Өзекті мәселелер

  • 17.01.19

    Марат  ӘЙТІМОВ:

    Қас талант тасада қалмайды. Түптің түбінде танылары хақ. Күндердің күні маңдайы жарқырап, жұлдызы биіктей түсетіні белгілі. Сөйтіп, аты мәшһүр адамға айналары сөзсіз. Бұған мыңдап мысал келтіруге болады. Айталық, миллиардтаған қытайды мойындатқан, әлемдік «мен» деген өнер майталмандарының өзі құрметпен ...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Қызылордалықтар қашанда күн суыта бастасымен жандарын шүберекке түйіп отырады. Бұрыннан-ақ тосыннан келетін апат халықты дүрліктіріп қойған. Дария суының арнасынан асып, елге төндірер қаупін айтамыз. Бұл үшін жыл сайын бюджеттен қыруар қаржы да бөлініп келеді. Арнайы бөгеттер салынып, мұз жару жұмыстарына дейін ел қазынасынан ақша шығарылады. Иә, табиғаттың тосын мінезін біліп болмайсың. Десе д...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Халық арасында білім саласына қатысты айтылатын сын көп. Әсіресе, жұмыс іздеп, мұғалім болу­ды армандайтындар, тіпті, еден жуушы болып жұмыс істегісі келетіндерден «мектептің ставкасы мынанша» дегенді естіп жүрміз. Алғашында сенбейтінбіз. Өркениетке қадам басқан елімізде еден жуушыдан пара сұрамайтын болар деп ойлайтынбыз. Бірақ дәл сондай жағдаймен бетпе-бет келгендердің бар екені жасырын емес...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Баспанасыз жүргендердің бағы жанатын болды. Талайдың табал­дырығын тоздырып, пәтерден-пәтерге көшіп жүрген отбасылар енді өз елінен пана табады десек те қателеспейміз. Тек жиған-тергеніңіз қалтаңызда емес, банк есепшотында болса болғаны. Естеріңізде болса­, өткен жылы Қызылорда облысы әкімі Қ.Көшербаев халық алдындағы жылдық есеп беру кездесуінде:

    ...
    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Әрдайым әдемі болып жүруді қалайтын қыз-келіншектер киім үлгісіне келгенде ерекше талапшыл. Тіпті кейбір сұлулар үшін құрбы­ла­рының үстіндегі жейде немесе көрші­сінің спорттық белдемшесінің өзіні­кімен бірдей болуы «ғаламдық проб­лемамен» пара-пар. Мұндай көрі­ніс­ке сіздің де жиі куә болып жүрге­ніңізге сенімдіміз. Байқағанымыз, бұрымдылар өзгеше болуға ұмтылады. Бүгінде талғампаз бойжеткенде...

    Толығырақ...
Қаңтар 2019

Арықбалық – ар мен намыстың мекені! PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
11.01.2019 12:08

Қазалы  ауданының  әкімі  Мұрат  Ергешбаевтың  назарына

«Өлі разы болмай, тірі байымайды». Мұның астарында жас ұрпақты елін, жерін сүюге, өткен ата-бабамыздың есімін жадымызда сақтауға, қала берді имандылыққа шақырған ұлағатты тәрбие жатқаны анық. Бұл, әсіресе, дәл бүгінгідей саясаттың қазаны бұрқ-сарқ етіп қайнап жатқан кезеңде аса қажет екенін ешкім теріске шығара қоймас.

Елбасының «Әрбір өлкенің халқына қорған, ыстығына сая, суығына пана болған баһадүр бабалары бар. Олардың есімін ұрпақтары ұмытпауға тиісті» деген лебізі бар. Бүгінгі күн қазақ тарихында қанды әріппен жазылып, зардабы жалпақ жұртқа аса ауыр тиген қасіретті күннің бірі десем, артық айтқандық емес. Бір сәт сарғайған тарих парағына көз салайықшы.

Танымал жазушы ағамыз Молдахмет Қаназ құрастырған «Жанқожа Нұрмұхамедұлы» атты зерттеулер мен мақалалардан құралған кітаптың 59-бетінде «1857 жылы қаңтар айының 9-10-ы күндері Арықбалықта болған ұрыста батырдың қолының саны үш мыңнан астам еді. Шайқас кезінде ақ туды Жанқожа батырдың өзі көтеріп тұрды. Осы шайқаста орыстардың сапынан шығын болған кісі онша көп емес. Фитингофтың отрядында 300 казак-орыс, 320 жаяу әскер, 3 зеңбірек, 3 ракета қондырғысы бар еді» деп («Сырдария уәлайаты». Қазалы қ., 1894 ж.18 ақпан. Орыс тілінен аударған Асан Досжанов. Очерктің орысшасы 1894 жылы Қазан қаласында жарық көрген) тайға таңба басқандай анық жазылған.

Осы ғылыми-танымдық басылымдағы Молдахмет Қаназ ағамыз келтірген «Алексей Иванович жарылқаушы ма? Жазалаушы ма?» атты мақаласындағы «1857 жылдың 5 қаңтарында зеңбіректердің әр түрінен 103 снаряд, 9 қаңтарда 205 снаряд, осы аралықта көтерілісшілерге әртүрлі оқ-қарудан 3221 (!) оқ атылды. Бұл оқтардың барлығы далаға емес, қазақтарға атылған. Бейкүнә пақырлардың біразы ұрыс алаңы – Арықбалықта жан тапсырды. Көтерілісшілердің ізіне түскен А.И.Бутаковтың жазалаушы отряды 9-11 қаңтар аралығында 212 ағаш үйдің шаңырақтарын талқандап, керегелерін қиратып жылынды, солдаттарға тамақ пісіру үшін отқа жақты. Осы жолы қазақ шаруаларының 1239 малы бекініске айдап әкелінді. Оның сыртында 300 қой солдаттарға азыққа берілді, жол бастап жүрген сұлтандарға сыйға тартылды» деген мәліметті кеудесінде адамгершіліктің титімдей ұшқыны бар пенденің көзіне жас алмай оқуы мүмкін емес.

Жанқожа батыр ауылы Арықбалық ауылдық округінің орталығы саналады. Мұнан екі жылға тарта уақыт бұрын (2017 жылдың күзінде) сол тұстағы Қазалы ауданы әкімі Нажмадин Шамұратовтың қолдауымен батыр ауылында Арықбалық шайқасы құрбандарын еске алуға арналған ауқымды шара ұйымдастырылды. Аталмыш шараға округ әкімі Сапарбек Қуатов бастаған ауыл көлеміндегі мекеме басшылары, ұжымдар, аудан орталығында тұратын жекелеген азаматтар, ауыл тұрғындары, баба ұрпақтары демеушілік жасағанын атап кетпеу әділетсіздік болар еді. Өткен жылы ауылда Алик Тілеуімбетов басшылық жасайтын №94 мектеп ұжымы «Әскери қолданбалы спорт сайысы» түрінен ауқымды жарыс ұйымдастырды. Бұл жолғы шараға «Нұр Отан» партиясы Қазалы аудандық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Қасқырбек Мәмбетжан, аудандық денешынықтыру және спорт бөлімінің басшысы Нұрлыбек Есбосын, «Отан» қоғамдық бірлестігінің төрағасы Жетеу Ерекеш, аудандық ішкі саясат бөлімінің басшысы Ғани Темірбаев бастаған ұжымдар демеушілік танытып, «Қазалы» газетінің журналистері белсене араласқан болатын.

Ал биыл... Аудан орталығында тұрғанымен, бар зейіліміз ауылда екенін несіне жасырайын? Қаңтар айы басталысымен ауыл жақтан жақсы жаңалық күткенім рас. Ел үшін басын бәйгеге тігіп, арыстанша алысқан (көпшілігі күші тең емес шайқаста мерт болған) батыр атам бастаған боздақтардың аруағын еске алып, қандайда болмасын шара ұйымдастырылатын шығар деп елеңдегенмін. Өкінішке қарай, бұл күндер үн-түнсіз өтті. Таң атысымен батыр атам ауылындағы «Сарқұл қожа» мешітінің имамы Мұратбек Бәлкеев бауырыма қоңырау шалып, Жанқожа бабамыз бастаған Арықбалық шайқасына қатысушы ержүрек сарбаздарға, сол қандықасапта мерт болған марқұмдардың аруағына құран бағыштауын өтіндім. Мұратбек сөзге келмеді. Мұнан соң ауылдағы №94 мектеп директоры Алик Тілеумбетовке хабарластым. Директор інім болса өзінің сырқаттанып, дәрігерден ем қабылдап жүргенін, алдағы аптада Арықбалық шайқасы құрбандарын еске алуға арналған спорттық шара өткізу ойы барын жеткізді. Қай кезде де ауылдағы ортақ істен бойын тартпайтын Алик Тілеумбетовке ағыл-тегіл алғысымызды жаудырдық.

Мәдениет үйінің директоры Марат Жақсылықовтан жылдағы дәстүрмен жоғарыдағы оқиғаға байланысты шара өткізуді округ әкімі Сапарбек Қуатовқа білдіргенін, жоспарланған шараның ауылдағы спорт кешенінің директорының науқастанып қалуына орай кейінге қалғанын естідік.

Десе де менің көкейімде «бүгін (10.01.2019 ж) ауыл әкімі мәдениет үйінде жылдық есебін беріпті. Жиын барысында округ әкімі Сапарбек Қуатов осы күннің ауылымыз үшін қаншалықты маңызды екенін, Арықбалық шайқасына қатысқан батыр атамыз бастаған аяулы азаматтардың ерлігі, ел үшін төгілген қаны, қыршынынан қиылған боздақтардың асыл бейнесі мәңгі ұмытылмайтынын бір-екі ауыз сөзбен атап кеткенде де болар еді. Ресейде 1905 жылғы 9 қаңтардағы оқиғаны «қанды жексенбі» деп әлі күнге дейін ауыздарынан тастамайды. Әрине, қаза адам санымен өлшенбейді. Алайда Ресейдегі сол оқиғаның салдары Арықбалық шайқасында біздің елдің халқының шеккен азабы, оққа ұшқан, аязда үсіп өлген адам санымен салыстыруға келе ме? Қаңтардың қақаған аязында бар жан сақтар баспанасы киіз үйлері отқа оранған, босқынға ұшыраған қарапайым халықтың (әсіресе емшектегі нәрестелер, балалар, ауру-сырқаулар мен қарттар) қаншасы қырылғанын кім білсін? Енді сол естігеннің аза бойын қаза қылатын қанды қырғынды қазіргі ұрпақтары жыл сайын еске түсірсе, артықтық ете ме? Ол үшін кімнен, қандай нұсқау керек? Мекеме басшысы ауырып қалса, өзге адам бар емес пе? Не де болса дер уақытында үнсіздік танытқан дұрыс емес тəрізді. Кейін қандай шара өткізсе де өздері білер. Қазақ тарихында ойып орын алатын кез келген көтеріліс, қозғалыстан маңыздылығы кем түспейтін Арықбалық шайқасын аудан көлемінде еске алғанда да ұтылмас едік» деген ауыр ой қылаң берді.

Жадыма танымал заңгер, ақынжанды азамат, Жанқожа батырдың ұрпағы Есекей Құдайбергеннің «Сол боздақтар кəуірлердің азабы жанына батқасын шықты ғой. Əйтпесе кім қақаған қыста қолына таяқ алып жауға шабады. Жанқожа баба да қатерді сезді, білді, дегенмен намысқа шыдамаған бауырларын бастуға мəжбүр болды. «Сол Арықбалықта қалуым керек еді» деп өкінішпен кеткен жоқ па? Арықбалықты намыс пен ардың, құлдық санадан арылудың жолын аңсаған жандардың қаны тамған жер деп қастерлей алсақ кәнеки?!» деген лебізі оралғанда денемді белгісіз сезім кернеді.

Белгілі жазушы Молдахмет Қаназ ағамыз Арықбалық шайқасы құрбандарына арнап аудан көлемінен ескерткіш-белгі қоюды мәселе қылып көтеріп жүргені көзі қарақты оқырманға жақсы мәлім. Азаттық жолында шейіт кеткен батыр бабаларымызға қандай құрмет жасасақ та орынды. Олай болса, қарымды қаламгердің ұсынысы ел ағалары тарапынан қолдау табады деп үміттенеміз!

Қар жамылған Арықбалық алқабы талай сырды бауырына басып мүлгіп жатыр.

Жұмабек  Табынбаев,

Қазалы  ауданы

 


Тәртіптік теріс қылықтарға жол бергені үшін «ескерту» берілді PDF Print Email
Жаңалықтар - Халық-хабар
11.01.2019 12:00

Қызылорда облысы, Жаңақорған аудандық аумақтық инспекцияның басшысына Әдеп кодексінде көзделген тәртіптік теріс қылықтарға жол бергені үшін «ескерту» түріндегі тәртіптік жазасы берілді.

ҚР АШМ Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің Қызылорда облыстық аумақтық инспекциясы Жаңақорған аудандық аумақтық инспекциясының басшысы қоғамдық орында масаң күйде жүргені үшін оған қатысты ҚР-ның ӘҚБтК-нің 440-бабының 1-бөлігімен әкімшілік іс қозғалып, аудандық соттың қаулысымен 6012 теңге көлемінде айыппұл салынған.

Аталған жайт Қызылорда облысындағы Әдеп жөніндегі кеңестің назарына ілініп, кеңестің кезекті отырысында аудандық аумақтық инспекцияның басшысының тәртіптік ісі қаралды.

«ҚР мемлекеттік қызметшілерінің әдеп кодексінің» 5-тармағының 13- тармақшасында «Мемлекеттік қызметшілер жасағаны үшін заңнамада тәртіптік, әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылық көзделген құқық бұзушылықтар мен теріс қылықтарды жасауға жол бермеуі тиіс» және 7-тармағының 1-тармақшасында «Мемлекеттік қызметшілер қызметтен тыс уақытта жалпы қабылданған моральдық-әдептілік нормаларын ұстануға, қоғамға жат мінез-құлық, оның ішінде қоғамдық орындарда адамның қадiр-қасиетiн және қоғамдағы адамгершілікке нұқсан келтіретін масаң күйде болу жағдайларына жол бермеуге тиіс» деп көрсетілген, - дейді облыстық мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл департаменті басшысының орынбасары Б. Байхожаев.

Тәртіптік істі қарау нәтижесімен ҚР мемлекеттік қызметшілерінің Әдеп кодексінде көзделген тәртіптік теріс қылықтарға жол бергені үшін Жаңақорған аудандық аумақтық инспекциясының басшысына «ескерту» түріндегі тәртіптік жазасы берілді.

Б.Әбдіқадіров

 


ТЕҢСІЗДІК ТРАПЕЦИЯСЫ һәм ҮМІТІ АЗ, КҮДІГІ БАСЫМ ЖҮЙЕ PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
10.01.2019 13:16

ЛАЙЫҚТЫ  ДЕМАЛЫСҚА  ҚАШАН  ШЫҒАСЫЗ?

Байқап қарасаңыз, жасы егде тартқан, бірақ жақсы жалақы алатындар жұмыстан айырылмауға, ал төмен жалақымен күн көріп отырғандар зейнет демалысына шығуға асығады. 2018 жылға дейін әйелдер 58 жасында зейнет демалысына шығып келді. Алайда зейнетақы жүйесіне енгізілген өзгерістерге­ байланысты әйелдердің зейнетке шығу жасы жыл сайын ұзартылып­, 2027 жылы ерлердің зейнет жасымен теңеседі. Қазақ «Бейнет, бейнет түбі – зейнет» деген.

Бейнеттің түбі саналатын демалысқа жету үшін де еңбек өтілі мен зейнетақы жинағында тиісті қаражат болуы шарт. Қазақстанда бұл жүйенің қалыптасқанына 22 жыл уақыт болса да, әлі күнге өзгеріск­е ұшыраумен келеді. Жалпы, әлем елдерінде зейнеткерлікке шығуды­ лайықты демалысқа шығу деп бағалайды. Сол үшін көптеген елдер тәжірибесінде зейнетақы аударымдарын алдағы жақсы өмірім үшін деп жинақтайды. Бұл жүйе бізде де бар. Еңбек етіп тапқан еңбекақысының 10 пайызы­ Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударылып тұрады. Есесіне­, егде тартып, зейнетке қол жеткізгенде сол еңбегін өзіне жарата алады. Оның үстіне мемлекет басшысы биыл барлық сала жалақысы мен зейнет­ақы, жәрдем­ақы көлемдерін арттыруды тапсырды.

- Базалық зейнетақыны қоспағанда ең аз дегенде 36 108 теңге зейнетақы аласыз. Ол 2018 жылы 33 745 теңге болды. Осыған дейін базалық зейнетақының орташа мөлшері 15 274 теңге еді. Енді 2018 жылғы 1 қарашада 25 192 теңге болды. Зейнетақы төлемдері­ жыл сайын 7 пайызға артады. 2019 жылдың 1 қаңтарынан баста­п жасына қарай еңбек сіңірген жылдары үшін қосымша­ қаржы қосылады. Жоғарыда айтып өткеніміздей, мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің мөлшері 5 пайызға өседі. Ал, оның мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейі­не байланысты есептеледі. Ең төменгі күнкөріс деңгей­і мөлшерінің өзгеруіне байланысты базалық­  зейнетақы  өскен, - деп  мәлімдеді ҚР Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің  басқарма  басшысы  Жадыра­   Дәулетханова.

 

ЗЕЙНЕТАҚЫ   МӨЛШЕРІ   АРТТЫ

Бәрімізге белгілі, 1998 жылға дейін ешқандай зейнетақы жарнасы аударыл­ған жоқ. Зейнетақы еңбек өтіліне байланысты тағайындалатын еді. Сондықтан 1998 жылдың 1 қаңтарына дейiн әйелдерде 20, ер адамдарда 25 жыл еңбек өтiлi болуы керек. Қазіргі таңда еңбек өтілі қорға аударылған жарнаға байланысты есеп­теледі. Сонда 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі ескеріліп, ал 1998 жылдан­ кейін қорға аударылған міндетті зейнетақы жарнасына байланысты ынтымақты зейнетақы алады. Бай­қап қарасаңыз, екі тұста да еңбек өтілі есептеліп тұр. Айта кетейік, ер-азаматтар үшін әскерде болған уақыт кірсе, әйелдер үшін баласын бағып-күткен үш жыл кезең еңбек өтілі ретінде­ есептеледі. Сонымен қатар, жоғар­ы оқу орнында, орта кәсіптік мектептерде оқыған кездер де қарастырылады. Ал ең басты жаңалық, ағымдағы жылдан бастап­ зейнетақы мен жәрдемақы мөлшерінің  өскен­дігі.

- Қазақстан  Республикасының «2019-2021  жылдарға  арналған  республикалық  бюджет  туралы»  Заңында  2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап­ айлық есептік көрсеткіштің мөлшері 2525 теңге болса, ең төменгі зейнетақы 36108 теңге, күнкөріс деңгейі 29698 теңге, базалық зейнетақы төлемі 16037 теңге, ең төменгі жалақ­ы 42500 теңге болып белгіленді. Осыған байланысты 2019 жылдың  1 қаңтарынан бастап жасы­на байланысты  зейнетақы  төлемдерінің  алып отырған  мөлшері 7%-ға арттыр­ыл­ды. Мемлекеттік базалық зейнетақы  төлемінің  мөлшері  ең  төмен­гі  күн­көріс деңгейінің өзгеруіне байла­нысты  көбейтілді. Мысалы, зейнеткер­дің еңбек өтілі 33 жыл және одан жо­ға­ры болған жағдайда зейнетақысының мөлшері 2018 жылғы желтоқсан айын­да базалық зейнетақы төлемімен қосқанда 66378+28284=94662 теңген­і құраған болса, 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап­ 7 пайызға көбейткенде 66378*7%=71024 теңге, оған 29698 теңге базалық зейнетақы төлемін қосқан­да 71024+29698= 100722 теңге алатын болады, яғни 6060  теңгеге  көбейді.

Егер еңбек өтілі 20 жыл болған жағдайда орташа зейнетақы мен базалық зейнетақы төлемін қосқанда 47659+ 20930=68589 теңге мөлшерін­де зейнетақы алушы, ағымдағы жылдан бастап 7 пайызға арттырылғанда 47659*7%= 50995 теңге, оған 21977 теңге базалық зейнетақы төлемімен қоса, барлығы 50995+21977= 72972 теңгені құрап, 4383 теңгеге ұлғайды. 2018 жылдың желтоқсан айында ең төменгі зейнетақы мөлшері еңбек өтілдері 20 жыл болған жағдайда базалық зейнетақы төлемімен қоса 33745+20930=54675 теңге мөлшерін­де  зейнетақы  алатын  зейнеткердің зейнетақысы 7 пайыз есебімен 33745*7%= 36108 теңге, оған базалық зейнетақы төлемін қосқанда 36108+21977=58085 теңге болады немесе­ 3410 теңгеге арттыр­ылды. 2019 жылдан бастап тағайын­далатын зейнетақы төлемін есептеу кезінде алынатын табыстың ең жоғарғ­ы мөлшері 116150 теңгемен шектеледі­. Осы табыстан есеп­телетін зейнетақының ең жоғарғы мөлшері базалық­ зейнетақыны қос­пағанда 116150*75%=87113 теңгені құрайды, яғни ең жоғарғы табыстың 75 пайызынан аспауы тиіс, - дейді ҚР Еңбек, әлеуме­ттік қорғау және көші-қон комитетінің Қызылорда облысы бойынша департаментінің бөлім басшысы Айгүл Маханова.

 

ҮМІТІ АЗ, КҮДІГІ  БАСЫМ  ЖҮЙЕ

Жыл сайын мемлекет басшысының халыққа арнаған Жолдауынан тың жаңалы­қ күтетін зейнеткерлер қауымы бұл жолы да риза кейіпте. Десек те, нарық­тың қымбатшылығы да әсер етпей­ қоймайды. Содан болса керек, халық мемлекет тарапынан қолына тиетін қаражаттың  аз-маз  көбейгенін  қалайды. Және бұл саланың жұмысына үміті аз, күдігі басым жүйе деп қарайтындар қатары­  көп. Бірыңғай жинақтаушы зейнет­ақ­ы қорының мәліметіне сүйенсек­, өткен жылы шалғайда орналасқан елді мекендерде, сондай-ақ қор бөлімшелері жоқ аудандарда зейнет­ақы қызметтерінің қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында 2018 жылдың екінші тоқсанында барлық қажетті техника­лармен және жерсеріктік байланы­с құралымен жабдықталған «Мобильдік кеңсе» жобасы­  іске  қосылған. Бүгінде  аталмыш жоба Алматы, Атырау және Қостанай облыстарында жүзеге асырыл­уда. Бұл жобаны Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан және Түркістан облыстарында іске қосу бойынш­а ұйымдастыру жұмыстары жүргізіліп жатыр. 2019 жылы жоба қордың Қарағанды, Қызылорда, Ақтөбе­, Ақмола, Жамбыл, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстық фи­лиалдарында жүзеге асырылады деген жоспар  бар.

 

ЖӘРДЕМАҚЫ,  ЖӨРГЕКПҰЛ –

БІР   ОТБАСЫНЫҢ   «ТАБЫСЫ»

Одан өзге мүгедектігіне, асыраушысынан айырылуына байланысты мем­лекеттік әлеуметтік жәрдемақы және тағы да басқа жәрдемақы алушыл­ардың төлемдері 5 пайызға арттырылады. Мәселен, жалпы ауру салдары бойынша­ 1-топ мүгедегінің мемлекеттік әлеумет­тік жәрдемақысының мөлшері 2018 жылы 54306 теңгені құраса, ал 2019 жылдан 57020 теңге болады, яғни 2714 теңгеге  көбейеді. ІІ топ мүгедегі 43275 теңге мөлшерінде жәрдемақы алса, 2019 жылға мемлекеттік әлеуметтік жәр­дем­ақысының мөлшері 2163 теңгеге көбейді. Ал, мүгедек баланы және кәмелетке толған­, бала кезінен бірін­ші топ­тағы­ мүгедектерді бағып отырған ата-анасына, қамқоршысына бері­летін жәрдемақының мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейі 1,05 есе­ленген мөл­шерінде есептеліп, 29698*1,05=31183 теңгені  құрайды.

- Асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жәрдемақы алушылар­ға отба­сын­ың еңбекке жарамсыз, оның асырауында болған әр мүшесі үшін жәрдем­ақысының мөлшері 24325-тен 25540 теңгеге арттырылып, яғни 1215 теңгеге көбейді. Одан әрі отбасының еңбекке жарамсыз, оның асырауында болған мүшелерiнiң санына қарай коэф­фициенттерінің өзгеруіне байланысты мемлекеттік әлеуметтік жәр­дем­ақысының мөлшері де өзгерді. Ерекше ауыр және зиянды жұмыс істеген адамдар үшін мемлеке­ттік арнайы жәрдемақылар, арнау­лы мемлекеттік жәрдемақылар, сондай-ақ балалар жәрдемақыларының мөлшері   айлық есептік көрсеткіштің өзгеруіне сәй­кес көбейді. Атап айтқанда, бала туғанда берілетін бір жолғы жәрдем­ақы мөлшері бірінші, үшінші бала туған­да 2018 жылы 91390 теңге болса, 2019 жылы 95950 теңге, яғни 4560 теңгеге, ал төрт және одан да көп бала туғанд­а 2018 жылы 151515 теңгеден 159075 теңге немесе 7560 теңге­ге артты. Бала бір жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты берілетін жәр­демақының мөлшері туу кезектілігіне байла­нысты: бірінші балаға 14544 теңге болса, екінші балаға 17195 теңгені, үшін­ші балаға 19821 теңгені, төртінші және одан да көп бала туғанда 22473 теңгені құрайтын болады, - деп мәлім­деді ҚР Еңбек, әлеу­меттік қорғау және көші-қон комитетінің Қызыл­орда облыс­ы бойынша департаментінің бөлім  басшысы  А.Байтұрсынқызы.

Шыны керек, әлеуметтік құрамы біркелкі заманда өмір сүріп жатқан жоқпыз. Тіпті тоңғандар мен тойғандарды салыстыруға келмейді. Біреудің бір айлық жалақысы кей отбасылардың өмірлік қарызымен тең екенін көзіміз көріп жүр. Тепе-теңдігі жоқ трапецияның ішінде өмір сүріп келе жат­қан халық­тың кей бөлігі мемлекеттен та­ға­йындалатын жәрдемақыға қарап отырға­ны анық. Сондықтан зейнетақы, жәрдемақы мөлшері өс­кенмен, нарықтық экономиканың қол жеткізбей тұрған тұстарының еркін қимылдауға мүмкіндік беріп тұрғаны шамалы. Айтпақ­шы, 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап ынты­мақты зейнетақы 8 пайыз­ға, базалық  зейнетақы   6%-ға арттырылған еді. Енді 2019 жылдың 1 қаң­тарынан  бастап қайта жалғ­асын тауып, зейнет­ақыны  индекстеу инф­ляцияның екі  пайызымен  қоса  жүргізіледі.

Н.ҚАЗИҚЫЗЫ

 


ҚАРА, ҚАНДЫ ҚАРАҒАНДЫҒА! PDF Print Email
Жаңалықтар - Бүгінгінің болмысы
10.01.2019 12:30

Америкада қандай да бір қайғылы оқиға бола қалса, құқық қорғау орындары әлеуметтік желіде 45 секундта реакция береді екен. Кім біліпті, желідегі ресми парақшаларына “осындай да осындай, пәлен уақыт шамасында, түгенше деген жерде, мынада­й оқиға болды” немесе “арнайы мамандар  оқиға  орнына бара  жатыр, анық-қанығын  қосымша  хабарлайтын боламыз” деген секілді жазбалар жазатын шығар? Одан кейін бүкіл жұртшылық парақша­ны  аңдып отыратыны  анық. Ресми бол­ған соң, дереккөз сақталады, қауесет тарата­тындар  аз  болады  және  таратса жазала­нады.

Ал, енді неге 45 секунд? Өйткені, ол уақыт аралығында ресми органдар нақты ақпарат бер­месе, оқиға мың құбылып­, кім көрінгеннің миында “пісіп”, таралып, өтірік ақпарат өрбиді екен. Бізде ше? Жауапты органдар нақты жауап пен ақпарат­ беруге  асықпайды, билік болса жамап-жасқап  әлек...

Екі  жыл  тоғысқан  шақта, жаңа  күнтізбе  ашылға­н  сәтте  елді  елең  еткізетіндей  оқиға  болды.­ Он күннің ішінде “Қарағанды оқиғасы” деген ат алып, тарихта қалуға қам жасап қойды. Әттең, жақсы­   жағынан   болсайшы...

8 қаңтар күні Астанада Ішкі істер министрі­нің бірінші орынбасары Жанат Сүлейменов брифинг өткізіп, Қарағандыдағы оқиғаның қалай болғаны, неден басталғаны турасында айтып берді. Сүлейменовтің сөзінше, оқиға былай болған: “Жедел тергеу шаралары барысында жаппай төбелеске қатысқан 14 адам анықталды. Егер суреттерден байқасаңыз, мейрам­хананың аумағы үлкен. Сол күні көңіл көтеру орталығында 400-ге жуық адам болған. Таңғы сағат 4-тің кезінде қонақтарға мейрамхананың жабылатыны туралы ескертілген. Бұл тө­белестің басталуына себеп болған. Ерегіс жанжалдың соңы төбелеске айналған. Төбелестен 23 жастағы жігіт  қаза  тапқан”.

Әлеуметтік желіде желдей ескен пікірлердің арасынан “Біздің құзырлы органдардың бір кемшілігі – дер кезінде ақпарат бермейтіні. Сол себептен әлеуметтік желілерде әртүрлі ақпарат тарады” дегені көзімізге оттай басылды. Тіпті, республикалық телеарналар да уақытында үн қоса алмады. “Кеншілер қаласындағы қайғылы оқиғаға қатысты­ ой-пікірін білдірмеген адам кемде-кем. Бұл – ұлттық санамы­здың өскенін көрсетті” деп жазады желі қолданушысы. Иә, рас Қарағандыдағы оқиға ұлттық санамызды сілкіндіріп, ұлттық мінез көрсете алатынымызды дәлелдеп­ бергендей.

“Қарағандыдағы “қанды” оқиға ешкімді бейжай қалдырмағаны анық. Өрімдей жас азамат қанішерлердің қолынан ажал құшты. Барлық туған-туыстарының қайғысына ортақтасып көңіл айтамын. Қанішерлер тиісті жазала­рын алу керек” деп жазды сенатор Мұрат Бақтиярұлы әлеуметтік желідегі парақшасында.

Ішкі істер министрлігі Қарағандыдағы оқиғаға “ұлт­аралық қақтығыс емес” деп баға берді. Ал, жаман ұлттың болмайтынын, жаман адамның болатынын есте сақтаған жұртшылық қылмыстың өтеуі тек ғана жаза екенін айтуда­. Қазақ отбасын қара жамылдырған армян жігітін қарғап-сілеп, “тұтастай ұлтты Қазақстаннан қуып шығу керек” деген  ұстанымдағылар да көп болып тұр. Басты екі бұттың ортасынан көтеруді ұсынып, “Қарағандыдағы қара халық­қа қарап сап түзеңдер!”, “Ұлтшыл болыңдар, намысты таптатпаңдар” дейтіндер де табылады. Блогердің сөзін мысалға келтіріп, “Қазақты қазақ ғана өлтіруі керек” десек, буынсыз  жерге пышақ ұрғандай болып, көп­шіліктің ашу-ызасын оятып алуымыз мүмкін. Десе де, ойланатын жағдай. Кінә­лі­лер лайықты жазасын алуы тиіс. Ешкімді еш­кім өлтірмеуі керек.

Рыскелді   ЖАХМАН



Сөзбе-сөз

Мұхтар  СЕҢГІРБАЙ,

журналист,  саясаттанушы:

- Қарағандыдағы қайғылы оқи­ға мен Юрий Юриннің төңі­регіндегі дау-дамай туралы пікір сұраға­н кісілерге жауап бермей жүр едім. Себебі, этносаралық конфликт саласын зерттеген адам ретінде білетінім – әсіресе белгілі бір нақ­ты жағдаяттан тұтанған конфликт кезінде оқиғаның жай-жапсары жайлы көрмей-білмей пікір айт­саң, онсыз да өршіп тұрған отқа май құя түсесің, жағдайды шиеленістіріп, көлемі тұрмыстық оқиғадан (төбелестен, қитұрқы  ақпараттан, т.с.с.) үлкен әлеуметтік-саяси мәселеге дейін тез ушығатын дауры­қпаның бір тарабына айналып, сен де оның ушығуына үлес қосқан­ болып шығасың. Әсіресе, ұлттық құндылықтар, оның тарихы­, оның басқалармен салыстырғандағы әлеуметтік ахуалы сөз болып жатқан конфликт кезін­де фактілер, салқынқанды ойлау­ емес, стереотиптер, ескі өкпе-наз, өз ҮКІМЕТІНЕ деген наразы­лықтан туған ашу-ыза алдыңғ­ы орынға шығады. Оның үстіне, егер үкімет өкілдерінің конфли­ктіні  өркениетті  жолмен, екінші қайталанбастай етіп, бітіммен шешуге ұмтылысы бай­қалса, білгеніңді айтып қалуға болар­ еді. Үкімет, әсіресе жергі­лікті жердегі әкімшіліктер, өкінішке қарай, бәрін жылы жаба салу, ақпаратты жасыру, өз басын­ арашалап қалу, ашулы халықты қорқыту сияқты советтік әдіс­терді ғана қолай көреді. Сондықтан, мұнда “конфликтіні шешудің, реттеудің мынадай әдістері бар” десең, көсемсігендей, біреудің қиындығынан ұпай жинағандай көрі­несің. Сондықтан жалпы бір айдың көлемінде болған ұлтаралық мәселеден туындаған екі оқиғаға қарапайым тұрғын ретінде ашық ақпарат­ көздерінен бақылау жасай­  келе мынадай төрт тұжырым  жасадым.

1. Қазақ ұлтшылдығы – Ресей отаршылығына, Совет одағының езгісіне қарсы наразылық, постколониализмнің белгісі ғана емес, өз үкіметіне, өз елінде бәсекелі, әділ, заң үстемдігі орнаған, әлеуметтік теңдікке негізделген қоғам құра алмағ­ан мемлекеттің саясатына деген наразылықтың жемісі. Қарағандыдағы жастардың полиция өкілімен сұхбатын шолып шықсаңыз, онда жиналған жұрттың “Неге армяндар келіп бизнес ашады, неге біз ашпаймыз?”, “Келімсектер өз елдеріне кетсін!” деген сияқты ұрандарынан өзге ұлт өкілдеріне деген тіс қайраудан гөрі лайықты әлеуметтік орта қа­лыпта­стыра  алмаған  әкім­шілікке көрсеткен сесті  байқадым. Қазір­гі жалынды жастардың көбі – жоқшылық, заңсыздық жайлаған 90-жылдардағы өліара кезеңнің ұрпақтары.  Өкінішке  қарай, олар – әлеуметтік әділетсіздік ғана емес, рухани жұтаңдықтан, құн­дылықтардың болмауынан, идео­логиялық вакуумнан, жасанды совет­тік декорацияны әрі қарай “әшекейлеген” ұлттар “достығынан” зардап шеккендер.

2. Қазақ ұлтшылдығы өте қауіпті шегіне қарай өршіп барады. Әлеуметтік желі толған “хейт спич”: “келімсектер елден кетсін” деген ұрандар. Бұл, әрине, 130 ұлттың өкілі тату-тәтті тұрып жатырмыз деген идеоло­гияның нәтиже бермегенін айғақтайды. Мұндай ұстанымды тез арада өзгерту мүмкін емес. Бұл – конфликтінің құрылымдық тұр­ғыда алдын алу деген ұзақ процесс. Тамыры тереңге кеткен ұлт­ара­лық  стереотиптерді біз ғана емес, Англия мен Ирландия сияқты дамыған елдер де шеше алмай отыр. Солтүстік Ирландияда әлі күнге дейін ортасы дуалмен қоршалған, бір-бірімен араласпайтын ағылшын және ирланд кварталдары бар. Бірақ, бізден бір айырмашылығы – олар (олар ғана емес, қанды конфликтіні бастан кешкендердің барлығы) бір жақ толық жеңіп, екі жақ толық жеңілетін “жеңіс-жеңіліс” схемасының болмайтынын түсінген. Яғни, “бір ұлттың құқығы біткен жерде екіншінің құқығы басталады”, бейбіт, қатар өмір сүруді үйренбесе, ешкімге­ де жақсылық болмайды дегенді түсінгендер. “Жер біздікі, біздің айтқанымыз дұрыс” деп ұранда­тып жүргендер ұзақ соғыстан соң я жерінен айырылып тынады­, я  консоционализм  тәрті­бімен  билікті  пропорционал  түрде бөліп алуға мәжбүр болады. Қа­рапай­ым тілмен айтсақ, президент – қазақ, премьер-министр – орыс, орынбасары – ұйғыр, парламент төрағасы – украин, депутаттардың 68 пайызы – қазақ деген­  ереже  енгізіледі.

3. Үкімет ақпараттық саясатты конфликтінің жедел алдын алу бағытына қарай бұрмаса, бірде болмаса бірде мұның соңы үлкен қантө­гіске ұласуы мүмкін. Ол үшін объективті, жедел, ашық, сендірерлік ақпарат мемлекеттік идеоло­гияның басты арналары арқы­лы халықтың көкейіне қонатын формада беріліп отыруы керек.­ Яғни, халық әлеуметтік желілердегі отқа май құятын жалғ­ан ақпаратпен сусындап отырғанда “Қазақстан”, “Хабар” телеарналары оқиға орнынан ТІКЕЛЕ­Й РЕПОРТАЖ жүргізіп, тиісті адамдармен сөйлесіп, не жағдай болып жатқанын халыққа түсіндіріп отыруы керек. Сонда ғана халықтың билікке деген сенім­сіздігі бәсеңдейді, халық пен үкімет  арасындағы сенімді диалог арнасы қалыптасады. Жағдай ушығып жатқан алғашқы тәуліктерде нақты­ ақпарат пен өзара сенімді диалогтың (конфликтіге қаты­сушы тараптардың арасында және билік пен тараптардың арасында) жоқтығы – өте қауіпті.

4. Ұлтшылдықтың бұл потен­циалын сырттағы арандатушы күштер  пайдалануы  мүмкін. Сол­түстік  Қазақстандағы  жағдайды тұрақсыздандырудың қорқынышты  сценарийлері  көп айтылып­ жүр. Ондай арандату бола қалса, бұған азаматтық қоғам да, тұр­ғындар да, ең бастысы – үкімет те дайын емес.

(Фейсбуктегі парақшасынан  алынды.)

 


ЖЕЛІГІП ЖҮРСІЗ БЕ, ЖЕРІНІП ЖҮРСІЗ БЕ? PDF Print Email
Жаңалықтар - Тіршілік тіні
10.01.2019 12:09

ДЕПУТАТ  НЕГЕ  АЛАҢДАДЫ?

Соңғы кезде «қай сектадасың?» деген­ қалжың аралас сұрақ қоюшылар қатары күрт өсті. Бұл әңгіменің төркіні діни-наным сеніміне байланысты емес, қосымша ақша табушыларға бағыт­талады. Әлеуметтік желіні ашып қарағанд­а кез келген жазбаның астынан «Біз күнделікті интернетте отырамыз. Атақты адамдардың күнделікті тірлігін бақыл­ап, қараймыз. Сол кетіп жатқан бос уақытыңызды тиімді пайдаланып, интернет арқылы жұмыс істеп, табыс табуды­ үйреніңіз.

Байлықтың жолын көрсетуге көмектесеміз. Тек жұмысқа деген ынтаңыз бен ниетіңіз болса жет­кілікті. Хабарласыңыз!» деген сарындағы жарнамалардан көзіңіз ісінеді. Ақшасының көп, материалдық жағ­дайының  жақсы болуын кім қаламайды  дейсіз? Сіз де, біз де ақшаны артық, байлықты бекер деп танымайтынымыз анық. Осы мәселе көзімізге шел қаптатып, «бұл не деген батпан құйрық?» деген­ сауалға жауап іздеп жүріп, сол желілік маркетингтің менеджеріне айнал­ғанымызды аңғармай қаламыз. Яғни, тауар өткізуші агент қызметін игере  бастайсыз.

Жалпы, желілік маркетинг өткен ғасырдың бел ортасында басталған. Алғаш рет 1945 жылы американдық Lee S.Mytinger және William S.Casselberry есім­ді екі кәсіпкердің «Nutrilite Products» компаниясының ұлттық дистрибьюторы болуы­мен негізі қаланған. Аталмыш кәсіпкерлер бизнестерін желі­лік маркетингтің іргелі негіз­де­рін қолдану арқылы жүргізді. Кейін­нен бұл жүйе кең тарап, әлем елде­ріне­ тарады. 1950 жылдардың соңында АҚШ-та осы жүйені арқау еткен «Shaklee» және «Amway» деген екі компания  құрылды. Бұлар – қазіргі таңдағы желілік маркетинг жүйе­сінің алпауыт өкілдерінің бірі. Оның  табыс көзі 1980-1990 жыл­да­ры  шарықтау шегіне­ жеткен. Бүгінде АҚШ-тың көптеген штатында желілік маркетинг заңды түрде  реттел­се, Қытай мемлекетінде­ қатаң  шектеулер  қойылғ­ан. Естеріңізде  болса, 2016 жылы мәжілісмен Жамбы­л Ахмет­беков сол кездегі премье­р-министр К.Мәсі­мовке  желілік  маркетинг қызметі­нің  жанданы­п  бара  жатқанына  алаң­даушылық білдіріп, депутаттық  сауал­  жолдаған  еді.

- Желілік маркетинг тауарларының тоқсан пайызы елге контрабандалық жолмен әкелінеді. Қазақстанда заңмен  тыйым салынған қаржылық пирамида секілді жүйе. Желілік маркетингтің құрбандары – негізінен халық­тың аз қамтылған санаттары, әлеуметтік тұрғыдан тұрмысы төмен тұрғындар. Сондықтан Қазақстанда желілік маркетинг қызметін заңмен шектеген дұрыс, - деген ұсыны­сына Мәжілістегі «Халық коммунистері» фракциясының барлы­қ  мүшелері  қол  қойған  еді.

 

«ҮШБҰРЫШТЫҢ»  ТӨБЕСІ

Уақыттың жылжып жатқанына үш жыл болды, алайда маркетингтің бұл түріне қатысты ешқандай шешім қабылданған жоқ. Айтылған сөз де, атылған оқ та қабырғадан әрі аса алмады­. Сауданың бұл түрімен айналы­сып келе жатқандар одан ешқанд­ай зардап көріп жатпағанын айтады.

Фариза, 40 жаста, желілік маркетинг  менеджері:

- Менің  бұл  салада  жүргеніме  5-6 жыл болды. Нақты қай маркетингпен айналысатынымды айтпақ-ақ қояйын. Онда күнделікті тұр­мысқа қажетті заттар, косметика, киімдер сатылады. Өзімнің тұрақты тұтынушыларым бар. Ешкімді қинамаймын. Өздері сұраныс береді, каталог бойынша сол затын әперемін. Маған­ қалатын пайда – үстіне қосыл­ған  пайызы ғана. Өзіме де ке­рек­ті  заттар болса, жеңілдікпен ала аламын. Ал жабу мәселесіне келсек, басқасын қайдам, дәл өзім айналысып жатқан фирмадан зардап шектім деген халықты­  көрмеппін.

Желілік маркетингпен сауда жасай­тындардың ұтатыны сол, мұн­да тек алушы, сатушы және өндіруші зауыт ғана бар. Бір қарағанда жеңіл ақша табудың бірден-бір жолы ретін­де көрінеді. Алайда олай емес. Өйткені сіз ұсынған тауарды үнемі тұтынатындар болмаса, сатып алушылар кездесе бермейді. Және бұл қаржылық пирамида секілді, өзің кіресің, екі адам қатарыңа қосып, ол екеуі тағы екі адам қосып, команда жасақтайды. Төменгі сатылардағы адамдар өліп-талып жұмыс істейді, «үшбұрыштың» төбесінде отырғандар қызығын көреді. Әрине, маркетингтің барлығы бірдей осындай емес, десек те, негізгі жүйе осыған келіп саяды. Мәжілісменнің айт­қаны  да осы түрі болуы мүмкін. Қайбір жылдары елімізде қаржылық пирами­даның жұмысына тоқтау салған­дай қозғалыс болған, ізінше атауын өзгертіп, жұмысын қайта жалғас­тырғанына  ел  куә.

Азамат, 28 жаста, желілік мар­ке­тинг­  құрбаны:

- Осыдан 7-8 жыл бұрын қала орта­лығындағы бір компанияға ин­тер­нетпен  сауда  жасаушы менеджер болып  жұмысқа тұрдым. Жанымдағылардың күнделікті оқыған лекцияларына қарап, миллионер болып кететіндей көріндім де, қажетіме мініп  жүрген  көлігімді сатып, ақ­шамды салып, кіріп алдым. Айтуынша, ол қаржы еселенуі керек болатын. Алайда  жұмыста  сауда жоқ, ізіңнен адам қосып, компанияға ақша түсіру керек екен. Сонда барып өзіңнің жасағы­ң  құрылады. Екеуміз бірге бай боламыз, миллионер боламыз деп досым­ды да осы «қораға» кіргіздім. Оның  маған  қарағанда  отбасы, бала-шағасы  бар-тұғын. Бір-екі әңгімелесуге келген соң ол да көлігін сатып, мен секілді ақшасының бәрін соларға ұстата салды. Алты айдың қалай зымырап өткенін білмей қалдық. Отбасым­ызда ұрыс-керіс, жанжал шыға бастады. Ең өкініштісі, досым отбасынан ажырап қалды (соған себепк­ер болғаныма өкінемін). Енді қайтсін, отбасын асырайтын кіріс жоқ. Миымыз уланып, сол сетевойда (желілік маркетинг – ред.) жүре бердік. Не керек, ақыры ешқандай нәтиже шықпайтынын біліп, ұйымнан шығып кеттік. Көп ұзамай сол ұйымның жұмысы заңсыз екенін білдік. Ал біздің шығынымызды ешкім де өтеген­  жоқ.

Феруза Рахымқызы, психолог, «Bilim  Foundation»  қоғамдық  қорының  координаторы, ЮНИСЕФ-тің Ұлттық   мастер-тренері:

- 16 жастан асқан жандардың көбісі  жүйелі маркетингпен айна­лысуға ұсыныс алған болар. Аталған саламен айналысатын мамандар әңгімені арыдан бастай келе, «өз материа­лдық жағдайыңызды жақсартқыңыз  келе  ме?», «қанша қаржы тапқыңыз келетінін өзіңіз шешкіңіз келе ме?» деген тәрізді барлығы «әрине» деп жауап қайтаратын сұрақтарды қоя бастайды. Өзін сыпай­ы, мәдениетті ұстайды. Мұн­дай сұрақтардан, әңгімеден кейін адам өзін «керемет» табысқа жақын әрі тез арада жететіндей сезінеді. «Иә, әрине» деген бір ғана жауабы бар провакациялық сұрақтар – жиі қолдан­ылатын псиxологиялық теx­ноло­гияның бір түрі. Көбіне мұндайға өз еркі төмен, ергіш, сенгіш, қарызы көп, тығырықтан шыға алмай жүр­ген, оңай жолмен ақша тапқысы келеті­н адамдар кіреді. Жүйелі маркетингті ұсынатындар да, оған мүше болатындар да – оңай жолмен ақша тапқанды қалайтындар. Бұл да – бизнес­тің  бір  түрі.

 

АШ  ҚАСҚЫРДАЙ  «ҰЛЫП» ТҰРҒАН  БИЗНЕС  КӨП

Әрине, әр қазақтың кәсіпкер атанып, бизнесін жүргізгенін жақсы көреміз. Алайда тура жолды табамын деп тегіс жолдан ауытқып кетіп жатқандар екі есеге көбеюде. «Жас өркен» танымдық порталына кәсіпкер, «Бизнес бастау» шеберлік сыныбының тренері Ахметбек Нұрсиланың  берген  сұхбатынан  осы мәселені  кезіктірдік.

- Қазіргі  жастардың көбі «желі­лік маркетинг» дегеннің соңынан кетіп жатыр. Несие алып, қарызға батқандар  қаншама?! Әлдебір затты­  сатып алғызатын көрінеді. Оларды­  «Үш-үштен топтасып, қаржы пирамид­асын  құрамыз,  сөйтіп аз ғана  уақытта  түсіңе де кірмейтін ірі  көлемдегі жалақы алып отырасың» деп үміттендіреді. «Бір ай­лықпен қашанғы  жүрмексің? Сенің қабілетің осынша ақша табуға жетеді.­ Пәлен жылда екіқабатты үйің, астыңда керемет көлігің болады. Ол үшін мұнша доллар алып келіп, бізге тіркелесің. Үш таныс адамың сенің соңыңнан сондай ақшамен жазылсы­н. Ол үшеуі де адам тартсын. Сонда саған айына пәлен мың доллар­ өздігінен келіп тұрады» деген құрғақ қиялдары тағы бар. Адам­дардың бәрінің қалталы болғыс­ы, жақсы өмір сүргісі келеді. Содан да жаңағындай сұлу сөзге алданып­ қалып жатыр. Мен «желілік маркетинг» дегенді өзгенің есебінен күн көру деп түсіндірер едім. Өзіңді де, өзгені де қарызға батыру. Өрке­ниетті елдердің бәрінде желілік маркет­ингке тыйым салынған. Бізде жастардың көбі желілік маркетинг­тің  ақша табуды­ң адал жолы еместігін түсін­ген соң ғана  опынады. Бір қызы­ғы, желілік маркетингті жарнама­лайтындар оны бизнес деп түсіндіреді екен. Бизнес бастауға үйрететін масте­р класқа шақырсам, жастардың көбі желілік маркетингке адам жинап жатыр деп ұғыпты. Фейсбукте де жастарға қаратып «кәсіп ашыңдар, істің  көзін  табыңдар»  деген­  мағынадағы  посттар жазамын. Кейбір ағайын «Қазақтың бәрі кәсіпкер болып кетсе, малды кім бағады­? Кім сантехник болады?»  деген­ пікір  жазады. Шындығында, қазір айына 1 миллионнан артық табыс­ табатын қазақтар өте аз. Ал 60-70 мың теңгеге күзетші болып жүрген қазақтар жетіп артылады. Мен осыған намыстанамын, - депті А.Нұрсила.

Хош, косметика бұйымдарын сататын­ компаниялардан бөлек, биологиялық қоспа, дәрі-дәрмектер сататын желілік маркетингтер де бар. Ал ондағы заттардың қоспасы мен құрамын зерттеп жатқан ешкім жоқ. Бар болғаны, сатушы мамандардың кеңесі мен қағаздағы құрамына ғана сенуге тура келеді. Кейбір елдер­ секілді бізде желілік маркетингпен айналысуға заңмен шектеу белгіленбеген. Сондықтан ашық бизнес көз­дері аш қасқырдай «ұлып» тұр. Мұн­дай компаниялардың қызметін реттеп,­ не кемшілігін түзеп, артықшылығын жасырып отыратын заң­нама­ жоқтың қасы. Дәл осындай режим­де бүгінде Қазақстанда 60-қа тарта желілік компания нанын жүргізіп отыр екен.

Бұл тақырыпқа неге оралды дей­сіз ғой, жақында бір танысым желі­лік маркетингтің бір түріне шақырды. Айтуынша, үш ай ғана қиналып, одан кейін суша ағып келіп жатқан қаржыға малынып қалады екенмін. Коттедж үй мен қымбат көлікті есепте­мегенде, әрине. Сосын өзінен сұрадым.

- Қанша ай болды кіргеніңе?

- Бір жылға жуықтады?

- Онда неге үйсіз және жаяу жүрсің?!

- ???..

Жарнамасы осы жерден тамам болды.

Нұрбике  ҚАЗИҚЫЗЫ

 


АЙЫРҚАЛПАҚТЫ АҒАЙЫН АТҚА ҚОНДЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
10.01.2019 12:06

Апта басында Бішкекте 300-ге жуық қырғыз белсенділері билікке қарсы нара­зылы­қ шеруін өткізді. Олар Қытайдан келген еңбек мигранттарының саны артып бара жатқандығына қарсы екендігін жеткізді. «Азаттық» радиосының қырғыз қызметінің хабарлауынша, қаланың орталық алаңына жиналғандар қазіргі билікке бірнеше талаптар қойған.

– Қырғызстан жетекшілігі (билігі. - ред.) халықпен кеңеспей Қытайдан несие алды, елді қаржылық­ жағынан тәуелді қылды. Басқа да жайттармен қатар осы мәселені де қозғап тұрмыз, - дейді наразылардың бірі Жолдашбек Орозов.

Сонымен қатар, жиналғандар Қытайдан заңсыз келген мигранттарды депортациялауға және Қырғыз­стан тұрғындарымен некелесетіндерге азаматтық бермеуге үндеген.

Осыған дейін әлемдік БАҚ Қытайда «саяси үйрету орталықтары» бар екендігін жазған. Алайда аспанасты елі мұны жоққа шығарып келеді. Былтыр БҰҰ Қытайдың Шыңжан аймағында шамамен бір миллиондай мұсылман аталған орталықтарда қамауда­ отырғанын мәлімдеген.

Бұған дейін де осыған ұқсас наразылық шаралары бірнеше рет өткізілген. Ел президенті Сооронбай­ Жээнбеков былтырғы жылы желтоқсан айында өткізген баспасөз мәслихатында бұл мәселеде аса сақтық таныту керектігін айтқан болатын.­

Біздің бір ойымыз айтады, Қазақстандағы жағдайды көрсе, Алатаудың арғы жағындағы қоңсы қонған көршілер қазақтармен «жылап көрісер» еді-ау...

 


ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ немесе САНА ҚАБІЛЕТІ PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
10.01.2019 12:05

Өркениет көшінің етегіне жабысып жатқан жалғыз біз емес. Жаһандық деңгейге ұмтылғандардың қатары­ көбеймесе, азаятын түрі көрінбейді. Осыдан он жыл бұрын сіз цифрлы басқару туралы ойлап па едіңіз? Ойладыңыз! Бірақ дәл осы цифрландыруға көшеміз деген ой миымызда болмағаны рас. Соңғы кездері осы жасанды интеллект мәселесі көз алдымыздан көлбеу өтетінді шығарды. Өйткені әлемді «электронды миға» табындыру процесі өте жылдам жүріп жатыр. Қанша дегенмен адамның жұмысын робот тартып алады дегенге сену қиын.

Ми тетік арқылы жұмыс істегенмен, оның ойлау, сезіну секілді сана қабі­леті адамнан асып түспесі анық. Facebook, Google, Microsoft, Sam­sung сынды әлемдік алпауыттар уақыт беде­рімен санаспастан жасанды интеллект жасауға бар күшін салып жатыр. Тіпті аз уақыт шеңберінде қолданысқа араласуы да мүмкін. Одан қалды, Илан Маск бастаған SpaceX компаниясы Марсқа ұшудың жолы мен жоспарын сынақтан өткізуде. Бұл әрекеттерден техникалар төңке­рісі немесе сананың алмасуы орын алмайды. Бар болғаны электронды түрде адам жұмысын жеңілдету сияқ­ты. Мемлекет басшысының «Төр­тінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкін­діктері» атты халыққа арнаған Жолдауында «Жоғары білім беру ісінде жасанды интеллектпен және үлкен деректермен жұмыс істеу үшін ақпараттық технологиялар бойынша білім алған түлектер санын көбейту керек. Осыған орай металлургия, мұнай-газ химиясы, агроөнеркәсіп кешені, био және IT-технологиялар салаларын зерттеу ісінде басымдық беретін жоғары оқу орны ғылымын дамыту керек. Қолданбалы ғылыми-зерттеулерді ағылшын тіліне біртін­деп көшіруді жүзеге асыру талап етіледі» делінген. Яғни, біз технология­лық революцияның қарқынын жедел­деткен сайын кей кәсіптің түрін белден сызып тастауымызға тура келеді. «Sinovation Ventures» компаниясының төрағасы Кай Фу Ли жасанды интеллект бағытталған жерде ауқымды жұмыс орындарының қысқаруы, қолда бар компания­лардың байлығын шоғырландыра отырып дамытады деген пікірде. Ал Астана төріндегі экономикалық форум­ға келген калифорниялық сарапш­ылар алдағы 10-15 жылда әлемде технологиялық төңкеріс әб­ден шегіне жетіп дамып, бірде-бір бизнес инновациясыз қаржысын ақ­тай алмайтын болады дегенді айтты.

- Бизнес әлемі инновацияларды ескер­мейтін болса, мұның соңы үлкен тәуекелге алып келеді. Себебі қазір Start-ap жобалар жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай тез көбеюде. Жаңа әлеуметтік желі немесе қосымша жобасын­ың өзі қыруар қаржы тауып отыр. Инновациялық революция бүкіл әлемді жаулап алады, - дейді Стэнфорд жоғары бизнес мектебінің професс­оры  Илья  Стребулаев.

Жасанды интеллект мәселесіне ойысайық, Қазақстанның тәуелсіз­дік алғанына небәрі 30 жылға ғана жуықтады. Ал әлемде біздің тарихты­ емес, тарихи уақытымызды он орайтын мемлекеттер бар. Ақшалы алақаннан саясат ысқылап отырған АҚШ-тың өзі бұл деңгейге жеттік деп мастанып, күнделікті сатылымнан түскен ақшаны желмен айдап отырған Қытай да дамып кеттік деп дандайсып отырған жоқ. Американың «Forbes» журналының мәліме­тінше, бүгінде Қытай компьютер, электроника, смартфон, телекоммуникациялық технология салаларында жасанды интеллект өнімдерін өндіруді қолға ала бастаған. Қазір бұл процестің қарқыны күшті. Аспанасты елінің технологиялық өндірісі әлемде үстем күшке айналса да таңғалуға болмайды. Өйткені дәл қазір «ақырзаман тетігін» өндіруші елдердің көшбасында да осы ел тұр. Сандық көрсеткіштен бөлек технологиялық болжамдар жасанды интеллект процесінің жылдам дамуы жаһан жиынтығын геосаяси өзгеріс­терге бастағанымен бірге дүние­жүзілік экономикаға 15,7 трлн доллар табыс қосатынын айқындап отыр. Ал жасанды интеллект саласының көшін де осы «электронды мидың» отаны – Қытай бастауы бек мүмкін. Ал, біз әзірге бұл саланың сынығын құрастырып, жұрнағын жалғау­  процесін  игеруді  бастаймыз. Сіз  қалай  ойлайсыз?

Н.ҚАЗИ

 


УӘДЕЛЕР ОРЫНДАЛУЫМЕН ҚҰНДЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Құқық құрығы
10.01.2019 12:02

Өткен жылы облыс про­куроры Х.Дәуешов бірқатар БАҚ өкілдерінің басын қосып, галстуксыз кездесу өткізген болатын. Қашанда қара халықтың қамы үшін тер төгетін тілшілер қауымын шақыра отырып, ел-жұрттың көкейіндегі маңызды деген мәселелерді ортаға салуымызды сұраған-ды. Басқасы басқа, білдей қадағалау органы басшысының бұқараның жайын ойлағаны, әрине, қуантқан болатын. Бар білгенімізді «мынадай мәселелер бар» деп айтқан да едік. Арада бір­неше ай өткеннен кейін «басқосу тек айтылған жерде қалып қоймады ма екен?» деген ниет­пен біз көтерген мәсе­лелердің орындалуы қалай, қаншалықты деңгейде ше­ші­ліп жатыр деп қайта хат жолдап, сұрастырдық.

Басқосудағы басты мәселе облыс аумағындағы аяқсыз қалған нысандар болған-ды. Себебі құрылысы уақытша тоқтап тұрған ғимараттардың қауіпті екені бесенеден белгілі. Естеріңізде болса, Шалқиядағы жантүршігерлік оқиға осындай қаңырап қал­ған нысанның ішінде болып еді. Сондай жағдайлардың алдын алу мақсатында облыстық прокуратура құрылысы аяқталмаған 85 ғимаратты анықтапты. Бұл қала бойынша. Соған сәйкес қала әкім­дігіне де тиісті шараларды қолдану керектігі ескертіліпті.

– Жергілікті атқарушы органдармен қолда­нылған шаралардың нәтижесінде 85 ғимараттың 41-інің құрылысы аяқталған болса, 44 нысан иелерімен келіссөз жұмыстары жал­ғасуда,- деп жазылған облыс прокурорының  бізге  жолдаған  хатында.

Халидолла Зейноллаұлымен мектеп асханасын да талқылағанбыз. Ондағы қымбат баға тілшілер тарапынан наразы­лық тудырғаны рас. Баласы сабаққ­а баратын ата-ана оған күнделікті кем дегенде 100 теңге беріп жіберуге мәжбүр. Өйткені одан төмен болса, асханад­ан су ішіп, тәтті жеу бала үшін арман болады. Себебі мұндағы тағамдар қымбат. Бәлкім, тендерге итеріп салат­ындар табылар. Алайда облыс әкімдігінің  асханасындағы арзаншылық неге мектеп қабырғаларында жоқ деген ой біздікі. Әрі шұжық (сосиска) қосылған бәліштер сату қаншалықты бала денсаулығына пайдалы екенін түсіне  алмадық. Облыс прокуроры бұл турасында:

– 2018  жылғы  оқу  жылынан  бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі қазақстандық оқушыларды сапалы тағаммен қамта­масыз  етудің  бірыңғай  стандарттарын енгізді. Қазақ тағамтану академия­сының Ұлттық салауатты тағамтану орталығ­ы ұсынған 4 апталық ас мәзіріне көшу үшін қосымша қаржыны қажет етеді, - депті.

Алайда баға туралы ешқандай ақпара­т айтылмаған. Бұл кездесудегі мектеп асханаларындағы қымбатшылық мәселесі айтылған күйі қалғанын көрсететіндей.

Мұнан бөлек Байқоңыр қаласына тұрақты тұрмақ болып рұқсатнама алу үшін Төретам кенті мен Ақай ауылындағы  тұрғын  үйлерде  формальді  тіркеу фактілері бары да сөз болған-ды. Бұл мәселе бойынша қадағалау органы бірқатар  жұмыстар  атқарған.  Мәселен, осындай заңбұзушылыққа барған 12  тұрғын  үй  тексерулердің нәтижесін­де  анықталыпты.

– Мысалы, 21.11.2018 жылы Қармақшы ауданы, Төретам кенті мен Ақай ауылдық округінде ҚР ІІМ-нің Байқоңыр қаласындағы Өкілдігінің көші-қон полициясы бөлімімен аталған елді мекенд­ерде нақты тұрмайтын жеке тұлғаларды тіркеген 12 тұрғын үй анықталып­, тұрғын үй иелері Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушы­лық туралы Кодексінің 493-бабымен әкімшілік жауапкершілікке тартылд­ы,- делінген хатта.

Иә, қадағалау органы құқықтық сала­да зор өкілетікке ие. Ол барлық өзге құқық қорғау органдарының қызмет­ін  үйлестіре алады. Сондықтан да мәселесі шешілмеген қарашаның қашанда одан көмек сұрауы – заңдылық. Ал ел азаматтарын қорғап, құқықтық тәртіпті орнатуда еңбек ететін прокуратура бұл мәселелерді әлі де түбегейлі шешеді деген үміттеміз. Мектеп асханал­арындағы баға тұрақтылығы мен қаңыраған құрылыстар осыдан кейін де елеусіз қалмайды деп сенеміз­.

Жансая   ЖҮНІСОВА

 


АҒАШ ОЙЫНШЫҚ ІЗДЕСЕҢІЗ, АРАЛҒА КЕЛІҢІЗ PDF Print Email
Жаңалықтар - Бүгінгінің болмысы
10.01.2019 11:28

Тоқсаныншы  жылдары балалардың ермегі еміс-еміс есімізде қа­лыпты. Шыбықты ат қып міндік, сымнан машина жасадық, асық ойнадық. Асылында, қаланың қайнаған тірлігінен алыс жатқан ауыл балалары алдан­ыштарын ойдан тауы­п жататын. «Ғұлы-ғұлы» дегеніңіз есіңізде шығар? Ләңгі ше? Сол жылдары ата-аналар қара сирақ жүгірмектерін үйге шақыра алмай әлек болатын.

Қазір алыс-жақын шетел­ден тасымалданған ойыншықтар базар мен дүкен сөрелерінде самсап тұр  ғой. Ойыншықтардың құрамы қандай? Бүлдіршіндердің ағзасына  зиян емес пе? Бұған бас ауыртып жатқан біреу бар ма? Болса, неге бұл ақпараттар кеңінен айтылмайды? Ара-тұра осы ойыншықтың салдарынан балғындар түрлі дертке шалдыққанын  естиміз. Ол аз десеңіз, компьютер, ұялы телефондар балалардың басты­ ермегіне айналды. Тиісінше, көзілдірік таққан қаракөздеріміздің қатары артты. Ал ата-аналар ұл-қызын үйден сыртқа шығарып, таза  ауада  бұрынғыша­ ләңгі мен асығын ойната алмай жүр.

Осыдан біршама уақыт бұрын бұл мәселеге қатысты ресми ақпараттар тарады. Елімізге жылына Амери­кадан – 74 млн, Қытайдан – 50 млн, Ресейден 12 млн долларға ойыншық сатып алы­нады екен. Қарап отырсақ, қып-қызыл қаржы. Ресей тарап­ы былтыр Қытайдан ойын­шық тасымалдауға заңмен тыйым салыпты. Себеп: бұлардың құрамында химиялық заттар табылып, бала ағзасына зиян екендігі анықталыпты. Мамандардың сөзінше, базар­дағы ойыншықтардың 80 пайызы қауіпсіздік жөніндегі техникалық регламентке сәйкес келмейді  екен. Не істеу қажет?

«Шеберді шеге қағысынан таны» дегенд­ей, бұрындары ағаштан бұйым жасап жатқан азаматтар жөнінде естігенбіз. Ал, ағаштан ойыншық құрас­тырып шығарған шебер туралы хабарыңыз  бар ма? Арал қаласында Әлнұр Жарқынбаев есімді ұстаз тұрады. Жалпы, Әлекеңді ұста десек те, шебер десек те, қателеспейміз. Өйткені, қолынан келмейтін іс жоқ. Қанша дегенмен қан тартады ғой. Кейіпкеріміздің атасы Жарқын­бай темірден түйін түйген, көмейдегі сөзін кері жұтпайтын ақсақал­ екен. Уағында Арал ауданындағы әйгілі Қарақұм совхозын құруға бір кісідей атсалысыпты. Бала Әлнұр атасының етегіне жармасып, ананы-мынаны үйренеді. Ұсталықтың қыр-сырына қанығады. Тіпті, сегізінші сыныпты бітіргенде­ қазақтың ұлттық «Ортеке» қуыршағын жасайды. Мұны «қанмен келген қа­сиет» деп қалай ғана айтпайсыз? Оныншыны тамамдаған тұста қынабымен қосып пышақ істейді. Қатарластарына қарағанда  бұның  жасаған  бұйымы  көрнек­ті, әдемірек  шығыпты.

Кейіпкеріміз мектепті аяқтағаннан соң Қызылордадағы политехникумға құрылысшы мамандығына оқуға түскен. Кейіннен жоғары оқу орнында да білі­мін жетілдіреді. Қысқасы, тіршілік тіні­мен әрі-бері шапқылап жүріп, атакәсіп­ке мойын бұруға мұрша болмайды...

Бүгінгі таңда Әлнұр Жарқынбаев аудан орталығына қоңсы қонған Жақсықылыш кентіндегі №19 орта мектепте­ еңбек пәнінің мұғалімі. Жалпы, ағаштан ойыншық жасау идеясы қайдан шықты?

– Сол тұстағы мектеп директоры Алтын апай бір күні мені шақырып алды. Қолыма ағаштарды ұстатты да, «оқушыларға мынадан бірдеңе жасап әкел» деп тапсырма берді. Табан астынан ойымызға не келе қойсын? Содан баяғы өзім бала кезде жасаған «Ортеке» қуыршағының жаңа нұсқасын жасадым,- дейді шебер.

Осылайша біршама жыл қол үзіп қалған ұсталық қайта жалғасын табады. Әуелгіде оқушыларымен бірге тұрмысқа қажетті заттарды істейді. Күнделікті бір дүниені қайталаудан өзіңіз де, өзге де жалығып кететіні  рас ғой. Оның үстіне мына заманда оқушыны анау-мынаумен таңғалдыра алмайсыз. Бірсарындылық Әлекеңді де айналып өтпеді. Оқушыларын еңбекке қызық­тыру үшін жан аямай тер төгеді. Бірде ұлт ұстазы, жазушы Зейнолла Қабдолов «Ұстаздық  ету – уақыт ұту емес, өзгенің бақытын аялау, өзіңнің уақытыңды аямау. Бірақ бұған өкінбеу керек. Жер үстінде адам тәрбиелеуден асқан абырой­лы іс, ардақты жұмыс жоқ. Ұстаздық – ұлы нәрсе» деген екен. Кейіп­керіміз бала тәрбиелеу үшін алдыме­н өзін жаттықтырады. Үздіксіз. Жұмыстан келген соң сабақ барысында оқушыларына көрсететін бұйымын алдым­ен өзі дайындайды. Жасалған бұйымының қиюын келіс­тіріп, көркемдеп, бояумен әрлейді. Ағаштан «Алтын адамды»  да  шығарған  екен.

– Балалардың қиялы шексіз емес пе? Кейде өзім жасаған дүниелерге оқушыларым «ағай, мына жерін былай істесек, сәл өзгертсек» деп ой қосады. Бұдан кәдімгідей шабыт аласың,- деп ағынан жарылды кейіпкер.

Жауырды жаба тоқудың қажеті шамалы­. Қазіргі күні өңірдегі мектептердің көпшілігінде еңбек пәніне арнал­ған кабинеттері бола тұра, оның тиісті  құрал-жабдықтармен  қамтамасыз етілуі өзекті екені шындық. Тіпті, станоктар жоқтың қасы. Айталы­қ, Әлнұр Жарқын­баевтың ағаш бұйымдары мен ойыншық­тарының барлығы қол құралдарымен (қашау, пышақ, егеу) жасалған. Әйтсе де, өзі қызмет­ ететін мектептің басшылығы оқу­шылардың еңбек пәніне қызығушылығын артты­руға мұрындық болып­ отыр. Сөзіміздің дәлелі болсын, өздері ағаштан дайын­даған көрнекілік бұйымдар мектеп мұражайында сақтаулы.

Енді ағаш ойыншықтарға ойыс­сақ. Жалпы, жоғарыда базардағы ойыншықтардың химиялық заттардан жасалғандығын, оның балаға зиян еместігіне ешкімнің кепілдік бермейтінін тұспалдап болса да айттық. Әлекең ағаштан машина, трактор, құс, ұшақ, т.б. дүниелерді құрастырған. Бұлардың бала ағзасына еш­қандай зиян­ы жоқ. Кәдуілгі ағаш. Бұған тұрғындар тара­пынан сұраныс күн өткен сайын артып жатқан көрінеді. Біз Әлекеңе «Ұстаздықты доғарып, ағаштан түрлі бұ­йым­дар жасап, бизнеске айналдыру ойыңызда  бар  ма?» деп сауал қойдық. Жа­уап­  мынадай:

– Мұны кәсіпке айнал­ды­рып, шеберхана ашуға ұсыныс тастаған азамат­тар болды. Десе де, мына әңгіме есімнен кетпейді. Арал қаласындағы №83 мектепте жұмыс істедім. Тоқсаныншы жылдары. Тоқыраудың кезі. Әр­түрлі заттарды қолдан жасап­, сатамыз. Сонда марқұм  Сайлау  ағамыз «Әлнұр, сен жақсы­ шебер­сің. Бірақ мұның барлығы ертеңгі күні өзіңмен бірге кетеді. Одан оқу­шыға  үйретсең, оны тәрбиелесең, сонда­ ғана сенен із қалады» дейтін. Осыдан кейін мен ұзақ ойландым. Сондықтан  ұстаздық жолды таңдадым. Шүкір!  Оқу­шыларым еңбек са­ба­ғына белсенді араласады. Әсіресе­, 8 «а» сыныбының оқу­шыларының ынтасы­  жоғары, - деді мұғалім.

Бүгінгі таңда оның және оқу­шыларының жасаған бұйымдары аудандық, облыстық көрмелерде қойылып жүр. Азды-көпті жетіс­тікке жетіп те үлгерген.

Табиғи ағаштан қашалып жасалғ­ан ойыншықтардың бала ағзасына химиялық заттарға қарағанд­а, зияны жоқ екені даусыз. Ел ішінде шебер де, ұста да бар ғой. Тек олар­ға қолдау болса, қанеки! Ал, ағаш ойыншық іздесеңіз, Аралға  келіңіз.

Қозы  Көрпеш   ЖАСАРАЛҰЛЫ,

Арал  қаласы

 


БІЗДЕГІ ЕҢ ҮЛКЕН ҚАТЕЛІК – АУАДАҒЫ ЕҢ ҮЛКЕН ЖОБАЛАРҒА КӨҢІЛ БӨЛЕТІНІМІЗ PDF Print Email
Жаңалықтар - Бүгінгінің болмысы
10.01.2019 11:13

Ділмұхамед  АБЫЗОВ,

«Dalatex»  ЖШС-нің  директоры:

ТМД  елдерінің ішінде жеңіл өнеркәсібі артта қалған ел болса, ол – Қазақстан. Себебі бізде отандық өнімдер аз. Бар болған күннің өзінде бағасы қымбат. Оның басты себебі барлық шикізатымызды сыртқа экспорттап, қайта қымбат бағамен сатып алуымызда жатыр.

Алайда соңғы кезде Елбасының өзі бастама жасап, қазақстандық киімдерді үлгі етіп кие бастағаннан бір баспалдақ болсын алға бастық. Жылжып келеміз. Қызылордада да жейде шығаратын цех ашылды. Мұның өзі неге тұрады? Бүгінде Қазақстанға «Dalatex» атауымен танылған жаңа брендтің қазіргі жағдайы қалай? Өнеркәсіптің бұл түріне келудегі басты себеп не? Салымы мол, пайдасы аз саланы серіктестік директоры Ділмұхамед Абызов неліктен таңдады? Осы және өзге де сауалдарға жауап алу үшін кәсіпкер Д.Мінуарбекұлымен сұхбаттасқан едік.


«ӨЗБЕКТЕРДЕН   ҚАЛЫП  ҚОЮДАН   ҚОРЫҚТЫҚ»

– Неге ерлер киімі, жалпы, таңдау киімнің  бұл  түріне  қалай  түсті?

– Біз 2000 жылдары Түркия елінен ерлер киімін алып келіп, сатып жүргеннен кейін таңдау жейдеге түсті. Ол киімдерді біз қаламыздың базарларында, «Димаш» дүкенінде саттық. Осындай тәжірибеміз бол­ғандықтан, жейдені неге өзімізден шығармасқа деген ой келді. Осы­лайша «Дамудан» несие алып, кәсібімізді бастап кеттік. Түркиядан ақылы түрде арнайы бір маманды жалдап, жейде тігудің  қыр-сырын үйрендік.

– Қарамағыңызда қанша адам жұмыс істейді? Және оларды жұмысқа қабылдарда қаншалықты тәжірибелеріне мән бердіңіз?

– Бізде негізі қызметкер қыз-келін­шектердің 80 пайызы тігін маманда­ры емес. Арасында эко­номист, заңгер де бар. Сол түрік елінен келген азамат қалай тігу керек­тігін, бәрін үйретті. Оның алдында өзіміз де 1-2 аптамызды оқытуға жұм­садық. Қазір қарамағымда 40 шақты адам жұмыс істейді.

– Жаңа өзіңіз айтып өттіңіз, 2000 жылдары киім әкеліп саттық деп. Ал «Далатексті» 2016 жылы аштыңыз. Сол уақыт аралығында біраз жыл өтті дегендей. Осы саладан нан жейтініңізге 2016 жылы көзіңіз жетті ме?

– Негізі бұл салада нан жей алмаймыз. Шыны керек. Егер нақты айтаты­н болсақ, Қазақстанда киім тігумен айналысып жатқандар жоқтың қасы. Өйткені бұл сала тиімсіз. Шығын көп.

– Ендеше неге өзіңіз осы саланы таңдадыңыз?

– Өзбектерден қалып қоюдан қорықтық...

– Өз  қаржыңызға  аштыңыз.

– Иә, өз қаржымызға аштық. «Даму» қорынан несие алдық дегендей. Бірақ «Дамудың» өзі қаншалықты жеңілдетілген пайызбен несие бергенімен, оны беретін адам таппай жүр. Бәрінің мойнында қарыздары бар. Кредиті жоқ адамды кездестіру мүм­кін емес. «Дамудың» өзі несие беруге­ мүдделі болып отыр. Алатын адам талаптар­ына  сәйкес  келмей  жатыр.­

– Өнім – өзіміздікі, ал шикізат ше?

– Шикізат Түркиядан келеді. Біз­де, бірінші мәселе ол – Өзбекстан. Мысалы, онда кейбір сырттан алып келген маталарға кеден баж салығын төлемейді. Бірақ өздері өндіріп, кеден­ баж салығынсыз бізге сатады. Ресейге де солай жібереді. Былай қарасаң, олар Кеден  Одағына  да, Экономикалық одаққа да кірмеген. Бірақ соның мүшелері сияқты затты кіргізе алады. Қазақстанға сататын болса да сол. Баж салығын төлемейді, сата  береді.

– Сіз мысалы, Түркиядан тауар әкелгенде  баж салығын  төлейсіз  бе?

– Матаға төлеймін.

– БАЖ  салығы  көп  пе?

– Тауар бағасының 10 пайызы.

– Сіздің тауарларыңыз Қызыл­ордадан  басқа  тағы  қай  қалада  бар?

– Шымкент, Алматы, Тараз, Астан­а, Атырау, Орал, Ақтау, Семей қалаларында  бар.

– Неге «Dalatex»? Жалпы, бұл атау нені  білдіреді?

– Бұл туралы белгілі бір уақыт өткеннен кейін айтайын (күліп).

 

«ҚЫЗЫЛОРДАНЫҢ   НАРЫҒЫ  БІЗГЕ   ҚЫЗЫҚ   ЕМЕС»

– Қоғам қайраткері Мұрат Әбенов сіздердің жейделеріңіз туралы «Шыны керек, мұндай бағада Еуропада бірде-бір жейде сатып ала алмайсың» деп бағас­ы жағынан тиімділігін айтқан еді...

– Біз енді Түркия өнімімен таза бәсекеге қабілетті бағаны белгіледік. Бағасы сапасына сай.

– Қазіргі таңда бір жейденің бағасы қанша  тұрады?

– Бір жейде нарықта 7 мың теңге. Кейбір жерлерде 6 мың теңге. Біз бағамен көп айналыса бермейміз. Бізден әріптестер көтерме бағада алып сатады.

– Ең қымбат көйлектің бағасы ше?

– 15-20 мың теңге.

– Оның  айырмашылығы  неде?

– Айырмашылығы 100 пайыз мақтада­н  жасалады. Ал одан арзандарында  мақта мен синтетика аралас­. Олардың бір қолайлысы – қыржымдалмайды. Үтіктелуге  жақсы.

– Қарапайым базарлардан кез­дестіре  аламыз  ба  бұл  брендті?

– Біздің базарлардан кездестіре алмайсыз.

– Неге? Сонда олар басқа жақтан арзанырақ алатын болғаны ғой, солай ма?

– Олардың Қытайдан көтерме бағад­а алатын көйлектері мен біздің көйлектердің бағасының айырма­шы­лығы – бар-жоғы 200-ақ теңге.

– Қытайдың  көйлектері 7 мың теңге­ тұрмайтын  шығар...

– 5 500 теңге. Бірақ Қызылорданың нарығы бізге қызық емес. Өйт­кені  шағын.

– Бір айда, айта аласыз ба, қанша көйлек  тігіледі?

– 5000-6000 дана.

– Ең алғаш ашылған кезде қанша дана  шығаратын  едіңіздер?

– 2500-3000 болатын.

– Астанада өткен «Қазақстанның үздік тауары — 2018» республикалық көрме конкурсында ерлер көйлегін тігетін сіздің серіктестік «Халыққа арнал­ған үздік тауарлар» номина­ция­сы бойынша жеңімпаз атанды. Аз уақытта мұндай жетістікке жету сіздерге шабыт сыйлаған болар... Енді алдағы жылға қандай жоспар­ларыңыз бар? Біз біл­мейтін көйлектің тағы бірнеше түрін шығарасыздар  ма дегендей...

– Біріншіден, биылғы жыл облысымызға да, бізге де табысты жыл болды­. Облыс әкімі Қырымбек Елеуұл­ы «Алтын сапа» көрмесінде Елбасының қолынан «Хан тәңірі» деген­ номинацияны алды. Бұл бизнеске ең қолайлы орта қалыптас­тырғаны үшін берілген марапат болаты­н. Біз де жерлестері­міз­дің қолдауының арқасында халыққа ар­налған­ үздік тауар­лардың бірегейі болып­ танылдық. Мұнда сондай-ақ сапаны жақсарту жолында еңбек етіп келе жатқан­ ұжымның да алар орны бар. Екіншіден, өткен жолы бір теле­арнада уәде бергеніміз бар еді: келесі жылы Қызыл­ордада жеңіл өнер­кәсіппен айналы­сатын мекемелерді көбейтсек деген. Сол мақсат жолында жұмыс істесек деген­ арманымыз бар. Сол жұмыстың басы деп айтамыз ба, осы қаңтардың 7-сі мен 10-ы аралығында Қызылорданың он шақты кәсіп­керін Стамбулға алып бара ж­атыр­мын. Өндірістерді  көрсетуге. Оларға­ мен көрсетпегенде, кім көрсетеді? Бұл – менің 20 жылдық Түркия­ға барып жүрген тәжірибем, әріптес­тігім, достығым. Сол қанша уақытта жүзеге асқан­ нәрсенің бәрін бір мезетт­е ашып  бергелі  отырмын.

 

«ГИГАНТОМАНИЯМЕН  АУЫРАМЫЗ»

– Түркия  елінің  өндірісі  мен  біз­дікін салыстыруға келе ме? Қанша­лықты  дамыған?

– Біздегі ең үлкен қателік – ауада­ғы  үлкен жобаларға көңіл бөлетіні­мізде. Өте шағын жобалар далада қалып қойып жатады. Тіпті, көзге ілінбейді де. Менің қазір кәсіп­керлерді алып бара жатқандағы мақсатым да – үлкен кәсіпорындарды көрсету емес. Өйт­кені үлкен жобаларды ашуға көп қаражат­ керек. Кәсіпкердің бұл үшін ең кем дегенде 500 млн, 1 млрд теңгесі болуы шарт. Сондықтан шағын меке­мелерді аралайм­ыз. Бес не алты, 10, ары кетсе 30 адам жұмыс істейтін мекемелердің жұмысымен танысамыз. Жейде,­ әйелдер көйлегін, аяқ­киім, шалбар шығаратын меке­мелер­ді аралау­ арқылы кәсіпті шағын ортал­ықтан бастаудың қыр-сырын үйренетін боламыз деп ойлаймын.

– Ол жақтағы ағайынның кәсібін ашық көрсететініне қарағанда, әріп­тестеріңізбен жақсы қарым-қатынаста болып тұрсыз ғой...

– Иә, маған көрсетеді.

– Бұл байланыс қалай және қашан орнады?

– Бұл менің осы салада неше жыл бойы жүрген еңбегімнің арқасы. Әрі біз өндірушілермен тікелей жұмыс істейміз. Олармен жұмыс істеу, оларды табу – өте қиын. Біздің кәсіпкерлердің көбісі топтанып сататын жерлерге, көтерме сауда аудандарына барады.

– Сол шикізатты өзімізде өндіру мүмкін  бе?

– Әзірге мүмкін емес.

– Неге?

– Ол шикізатты мақтадан бастау керекпіз.

– Бізде  мақта  бар...

– Ол мақта тек арнайы киімдерге жарайды. Мәселен, матасы қатты, қалыңдау деген секілді. Себебі біздегі мақтаның сорты басқа. Одан көйлек, жейде тігу мүмкін емес. Ал ол жақта өсірілетін мақтаның сорты мүлде бөлек. Арнайы өсіріледі. Негізі ең жақсы мақта – Мысыр мен Америкада. Түріктер сол жақтан да алып келе­ді. Иә, мақтаның жібін алып келіп, осы жақта да өндіруге болады. Бірақ жоғарыда айтып өткендей, біздегі ең үлкен қателік –үлкен гиганттық жобаларға жүгінетініміз. Былайша айтқанда, гигантоманиямен ауырамыз. Мысалы, Шымкентте «Ютекс» деген компания болды. Матаны дайындауға қажетті жіп шығаратын мекеме бұл. Оған Қазақстанның «Даму» банкі ақша салды. Бір рет емес, екі рет. Өте көп қаржы кетті. Бірақ сол күйінше жұмыс істемеді. Қазір банкрот болып отыр. Оның себебі неде? Ең бірінші оған сұранысқа ие болатын осындай шағын­ мекемелерді көбейту керек. Қай кезде осындай шағын мекемелер Қазақстанның ішінде көбейеді, сол кезде мата шығаратын алып мекемелердің жұмысы жанданады. Мысалы, кабель шығаратын зауыт соққанымен, оны орнататын электриктер болмаса, ол кабель сатылмайды ғой. Қызыл­орданың деңгейін белгілі бір дәрежег­е жеткізу үшін осындай мекемелер көп болуы керек деп санаймын.

– Бұл кезде  бәсекелестік туын­дай­ды  деп  қорықпайсыз  ба?

– Жылқы өте киелі жануар ғой. Қазақты да сол жылқы мінезді дер едім. Жанымызға біреу шауып келмейінше, біз ұйықтап жүре береміз. Бәйгедегідей арқамыз қозып тұрады.

– «Қызылорда – бизнеске қолайлы орта» дейді.  Сіз  осыған  келісесіз  бе?

– Қазақстанның әрбір түкпірі қо­лайлы дер едім. Кәсіп жасаймын деген адамға қай орта болсын қолайлы.

– Сізді бұл кәсіпке қалай баулыды?

– Мен анама жәрдемдесіп өскен баламын. Анам Түркиядан, Ресейден тауар алып келетін. Сол кезде оқушы болсам да көмектесетінмін. Сабақты да соншалықты оқыдым деп айта алмай­мын. Тіпті, 9-сыныпта жазғы демалысымда Ақтөбеге кетіп қалып, сол жақтың базарларында зат сатып отыратынмын.

– Жоғарғы оқу орнын оқыдыңыз ба?

– Мен 9-сыныпты ғана аяқтадым. Содан кейін политехникалық колледжді тамамдадым. Мамандығым – мұнайшы.

– Ол салада жұмыс істедіңіз бе?

– Иә, Құмкөлде 2000-2002 жылдары жұмыс істедім. Алайда айлығы аз болғандықтан шығып кеттім. Ол кезде де менің анам киім сататын. Осы салаға келуіме отбасылық бизнестің септігі көп болды деп айта аламын.

– Осы тұрғыда сіз қазіргі жастарға айтар ма едіңіз, сабақты беске оқымай-ақ, үш тілді меңгермей-ақ, ешкімнен кем болмай өмір сүруге болады деп?

– Нақты айта алмаймын. Егер мен сабақты жақсы оқығанымда, бұдан да мықты болар ма едім.

– Әңгімеңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан

Жансая   ЕЛУБАЙҚЫЗЫ

 



<< Бірінші < Алдыңғы 1 2 3 4 5 Келесі > Соңы >>

Күнтізбе

< Қаңтар 2019 >
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары