - адалдық алаңы» жобалық кеңсесімен бірлесе отырып білім саласының қызметкерлерімен кездесу өткізді.

Облыстық білім басқармасына қарасты барлық колледждер мен мектептердің басшылары қатысқан кездесуде білім саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдері жан-жақты талқыланды.

Кездесу барысында білім беру ұйымдарының басшылары қарамағындағы қызметкерлерінің құқықбұзушылықтары үшін жекелей жауапкершілікке тартылуы жөнінде келісімге қол қойды.

Білім ошақтарының басшылары жекелей жауапкершілікке қол қою арқылы қарамағындағы қызметкерлер сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасаған жағдайда ҚР заңнамаларында көзделген тәртіптік және басқа да жауапкершілік көтеруге, тамыр-таныстық фактілеріне және командалық ауысуға жол бермеуге, мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға міндеттенді.

Облыстық мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл департаменті басшысының орынбасары Берікбол Байхожаев:«Келісім негізінде директорлар білім мекемелеріне бөлінген бюджет қаражатының ашықтығын қамтамасыз етуді және қызмет бабын пайдаланып қызметкерлерден, ата-аналардан, студенттерден сый-сыяпаттар алмауды, ақша жинау фактілерін болдырмауды жекелей жауапкершіліктеріне алады. Сонымен қатар, колледждерде сессиялардың таза өтуі қатаң бақылауда болады», - деді.

Өз кезегінде жобалық кеңсе Сыр өңіріндегі сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендету бағытында жұмыстарды қарқынды жүргізіп, Елбасының «Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасын арттыру» атты Жолдауындағы «Сыбайлас жемқорлықтан ада өңірлер» Елорданың жемқорлыққа қарсы стратегиясын жүзеге асыратын болады.

Бағдат Әбдіқадыров

 


Қызылордада ауыл шаруашылығы саласының проблемалары талқыланды PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
11.01.2019 15:21

Жақында Қызылордада Қазақстан фермерлер Одағының облыстық конференциясы өтті. Жиынға Қазақстан фермерлер Одағы басқарма төрағасының орынбасары Жақып Өмірзақов, ҚР Ауылшарушылық министрлігінің өкілдері, сондай-ақ сала кәсіпкерлері қатысты.

Жиында Кәсіпкерлер палатасы Агроөнеркәсіптік кешен бөлімінің басшысы Жасұлан Серіков Палата және өңірдегі ауыл шаруашылығы саласындағы кәсіпкерлер атынан өзекті мәселелерді ортаға салды.

Біріншісі, Ауыл шаруашылығы министрлігімен қолданысқа енгізілген мамандандыру схемасының жергілікті кәсіпкерлердің құқығын шектеп отырғандығы жайлы.

«Ауыл шаруашылығы министрінің 2014 жылғы бұйрығымен бекітілген «Ауыл шаруашылығы өнімінің нақты түрлерін өндіру үшін ауыл шаруашылығы жерлерін оңтайлы пайдалану бойынша өңірлерді мамандандырудың ұсынылатын схемасы» бойынша биылғы жылдан бастап біздің облысымыздағы кәсіпкерлерге зияны тигелі отыр. Себебі «2019 жылдың қаңтар айынан бастап субсидияларды беруде осы мамандандыру схемасын басшылыққа алынсын»,-деп көрсетілген. Бір ғана мысал келтірейін, бүгінде Шиелі, Жаңақорған аудандарының тұрғындары алма өсірумен айналысуда. Алайда мамандандыру схемасында біздің облыстың аудандарының ешқайсысы да алма бағын өсіру бойынша басым бағыттар қатарында көрсетілмеген. Яғни бұл бағытта іс бастап жүрген азаматтар субсидияға қол жеткізе алмайды деген сөз. Мәселен, жанымызда тиіп тұрған Түркістанның кәсіпкерлері алма еккені үшін субсидия алатын болса, жанында тұрған Жаңақорған, Шиелі аудандарының азаматтарына бұл қолжетімсіз. Біз министрліктен кәсіпкерлерге тең жағдай жасап, бұл тармақты алып тастауын сұрадық», - дейді Жасұлан Серіков.

Палата маманы, осы құжаттың нәтижесінде екінші проблеманың да шығып тұрғандығын айтты. Қазір аталмыш мамандандыру схемасын «ҚазАгро» АҚ ҰБХ-нің еншілес ұйымдары басшылыққа алып жұмыс істейтіндігін жеткізді. Аталмыш мамандандыру схемасында сүт бағытындағы сиырлар біздің облысымыз үшін басым бағыттар қатарында жоқ екен. Бұл - егер облыстан бір азамат сүт бағытындағы сиырларды өсіру үшін іс бастағысы, несие алғысы келсе, «ҚазАгро» несиелендіре алмайды деген сөз.

Жасұлан Серіковпен көтерілген келесі мәселе де егін шаруашылығымен байланысты. 2019 жылдан бастап жаңа ережеге сәйкес барлық егін алқаптары белгілі бір гербицид немесе тыңайтқыштар себетін кезде агро-химиялық талдау жасауға міндеттелген. Бұған дейін егін шаруашылығымен айналысатын кәсіпкер жерге қанша тыңайтқыш себетінін өзі анықтайтын. Ал жаңа ереже бойынша кәсіпкер бірінші ақылы түрде агро-химиялық талдау жасатып алуы керек те, сол талдау нәтижесі қанша гербицид немесе тыңайтқыш себуді көрсетеді, соны жасауға мәжбүр болмақ. Егер одан артық себілетін болса, сол мөлшеріне онда субсидия төленбейтін болады. Яғни өз жерінің жағдайын жақсы білетін шаруа енді өзге мекеменің агро-химиялық талдауының нәтижесіне тәуелді болып қалғалы отыр.

Палатаның бөлім бастығы бұл туралы: «Рас, бұл талап бізге алдағы уақытта керек болар. Дегенмен, шаруалар дәл қазір оған дайын емес. Министрлік өткен жылдың екінші жартыжылдығында бұл ережені қабылдап алды да, 2019 жылдан бастап қолданысқа енгізуді міндеттеп қойды. Қарапайым шаруа бұған дайын емес. Ең болмаса шаруалар арасында түсіндірме жұмыстарын жүргізу керек. Ал оған уақыт қажет. Бұл жерде биылғы жылы шаруалардың аталмыш салада субсидия ала алмай қалу қауіпі тұр. Сондықтан да аталмыш ережені қолдану мерзімін 2020 жылдан бастаған жөн. Мұны шаруалар да айтып отыр», - дейді.

Жиында Кәсіпкерлер палатасының маманы тыңайтқыштар мен гербицидтерді субсидиялау бойынша және бір мәселені ортаға салды. Ереже бойынша субсидия көлемі 35-тен 50 пайызға дейінгі аумақты қамтиды. Дегенмен, бүгінгі таңда уәкілетті орган кеткен шығынның тек 35 пайызына ғана субсидиялап отыр екен. Ереже бойынша 50 пайызға дейін субсидиялауға болады, алайда министрлік осы уақытқа дейін тек 35 пайызын ғана субсидиялаған. Кәсіпкерлер палатасына келген шаруалар болашақта күрішке субсидия берілмей қалуы мүмкін деген қауесетті естіп, тыңайтқыштар мен гербицидтерге арналған субсидияның толық берілуін сұрап отыр.

Талқылауда көтерілген ең маңызды мәселе – күрішті тасымалдау. Қызылорда облысы - күрішті экспорттайтын жалғыз өңір. Күріштің экспорты арқылы еліміздің экономикасына айтарлықтай үлес қосып отыр. Дегенмен, күріш егумен айналысатын шаруалар жыл сайын кездесетін мәселе, өнімді экспорттау кезеңінде (қазан, қараша, желтоқсан айларында) «Қазақстан Темір Жолы» АҚ тарапынан вагондар жетіспеушілігі пайда болады.

Бұл туралы Жасұлан Серіков: «Біз мына жайтты ескеруіміз қажет, күрішшілер өнімдерін алатын серіктестерімен алдын ала келісім жасап, өздеріне міндеттеме алады. Өнімді мерзімінде жеткізе алмаса, айыппұл төлейді. Кәсіпкерлер тұтынушы-серіктестерін жоғалтып алмау үшін вагондар болмаған кезде бірнеше есе шығынмен, өнімдерді көлікпен жіберуге мәжбүр болуда. Бұл мәселе шаруалар тарапынан тұрақты көтеріліп келеді. Алайда әзірге шешімін тапқан жоқ. Ақпан айында өтетін республикалық жиында осы проблемаға ерекше мән беруін сұраймыз» - деді.

Жиында көтерілген мәселелердің барлығы хаттамаға түсіріліп, ақпан айында өткізілетін Қазақстан фермерлер Одағының республикалық отырысында Қызылорда облысының атынан айтылатын болды.

Айта кету керек, осы отырыста Қазақстан фермерлер Одағы Қызылорда облыстық филиалының төрағасы болып ұзақ жылдар ауыл шаруашылығы саласында қызмет атқарған Омархан Пашкенов сайланды.

 

Қызылорда облысы

кәсіпкерлер палатасының баспасөз қызметі

 


Дариядағы су деңгейі Қызылорда қаласы маңында қауіп тудырып тұр PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
11.01.2019 12:25

Сырдариядағы су деңгейі Қызылорда қаласы маңында қауіпті шегіне жетті, деп хабарлайды astanatv.kz.

«Тасбөгет» гидробекетінде су 704 сантиметрге жеткен. Қазір өңірде облыс бойынша тасқынның алдын алу қызметтері күшейтілді. Мұз кептеліп қалса, өзендегі су арнасынан тасуы ықтимал деген қауіп те бар. Бүгінгі күні Сырдарияның жартысында мұз толық қатпаған, сең жүріп жатыр. Мамандар болса, «Жағдай жіті назарда, үрейленуге негіз жоқ» деп отыр.

«Майда-майда мұздар келіп, дария деңгейін көтеріп кетуі әбден мүмкін. Сондықтан, шешім қабылданды. Төмен қарай түннен бастап, секундына 800 текше метр су жіберілді. Мұндағы мақсат - су деңгейін мұз қатқанша көтермеу. Қазіргі таңда елді мекендерде, шаруашылықтарда жағдай қалыпты», - дейді Арал-Сырдария бассейндік су шаруашылығы инспекциясының басшысы Әділхан Қарлыханов.

 



<< Бірінші < Алдыңғы 1 2 3 4 5 Келесі > Соңы >>

Күнтізбе

< Қаңтар 2019 >
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары