Оқырманнан хат

Келіп кету есептегіші

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterБүгін2820
mod_vvisit_counterКеше2604
mod_vvisit_counterОсы аптада10101
mod_vvisit_counterӨткен аптада15900
mod_vvisit_counterОсы айда26001
mod_vvisit_counterӨткен айда70043
mod_vvisit_counterБәрі4150731


Өзекті мәселелер

  • 14.11.19

    Ішкі істер министрінің орынба­сары Алексей Калайчиди аттестациядан кейін лауазы­мы­нан  босаған полиция басшы­лары туралы айтты, - деп хабарлайды ҚазАқпарат.

    – Аттестация екі кезеңнен тұрды. Біріншісі – дайындық барысы. Яғни, лауазымдағы азаматтың  кәсіби  дағдысы зерттелді. Біз бұған  дейінгі полиция басшыларын аттестаттаудың оқ ату, дене дайындығын, заңды білу деңгейін тексеру сек...

    Толығырақ...
  • 14.11.19

    Бізде мынадай тенденция бар ғой. Әкімдер мемлекеттік мекемелерге барса,­ сондағы қызметкерлер тайлы-таяғымен иіліп төсек, жайылып жастық бола қалатын. Тіпті, бұл дәстүрге айналып кеткені қашан?! Ал әкім мекеме­ге ескертусіз келсе, жағдай қалай болар еді? Мұндай «қызықты» апта  басында  көрдік.

    ...
    Толығырақ...
  • 14.11.19

    «Отан қорғап, сарбаз сапына қосылады» деп үкілі үміт артып отырған­ бөріктілердің арасында әскери борышын өтеуден қашып жүргендер бар. «Қашқындарда­н» бөлек, республиканың түкпір-түкпіріне немесе өзге мемле­кеттерге жұмыс істеуге барып, нақты мекенжайсыз, хат-хабарсыз кететіндерге де дауа болмай отыр. Осыған­ байланысты әскерге шақырылушыларды жергілікті әскери­ басқару органдарына шақы...

    Толығырақ...
  • 14.11.19

    Мәдениет ауылдық округі тіректі елді мекенге айналғалы бұл өңірдің тірлігі де алға басты. Ауыл әлеуетінің артуына бұрын жергілікті шаруашылықтар қолғабыс ететін. Қазір кәсіпкерлікті қолдауға бағытталған мемлекеттік бағдарламаларды тиімді пайдаланған ауыл тұрғындары да табысқа кенелуде. Кейбір жандар жеке табысы артқан сайын әлі де бола берсе екен дейді. Ал  бұл  елді  мекендегі  шаруашы...

    Толығырақ...
  • 14.11.19

    Өткен жылы мемлекеттік «Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамыту» бағдарлама­сына қатысып, «Атамекен» кәсіпкерлер палатасының қолдауымен «Бастау Бизнес» курсынд­а білімін жетілдірген Қармақшы ауданына қарасты Ақай ауылының жас кәсіпкері Қосым Жұмағалиевтің  есімі  бүгінде ауылдастарына жақсы­  таныс.

    ...
    Толығырақ...
Сәрсенбі, 10 Шілде 2019

«СҰҢҒЫЛА» БАСШЫНЫҢ «ҰТЫМДЫ» ҚАДАМЫ PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
11.07.2019 11:30

Орайы келген істің ұрымтал тұсын тауып, оңтайлы әдіс қолдана білу – екінің біріне дари бермейтін өнер. Әгәрәки, осындай өнер ел басқаратын, ұлт тұтқасын ұстайтын азаматтың бойынан көрініс тапса, халықтық һәм мемлекеттік мүдденің тонның ішкі бауындай қабысып, бір арнаға тоғысқаны.

Түркістан облысына қарасты Арыс қаласының маңында орналасқан әскери бөлімнің қару-жарақ сақтайтын қоймасындағы ескі снарядтар жарылып, елдің дегбірін алғанын білеміз. Сол оқиғадан кейін іле-шала Қазақстанның жаңа президенті Қасым-Жомарт Тоқаев күллі қазақтың құлағына майдай жағатын жарлығын жария етті.

 

НЕСИЕ  –  ҚАЗАҚТЫҢ   БУЫНСЫЗ   ТҰСЫ

 

Пайызды пайда тұтып, кредитпен күн көретін, несиемен байып, несиемен жарлы болатын қарға тамырлы­ қазақпыз. Бірі үй салу үшін, бірі бұт артар көлік алу үшін, әйтеуір түрлі мақсатта несие алу үшін банк табалдырығын аттамаған қазақ жоқ шығар, сірә?!

Дүрлігіп, етегіне сүрінген, оған әр аймақтан үн қосқан халықтың екпінін басу керек болды. Ел көрген, мұхит асқан президент осы тұста бір оқпен екі қоянды­ атып үлгерді.

Қасым-Жомарт Тоқаев 26 маусым күні 500 мың қазақстандықтың несиесін төлеуге көмектесу туралы жарлыққа қол қойды. Ереже бойынша 250 мың әлеуметтік көмек алатын қазақстандықтың (мүгедектер, көпбалалы аналар, жағдайы төмен отбасылар) несиесі­ толық өтелмек. Ал қалған бөлігінің негізгі сома үстіндегі пайыздық үстемесі өшірілмек. Пайыздық үстеме мөлшері 300 мың теңгеден аспауы тиіс.

«Аталған қаулы екінші деңгейлі банктер мен шағын­ қаржылық ұйымдардың есебінен жүзеге асады», - делін­ген арнайы мәлімдемеде. Кімге оңтайлы, кім не ұтады?

Біріншіден, осы жылы ғана Ұлттық банктің қарамағына кірген екінші деңгейлі банктер мен шағын қаржыл­ық ұйымдардың бұл жобадан бас тартар қауқары жоқ. Екіншіден, мемлекет аталған қаржылық мекемелерді бюджет есебінен қаржыландырмақ. Тоқаев­тың әкімшілігі мемлекеттік бюджет есебінен қаржы институттарына 150 миллиард теңге аударған. Демек, «құда да, құдағи да тыныш», «арба сынбаған, өгіз  өлмеген».

 

ЖЫЛДАМДЫҚ  –  ЖАҢАЛЫҚ   ҮШІН

ҚАЖЕТ   ҚАСИЕТ

 

Атаулы әлеуметтік көмек беру науқаны біршама уақыт бұрын жарияланып, қоғамдық талқыға түскенін, кей пысықайлардың сасық есептері жүзеге асып, мемлекет­ мойынына масыл болғанын да білеміз.

«Несиемді үкімет жауып береді» деген ой қиялының бір бұрышында ескіре бастаған елге бұл жаңалық тосыннан тиді. Атаулы әлеуметтік көмекте құжаттың тонын теріс айналдырып, мұрты майланғандар бұл жолы белшеден басайын десе, аталған жарғының байыбына бара алмай дал.

Ал мемлекет басшысы бұл бұйрықты ағымдағы жылдың 1 шілдесінен бастап жүзеге­ асыру керектігін ескертіп, жауапты басшыларға міндеттеп үлгерген.

Белгілі экономист Қасымхан Қаппаров Тоқаевтың несиеге байланысты жарғысына төмендегідей пікір білдірді.

- Жарғы  жарылқағалы отырған азаматтар – тұрақты кірісі жоқ, күнкөрістің ең төменгі деңгейіндегі адамдар. Олардың білімі, кәсіп жасап, табыс табуға қабілеті де жоқ. Тоқаев оларға қажет нәрсені беріп отырған жоқ. Оның орынына халықты қолдаған кейіп танытып, елдің алдағы онжылдық межесіндегі экономикалық ахуалын арттыру үшін мемлекеттік бюджет есебінен екінші деңгейлі банктер мен шағын қаржылық ұйымдарға қолдау көрсетіп отыр, - дейді ол.

Апта сайын көшеде табан тоздырып шеру жасаған, мүдделеріне сай талап қойған халық­тың бір жыртығын жамаса, бұл да – көмек. Әрине, осылай жылы жауып қоюдан аулақпыз. Құр сүлдерін сүйретіп, нарық көшіне ерген көтерем аттай халде келе жатқан­ екінші деңгейлі банктер мен шағын қаржылық ұйымдар үшін бюджеттен қарастырылатын қаржының зор көмегі болары сөзсіз. Ал шегерілетін сомалардың егесі – жоғарыда айтқандай, әлеуметтік ахуалы төмен отбасылар. Оларды табанға салып таптасаң да, сығарға биті, несие төлеуге соқыр­ тиыны, кепілге алар мүлкі жоқ.

Осылайша, мемлекет басшысы өзінің сұңғыла қасиетін паш етіп, ел алдында беделд­і, халыққа сүйкімді болып шыға келді. Халық қуанса, береке артар. Біреу үшін жасалған «әрекеттің» бір пұшпағы амалсыздан болса да, ел игілігіне жұмсалса, ол да – қуаныш.

Әділет   МӘДЕНИЕТ,

Әл-Фараби  атындағы  ҚазҰУ,

Журналистика  факультетінің

3-курс  студенті

 


ЕЛ ЫСҚАҚОВТАН НЕ КҮТЕДІ? PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
11.07.2019 11:15

Аймақты алты жарым жыл басқарған Қырымбек Көшербаевтың қызметі көтеріліп кетті. Енді ол айтулы «АП»-ның жұмысын алға сүйремек. Ал оның орнына орынбасары Қуанышбек Ысқақов отырды.­ Ол Сырға сырттан келген жоқ. Осы топырақтың тумасы. Елуді еңсерген азамат. Еңбек жолын сонау 1985 жылы жиһаз фабрикас­ында бірінші разрядты станокшы ретінде бастаған екен.

Одан кейін облыс бойынша салық комитетінің маманы, инспек­торы, сектор меңгерушісі, төраға орынбасары қызметін атқарған. 2003-2011 жылдары Батыс Қазақстан облысы бойынша салық комите­ті төрағасының орынбасары, Қызылорда облысы бойынша салық департаментінің бастығы болған. Ал 2011-2015 жылдары Қызылорда облысы әкімінің бірінші орынбасары, Қызылорда облыс­тық қаржы басқармасының басшысы, т.б. қызметтерді атқарған­. Біршама жыл Маңғыстау өңірінде де жұмыс істеген. Естеріңізге­ сала кетейік, Қырымбек Көшербаев 2000-2003 жыл­дары Батыс Қазақстан облысында, 2006-2011 жылдары Маңғыстау өңірінде әкімі болған еді. Жалпы, Досмайылұлы Елеуұлымен қанаттас­ қызмет еткен. Нақтырақ айтқанда, Көшербаев коман­дасының  өкілі.

Кешегі ауыс-түйістен кейін көпшілік  Қуанышбек Досмайыл­ұлы туралы дерек пен дәйек іздестіріп жатқаны жасырын емес. Соларды­ң дені жаңа басшыға жақсы баға беріп отыр. Тіпті, әлеуметтік желіде жазып жатқандары да жетерлік. Айтуларынша, Ысқақовт­ың қулық-сұмдыққа қатысы жоқ. «Саяси карьерасы таза адам» дейді жұрт. Жалпы, ел Ысқақовтан не күтеді?

 

Қазыбай  ҚҰДАЙБЕРГЕНОВ,

экономика  ғылымының  кандидаты,

профессор:

 

– Ең біріншіден, облыс әкіміне айтарым­, Қырымбек Көшербаев тұсында басталған жұмыстарды тиянақты түрде тамам­даса деймін. Атап айтқанда, Елеуұлы­ қолға алған Сырдарияның сол жағалауы­н игеру, Қызылорда қаласының іргесінде­  салынғалы  жатқан  ет  комбинатың құрылысын аяқтау сынды бірқатар жобалар­ бар. Екіншіден, «тендер» деген бәле бар. Тендер – жемқорлықтың жасырын­ түрі сияқты. Мұны жақсылап бақылау­ға алса екен. Үшіншіден, Қызыл­ор­да облысында демографиялық ахуал бұрынғыға қарағанда, әлдеқайда жақ­сарды. Облыс  әкімі жас отбасыларды баспанамен қамту мәселесіне көңіл бөлгені жөн. Мұның арғы жағында бірқатар проблемалардың жатқаны анық. Бұл – өте маңызды.

Біз  республикалық, облыстық, аудандық бюджет дейміз. Қазір іргелі ауылдардың да өз бюджеті бар. Солардың орындалуын қадағалауы қажет. Олар ақша алуын алады да, орындауға келгенде, салғырттыққа салынады. Жауапкершіліктің жоқтығынан. Бұл да – түйткілдің бірі. Сондай-ақ, жасыратыны жоқ, бүгінде көпсөзділік көбейіп кетті. Одан да құр сөзден гөрі нақты іспен айналысқаны абзал.

Билікте жүрген кез келген министр, яки әкім өзінің алдында қызмет еткен азаматтың жұмысын жоққа шығарғысы келетін психология бар. Бұл – бұрыннан бар «әдет». Мұндай дүниеден аулақ болғаны жөн. Жалпы­, Қуанышбек Ысқақов – менің студентім. Бірнеше мамандықты терең меңгерген. Әлеуеті  мықты  жігіт.

 

Серік   ДҮЙСЕНБАЕВ,

облыстық ардагерлер

кеңесінің  төрағасы:­

 

– Жақында ғана облыс әкімі Қуанышбек Досмайыл­ұлының  қабылдауында  болып, облыстық ардагерлер кеңес­інің атқарып жатқан жұмысы жөнінде есеп бердім. Жыл басынан бері ардагерлер кеңесі барлық аудан ардагер­лерімен бірлесіп бірқатар шара­ларды атқарды. Жалпы, ардагерлер ұйымының басты мақсаты – елдің ішіндегі халық­ты бірлікке шақыру. Жастар­ға жөн сілтеу, ақыл-кеңесін айту. Соныме­н қатар зейнет жасына жеткен азамат­тарды ұйымға тіркеп, оларды облыста ұйымдастырылып жатқан іс-шаралардың  басы-қасында жүруге­ ықпал жасау. Бүгінгі таңда өңірде 75 мыңға тарта ардагер бар. Олар 748 бастауыш ұйымға­ біріккен. Қызылор­да қаласы мен барлық аудан­дардағы кеңестің төрағаларына тапсырма бердік. Зейнетке шыққан ардагерл­ердің есебін алып, бастауыш ұйымдарға тіркеу қолға алынды. Неліктен? Өйткені, кейде ардагер­лер тарапынан «біз ескерусіз қалдық»  дегендей  пікірлер  айтылы­п  қа­лады. Ардагер дегеніміз – жұмыста­ да, өмірде де мол тәжірибе  жинап, білген-түйгенімен  бөлісу.

Кешегі қабылдауда облыс әкімі де осы бағыттағы жұмыстарды жандандырып, елдің ішінде  ауызбіршілігін сақтау­ға, елдің жағдайын  жақсартуға үлес  қосуға шақырды.

Қырымбек Елеуұлының тұсында өңірдің әлеуметтік-экономикалық даму жоспары жасалған. Аталған құжатта облыс­қа ең қажетті жобалар қамтылған. Атап айтқанда, Сырдарияның  сол жағалауын игеру, қазіргі таңда апатты жағдай­да тұрған Қызылорда су торабының, т.б. мәселелері бар. Жалпы, Қуанышбек Досмай­ылұлы Қырымбек Елеуұлыны­ң қасында біраз жыл бірге болды. Осы жобалардың  басталуына қатысты. Көп дүниеден хабары бар азамат. Қырымбек Көшербаев Қауіпсіздік Кеңесінде бір­қатар мәселелерді айтты. Одан кейін бекітілге­н бюджеттен бөлек, қосымша қаража­т бөлінді ғой. Жаңа тағайындалған облыс  басшысы  аталған қаржын­ы толықтай  өз мақсатында  игерілуге­ бақылау­  жасауы­ қажет. Бұл  жұмыс  Қ.Ысқақовтың  қолынан келеді. Мамандығы – қаржыгер. Келешекте­  біраз  үміт күтеміз. Оның бәрі әлі  алда.

 

Бақберген   ДОСМАНБЕТОВ,

экономика  ғылымының  докторы,

профессор:

 

– Қуанышбек  Ысқақов – қаржы саласының маманы. Бірнеше облыст­а жұмыс істеді. Лауазы­мды қызметте болған соң «тек қаржы саласы­мен ғана айналысамын» деп айта алмайды. Барлық мәселе бақыла­уында болады ғой. Қуанышбек Досмайылұлы Қырымбек Көшербаевпен біраз жыл қызметтес болды. Соның қасында  жүріп қай салаға басымдық беру керек­тігін үйренгені анық. Өңір басшысының мемлекеттік қызметте тәжірибесі  мол. Екіншіден, қаржы саласы – кез келген мәселені дамытуд­ың негізгі тетігі. Мәселен, мектептер мен колледждердің, оларды техникалық құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету үшін алдымен қаржы мәселесін шешу қажет емес пе? Сондықтан ол білім саласын қаржыландыруын назарға алады­ деп ойлаймын. Қызылорда облысы білім саласы (Ұлттық бірың­ғай тестіле­у) бойынша алдыңғы қа­тарда келеді. Дегенмен, жақында тағайын­далған Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов «ҰБТ арқылы мектептердің рейтингін анықтау дұрыс емес» деп мәлімдеді. Сыр өңірі осы үдеден шығады деп сенемін.

Қуанышбек Ысқақов  президент Жарлығымен облыс әкімі қызметіне тағайындалып отыр. Бұл – бекер тағайындалған кандидат  емес. Сол себепті ол өңірдің әр саласына да жауапты. Тағы бір тоқталатын жайт, облыс әкімі барлық аудан басшыларын бұрыннан біледі, қызметтес болды. Бұған да назар аударған жөн.

Қ.Досмайылұлымен бұған дейін де аралас-құралас боп жүрміз. Байқағаным, мінезі бір­қалыпты. Эмоциясын басқара алады­. Басшыға ең керекті нәрсе – эмоциясын  игере  білуі.

 

Сайлаубай   ЖҰБАТЫРҰЛЫ,

эколог-жазушы,

«Парасат»  орденінің  иегері:

 

– Жалпы, республикалық немесе аймақтық деңгейдегі басшылықтың ауысып тұруы қажетті үдеріс деп ойлай­мын. Себебі, басшылықтың ауысуымен қоғамда жаңа леп, жаң­ғыру­  үрдісі жанданады. Қоғам орны­ғ­ып қалған  көзқарастардан  сілкінеді, арылады. Бұл – дамушы қоғам үшін, демократиялы қоғам үшін қажетті құбылыс. Бұл – бір.

Ал біздің облыстағы басшылықтың ауысуы – ел саясатының ішкі құбылысының бір көрінісі. Бұрынғы облыс әкімі Қырымбек Көшер­баев­тың атқарған қызметіне рақмет айтамыз.­ Енді Қуанышбек Ысқақовтан күтетініміз көп. Бұрынғы бас­шылықтың ел мойындап, үміт еткен оң  бастамаларын ары қарай дамы­тады­  деп  сенеміз. Жасыратыны жоқ, кешег­і басшылық халықтың ұзақ жылдар­дан бері күтіп отырған Кіші Арал мәселе­сін жүзеге асыра алмады. Ол басы ашық анық нәрсе. Ол ол ма, қолымызда бар «Көкаралдан» айырылып қала жаздадық. Соның өзін ұстап қалуға зорға қол жеткізген сияқ­тымыз. Тағы бір өкінішті жайт, бұл мәселеде жариялылық жоқ. Ел-халық ештеңе біл­мейді. Жатқа­н бір құпия. Тек ұзын­құлақтан естіг­еніміз, Үкімет деңгейінде мына «Көкаралды» сақтап қалу қарас­тырылып, қаражаты бөлінген секілді. Оған да шү­кір! Ал бірақ «Көк­арал» мен «Кіші  Аралдың» 2-ші ке­зеңіне қа­тысты 14 жылдан бері (2005 жылдан) айтып, күтіп отырған халықтың сол үміті орындал­мады. Халық орындалмайтын дүниен­і сұрап отырған жоқ. Елдің 30 жыл бойы табанд­ы түрде сұрауының арқасында 2000 жылдың орта шенінд­е САРАТС жобасы өмірге келген­. Жобаны­ң бірінші кезеңі жүзеге­ асты. Бұның екінші негізгі кезеңі неге жалғаспады?­ Бұл да халықтың кө­ке­йінд­е  үлкен сұрақ боп қалды.

САРАТС-2 жобасы басталды дейміз ғой. Мәселен, Қазалы ауданында көпір салынып жатыр. Бірлі-жарым жұмыстар жүргізілуде. «Сегіз ұлым бір төбе, Ертөстігім бір төбе» демекші, аталған жобаның негізгі бөлігі – Солтүстік Арал теңізін бір деңгейлі тірілту еді. Қалғаны (көпір салу, жаға бекіту) шаруашылық нәміндегі мәсе­лелер ғой. Қуанышбек Ысқақо­втан күтетінміз – халық сұрап отырған осы мәселені жүзеге асыруы тиіс. Мүм­кін, Қырымбек Көшер­баев бұл жобаны тамамд­ай алмағ­ан шығар. Олай болса, мұны жаңадан тағайындалған облыс әкімі жалғастыруы қажет.

Екіншіден, Қазақстан мен Ресей арасында мемлекеттік деңгейде келі­сімшарт болса да, «Бай­қоңыр» мәселесінде жер­гі­лікті халықты­ң мүд­десі ойдағыдай еске­рілмей  отыр. Ең басты мақсат – біз­дің қауіпсіз өмір сүруіміз. Жеріміз уланбауы, бала-шағамыз таза ауамен тыныстауы тиіс. Мен эколог, елдің азаматы ретінде Қуанышбек Ысқақовтан  «Байқоңырдың»  іс-әреке­тінде Қазақстанның қауіпсіздік мүддесі әбден ескерілуін, қаланы шын  мәнін­дегі Қазақстан қаласы етуді, қазақ мектептерін көбейту мен біздің заңды­лық­тарды  орнықты  орнатуды сұрар  едім.

Әрине, бұдан да басқа мәселелер жетерлік. Дегенмен, осы екі проблемаға мән беріп отырмын.

 

Шаһизада   ӘБДІКӘРІМОВ,

ақын, Қызылорда  қаласының

«Құрметті  азаматы»:

 

– Жалпы, Сыр өлкесі – руханиятқа сұранып тұрған өңір. Бізде қазақылықтың қаймағы, салт-дәстүріміздің бәрі де сақталған. Мәдениет, өнер саласына келсек,­ облыс әкімі «Ұлы дала сазы» халықа­ралық фестивалін өткізуді жал­ғастыруы  қажет. Жыраулық өнерді дәріп­тегені жөн. Мәселен, «Сүлейлер салған­  ізбенен...» деген секілді. Өзде­ріңіз  білесіздер, Қызылорда облысында Қырымбек Көшербаев басқарған тұста «Парасатты поэзия» кеші өткізіліп тұрды. Бұл жобаға қатысуға ынталы ақын­дар­ жетерлік. Біз осы жобаны жал­ғас­тыруымыз  керек. Бұл – ел руханиятына ең қажетті дүниенің бірі. Мүмкін болса, мұның аясын кеңейткен дұрыс. Поэзия кешін жыл сайын өткізуді дәстүрге айналды­ру  маңызды, меніңше.

Тағы бір мәселе, өнер адамына қатыс­ты. Шығармашылықпен айналысатын адамдарға қолдау көрсеткен абзал. Айталық, халықаралық конкурстарға баруға ниетті жастарға жәрдем жасаған жөн.

Ел арасында ұмытылып бара жатқан ұлы тұлғаларды еске алуға арналған шарала­рды ұйымдастыру керек. Мұның барлығы Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» бағдарламалық мақаласында айтыл­ған. Қысқасы, Қуанышбек Ысқақов аты аталған бағдарламаны назарға алып, сонымен жұмысын жалғастырса, жаман  болмайтыны  анық.

 

Жандос   БАЗАРТАЙ,

облыстық  «Азаматтық  Альянсы»

қауымдастығының  төрағасы:

 

– Қуанышбек Ысқақов – өңірдің стратеги­ялық дамуына септігін тигізген тұлға. Мен аймақ басшысының нәтижелі жұмыс істейтініне сенемін. Себебі ол Қырымбек Елеуұлының тұсында облыс әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары болды. Сыр өңірін­де қай саланың даму қарқыны жоғары, қай сала кенжелеп келе жатыр? Мұның барлығын Қ.Досмайылұлы жақсы біледі. Бір қуанарлық жайт, облыс әкімі қыз­метіне кірісе сала ардагерлер кеңесі мен қоғамдық кеңес төрағаларымен кездес­ті. Өңір басшысы қоғамдық ұйымдарды дамыту және олармен нәтижелі жұмыс істеуді одан ары жалғастырады деп ойлаймын. Сондай-ақ, ол Қызылорда облысындағы проблемалық мәселелер­дің барлығынан хабардар. Ал біз аталға­н мәселелердің шешілуіне көмек көрсетуге тиіспіз. Кейбір жобалардың жүзеге  асуына  қоғам  боп ықпал ету қажет.

Менің ұсынысым: облыс әкімінің әлеумет­тік желілермен жұмыс істеуге арнал­ған арнайы штабы болса деймін. Штаб онда көтерілген мәселелерге зерттеу­ жасап, ең өзекті деген пробле­малардың шешілуіне аймақ басшысы Жол картасы­н  әзірлесе  екен.

 

Пікірлерді   топтастарған

Қозы  Көрпеш   ЖАСАРАЛҰЛЫ

 


СЕРТ пен СЕНІМ қоғам дамуының негізгі локомотиві PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
11.07.2019 11:05

Мнажадин  ӨТЕЕВ,

«Сыр  Маржаны»  ЖШС  директоры,

облыстық  мәслихат  депутаты

 

Қазақстан Президентін ресми  ұлықтау рәсімі еліміз­дің тәуелсіздік тарихындағы жаңа бір формациялық даму жолын көрсетіп берді. Президент онда ел дамуының ал­дына 10 міндет қойып, айшықты қадамдарды белгіледі. Мақ­саттың түп-қазығы страте­гиялық  маңызы  бар,  елдің бет-бейнесі, айнасы болатын және даму мен болашағы­мызды айқынд­айтын құжат болып  отыр.

Қазірдің өзінде билік пен қоғамдық сананың транзиті басталып кетті. Бізге қоғам мен билік арасындағы пәтуа, келісім мен үйлесім, сенім мен сыйластық керек. Әр адам өз орнын білгені шарт. Бұл туралы  Конфуций:  «Әр адам өз ісін  атқара білсін. Билеуші ел билес­ін, жұмысшы еңбек етсін, әке – әке, бала – бала орнында  болсын. Тұрмыстың осы қарапайым қағидасы бұзылса, мемлекет іштен іриді. Өмірдің сиқы қашады, сый­ластық жойылады, ел ішін алауыз­дық пен өтірік-өсек жайлайды. Үлкен өрт кішкене шақпақ тастан шыққан ұш­қыннан басталады...», - дейді. Рас  емес  пе?

Ел адамзаттың өркениеттік дамуының бірден-бір сара жолы – демократиялық саяси жүйеге бағыт ұстанды. Мұның өзі осыған дейін әлеуметке қызмет­ атқарып келген саяси, эконо­микалық,  рухани салалардағы түбегейлі өзгерістерді қажет етіп отыр. Оны халық қазірдің өзінде сезініп отыр.

Адамдардың азаматтық қоғамды қалыптастырудағы негізгі мақсаты өз меншіктерін бейбіт әрі қауіпсіз пайдалануға ұмтылуынан тұрады. Оның негізгі  құралы – сол қоғамдағы қолданыстағы  заңның пәрменділігі. Заңға заң шығарушы билік пен құқық қорғау органдарының бағынуы қоғамның әрбір мүшесін сақтау мен оларды игілікті істерге бастайтыны анық. Халықты­ң өмірі мен қазынасына байланысты деспоттық билік емес, достық рәуіштегі қатынас керек. Бүгінгі күні ешкім өзге адамға өзінің меншігінен айыруға артық билікті бере алмайды және өзге біреудің үстінен абсолютті билік жүргізуге жол бермейді. Сондай-ақ өз өмірін немесе басқа адамның өмірі мен мүлкін айыру құқығына ие бола алмайд­ы. Осындай болғанда ғана қоғам сақталады және ілгері дамиды. Мұндай жағдайда қоғамның сенімі бойынша жұмыс атқарып отырған атқарушы билікке­ қоғамның кез келген мүшесі бағынады­.

Тәуелсіз Қазақстан үшін өркениетті елдер қатарына өту жолында экономикалық реформалармен қатар, көптеген саяси, әлеуметтік және рухани мәселелерді шешу қажеттігі туындауда. Дәйекті демократия мен ашық қоғам қалыптаспаған жағдайда өркениетті нарыққ­а  өту де мүмкін емес. Бірақ бұл жердегі басты қағида адамдардың еңбекке қатынасы болу керек. Әр адамның өзі үшін өзі-ақ жасай алатын және жасауға міндетті шаруаларын үнемі мемлекеттің атқарып бергендігі оларға көмек болмайды. Әрине, бұл – жан-жақты­  ескеретін  тұсымыз.

Кезінде бүкіл әлемді аузына қаратқан Маргарет Тэтчер: «Мен ел басқаруға мынадай нақты бағыт ұстанып кірістім, яғни ағылшындар қоғамындағы әрбір адам басқа біреуге қарап алақан жайып отырмайтын, өзінің ертеңгі күніне деген­ сенімі зор кәсіпкер болуы тиіс; «маған ананы бер, мынаны бер» деген сұрамсақтықты тастап­, «бәрін де өзім жасап аламын» дейтін іскерге ай­налуы тиіс; қалғып-мүлгіп отыратын әдетін тастап, өзіне-өзі «тұр да ілгері жүр» дейтін деңгейге жетуі тиіс» деп жазған еді. Біздің Президент те өз халқын осындай деңгейде  көргісі  келеді.

Адам құқықтары – ең  жо­ғары­ мәдени құндылықтардың бірі. Себебі ол барлық қоғамдық даму үрдістерінің ортасына тұлғаны қояды.

Президент Қасым-Жомарт­  Тоқаев ұлықтау рәсі­мінде айрықша тоқталған мәселелерінің бірі – әділет­тілік тақырыбы болды. Қоғамда орын алып отырған келеңс­іздік – сыбайлас жемқорлық, байлар мен кедейлердің табыстарының ал­шақтығы, ұлттық байлықтың теңдей және әділ бөлінбеуі, азаматтар құқықтарының толық қорғалмауы, заңның өз шеңберінде орындалмауы дамуым­ызды кейінге ысырып барады. Президент: «Оны жоғал­тып  алу адамзат үшін де, ұлт үшін де өзін-өзі жо­ғалтып алумен бірдей. Әді­леттілік салтанат құрмаған қоғамда тек қайшылық, қиыншылық, құлдырау үстемдік ететіні белгілі. Осы себепті әділетсіздікке қарсы мемлекет, қоғам, әр адам күн сайын бірігіп күресуіміз керек... Менің мақсатым – қоғамның бірлігін қамтамасыз етіп, азаматтардың саяси көзқарастары мен ұстанымдарына қарамай әр азаматтың мүддесін қорғау», - деді. Қоғамға сенім мен келісім керек дегенде біз осыны айтсақ керек.

Президент бұл бағытта елдің қазынасына бөгденің қол сұқпауын қатаң талап етіп отыр. Мемлекеттің қазынасы – халықтың табанақы маңдай тері. Әмірші қазына кілтін ұстаған адамға аса сақтықпен қарағаны абзал. Алтын мен күміс бар жерде ұрлық жүрмей қоймайды. «Ұрыны ұстасаң, дереу әшкере ет. Бүгіп қалсаң, өзің де ұрысың» деген Махмұт Қашқаридың сөзімен сабақтас келеді.

Қазақстан Президенті елімізде Қоғамдық сенім ұлттық кеңесі құрылатынын айтып, оның алғашқы отырысы тамыз айында өтетінін мәлім етті. Жалпы,­ Қоғамдық сенім ұлттық кеңесі­нің мақсат-мұраты не? Ол туралы әлі жарытымды ештеңе білмейміз. Бірақ бұл жөнінде кесімді Ереже дайындалып жатқан  болар.

Соңғы сайлаудан кейін ел ішінде дүмпу көбейді. Аттандаған ұраннан құлақ тұнады. Өкпе көбейіп, тіл табысу мүмкіндігі шекарасынан асып әрең басылд­ы. Оған сырттан дем берушілер бар дестік. Данышпан Лао Цзы: «Егер кімде-кім елге күшпен иелік еткісі келсе­, ол ешқашан мақсатына жете алмай­ды», - депті. Осы тұста бір айта кетет­ін мәселе – Батыс бізге тек  мәдениеттің ғана емес, сонымен бірге саясатт­ың сурогаттарын да таңғысы келет­інін естен шығармағанымыз абзал. Солардың бірі – жоғарыдағы демократия. Сайып келгенде, Ұлыбритания, Америка, Гонконг, Сингапур олар әу бастан меритократия жүйесіне ауысып кеткен. Меритократияның негізгі мәні интеллектуалдардың билігі дегенді білдіреді. Біздің елімізде де осындай жүйе қалыптасқан, біздің ұлттық мүддеміз үшін осы жүйені ары қарай дамыта беру қажет. Ал миссияның бастама­шысы ретінде «Nur Otan» партия­сын тану керек сияқты. Партия оны онсыз да түбегейлі атқарып келеді. Партия бұрыннан азаматтық қоғамның визиткасы ретінде танымалдыққа ие.

Рас, ақиқат айтыстан туады. Жоғарыдағы Кеңес осы жоқтың орнын толтыратынына сенеміз. Мысыр елінің белгілі ғалымы Абу Хуейни: «Шеру – ешқандай шешімге әсер етпейтін шара» депті. Бүгінде көпшіліктің «туннельдік ойлау» жүйесі басымдық сипат алып отыр. Жоқты іздеуге, шағып сөйлеуге әуестігіміз бар. Бірақ эмоция ешуақытта тиімді шешім қабылдау мен кадр ауыстырудың одақтасы бола алмаған. Әйтсе де демократия және азаматтық қоғам қалыптастыру мәселелеріне байланысты бұған дейін елімізде Тұрақты Кеңес жұмыс істегенін білеміз. Бірақ ол кезінде өз жұмысын тиімді атқара алмад­ы. Оның негізгі міндеті – саяси диалог пен медиация алаңы болу керек еді. Саяси  философияда диалогтың төрт түрлі  анықтамасы бар. Алғашқы диалог – ақиқатқа  жетудің жолы. Екіншісі – өз әріптестерін мүмкін­ді­гінше өзінің ығына көндіруге тыры­сатын диалог. Үшіншісі – тек жеңіске жетуді көздейтін диалог. Төртіншісі – елімізде демократия бар, пікірталастар жүріп жатыр деумен шектелетін диалог.

Құрылуынан тарқатылуы тез жоғарыдағы Тұрақты Кеңес сол тұста сындарлы диалогқа айналуы тиіс еді. Ол «елімізде демократия бар, пікір алаңы ашық» деумен ғана шектелді. Осы көзқарас шылауында диалог – диалог үшін жүргізулермен тынды. Екінші жағына­н Кеңес Үкімет жанындағы қатардағы бір комиссия болып шықты. Сонымен оның биік мәртебесі төмендеді. Осылайша демократияны қолдайды деген Кеңес, демократияны сыйламайтын кеңеске айналып шыға келді. Бұл өркениетке ұмтылған демократиялық елге тән құбылыс емес еді. Қазір бізге саяси демократиядан гөрі әлеуметтік демократияны көбірек қолдауға назар аудару керек болып тұр. Президент осыны көздеп отыр. Жұрттың бәріне бірдей жағатын заң жоқ, бірақ оған бағыну керек. Азаматтардың шынайы­ теңдігі  заңдарға  олардың бәрі­нің  бірдей  бағынуында  жатыр.

Әлеуметтік демократияның көтерер жүгі ауыр. Адамдарды жақсы сөзбен, мақтау-марапаттаумен бір сәт көңілін көтеруге болады. Алайда басында баспанасы, тұрақты жұмысы болмаса, ол түбі бір мазасыз күйге түсетіні анық. Әлеуметтік демократияның басты принципі – адамның өзі қалаған ортасында еңбек етуі. Өзінің алған кәсіби біліміне, өзінің интеллигенттік деңгейіне сай жұмыс істеу, еңбек ету, табыс табу – бұл демократияның басты принципі. Демек­, әлеуметтік демократия саяси демокра­тиядан биік тұру қажет. Ол үшін тағы да ұзақ уақыт саяси катак­лизмдерді бастан өткерудің қажеті жоқ.

Ой, ұсыныс дұрыс болса, оған үркіп қарамаған  жөн. Елімізде саяси плюрализм бар. Тек мәселе ашық, қоғамға пайдасы тиетіндей болу керек. Мәселе үндемегеннен өліп жатыр. Бізде қалай? Президенттің алдында жақсы жақтарын айтып, есебін сәтті беруге бойымыз  үйреніп  алған.

Бізге, ең біріншіден, жергілікті жерлердің өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру керек. Ол әзірге қоғамдағы өте әлжуаз буын болып тұр. Қоғамдағы әлеу­меттік, гуманитарлық ахуал да осы орта­да нақты орнықпаған. Ұзақ уақыттар бойы тапжылмай тұралап қалған осы салаға Президент басымдық беріп отыр.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев: «Біздің қағидамыз баршаға мәлім: Қуатты­  аймақтар – қуатты Қазақстан. Азаматтарымызды  толғандырған  нақты­ мәселелер жергілікті деңгейде шешілуі тиіс. Жергілікті өзін-өзі бас­қару жүйесін  нығайтамыз. Аймақтағы қордаланған мәселелерді шешуге халық белсене араласатын болады», - деп нақтыл­ап  айтып  берді.

Қоғамдық мақұлдауды алмаған заңдар заң болып табылмайды. Қазақстан Президенті қоғамдағы түрлі әлеуметтік топтармен байланыс орнататын Ұлттық қоғамдық сенім кеңесін құруда осыны меңзеп отыр. Бұл бастама – азаматтық қоғам  мен  билік  арасындағы  диалогты­ күшейтетін нақты қадам. Сондықтан оған халық арасындағы қабілетті, саналы,­ парасатты азаматтарды мем­лекет мүддесіне тарту керек.

Қоғамдық кеңеске енетін адам­дарды таңдап, іріктей білу де – аса маңыз­ды шешім. Оған халықтың мұң-мұқтажын жақсы білетін, әділ, беделді, көпшілікті тыңдай да, тыңдата да алатын­, сындарлы, елдің сыйлы азаматтары мен жастардың өкілдері енгені абзал­. Сонда ғана халықтың билікке деген­ сенімі артып, елдегі тұрақтылық пен бірлік нығая түседі. Президент өз сөзінде Кеңеске саяси партиялардың жетекшілері мен азаматтық сектор өкілдерінің қамтылу қажеттігін айтуы көңілге сенім ұялатады. Ең әуелі қоғамға сенім мен келісім сыйластығы керек. Сыйластық жағдайында билік пен қоғам арасындағы диалог берік орнайты­н  болады.

Еліміз тәуелсіздік алып, әлемдік деңгейде таныла бастады. Іргелі елдер­дің қатарына қосылу – тек экономиканы түзеудің жемісі болмасы анық. Рухани­ өмірі жұтаң ел өркениеттің көшіне ілесе алары күмәнді. Адамзат басынан кешіріп отырған жаһандану процесіне әртүрлі көзқарас бар. Оны бірі қолдаса, енді бірі қарсы. Алайда мойындауға тиісті ақиқат – кез келген мәдениеттің томаға-тұйық шеңбер аясында шарықтап дамуы неғайбыл. Демек  өркениет табысына ортақтасусыз алға жылжу мүмкін емес. Бұл – әлемдік тәжірибе. Әлем үлгі алатын жапон елі де осы жолдан өткен. Бірақ жапон халқы осы жолда бір құндылықты естен шығармады. Басқару трак­татын бір формула – жауапкершілік жүйесімен жүргізді. Қоғамға қызмет ету азаматтардың басты ісі болудан қалған кезде және олар оған жеке өзі емес, әмиян­дары арқылы қызмет етуді қаласа – мемлекеттің құлайтынын естен шығармады. Отанға деген сүйіспен­шіліктің суынуы, жеке мүдделердің үздіксіз әрекетінен болатынын білді. Ал оған жол беруге болмайтын еді.

Мемлекет көбіне билік басындағы азаматтарына қарап бой түзейді. Мәселен, жапондар өзінің дәстүрлі мәдение­тінен сабақ үзбей, үлкен Жапонияны құрды. Бұл Жапониядағы саяси элитаның мықтылығын көрсетті. Басқару функциясында әрбір жапон азаматы өзінің ұлттық дәстүрі мен салтына құр­метпен қарап, ұлттық мәдениетін сақтай білді. Жапондар «Еуропа білімі, жапон рухы!» деген бір ғана формула шеңберінде дамыды. Күншығыс елі техни­калық дамуға ден қойса да, ділін, тілін, рухын сақтап қалды.

Біз осының бәріне шамадан тыс еркіндік сыйладық. Жаһандану, нарықтық экономика кейде шектен тыс либерали­змге бағытталған үгіт-насихат технологиялары екенін ескермедік. Екінші жағынан ұлттық сана-сезім мен жалпы дәстүрлі діни дүниетаным құндылықтарын парша-паршасын шығаруғ­а  жетелейтінін  ескермедік.

Мемлекеттік қызметші атану – адамның кәсіби білімді, жауапкершілігі мол әрі білікті маман болуын талап етеді. Президент жастар жылы аясында мемлекеттік қызметтің барлық деңгейі­не  жас басқарушыларды ілгерілету үшін «Президенттің кадрлық резервін» қалыптастыру туралы тапсырма берді. Бұл өте құптарлық саясат болып отыр.

Идеологиямыздың негізгі мақсат-мұраты – қоғамды ыдыратпай бірік­тіруге, әлеуметтік жікшілдікке, ұлттың, мемлекеттің бірлігіне сына қағушылар­ға қарсы күрестен тұрады. Алайда бұл істе идеологияға иек артпау қоғамның әлсіздігін ғана көрсетеді. Демек, бұл мақсат аясында бізге мықты ұлттық идеоло­гия керек. Ал ол ұлттық идеологияны ана тіліміз төңірегінде қалып­тастыруымыз  тиіс. Өйткені тіл – қатынас құралы ғана емес, басқару өнері.

Бүгінгі таңда Қазақстанның гуманитарлық картасы мүлдем өзгерген. Қазақ халқы негізгі динамикалық күшке айналы­п отыр. Өзге ұлттар мен ұлыстар­ өздерінің дамуына мүдделі болса, бұл ретте біріншіден, қазақ ұлтының маңына­ топтасу қажет деген ұғымды қалыптастыра беруіміз керек. Осы үрдісте мемлекетті қалыптастырып отырған ұлт негізгі локомотив ретінде бәсі  биік  тұруы  тиіс.

Реформалар жасау қашанда қиын болған­. Бүгінгі таңда «Nur Otan» пар­тиясының басына реформаторлардың тың жаңа буыны келіп отыр. Сондықтан даму бағытының шырағын осы жаққа бұруымыз таптырмас құралға айнал­мақ. Осының бәрін әкімшілік ресурсқ­а ысырып­ тастамай-ақ, алып саяси­ күшке айналдыруға мүмкіндігі бар ұйым – «Nur Otan» партиясы. Дәл бүгін партия бастауы­мен Президен­тімізді барынша қолдап,  көмектесуіміз  қажет.

 


ЕРГЕШБАЕВҚА ЕШКІМ ЕРЕ АЛАР ЕМЕС PDF Print Email
Жаңалықтар - Саясат
11.07.2019 11:00

Бүгінде әлеуметтік желінің «желіні»  ісіп тұр. Жылт еткен жаңалықтың бәрін осыдан табасыз. Тіпті, ақпаратты  тарату жөнінен ең жылдам деген телеарнаның өзін артта қалдырғаны анық. Едәуір күшке айналды. Жасыратыны жоқ, кімнің қазір қайда, не істеп жүргенін әлеуметтік желіден білетін болдық.

Мұны біздің билік те өз кәдесіне жаратуға кірісті. Ел президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы ақжағалыларға әлеуметтік желімен жүйелі жұмыс істеуді тапсырған еді. Президент пәрменінен кейін біраз шен-шекпенді жапа-тармағай желіге тіркелді. Ресми парақшаларын ашты. Тоқаевтың тапсырмасын қызылордалық атқамінерлер қалай орындап жатыр? Бір шолып көрелік...

Алдымен аймақ басшысы Қуанышбек Ысқақовтан бастасақ. Елуді еңсерген облыс әкімі жақы­нда «Твиттерге» (сурет­те) тіркелді. Оқырмандарының саны – 85. Әзірге 4 жазба жария­лаған екен. Қ.Досмайылұлы қызме­тіне енді ғана кіріскенін ескерсек, оқырмандарының саны көбейетініне күмән жоқ. Алайда оның фейсбук, инстаграмм әлеуметтік желілерінде ресми парақшалары көрінбейді.

Мемлекет басшысының тапсырмасынан кейін  іле-шала «Твит­терге»  тіркелгендердің  бірі – Қызылорда қаласының әкімі Нұрлыбек Нәлі­баев. Бас шаһарды алты жылдан аса басқарған Н.Машбекұлы бүгін­ге дейін «Твиттерде»  47 жазба жариялапты. 200-ге тарта оқырманы бар. Ең соңғы жазба­сында қызылордалықтарды Елорда күнімен құттықтаған  екен.

Енді аудан әкімдері­нің әлеуметтік желімен жұмысын сараласақ. Айта кетейік, аудан басшыларының дені фейсбукке «қоныстанған». Теңіз төскейінде орын тепкен Арал ауданының әкімі Мұхтар Оразбаев фейсбукке тіркелген. Досты­ғында 116 ғана адам бар. М.Әуесұлы желіде аса белсенді емес. Мұны өзі де айтқан болатын. «Иә, фейсбук әлеуметтік желісіне тіркелдім. Өзім бәрін бақылап, қарап отырамын. Уақыт болса, әрине. Пиарға аса құмар емеспін. Өзімнің принципім – осы. Қандай жұмыс істесек те, оның әділ бағасын халық береді. Егер онда айтылып жатқан сын орынды болса, дұрыс қабылдаймын» деген еді біздің басы­лымға берген сұхбатында. Мұхтар Әуесұлы 4 шіл­деде пост жариялапты. Онда аудан орталығындағы 1978 жылы салынып, пайдалануға берілген 4 қабатты №83 орта мектептің төбе жабындысының 44 пайызға жуығы қатты желдің сал­да­рынан зақымдан­ғанын хабарлап, тұрғындарды сабыр сақтауға шақыр­ған. 9 шілде күні ол фейс­букте аталған жағдайға байланысты жүргізіліп жатқан жұмыстар ба­ры­сын көзбен көріп кел­ге­нін  айтқан  екен.

Қазалы ауданының әкімі  Мұрат Ергешбаев­қа әріптестерінің ере алмай­тын түрі бар. Өңір басшысы фейсбук әлеуметтік желісінде өте белсенді. Халықпен ашық диалогқа дайын. Әлсін-әлсін пост жариялап тұрады. Еңбек демалысына шыққанына дейін хабар беріпті. «Кезекті еңбек демалысына шыққан уақытта барлық­тарыңыздың жылы лебіз­деріңізді оқып қатты қуанып қалдым. Халықтың қолдауы бізді қа­шанда қанаттандырып отырады­. Сондықтан Сіздерге көп-көп рақмет!» деп жазба қалдыр­ған. Ал 6 шілде күні «Өздеріңіз білесіздер, жақында ғана аудан орталығы­ндағы Қ.Пірі­мов көшесіне абаттан­дыру жұмыстары жүргізі­ліп, кенттің көркі одан сайын ажарлана түскен болатын. Шындығын айтқан­да ел игілігіне­ пайдалануға  беріл­ген  бұл дүниелердің қазіргі жағдайы көңілге кірбің ұялатад­ы. Суреттерде көріп отыр­ғанда­рыңыз­дай, біреулер әп-әдемі дүние­нің астан-кестен­ін шығарып, бүл­діріп тас­таған. Тіпті кей жерлерден адам аяқ­та­рымен қатар, вело­си­педпен кесесін­ен өт­кен ізде­рі жатыр. Құрмет­ті жер­лестер! Туған жері­міздің тазалығы, айна­ламыздың әсемдігі – өзіміздің мерейі­міз. Сондықтан барша тұр­ғындардан кенттің сәулеттік келбетін арт­ты­ра­тын ою-өрнектерге жан­ашы­рлықпен қараса деген тілегіміз бар» деп қазалылықтарды тазалыққа үндеген. Достығында 1 мыңнан  аса  адам бар. Тағы бір тоқ­талатын жайт, аудан тұрғындары Мұрат Нәлқожа­ұлы­ның атына жылы лебіздерін жиі  жазып  отырады.

Қармақшы ауданын 2015 жылдан басқарып келе жатқан Сұлтан Мақаш­овтың атынан ашылған фейсбукте бір­неше парақша бар. Бірін­де 2 мыңдай адам болса, екіншісінде 200-ден аса адам бар. Ол ауданда жасалға­н кейбір оң бас­тамаларға ұнату белгісін басқан. Бұл – аудан әкімі желідегі жазбаларды бақы­лап оты­рады деген сөз. Неге екенін қайдам, бірақ белсенді емес.

Жалағаш ауданының әкімі Қайратбек Сәрсенбаев та әлеуметтік желі­нің ауылынан алыс емес. Ресми парақшасы тір­келген. Оның достығында небәрі 30 ғана адам бар. Өз атынан мүлде жазба жарияламаған да екен. Есесіне, Жалағаш ауданы әкімінің орын­басары Жағыппар Тәж­маханов әлеуметтік желі­де белсенді екенін айта кетейік.

Сырдария ауданының әкімі Ғанибек Қазантаев соңғы кездері әлеуметтік желімен жұ­мысты күшейтсе керек. Ол үнемі ауданға қатысты  ең жағымды жаңа­лықтарды жазып отырады. Айталық, ҰБТ-ның алғашқы нәтижелері бел­гілі бола бастаған тұста кешкі сағат 21:30 шамасында Ғ.Қоныс­бек­ұлы фейсбукте қуаны­шымен бөлісіпті. «Аудан бо­йынша биыл ҰБТ-ға 204 оқушы қатысты. Түлектердің білім сынағын ойдағыдай тапсырып, білімдерін дәлел­деуіне барлық жағдай жасал­ды. Нақты қорытынды енді жарияланады. Бірақ, сырдариялық оқушылардың биыл тағы да облыста көш бастайтынына сеніміміз мол. Ерекше айта кеткім келеді, Бесарық ауылындағы №147 орта мектеп оқушысы Өтеген Ақерке Мұратқызы 139 балл жина­ды. Бұл бәріміз үшін зор қуаныш болды» деп сырдариялықтардан сүйінші сұраған екен. Сондай-ақ, ол 6 шілде күні  желі қолданушы­ларын Елорда күнімен  құттықтаған.

Ал алпысты алқым­даған Шиелі ауданының әкімі Әшім Оразбекұлы әлеуметтік желімен жұмысты жақында қолға алған секілді. «Халық» газетіне­ берген сұхбатында «Жақында облыс әкімінен осыған байланысты ескерту алдық. Өзіме келсем, әлеуметтік желімен жұмыс істеуде кемшілік барын мойындаймын» деп ашық айт­қан еді. Енді міне, Әшім Оразбекұлы «әріптестері атойлап алға шыққанда, қарап қалғаным жарамас» десе керек, фейсбук арқылы халықты ақпараттандырып отыруды қолға алыпты. Досты­ғында 2 мыңға жуық адам бар. Ең соңғы жазбасын 3 шілде күні жариялапты. Шиелі ауданы, Алмалы ауылдық округінде егілген алмабаққа барыпты. Бірақ, Әшім Оразбекұлы жазылған пікірлерге өзі жауап бермейтіні өкі­нішті.

Облыстың оңтүстігінде орналасқан Жаңа­қорған ауданының әкімі Ғалым Әміреев әлеуметтік желімен жұмыс істеуді әріптестерінен бұрын бастаған. Қазір бұрынғыдай белсенділік жоқ.

Әкімқаралардың көпшілігі атқарылған жұмыс­ты өзі ақпарат­тандыр­ғаннан гөрі, «ел көріп отыр ғой» дейді. «Қиярдың өзін пиарсыз жемей­тін заманда» же­лід­е белсенді болудың рөлі  зор.  Айтпақшы, кей­бір  аудан  басшыларының ресми парақшаларын  баспасөз  хатшылары жүргізеді екен. «Ішің біл­сін, әлуәй!».

 

Қозы  Көрпеш   ЖАСАРАЛҰЛЫ

 


АПАТ АПАН СЕКІЛДІ... PDF Print Email
Жаңалықтар - Құқық құрығы
11.07.2019 10:50

Соңғы кездері облыста төтенше жағдайлар жиіледі. Бірнеше рет автокөліктен өрт шықты. Артынша тұрғын үй өртке оранды. Ал аптап ыстықта суға шомылуға барған азаматтар үйіне қайтпады. Күтпеген жерден  су құрбаны болды. Қайғылы жағдай, оқыс оқиға жер үйлерде де жиі кездеседі. Жол-көлік оқиғаларынан да зардап шеккендер көп. Апат апан секілді... Облыстық төтенше жағдайлар департаментінің мәліметтеріне сүйенсек, ондағы мыңдаған сандарды көріп ойланасың. Кінәлінің кім екенін  бағамдап, ой түйесің.

САЛҒЫРТТЫҚ   ТҮБІМІЗГЕ   ЖЕТТІ

 

Қашанда адам өмірі маңызды. Ал қауіпсіздікті сақтау – әрбір адамның міндеті. Сақтамау, салғырт қарау қайғылы жағдайға әкеледі. Жыл басынан бері  өңірде табиғи және техногендік сипаттағы 23 төтенше жағдай, 228 оқиға тіркелген. Одан 78 адам зардап шегіп, 28 адам қаза бол­ған. Атап айтқанда, 4-еуі өртте, 11-і суда, 13-і тікұшақ апатында көз жұмған. Материалдық шығын 23,5 мил­лион теңгені құрады. Сондай-ақ өрт оқиғаларының саны өскен. Биыл облыс аумағында 212 өрт тіркелді. Оның басым­ бөлігі жеке тұрғын үй секторында болған. Өткен жылмен салыстырғанда өрт­тің саны 11 пайызға өсіп отыр. 2018 жылы 191 өрт тіркеліп, 4 адам (2018 жылы 4 адам) қаза тауып, 6 адам түрлі жарақат алған. Мамандар бұған тұр­ғындардың өзін кінәлі деп есептейді. Себебі алдын ала берілген ескертуге құлақ аспай­ды. Қауіпсіздік қапе­рі­не кірмейді. Әйтпесе төтеншеліктер профилактикалық жұмыстарды атқарып жатыр. Соған қарамастан  биыл 5 айда Қызылорда қаласы бойынша 96 өрт тіркелген. Материалдық шығын – 16 630 мың теңге­. Өткен жылмен салыстырғанда 5 660 015 теңгеге неме­се 34,3%-ға өсіп отыр, 4 адам  қаза болып   (2018  жылы – 3 адам, 25%-ға көбейген), 3 адам жарақат алды (2018 жылы – 1 адам, 66,6%-ға көбейген). Деректерге  сүйенсек, қыс  ауасында пеш  ақаулығынан  қаладағы  тұр­ғын үй секторынан  2 көмір­қышқыл газы (2018 жылы  2 жағдай­) мен табиғи газға улану жағдайы тіркелді. Абырой болғанда адам шығыны жоқ. Оқиға кезінде 5 адам, оның 2-еуі бала ауруханада ем алып шықты. Ал 2018 жылы 7 адам, оның ішінде 5 бала зардап  шеккен  болатын.

 

СУ  ДА  ҚАУІПТІ

 

Биылғы маусым қайғылы жағдаймен басталды. Қызылорда қаласы бойынша Сырдария өзені, көлдер мен кіші каналдарда адам өлімі көбейді.  Жыл басынан 17 адам суға кетті. Оның 5-еуі – кәмелетке толмаған балалар. Қайғылы жағдайдың себеп-сал­дары анықталды. Төтеншеліктер судағы қауіпсіздік ережеле­рін сақтамағандығын алға тартады.­ Атап айтқанда, балық аулау кезінде 2 адам автокөлікпен мұз үстіне шығады. Әлсіз мұз жарылып, екі кісі суға батып кетті. Сондай-ақ көпшілік жаз маусымында қауіпсіздікті ескермейді. Суға түсуге арнал­маған жерлерде 5 адам суға батып, қаза болды. Оның екеуі – бала. Ал  бақыт­сыз  жағдай салдарынан тағы  да  3  адам  мерт  болды. Оның екеуі – бала,  су жағасын­да  ойнап  жүріп,  абайсызда  суға  құлап  кеткен. Ал белгі­сіз  жағдайда су бетінен  қаза болған ер адамның мәйіті табылған. Осы ретте төтен­шеліктер балалар­дың  қауіпсіздігіне  көңіл бөлуді, қараусыз  жібермеуді ескертеді.­

 

ШҰҒЫЛ   ҚОҢЫРАУЛАР

 

2018 жылдың мамыр айынан бастап, республикада алғашқы болып,  Қызыл­орда  облысы  әкімдігінің жанында  «112» бірыңғай  кезекшілік-диспетчерлік қызметі жұмыс істейді. Осыған байланысты «112» құтқару қызметі, өртке қарсы  қызметінің «101» телефон желілері­ «112»-ге келіп түседі. Жыл басына­н бері «112»-ге 216 675 қоңырау түсті. Оның ішінде «112» бойынша  2797, «101» нөміріне 1345, «102»-ге 1290, «103»-ке 1269 қоңырау түскені анықталды.

 

ТҮЙТКІЛДІ   МӘСЕЛЕЛЕР

 

Осы ретте «төтенше жағдайға жол бермеуге тырысып, қызмет ететін  тиісті органдар қайда?» деген сауал туын­дайды. Егер мұндай апатты жағдайлар қайталанатын болса, адамдар опат болып­, кішкентай балалар қаза тауып жатса, кінәлі кім? Неге жұмыс талапқа сай  жүргізілмейді?

Десе де, төтеншеліктерде мәселелер де жоқ емес. Облыс көлеміндегі елді мекендерде орналасқан 5628 өрт сөн­діру гидранттарының 369-ы жұмыс­қа жарамсыз. Қазіргі таңда оларды жөндеу жұ­мыстары жолға қойы­лып жатыр. Алайда қуануға әлі ерте. Бұл өрт сөндіру кезінде  кедергі болатыны сөзсіз. Айта кетейік, Арал ауданы Қамыстыбас елді мекеніндегі бөлімше құтқарушыларына құтқару станциясын салу  әлі күнге өзекті. Төтенше жағдайда  олардың өз ғимараты, құрал-жабдықтарды сақтайтын қоймасы жоқ. Әлі күнге  ескі ғимаратта жұмыс істейді.  Тіпті құтқарушылардың киімдері мен жабдықтары және моторлы қайықтары жиі істен шығатын көрінеді. Демек, мұндай жағдаймен адамдардың өмірін сақтауға, дер кезінде көмек беруге кедерг­і келтіретіні сөзсіз. Облыс бо­йынша 2018 жылы  «Суға түсуге болмайды» тақырыбында 225 ескерту тақтайшалары орнатылған. Қазіргі таңда сол тақтайшадан 157-сі ғана қалған. Қызылорда қаласы бойынша 27 тақтайша ілініпті. Биыл соның 11-і ғана тұр. Ал суға түсушілер ескертулерді елемейді. Тіпті назар аудармайды. Салдарынан суға түсіп, суға бату фактілері  көбейген.

 

ДЕРЕК  пен  ДӘЙЕК

 

Бір кездері табиғи және техногенді апаттардың болғаны ел есінде. 2017 жылдың мамыр айын қала тұрғындары ұмыт­қан жоқ.  Қызылорда қаласының жылу орталығында істен шыққан мұржа бұзылды. Бұзылған мұржа құлап, жұмысшылар үйінді астында қалды. 1 жұмысшы тереңдігі 3 метр жерде бетон мен кірпіш үйінділерімен көміліп қаза тапты.

2017 жылы 18 наурыз. Сырдария өзені деңгейінің көтерілген тұсы. Қармақшы ауданы, Абыла елді мекенінің тұсында жайылымдық жерде 600 бас уақ мал су ортасында  қалды. Оқиға орнына 48 адам және 12 бірлік техникасы жеткізілді. Төтеншеліктер мен жергі­лікті атқарушы органдар тобы «Қаз­әуеқұтқару» АҚ-ның «МИ-171» тік­ұшағымен  жұмыс  істеді. Тұрғындардың жайылымдағы 450-ге жуық уақ малын қауіпсіз жерге алып шығарды.

2018 жылы 28 ақпан. Титов қыс­тағындағы бес қабатты жатақхананың 1 подъезі құлады. Тәулік бойы қызметкерлер үйінділерді ашу жұмыстарын жүргізді. Абырой болғанда кісі өлімі мен жарақат алғандар болған жоқ.

Апат айтып келмейді. Оқыс жағдай аяқастынан болады. Жұрт қиындықта  қалмас үшін қамсыз болмауы тиіс.

 

ҚАПЕРІҢІЗДЕ   ЖҮРСІН!

 

Төтенше жағдай кезінде шұғыл түрде «112» немесе «101» телефон нөмірлеріне  хабарласыңыз. Қойылған сұрақтарға жауап­ беріңіз. Сондай-ақ сабыр сақтаңыз. Әрекет етпестен бұрын шамаңыз келе ме? Ойланыңыз. Туыстарыңыздың қауіпсіз жерде екеніне көз жеткізіңіз. Құтқару қызметінің мамандарын күтіңіз.

Жарақат алған адамға алғашқы медициналық көмек көрсетіп, дәрігерлер келгенше адам өмірін сақтап қалу керек. Төтенше жағдайларда әртүрлі жарақаттар, сынық, буынның шығуы, улану, суға бату, күю, үсу, электр тоғы соғу, т.б. кездеседі. Ондай жағдайда қан тоқтатып, жараны байлау қажет. Жасанды дем алдырып, жүрекке массаж жасаған жөн. Зардап шеккен адамды ауруханаға тасымалдау қажет.

Қ.НҰРҒАБЫЛ

 


ЖӘННАТҚА ЖЕТЕЛЕЙТІН АМАЛ PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
11.07.2019 10:45

Ізгілік пен қайырымдылық – адамзаттық құндылық. Тіпті, бұларды адамгершіліктің өзегі деп те атаған. Әр нәрсе өзінің мәнімен, өзін­дік қасиетімен қа­дірлі, құнды. Яғни адам өзінің мәні, қасиеті – адамгершілігімен, қайырымдылығымен қадірлі әрі  абзал  болмақ.

Осы орайда Арис­тотельдің өзі «Бақыттың кілті – қайы­рымдылықта» деген екен. Демек, ізгілік, қайырлы іс – адам баласын бақытқа жеткізер жол. «Егер пенде ізгілік ауылынан алыстаса, онда Раббысымен бірге болу бақытынан, тыныш тіршіліктен және оның толық нығмет­терінен айрылады» дейді дін ғалымдары.

Ал егер оған Алла тағала бір қайырлылық қаласа, ол пенде­сін мүмін құлдарының қатарына қосады екен.

Исламтанушы ғалым Сәбит Замаддинұлы: «Ислам діні ізгілікке, қайырлы істі жасауға үндейді. Алла тағала «Бақара» сүресінің 148-аятында: «Ізгі істерде жарысыңдар!» деп бұйырады. Ал «Әл-Имран» сүресінің 133-аятында: «Раббыларыңның жарылқауына және тақуалар үшін әзірленген кеңдігі жер мен көктердей болаты­н  жәннатқа  асығыңдар» делінген. Ізгілікке жетудің жолдары – қоршаған ортаға, ата-анаға, туған-туысқа, мұқ­таждарға жәрдемдесу, қолдан келгенше игі іс істеу», - дейді.

Алла тағала «Қасас» сүре­сінің 77-аятында «...Алла саған жақсылық еткендей, сен де жақсылық  жаса...» деп адамзат баласын қайырымды болуға үндейді. Ал халқымыз «Қайырымдылық жасасаң, қайырын өзің көресің» дейді.

 

ҚАЙЫРЫМДЫ   ІСТІҢ  ТҮРІ  КӨП

 

ҚМДБ төрағасының орынбасары, наиб мүфти Алау Әділбаев өзінің бір жазбасында үздіксіз жалғасып тұратын, пайдасы адамзатқа тиетін садақа­ның түрі өте көп екен­дігін, соның ішінде қоғамдағы сауатсыздықтың жойылуына жол ашатын ұрпақ тәрбиелеу мақсатында балабақша, мектеп, мешіт, медресе, универ­ситет салу, адамдардың тұр­мысын жақсарту жолында ауызсу тарту, көпір, жол, аурухана салу, т.б. секілді көптеген ізгі  шараларды  тізбелей  беруге­ болатынын  айтқан.

Жәннатқа жетелер сауапты істен құралақан  қалмаған  небір дәулетті кісілер де бол­ған. Олар халықтың  сұранысын қанағаттандыру үшін қашанда материалдық тұр­ғыдан демеуші бола білген.

Бұл туралы кезінде қазақ даласы­на келіп, өз көзімен көріп қазақтың бай түсінігіне қатысты орыс генералы Броневский: «Қазақтың байлары орыстың «богатый» сөзінің балам­асы  емес,  қазақтың  байы – ақыл-ойы, рухани жағы­на­н барынша жетіліп, нағыз­ кемеліне жеткен адам. Соны ғана қазақ халқы бай дейді. Ал жай ғана материалдық құн­дылықтарды жинаған адамды қазақ ешқашан бай деп мойындамаған», - деп жазған екен.

 

ҮШ   САУАП...

 

Адамгершілікке негізделген үш сауап бар: шөлге құдық қазған, өзенге көпір салған және жолға ағаш еккен. Жолаушының шөлін қандыратын құдық қазғанда, жүргіншінің демалып, сая болар ағаш еккенде алғысқа бөленерің ақиқат. Ал жол үстінде өзен немесе ағынды су кездескенде көпір бол­маса, қиындыққа тап боларың белгілі. Кезінде қазақ байларының елге жасаған жомарттықтары, руханиятқа, білім салас­ына қосқан үлестері – өз алдына үлкен әңгіме. Кешегі бабаларымыз бір нәрсемен шектелмей баспа ісіне де, әскери­ салаға да, сауда-саттық мәселесіне де, мал шаруашылығында асыл тұқымды төрт түліктің санын көбейтуге де, құдық қазу мәселесіне де өз үлестерін қосқанын тарихтан білеміз.

Бір ғана құдық қазу ісіне бір-екі мысал келтірсек. Тарих­қа үңілер болсақ, құдық қаз­дырған қазақ байлары да бол­ған. Мәселен, тарихшы-зерт­теушілеріміздің айтуынша, Сыр бойындағы малды кісілер көктем шыға мал жайылымдағы Қарақұмға жайлауға шыққан. Қарақұм жері ыспақұм болған­дықтан қазылған құ­дық­тар тез көміліп қалады екен. Сол уақытта, яғни 1860 жыл­дары Күзекбай деген бай Қара­құм ортасынан құдық қаздырып, оған 30 түйе сексеуіл түсі­ріп, өз қаражатына жұмысшы жалдап, шегендеткен екен. Сол құдық «Күзек шегені» деп аталады. Құдық әлі күнге дейін малшы қауымның қажетін өтеп келеді деген деректер де бар.

Ал Бетпақдаланың дәл орта­сынан қазылған «Тоқымтыққан» құдығын да мысал етуге­ болады. Бұл құдықты Қаратау болысының атақты байы, әрі биі Дәуіт батырдың ұрпағы Жантөре би 1880 жылы қаздырған деген дерек бар. Айта берсек, мұндай құдық­тардың бірнешеуін мысалға келтіруге болады. Демек, Ислам­да көпір салған, құдық қазу, қаздыру сауапты іс болып табылады. Дін ғалымдары көпір мен құдық халыққа қаншалықты ұзақ қызмет етсе, сол уақытқа дейін оның сауабы салғы­зған, қаздырған, қазған кісіге барып тұрады деп жатады. Тіпті, халық оның игілігін бірнеше ғасыр көруі мүмкін.

 

ИСЛАМ   МЕЙІРІМДІЛІКТІ  ҮНДЕЙДІ

 

Түркі әлемінің ұстазы Яссауи­ бабамыз да «Халыққа қызмет – Хаққа қызмет» деді. Кез келген  уақытта  халыққа ізгі істер істеу арқылы пенде Раббыс­ына жақындай алатынын және Раббысы алдындағы дәрежесі өсіп, мерейі үстем болаты­нын меңзейді. Бұл тұр­ғыда пайғамбарымыз (с.ғ.с.) Алла тағаланың: «Егер пендем маған бір сүйем жақындаса, мен оған бір шынтақ жақындаймын. Ол маған бір шынтақ жақындаса, мен оған бір құлаш жақындаймын. Ол маған аяң­дап келсе, мен оған асыға басып­ жетемін» дегенін жеткізген.

- Құран Кәрімде: «Әй, мүміндер! Сендерге  жантүрші­герлік азаптан құтқаратын бір сауда көрсетейін бе? Аллаға, елшісіне иман келтіресіңдер; малдарыңмен, жандарыңмен Алла жолында күресесіңдер! Егер білетін болсаңдар, осылар сендер үшін хайырлы!» дейді. Демек, Ислам діні адамдарды қайырымды, мейірімді болуға үндейді, қолындағысымен мұқтаж жандар үшін бөлісудің сауабының зор екендігін айтады. Елімізге жәрдеміміз тию үшін мал-дүниеміз бен қажыр-қайратымызды сарп етуге үгіттейді, - дейді исламтанушы Руслан Қамбаров.

Өткен Рамазан айында Қазақстан  мұсылмандары діни  басқармасының төрағасы Серікб­ай қажы Ораз еліміздің мұсылмандарын мүбәрак айда қайырымдылық істерді жиі ұйымдастырып, мұқтаж жан­дарға қол ұшын созуға шақырған болатын. Көптеген ауқатты азаматтар қадірлі айда қайы­рымдылық істерін қолға алды. Мешіттеріміз күн сайын ауыз­ашар беріп, тұрмысы төмен отбас­ыларға қамқорлық жасағанының өзі – үлкен сауап.

- ҚМДБ және Зекет қоры «Ел үлесі – пәтерге» жобасы аясында республика көле­мінде 78 пәтер берілді. Одан бөлек, жаны жабырқаулы мұқтаж отбасы­ларға қолдау білдіріп, көмек керсетіп келеміз. Тіпті әлеуметтік жағдайы төмен, сырқа­т адамдардан бөлек, жолда­ қалған азаматтарға да көмек қолын созамыз. Кейбір өңірлерде қайырымдылық дүкендері де ашылып, көптеген отбасыға киім-кешек ар­қылы да көмек көрсетілуде. Ал қыс мезгілдерінде мұқтаж отбасы­ларға отын-көмір үлестіріледі, - дейді ҚМДБ Қайырымдылық және уақып істері бөлімінің меңгерушісі Камалжан  Тұрдыбаев.

 

«ИГІ   һәм   САУАПТЫ   ІС  ЖАСАУҒА   АСЫҒЫҢДАР»

 

Кешегі бабалар жасаған қайырымды істер бүгінде өз жалғасын тауып келеді. Қайырымды жандардың қайырымдылығын әрине, мақалаға сыйғыз­а алмаспыз. Олардың атын атап, түсін түстеп те қаже­ті  жоқ секілді. Себебі ел оларды жақсы біледі және жақсы көреді.

Сондай-ақ, қоғамда қаншама қайырымдылық қорлары жұмыс істеуде. Бірі науқас жандарға жәрдем көрсетсе, екін­шісі мұқтаж жандарға азық-түлігін жеткізіп беруде. Кейбіреулері бірыңғай көпбалалы отбасыларға пәтер сыйлаудың бағытына көңіл бөлген. Әрине бір ғана адамның емес, бір­неше жанның қаражатының нәтижесінде қол жеткізіп отыр.

Алла елшісі де (с.ғ.с.): «Игі һәм сауапты іс жасауға асы­ғыңдар» деп үмбетін ізгілікке шақыр­са, ал бүгінгінің психологтары жақсылық жасау адамның жүрегін жұмсартып, көңіл күйін көтереді. Үнемі айналаңа шуағыңды шашып, барыңды жоқ-жітік, жетім-жесір­мен бөліссең, өзіңе деген сенімділігің артады деп кеңес береді. Демек, екі дүниенің есендігіне кепілдік жасау үшін ең алдымен дүниелік мүдделерге, атақ-даңққа, медальға, сый-сияпатқа ие болу үшін емес, керісінше ізгі істерге, қайырлы амалдарға назар аудару­  қажет. Бір іске жұмыла кірісудің нәтижесінде түйт­кілді болған мәселе түбегейлі шешімін тауып, қазіргі таңда жұртшылық үлкен сауапты істердің  игілігін  көруде.

 

Тұрар  ТҮГЕЛҰЛЫ,

дінтанушы

 


МҰҒАЛІМДЕР «МИ ЗОРЛАП» ЖҮР МЕ? PDF Print Email
Жаңалықтар - Ой-талқы
11.07.2019 10:35

Тапсырманың да түр-түрі болады. Мұнан біраз уақыт бұрын ата-аналар тарапынан «үй тапсырмасын үйіп-төгіп бермесін» деген талап «төрге озған» еді. Рас, мектеп бағдарламасын шамадан тыс қиындату оқушының білімге деген ынта-жігерін төмендетпей қоймайды. Қит етсе, мұғалімдерді аяп, қаралап шығатын қауым көбейді. «Ұстазы жақсының ұстамы жақсы» деуші едік. Қазір әлеуметтік желіде «ұстамы жақсы, ұстазын қайдам?» деген сыңайдағы жазбалардан көз сүрінеді. Мұның басты себебі, мұғалімдердің мемлекеттің «жеке меншігіне» айналғанынан. Демек, педагогтердің ел-жұрт алдында бұрынғыдай беделі жоқ. Мұны мемлекеттік жүйемен байланыстырмасақ тағы болмайды. Бірақ, бұл – басқа тақырып.

Ал, біз қозғағалы тұрған тақырып мұғалімдерге тағылған негізсіз айып па, орынды сын ба, оны білмейміз. Біздің мақсат – осы саланың ортасында қыз-қыз қайнап жүрген мықты мамандардың пікірін білу. Ендеше...

«Жалпы, мектептегі мұғалімдердің бастауыш­ сынып оқушыларына өлең жазып келу туралы тапсырма беруді қойғаны жөн. Ақын болу – екінің бірінің маңдайына жазылм­айтын Алланың сыйы. Балаларды өтірікке тәрбиелеудің бір жолы осы болып тұрғандай. Адал жолмен тапқан табысымызбен өсіріп, жасандылықтан сақтағанға не жетсін!?» деген пікір кез келген адамды ойландырып-ақ тастайды.

Бірақ, мұндай тапсырманың мүлде керегі­ жоқ деп үзілді-кесілді пікір айтуға әсте болмайды.

- Меніңше, оқушыларға өлең жазып­ келу туралы тапсырма бергенде тұрған ештеңе жоқ. Иә, барлық бала ақын емес. Бірақ, бұл қанда бар қасиет ғой, екінің бірі ойынан өлең өре алады. Әрі олардан мөп-мөлдір поэзия күтіп тұрған ешкім жоқ. Жай ғана өй-өрісін, ойлау жүйесін дамытуға арналған тапсырма. Мысалы, балаларға кейбір есептерді шығаруға ата-анасы да көмектеседі, сондықтан мұндай тапсырма үшін мұғалімді кінәлауға болмайды деп ойлаймын, - дейді ұстаз Айғаным Жұмабекова.

Былайынша келгенде, бұл болмашы мәселе ғана сияқты көрінеді. Бірақ, тамшы теңізден  құралады десек, түйткілдер ірі не ұсақ боп бөлінбесе керек-ті. Сондықтан болар­, пікірлер қайшылығын ойлы оқырман назарына ұсынуға тура келді. Айтпақшы­, желіде­гі толастайтын түрі жоқ пікірлердің арасындағы­ мына бір сөйлем өзіме қатты әсер етті. «Мұның аты  – «ми зорлау». Ми шектен тыс зорлана берсе, бала кейін оқуға, кітапқа­  беттемей   қалады».

Әрине, мектеп бағдарламасын, пәндерін қиын ету кімге де болмасын абырой әкелмейтінін жоғарыда жаздық. Баз біреулер үшін талқылауға тұрмайтын тақырып болса да, мектеп мәселесіне келгенде бұған атүсті қарай алмаймыз. Сіз ше, бұл турасында ойланы­п көрдіңіз бе? Қандай пікір білдіресіз?

Рыскелді   ЖАХМАН

 


ҚАУЫН-ҚАРБЫЗДАН ҚАУІП БАР МА? PDF Print Email
Жаңалықтар - Мәселенің мәнісі
11.07.2019 10:25

Шілде басталмай, сауда орындарында қауын-қарбыздың саудасы­ қызды. Бау-бақша өнімдерінен көз сүрінеді. Нарықтағы бағалары былтырғы­мен  салыстырғанда  қымбаттау.  Қарбыздың  келісі  80-100, қауынның келісі 200-300 теңгеден сатылуда. Бірақ көпшілік  бағамен санасып жатқан жоқ. Шөл басатын әуес асты қалтасына қарамай алып жатыр. Негізі бақша өнімдері  шілде айының соңына таман піседі.  Тамыздан бастап, жергілікті  сауда  орындарына  шығарылады. Алайда дәмді жемістен бас  тартатын  адам  жоқ. Күнделікті тұтынатын өнімнің  сапасына алаңдау­шылық білдірген қала тұрғыны Нұриддин Бақ­қожа редак­ция­мызға хабарласқан болатын. «Қазіргі қауын-қарбызды жеуге бола ма?  Адам денсаулығына  қауіпсіз бе?» деген  сауалын аяқсыз  қалдыр­мадық.

 

БАЗАР  және  БАҒА

 

Қызылорданың көк­өніс және жеміс-жидек базарына келдік. Күн күйіп тұр. Сынап баға­на­сы 40 градустан асқан.­ Оған қарап жатқа­н сатуш­ылар жоқ.  Қаз-қа­тар тізіліп, қауын-қарбыз сатып тұр. Бау-бақша өнім­дері қаламызға маусым айы­нан бастап әкелінді. Көбісі – оңтүстік  өңіріндегі Түркістан, Жетісай, Шардараның бау-бақша­ өнімдері. Тау-тау болып үйіліп жатыр. Бір-бірінен өтеді.

Көкөніс тасушылар мен сатушы­лар  жақындағаннан-ақ өнімдерін мақтай жөнеледі. Ерте піскен жемістер мен көкөністердің қауіпсіз екендігіне сендіріп  жатыр. Дәмді, тәтті деп алмасыңа қояр емес. Бірі  «мына қарбыздың  іші қып-қызыл, дәмі тіл үйіреді» десе, бірі «мына қауын тәтті» деп алдыңа тартады.

– Тереңөзектің  тұрғынымын. Қауын-қарбызды Жетісайдан әкелемін. Нарықтағы бағасы адамдарға қолжетімді. Алушылар көп. Ал қауын сәл қымбаттау. Алғашқыда сатылым кезінде  көпшілік сапасына күдікпен қарады. Бірақ өнімдердің ден­саулыққа зияны жоқ. Тұтынған адамдар алғыс айтпаса, шағым түсірмеді, - дейді  сатушы Балапан Қадырова.

Базарда  қарбыз  келісі 80-100 теңге, ақ қауын 60-80, әңгелек 200-300  теңгеден сатылуда. Мұнда келіп, бау-бақша өнімдерін саудалаушылардың қатары көп. Олардың бір-екеуімен тілдесіп көрдік. Көпшілігі  қауын-қарбыздың сапасына көңілі толмайтынын айтты.

– Бала кезімізде қауын-қарбы­з қандай еді. Дәмі тіл үйіретін.  Тәттілігі  таңдайыңнан кетпейтін. Әсіресе  ыстық  күнде­рі қарбыздың бір тілімін  жесең, шөлің  басылатын. Қауындар шекер татып тұратын еді. Қазіргі қарбыздың дәмі жоқ. Есесіне тыңайтқышы көп, - дейді қала тұрғыны  Мұрат  Аяпов.

Ал зейнеткер Айнық Сарбасов сатушылардың  тірлігіне таңға­латынын жасырмады. Оның айтуынша, сатылымдағы  қауын-қарбыздар адам денсаулығына қауіпті. Өзі бұл өнім­дердің ешқайсысын сатып алмайтынын, тіпті немерелеріне жегізбейтінін  айтады.

Сатушылар да бақша өнім­де­рінің  тыңайтқыштардың  күші­мен өсетінін жасырмады. Алайда  ондай  өнім көбіне сәуір-мамыр айларында кездеседі.  Ал жаз мезгілінде қорқудың қажеті жоқ.

 

ӨНІМ   САПАҒА   САЙ   МА?

 

Қауын-қарбыз қаншалықты қауіпсіз? Тұрғындардың жеуіне бола ма? Жуырда қызылордалық мамандар «Қауіпсіз азық-түлік өнімдерін таңда» акциясы ая­сында көкөніс саудасын  бақылады. Бау-бақша өнімдерінен 1099  сынама  алын­ған. Оның  ішінде 53 қарбыздан нитрат анық­талған.

– Қалыпты нитрат 60 миллиграмнан аспауы керек. Біз кәсіпкерлерге өнімнің  сапасыз екенін түсіндіреміз. Алдын ала ескер­теміз. Оларға «сапасыз өнімді сауда қатарынан алып таста, сатпа» деп айта алмаймыз. Көпшілік  өнім­нің сертификатын СЭС-тен алады. Солар рұқсат береді деп ойлайды. Сауда сөрелеріне түспес бұрын дақыл­дар фитосани­тар­лық тексеріс­тен өтеді. Қарбыздар мен қа­уындардың карантинді құжаттары болуы керек. Фито­сани­тар­лық сараптама қоры­тындылары бойынша бақша дақылдарын­ың құрамында нитраттың тиісті мөлшерден асатыны анықталған жағдайда, өнім саты­лым­ға жіберілмейді, - дейді Қызыл­орда  облысы тауарлар мен көр­сеті­летін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау департа­ментінің қоғамдық тамақтану объектілерінде  жұқпалы емес ауруларды ба­қы­лау  және қада­ғалау бөлімінің басшысы Динара­ Жаңабер­ге­нова.

Бөлім басшысы Д.Олжабайқызының айтуынша, бұрынғыдай сауда орындары мен базарлардағы өнімдер бақыланбайды. Жоспарлы түрде тексерілмейді. 2018 жылдың маусым айынан бастап,  кәсіпкерлерді тексеруге мораторий жарияланған. Тек тұрғындар тарапынан түсірілген арыз-шағым ескеріледі. Алайда бүгінге дейін қызылордалық­тардан түскен шағым болмаған.

– Қарбызды әлі жеген жоқпын. Жергілікті, отандық өнімді сатып алуға  кеңес беремін. Қазақстандық  бау-бақша өнім­дері шетелдік өнімдерге қарағанда сапалы және қауіпсіз,-дейді Д.Жаңа­бергенова.

Акция алдағы уақытта да жалғас­ады. Тұрғындар арнайы зертханаларда  сатып  алған  көкөністерінің сапасын тегін тексерте  алады.

 

МАМАНДАР   НЕ  ДЕЙДІ?

 

Қауын-қарбызды сатып аларда­  нені  ескеру  керек?  Құлақ  түрейік.

– Қауын-қарбызды тұтын­ғанда гигиеналық тазалықты қатаң сақтаған жөн. Мысалы, сатып­ аларда тәтті дақылдардың сыртын мұқият тексеріп, үйге әкелген соң алдымен жақсылап жуу керек. Қабықтарында артық сызат, жарық болмауы тиіс. Тілінгені де керек емес. Содан соң қауын-қарбызды түбіне дейін жемеген дұрыс. Себебі онда нитраттар көп жиналуы мүмкін. Әсіресе, сәбилер улануға бейім келеді. Жасқа толмаған балала­рға сақ болу қажет. Жал­пы,­ қауын-қарбыздар  кө­леңкелі орындарда, жерден  20  сантиметр  биіктікте сақ­талуы керек. Сондықтан көше бойындағы қарбыздарды алуға құмартпаңыз. Оның үстіне, көліктен шығатын газ да сіңіп қалуы мүмкін. Ал тоңазытқы­шта қауынды бір күннен артық сақтауға бол­майды, - дейді мамандар.

Қып-қызыл қарбызды кім жақсы көрмесін? Оның адам ағзасына пайдасы көп. Ми белсенд­ілігін арттырады. Артық салмақтан арылтады. Холес­теринді түсіреді. Қуық пен бүй­ректің қабынуын басады. Күніне екі келі қарбыз жеу қан­аздықтан құтқарады екен.  Алайда әуес ас­тың уа­қы­ты ер­те. Мамандар шіл­де­нің аяғында  бақша өнім­дерін жеуге болатынын айтады. Ал қазір қа­уын-қарбыз жеуге асықпаған  жөн.

Қ.НҰРҒАБЫЛ

 


«ҚАЙСАР» ЖАҢА СТАДИОНДА «ЕСКІ» ОЙЫНЫН КӨРСЕТТІ PDF Print Email
Жаңалықтар - Сергек
11.07.2019 10:15

ЖАҢА  СТАДИОНДАҒЫ   ЖАҢА  КЕЛЕҢСІЗДІКТЕР

 

Өткен аптада сыр­бойылық футболсүйер қауым көптен күткен матч өтті. Ел біріншілігінің 17-туры аясында «Қайсардың» «Шахтерді» қа­былдаған кездесуі Ғ.Мұ­ратбаев атындағы орталық стадионның ашылу күніне сай келді. Жөндеу жұмыстарынан соң жап-жаңа алаң атағына ие бол­ған бұл нысан туралы азды-көпті, жақсылы-жаманды пікірлер айтылып-ақ жатыр. Қос команда арасында өткен ойыннан бұрын осыған тоқтала кетсек.­

«Қызылордадағы  Ғани Мұратбаев атындағы орталық стадионның жөндеу жұмыстарына 1 млрд 200 млн теңге жұмсалды. УЕФА талаптары бойынша шатырды ұстап тұратын бағаналар (балкалар) трибуна ішінде тұрмауы керек. Менің болжамым бойынша, араға 5 жыл салып бұл стадионды қайта жөндеуге тағы 1 млрд теңге­ кететін сияқты», - деп жазды журналист, спорт сарапшысы, футбол комментаторы Ермұхамед Мәулен өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында.

Сұрақ бар жерде кейде жауап та болады. Аталған мәселеге орай облыс­тық дене шынықтыру және спорт басқармасының баспасөз қызметі лайықты жауап берген сыңайлы.

- Бұл қаржыға стадионды УЕФА талаптарына сәйкестендірілу  жұмыс­тары жүргізілді. Қазіргі күнге FIFPRO Quality стандартына сәйкес, италияндық ItalGreen маркалы жасанды шөп төсеніші жайылды, Германиядан шығатын Rehau жылыту құрыл­ғысы (подогрев) орнатылды. Сондай-ақ, бренд Filips компаниясының жарық­тары  қойылды. Мұнда УЕФА-дан инспектор Лундстром Питер Паул келіп, жүргізілген жұмыстың бары­сымен танысып, пайдаланылған материалдардың сапасына оң баға беріп, УЕФА-ның сараптамасы бойынша екінші категорияға лайық деп танылд­ы. Қазір сол категорияның құжаттандыру жұмыстары жүргі­зілуде. Стадион бағанасының қойылу себебі бар. Яғни, Қызылорданың табиға­тына орайластырып, шатыр аңызақ желге төтеп беру мақсатында тұрғызылған. Финляндия елінен келген Лундстром Питер Паул мырза мұны ескеріп, бағанаға қатысты шағым жасаған жоқ, - делінген жауапта.

Негізі, байдың асын тек байғұс ғана қызғанбайды. Кейде жанашырлықпен айтылған пікірді қабылдамау бізде бар жайт. Мәселені айтқан адаммен емес, шешумен айналысу енді-енді жолға қойылып келе жат­қандай.

«Балалар футболын дамытпай, футбол­ академиясын ашпай, млрд-қа стадио­н салып керегі жоқ» деп ойлай­тындар да бар. Ал, бақандай 1 млрд 200 млн-ға жөндеу жұмыстары жүргізілген стадионның  қашанға дейін шыдас беретінін уақыт көрсетеді.

Сонымен, жанкүйер жинаудан соңғы 2-3 жылдың көлеміндегі рекордтық көрсеткішке (6500 көрермен жиналды - ред.) жеткен матч алдын­да бірқатар келеңсіздіктер болды. Мұның алғашқысы – ойынның 19:00-ге қойылуы. Әрине, бұл – қызыл­ордалық жанкүйерлер үшін бұрынғыға қарағанда әлдеқайда ыңғайлы уақыт. Ойын ортасында толық жанған стадион жарықшамдарына қарап «аптап ыстықта матчты мұнан да кешкі уақытқа қоюға болады­ екен» деген ойға қалдық. Бұл – біздің ғана емес, көптің көкейіндегі ой. Десе де, мұны ҚФФ реттейтінін де жақсы білеміз. Тек «Қайсар» футбол клубы басшылығы тарапынан жоғары жаққа ұсыныс-пікір бола ма деген ниетпен жазып отырмыз.

Стадионның бір мезетте  6500 адамды құшағына сыйдыруы оңайға соқпады. Шетелдегідей  30-50 мың адам болса, бір-бірімен жаға жыртысар еді. Мұның басты себебі­ – көрермендерді алаңға бір ғана қақпадан кіргізіп, екі ғана кассадан­ билет сатуы­. Біздіңше, екі аптада бір ғана өтетін «футбол тойын»­ ши шығармай, шу шығармай ұйым­дастыруға әбден болады.

Кем-кетік пен жетістік тең айтылуы қажет. Жаңа стадионда бәрі жаңа. Жанкүйерлерге алаңдағы атмос­фера ұнағандай. Айта кетейік, бұған дейін су жаңа стадионға облыс әкімі Қуанышбек Досмайылұлы арнайы­ келіп, «Қайсар» футбол клубына­ қолдау жалғаса беретіндігін айтқан. Өйткені, «қасқырлардың»  №1 жанкүйері саналған экс-әкім Қырымбек Елеуұлы қызметінен кеткенде «Қайсар» жанкүйерлері «Футболды қолдайтын әкім келсе екен» деп ойын ашықтан-ашық жазған болатын.

Сонымен, жарықшамдар, су шашатын құрылғылар, орындықтар, электронды табло, т.б. бәрі-бәрі керемет. Бірі-бірінен өтетіндей. Көрермендердің көңілі тоқ, енді қалғаны тек көңілді эмоция ғана сияқты.

Сияқты деуіміздің себебі бар. Матч басталғанда стадион дикторының даусы өзінен аса ұзай қоймады. Қарсы беттегілер оның бір сөзін естісе­, екіншісін жобалап, үшіншісін құрап, төртіншісінен біржола түңіліп отырды. Демек, мұндағы дыбыс құрыл­ғыларын (колонка) бір қарап, дыбысын жоғарылату үшін жұмыс істеуі керек. Сондай-ақ, көрермендер электронды таблоға бір қарағанда «Қарағанды» емес «Караганда» деген жазуды оқуға мәжбүр болды. Кімнің, нешінші минутта гол соққаны туралы­ жүгіртпе жол арқылы берілген ақпараттар да көршілердің тілінде жазылды. Алдағы уақытта облыстық дене шынықтыру­ және спорт басқармасы, стадион және «Қайсар» басшылығы мұндай келеңсіздіктердің  алдын алады­  деген­  ойдамыз.

 

ЖЕРЛЕСТЕРІМІЗ   ЖЕҢІСТІ  УЫСЫНАН   ШЫҒАРДЫ

 

«Қайсардың» түзде тәуір ойнайтыны бар. Өткен турда Шымкентте «Ордабасыны» 1:2 есебімен жеңіп, қолдаушыларын қуантып тастаған-ды. Жанкүйерлерге арнайы бөлінген автобуспен жол жүріп, біз де Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы орталық стадионнан табылғанбыз. Соның нәтижесінде «Ордабасы» ойнады, «Қайсар» тойлады» деген жолсапар мақаламыз жазылды. Ал, үйде өткен «Шахтерге» қарсы ойында «қасқырлар» есепте едәуір басымдылықта болады­ деп болжағанбыз. Өйткені, қарсыластардың турнирлік кестедегі халі төмендеу.

Сонымен не керек, 18:30-да Ғ.Мұратбаев атындағы орталық стадион­ның ашылуы болса, сағат 19:00-де қос команда арасындағы матч төрешінің ысқырығынан соң бас­талып  кетті.

Әдепкіде бәрі біз ойлағандай болды­. Ойынның небәрі 17-минутында капитан Асхат Тағыбергеннің бұрыштамадан әуелете тепкен добын қорғаушы Иван Граф голға айнал­дырған еді. Бұл – Асхаттың осы маусымдағы 9-ыншы голдық пасы, Иванның 2-інші голы. Араға 12 минут салып­ Джон Джошуаның пасымен Куле Мбомбо қақпа торын тулатты. Есеп – 2:0. Куле 4 ойын бойына үзіліссіз гол соғып келеді әрі бұл оның – 5-інші голы. Сірә, жеңіске тым қатты жақындадық десе керек, футболшыларда босаңсу белең ала бастады. Ұрымтал сәттердің бірінде Еркеб­ұлан Нұрғалиев есепті қыс­қарт­ты. Осылайша, ойынның бірінші бөлігі аяқталды. Ал, екінші таймда қарсыластар допқа көп иелік етті. Тіпті, гол соғатын бірнеше мүмкіндікті мүлт жіберіп жатты. Бір Иван (Граф) бастаған голды екінші Иван (Певич) түйіндеп, қарсыластар дегеніне жетіп, 63-минутта есепті теңестірді. Осы­лайша, қос команда тең ұпаймен тарқасты.­

- Бүгінгі ойынның нәтижесінен басқасының  барлығы  жақсы  болды. Біз  үшін ойын сәтті  басталды. Бірін­ші болып екі гол салғанымызбен, есепті теңестіріп алдық. Бұл нәтиже үшін әріптестерімнен және жанкүйер­лерден жасымауын сұраймын. Футбол бірде  қуаныш, бірде  сәтсіздік сыйлайды.  Жалпы,  «Қайсарды» қолдаған барша­ жанкүйерге алғысымд­ы  жеткіземі­н! - деді «Қайсардың» қорғаушы­сы Иван Граф.

«Қасқырлар» әзірге бестікті түйіндеп тұр. Келесі ойын Алматының  «Қайратына» қарсы түзде өтеді. Барша­ жанкүйерлерді жергілікті команда­ны қолдауға шақырамыз!

 

Рыскелді   ЖАХМАН

 


«НАҒЫЗ ҚАЗАҚ, ҚАЗАҚ ЕМЕС, НАҒЫЗ ҚАЗАҚ – ДОМБЫРА!» PDF Print Email
Жаңалықтар - Арнайы беттер
11.07.2019 10:05

Екі ішектің бірін қатты,

Бірін сәл-пәл кем бұра.

Нағыз қазақ, қазақ емес,

Нағыз қазақ – домбыра!

Білгің келсе біздің жайды,

Содан сұра тек ғана:

Одан асқан жоқ шежіре,

Одан асқан жоқ дана.

«Ақиқатты айтқандардың бәрі осылай сорласын»,

Деп бір хан оның шанағына құйған екен қорғасын...

Иә, қазақтың қазақтығын, қазақтың азаттығын айқындайтын бірден-бір зат болса, ол – әрине, домбыра. Атам заман­нан бері іргелі елдің іргетасымен бірге қаланып келе жатқан, өн бойы өсиетке толы, қасиетті домбырамен жан-жағымыз құлпырды. Ол – болашағымыздың жарқын символы. Ол – Қазақстанның мәңгілік та­рихи жәдігері. Тарих­ беттерін парақтасақ, ықылым заманнан бері халықтың зары мен мұңын, қуанышы мен қайғысын, тілі жоқ болса да, сазды әуенімен нақышына келтіріп жеткізе білетін аспап жайлы айта берсек,­ таңды таңға жалғарымыз  хақ...

Музыка әлемі – ғажайыптар ортасы, бейне бір тұң­ғиыққа түсіп кеткендей күй кешесің. Ал сол музыкалық әуенді орындайтын музыкалық аспаптың шанағынан жыр шумақтары шұғылалы таңдай төгілгенін көргенде, таңғалмай тұра алмайсың. Қазақтар баяғы заманнан бері таңды таңға жалғап, домбыраның сазды әуеніне елітіп, жыр төге берген. Өнер десе ішер асын жерге қоятын біздің халық үшін үйіне қонақ келсе, төріне шығарып, домбырасымен әуелете ән шырқататын. Ұлттық аспабы­мызды қастерлеп, киіз үйінің төріне қоятын болған. Сонау заманнан бері серілер сүйген сұлуларына, батырлар тазы-құмайларына, аңшылары бүркіт­теріне осы сиқырлы сыр-сандықтың отымен өлең шумақтарын шығарып, әуезді  әнге  бөлеген.

Біздің тәуелсіздік алғанымызға биыл – 28 жыл. Аз уақыт емес әрине, осы 28 жыл ішінде еліміз көркейіп, гүл­деніп жоғарғы дәрежеге көтеріле білді. Тұңғыш Президентіміз Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаң­ғыру»­ атты мақаласы жер-жерлерде іске асырылып, қоғамға қажет деген өнімді өндірістің жемісті дүниелері орын­далуда. Елбасымыз шілде айының бірінші жексенбісін «Ұлттық домбыра күні» деп бекіткен болатын. Бұл – құптарлық шара. Сонау ата-бабаларымыз бізге дәріптеп кеткен асылдың сынығ­ындай болған осы аспап – біз үшін, келешек ұрпақ үшін аманат.

Домбыра шертілгенде қазақтың кең-байтақ сахарасы, сұлу табиғаты, самал желі мен соққан ақ бораны, көлдегі аққуы көз алдымызға келеді. Бұл – қазақ күйінің ерекшелігі. Орыс зерттеушісі Потаниннің «маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай көрінеді» деген сөзі соның бір дәлелі болса керек. Қос дауыс­  сарынынан бүкіл қазақ жұртының қуанышы мен қайғысы, арман­-мүддесі, фи­лосо­фиялық сарын, азаматтық үн, жалпы айтқанда, тарихы күй болып төгіледі. Қа­дыр Мырза  Әлі:

Бір ішегінде биік­тік бар, бір ішегінде тереңдік.

Ол мылқауды сөй­летеді, жылатады кереңді, - деп жырлайды.

Қазіргі таңда домбыраның рөлі тек ДЭККО (жаңа компьютерлі домбыра) жүйесі бо­йынша  ғана  танымал әрі маңызды болып отыр. Халық әндерін домбыраға салып, сүйемел­деусіз орындау­ тек ескіліктің куәсі болған­ қауымның көңілінен шығады деген пікір бар. Қалай дегенде де, домбырадан қазақтың қалпын, жүрегін, дала иісін, өзіндік ерекшелігін аңғарамыз. Қос ішекті домбыраның құдіреті кез келген халықты, ұлтты таңғалдырып, таңырқа­та білген. Қазіргі заман талабына­ сай ДЭККО жанры музыкалық мәдениетімізді өркендетуде зор ықпалын тигізуде. Бұл музыкалық жанрды­ жаһандастыруды композитор Жасарал Еңсепов енгізді. Біздің ойымызша, бұл жүйе дұрыс қабылданған, өйткені домбырамен күй шерткенде немесе ән салғанда оған қосымша музыка­ беріп тұрса, оның ешқандай артықшы­лығы жоқ екендігін зерттеу­шілер  айтады.

Ескіліктің көзі дегенмен де, қазіргі дамыған, өркендеген мына заманда әрбір көзі ашық, көкірегі ояу жастар ұлттық аспапты қадірлеп, той-тома­лақта, отырыстарда домбыраны сүйемелдеп, әуезді ән айтқандарын көр­генде бір қуанып қаласың. Сонымен бірге осы домбыра аспабын дәріптеп, қалай жасау керек, қалай жасағанда музык­алық әуені жақ­сырақ естілеті­нін он саусағынан өнер тамған ұс­таларымыз шә­кірттер,  қазақтың қазақ деп бас көтере­тін намысты ерлерін  тәрбиелеп жатқан жандар да аз емес. Ұста демекші, жақында Ақтөбе қаласының 147 жылдығына орай домбыра кескініндегі мүсін пайда болды. Бұл – қалада­ғы ұлттық музыкалық аспапты дәріптеуге ар­налған алғашқы ескерткіш. Жобаның авторы – Қуатбек Есжанов.­ Ол осы мүсінді жасауғ­а үш ай уақыт жұм­саған. Шебердің айтуынша, алты метрлік домбыра толықтай темірден жасалған, ал ішіне темір шыбықтар орнаты­лыпты. Аспаптың сырты литиймен қапталған. Ескерт­кішті жасау кезінде автор­ барлық­ талапты мұқият орындаға­н. Ол ескерткіш орнат­ылған жер болашақта  азаматтар  демалу­ға, түрлі байқау ұйым­дастыруға арналған жайлы орынға айна­лады деп үміттенеді. Ұрпаққа  ұлағатқа  толы  осындай  ұлттық мұрамызды мүсінмен қалдырсақ, сол арқылы кешегі бабалар аманатын түйсіне білетін жастар­ болары сөзсіз. Бұл ескерткіш қаланың орталық бөлі­гінде, нағыз қазақи иісті бұрқыратып құлпырып орнала­сып тұр.

Көкірекке толған кезде бар қуаныш, бар бақыт,

Сандуғаш боп, бұлбұл болып сайрайды ол әр уақыт.

Көкірекке толған кезде бар қасірет, бар қайғы,

Бозінген боп боздайды ол, бозінген боп  сарнайды, - дейді Қадыр Мыра Әлі атамыз өз өлеңінде. Осыншама ақын-жазушылар құрмет тұтып, қастерлеген ұлы дүниеміз, қазақта ғана бар, қазақтың қайсар халық екенін дәріптейтінін  біздің ұрпақтарымыз ұмытпаса екен. Әрқашан мақтан тұтары­  осы дом­бырасы болып, қас­терлеп төріне қойып, тарта алмаса да, биік ұстай  білсе  ғой.

 

Гүлдана   АСАНЖАНОВА,

Арал  ауданы,

Қамыстыбас  ауылы

 



<< Бірінші < Алдыңғы 1 2 Келесі > Соңы >>

Күнтізбе

< Шілде 2019 >
1 2 3 4 5 6 7
8 9 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары