Өзекті мәселелер

  • 06.12.18

    «ЖУСАНДА  ТУҒАН  ЖЕРДІҢ  ИІСІ  БАР»

    Қазақ елі сонау «қарағай басын шортан шалған» ХІХ ғасырға дейін, ұлт тағдырының сілкіленіп, ұлттық сана ояна бастаған ХХ ғасырда да өзінің тегеуріні мықты ел екенін дәлелдеді. Киіз туырлықты қазақ санасындағы рухан­и-мәдени жетілу мен әлеуметтік-экономикалық салада өрлеу секілді мақсаттары заман көшіне ілес...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

     

    Ерғали  АБДУЛЛА

     

    АРТЫҚШЫЛЫҚ   пен  КЕМШІЛІК

    Оның көп артықшылығы бар: гү...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    * Ерлердің психикасы зейіннен тоқылған. Ол жай өмір сүре алмайды. Ол биікке ұмтылуы керек.­ Еркек қатты жерде ұйықтап, суық сумен шайынып, ерте тұруы қажет.

    * Ер адам әрдайым өзінің жаман­ қылықтарын тыйғаны жөн. Өзіне ұсақ-түйек жеңілдік жасамауы  керек.

    * Қалаған нәрсесіне жету үшін ол мақсат қойып қимылдайды. Бұл – ер-азаматтың таби­ғаты. Сыйласатын ортасында өзіндік орны бол...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    Жалпы, өзімді жаман адам не ұсқынсыз қызбын деп айта алмаймын­. Жоғары қызметім бар. Адамдармен қарым-қатынасым да жақсы. Бір әттеген-ай дейтінім, осы уақытқа дейін екінші жар­тымд­ы жолықтырып, асыл жар атана алмадым. Жасым 34-те. Бұған дейін карьера құрып, өз жағдайымды өзім жасап алғым келді әуелі. Бір кездері мен үшін арман болған, одан соң мақсатыма айнал­ған марапаттың барлығына жетті...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    Бір сәт аспаннан ақша жауғандай күйге еніп, мол қаржыны қайда жұмсарыңызды білмей қалған мезетте... Мұндай көңіл күйді көбіне несие алған кезде сезінеріміз сөзсіз. Ал ай сайын алатын жалақыға телміріп отырған­ қарапайым халыққа бұл аса таңсық жағдай емес. Иә, өте көп мөлшердегі қаражатты алып, қалтамызды қампайттық делік. Ары қарай қайда жұмсаймыз? Бұрындары тұрмыстық техника, автокөлік немесе ...

    Толығырақ...
«АТАСТЫРУ» САЛТЫН ЖАҢҒЫРТУ КЕРЕК ПЕ?
15.11.2018 10:37

«Балама әйелді өзім таңдап алып беремін. Байдың байлығына қызықпаймын, бидің билігіне қызықпаймын, асыл пышақ қап түбінде жатпайды. Келінім ақылды болса, ұлымның елге даңқы кетеді. Би түскендей үй болу – әйелден. Әйелі жақсы болмай ер оңбайды? Ердің бақытын кетіретін де – әйел, ерге бақыт әперетін де – әйел» деп келінін өзі таңдайтынын айтқан Төле бидің Данагүлді қалай жолық­тырып, баласына айттырып әпергенін білмейтін қазақ жоқ, тіпті білуге тиіс. Алыстан қарасы көрінген ер-азаматтарға жол беру үшін құрбыларының ат басын бұрып, жол беруін айтқан Данагүлдің көрегенділігі кейін де аңызға айналды.

“Қыз Жібек” фильмінен көрініс

Алыс елден дау-дамайды шешіп келе жатқан Төле би атқосшысымен қырық қарақшының қолына түскенде атасының жазған хатындағы жұмбақты­ «Сіздер түсінбей отырсыздар. Атам қырық қарақшының қолына тұтқын болып түскен екен. Қырық құнан атан берсін дегені – қырық мықты жауынгер жігіт берсін дегені, жиырма балуан­ берсін дегені – сегіз ақсақал берсін дегені. Оң босағадағы алтыны мен едім, сол босағадағы күмісі баласы еді. Атам мені артық көруші еді. Жұмбағымды шешер деп ойлаған екен. Алтынымды түгел берсін дегені – мені алып келсін дегені» деп шешкен екен.

Бұл әңгіме Төле би мен оның келінінің даналығын ғана көрсетіп тұрған жоқ. Қазақ халқының отбасын құруға ежелден бейжай қарамайтынын, ер-азаматтарды сыйлай білетін келін таңдайтынын ұқтырып тұрғандай. Өйткені салт-дәстүрі мен әдеп-ғұрпын жоғары санайтын халық үшін өмір құндылықтарының алдыңғы қатарында отбасы тұратыны айтпаса да түсінікті. Соны ескеріп, «Он үште отау иесі» деп балаларын ерте үйлен­діріп, өмірге ерте бейімдей­тін болған. Қалыңдықты да жастайынан айттырып, бесік құдалық жасап немесе атастырып қоятын салттар­ өз орнымен қолданылып келген. Ал қазіргі жастардың дені «атастыру» салтыны­ң не екенін де білмейді. Сондықтан болар, көбісі екі жастың сезіммен және есеппен үйленгенін құп көре­ді. Ал атастыру дегеніміз қандай салт, қазір қолданыста бар ма? Зер салып, оқып көрейік.

Атастыру – қазақ халқының көне дәстүрлерінің бірі. Қыз бен жігіттің ата-анасының балалары кішкентай кезінде немесе бесікте жатқан кезден-ақ, «балаларымыз өскенде отау құрсын» деп өзара уәделесіп қояды. Бір жағынан осы салтты келісім немесе уәделесу салты деп атауға болады. Себебі адамдар өздері алдын ала келісімге отырып, уәделесіп алады. Атастыру сөзінің тағы бір синонимдес мағынасы – байлау. Демек, атас­тыру ол екі отбасыны, екі елді, екі руды байлау, жақындастыру деп айтсақ, қателеспейміз. Егер де қыздың әке-шешесі ұл жақтың ниетін қабылдап, ұсыныстарымен келіссе, жігіт пен қыз атастырыл­ған болып есептеледі. Сол үшін ұл бала­ның жақындары қыз баланың отбасына алдын ала қалың мал төлеген. Атастырылған балалардың өскенде үйленуі – міндетті шарт. Кейбір адамдар «сізден ұл туып, бізден қыз туса немесе керісінше сізден қыз туып, бізден ұл туса, бас қосып құда болайық» деп әлі туылмаған балаларын атастырып қоятын. Атастыру­ ғұрпында бірнеше маңызды ережелер де бар.

Егер де атастырылып қойған жігітке атастырылған қыз ұнамай, ол басқа қызға үйленгісі келсе, онда жігіт жақ қыз жағына мал түрінде айыппұл төлейді. Жігіт қыздың үйіне қалыңмалды төлеп болғаннан кейін ғана бара алады. Оған дейін болашақ қалыңдығының үйіне келсе, онда жігіттің қылығы әдепсіз болып­, мініп келген атын алып қалып, өзін жаяу қайтарады. Сондай-ақ, жігіт қалындық төлеп болғаннан кейін қыз­дың үйінде бірнеше апта немесе бір ай көлемінде бола алады. Бірақ қыздың үйінде тұрмай өзіне шатыр тігіп алуы тиіс.

Ал бүгінгі шаңырақ құру тойларына жастар қалай жетіп жүр? Әрине, өзде­рінің қалауларымен. Жастар өздері та­ны­сып-білісіп, бірге өмір сүруге шешім қабылдап, отбасын құрады. Тіпті, бас құрмай тұрып жігіт қыздың, қыз жігіттің үйіне емін-еркін барып жүре береді. Бірге тату-тәтті тұрып жатқандар көп, бірақ ішінара бір қарын майды шірітіп жүргендер саны артып барады. Осындайда ескі дәстүр қайта жаңғырса, неке куәлігін ажырасу куәлігіне айырбас­тайтындар саны азайып, тіпті мүлдем жойы­лар ма еді, кім білсін?!

«Атастыру» салтына көзқарасыңыз қандай?» деген сауалнама жүргізіп көр­дім. Респонденттердің 20-30 пайызы бұл салт түгілі, сөзді де түсінбеді. Налыдым­. Рас. Қазақылықтың қаймағы санап жүрген Сыр елінде осындай жастар­ бар деп өзім ойламадым. Сөздің төркінін түсінбей тұрған адам салтты жаңғырту­ туралы қайдан пікір айтсын?! Хош, орта жастағылардың бірлі-жарымы ғана қолдайтынын айтса, аға буын өкілдерінен жақтайтындар да, даттайтындар да кездесті. Десек те, қазақтың сөз қоржынындағы «Көріп алған көріктіден, көрмей алған текті артық», «Алған жарың ақылды болса, жұмақтағы хормен тең, жаман болса, маңдайға біткен сормен тең», «Өнер­сіз қыздан без, өнегесіз ұлдан без» деген­ секілді сөздері отбасын құруға аса жауап­кершілікпен қарауды меңзейді.

Көпшіліктің келіспеуінде де бір мән бар сияқты. Өйткені ерте заманда­ бұл салтпен үйленетіндердің дені  13 жасында отау құрған. Кейін өсе келе таңдауы басқа қызға түссе немесе соған­ көңілі түссе, оны тоқал ретінде алып берген. Ал бүгінде ерте үйленетіндер және екінші әйел алып отырғандар өте сирек немесе жоқтың қасы. Өйткені қазіргі жастардың талғамы ол кездегі міндеттермен сәйкес келмейді. Таңдап алған жарларымен де босаға берік­тігін ұстай алмай, жолайрықтан тастап­ кетіп жатқандар күн санап көбеюде. Өкінішті, әрине. Талғам бөлек, заман басқа, талап әртүрлі болғандықтан, бұл – өте күрделі мәселе.

Н.ҚАЗИ

 


 

Сіз  не  дейсіз?

Майдагүл  ОҢДАСЫНОВА,
көпбалалы  ана:
- Жасымыз 80-ге жақындап қалды. Біздің жас күніміздің өзінде атастыру салты болған жоқ. Біздің әжелеріміздің уақытында бұл салт жақсы қалыптасқан. Айттыру деп те атайды. Бала бесікте жатқанда, болмаса ес біле келе екі жақ келісіп, құдаласады. Сол уәде бойынша екі жас міндетті түрде қосылуы керек. Берірек уақытты алып қарасақ, халықтың қысылтаяң кездерінде би-болыстар, байлар, ауқатты адамдар жас қыздарға құда түсіп, тоқалдыққа алатын болған. Ол кезде де құда түсіп келген адамға әлеуметтік жағдайына байланысты өсіріп отырған қыздарын ұзатып отырғаны туралы әжелеріміз  айтып отыратын. Соған қарағанда атастыруды өте көне заманда ғана жақсы қолданған. Ал қазіргі жастар мұны тіпті түсіне де қоймайды ғой.

Гүлмира  ӘШІРБЕКОВА,
«Рухани  жаңғыру»  орталығының  бөлім  басшысы:
- Қазақта бірін-бірі жақсы білетін адамдар сәбилері дүниеге келмей жатып, келіседі. Перзенті туылған соң бесіктен атастырып, бірін-бірі құда деседі. Оларды бесік құда дейді. Бұл салт әлі күнге сақталған. Алайда кейбір жастар оған келіспей, өз таңдауларын жасап жатады. Егер үлкен кісілердің тәжірибесіне сүйенсек, өзіңе жақын таныс адамдармен құда болған дұрыс. Өйткені мұндай келісіммен құрылған отбасы ешқашан ажырамайды. Өзім және жақындарым атастыру салтын орындап көрмеппін. Атастыруда жастардың тілегі ескеріле бермейді. Алайда бір-бірімен танысып, жақын араласып, ұнатып үйленгендер қатары көбейіп келеді. Сондықтан аталмыш салтымыз жаңғырып жатса, қолдар едім.

Айдос  ӘЛМЕНОВ,
қала  тұрғыны:
- Негізі атастыру жақсы салт және оның пайдасы да көп. Жақында Самарқандтың Ургут деген жеріне досымыздың баласының шаңырақ құру тойына бардық. Сонда осы салттың куәсі болдық. Жігіттің жасы 18-де, жас келін 17-де. Естіп білгеніміз, екеуін кішкентай бала күндерінде атастырып қойған. Серт беріп, уағдаласқан соң ата-ана балалардың тәрбиесіне мән беріп, 90 пайыз атастырудың тәртібімен жүреді екен. Бұдан шығатын нәтиже қандай? Бүгінде қоғамдық дерттің асқынып бара жатқан түріне айналған ажырасу процесі ол жақта мыңның бірінде ғана кездеседі. Ал бізде бұл күрделі мәселеге айналып отыр. Бірақ, бұл қадамға бару үшін алдымен баланың тәрбиесін де соған ыңғайлау қажет деп ойлаймын.

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қараша 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары