Өзекті мәселелер

  • 19.12.19

    Кешегі даласында абақ­тысы жоқ, бес қаруы белінде жүрсе де жауынан өзгеге қару жұмсамаған заманда елдің бір-біріне өкпесі, кеткен есесі болмады дейсің бе? Болды ғой. Бірақ, сол заманның өзінде қойнындағы қаруға тұра ұмтылмай, әділдікті, ақ пен қараны шешетін әулеттің үлкені не ауылдың ажасы, оған көнбей жатса, елдің қожасына жүгінді емес пе? Дау бұған да бөгет бермеген кезде биге барып соңғы ше...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Ақыл  жетпес

    Адамның ақылы өлшеусіз мол. Алайда сол ұлан-ғайыр, шексіз ақылыңның кейде кішкентай, уақ-түйек мәсе­лелерді шеше алмай, тұйыққа тіреліп, жол таба алмай, адасып­  жүретініміз  қалай?!

    ...
    Толығырақ...
  • 19.12.19

    «Кувад синдромы» туралы бұрын-соңды естіп пе едіңіз? Мүлдем естімеген болуыңыз да мүмкін. Бұл – ер адамның жүкті әйел секілді күй кешуі. Мұндай да болады. «Кувад» сөзі француздың «couver» деген етістігінен шыққан, яғни қазақшалағанда «жұмыртқа басу» дегенді білдіреді. Бұл синдром екіқабат әйелдің күйеуінде жүктіліктің үшінші айында басталып, сәби дүниеге келгенге дейін жалғасуы ықтимал....

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Шырылдаған бала дауысынан селк ете қалған олар өздері секілді тағы бір күнә­сіз­дің жетім қалғанын сезді. Сәбиді түннің бір уағында тауып­ алған тәрбиеші дереу төсекке жатқызып, жұбата бас­тады. Әбден жылай-жылай көзінен жасы сарқылған баланың демі бітіп, әрең тыныс алады. Көздері жәудіреген бір топ баланың естісі аузындағы емізікті жұлып алып, апайына ұстатты. Жанаршылықпен қараған оның ересек...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Поэзия

     

    Ботадай боздап аспан жылайды,

    Алдайды бәрін түлкі үміт.

    Жапырақтардан жас тамшылайды,

    Жапырақ жүрек бұлқынып. ...

    Толығырақ...
ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТТЫЛЫҚ немесе ҚАРЫЗ ҚАМЫТЫ
29.11.2018 12:04

ҚР Статистика комитетінің дерегіне сүйенсек, елімізде жұмыс істеу қабілетіндегі 8,5 миллионнан астам тұрғынның 5,1 миллионнан астамында түрлі банктерден алған несиесі бар екен. Бұл – әрбір төртінші қазақстандықтың несиесі бар деген сөз. Осы несиегерлердің 1 млн 200 мыңға жуығы алған ақшасын қайтара алмай, проблемалық несиеге айналдырған. Бұл – жалпы сомасы 1 триллион 2 миллиард теңгеден астам қаржы. Мұндай үрдіс әлемнің кез келген елінің банкінде бар. Алайда олардағы проблемалық несие 1-2 пайыздан аспайтын көрінеді. Ал біздің елде бұл көрсеткіш 8 пайызды құрайды екен. Яғни банкке уақытылы, берілген мерзімі өткеннен кейін кемі  90 күнге дейін қайтарылмаған несиелер пайызы осындай. Бұл – қайта сауыққан түрі. Экономика ғылымдарының кандидаты Дәуренбек Боқаевтың айтуынша,  2014 жылы мемлекет тарапынан осы проблемалық несиені шешу үшін  250 миллиард теңге бөлініпті. Ол кезде жалпы берілген несиенің 33 пайыздайы қайтпай тұрған жағдайда болған дейді. Сөйтіп бөлінген қаржының арқасында біртіндеп 22 пайызға дейін төмендеп, 2016 жылғы ресми статистика бойынша  8 пайыз болыпты. «Дегенмен мұның өзі бұл жағдайға көп көңіл бөлуді, реттеуді қажет етеді» дейді Д.Боқаев.

Былай қарасақ, халық несиені кейде ойланбай алатын секілді. Бүгінгі бақталасқан заманда бірі екіншісінен кем түспес үшін шығынға батқанын байқамай да қалып жа­тады. Қарапайым ғана тойдың өзін несиеге дүркіретіп өткізіп, ертеңіне «қалай төлеймін?» деп басы қатып жүргендерді талай көрдік. Мысалы, ҚР Статистика коми­тетінің 2018 жылғы қыркүйектегі Ұлттық банк ұсынған деректеріне сүйенсек, заңды тұл­ғаларға кредиттер беру өткен айға қарағанда (тамыз) 5,3 пайызға азайыпты және ол 7571,5 млрд теңгені құраған. Есесіне жеке тұлғаларға берілген несиелер 1,4 пайызға өсіп, жалпы сомасы 5096,1 млрд теңгеге жеткен­. (Ал кредиттердің жалпы сомасында ұзақ мерзімді кредиттер 85,5 пайызды (10827,8 млрд теңге), қысқа мерзімді кредиттер 14,5 пайызды (1839,8 млрд теңге) құраған). – ред.). Оның ішін­де 25,7 пайызы – айналым құралдарын сатып алу, 25,3 пайызы – азаматтардың тұтынушылық мақ­сат­тары, 10,4 пайызы – құрылыс және азаматтардың тұр­ғын үй сатып алуы, 5 пайызы – жаңа құрылыс және қайта қалпына келтіру, 8,7 пайызы – негізгі қорларды сатып алу, 0,6 пайызы – құнды қағаздар сатып алу, 24,3 пайызы  өзге де мақсаттар  үшін  несие  алған.

Енді осы проблемалық несиеге ұшырамас бұрын не істеуге болады? Экономистер халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру керек дейді. Д.Боқаев бұл үшін мектептерде «Экономика негізде­рі»  пәнін оқытуды да ұсынады. Бұл пән кейбір мектептерде бар көрінеді. Ал жалпы мектептердің бағдарлама­сына  әлі  енгізілмепті.

– Қаржылық сауат­тылығы төмен адамдарға не шара қолдана бересің? Кепілге қоятын заты жоқ.  Жалақысы аз не оның өзін  уақытылы ала ал­май­ды. Бұл банк жүйесінің үлкен проблемасы болып тұр. Сондықтан банктер бір тұлғаның қайтара алмай­ қалған қарызының есебін басқалардың есе­бі­нен өндіріп алу үшін пайыз­дық үстемақыны жоғары етіп қояды. Жалпы, дүние­жүзінде осындай түсінік бар,- дейді экономика ғы­лымдарының  кандидаты.

Сондай-ақ ескеретін тағы бір жайт, статистика­ бойынша банктен несие берудің үстемақысы орта есеппен 17 пайыз екен. Ресми жағдай осылай. Бірақ, халықтың қаржылық сауаттылығының төмен екенін пайдала­натын кейбір қитұрқы банктер «Несиеге қызмет көрсету» пунктінде жа­зылған 17-18 пайыздың сомасын қоса есептеп жібереді. Осылайша ха­лық 17 пайызбен несие алдым деп ойлағанымен, ол 30 пайыздың үстіне шығып кетеді екен. Осыдан келіп, проблемалық несиелер көбейе береді. Тіпті, бір күн кешеуіл­детсе, үстемеақылары қосыла  кетеді. Салдарынан қиналғанда қол ұшын созған банкке бар-жиған тергенін беретін халық жапа шегуде. Одан қалды, коллекторлардың да қайта-қайта қоңырау шалып, мазасын алатыны тағы бар. Экономика ғылымдарының докторы Рахман Алшанов «Коллекторлар бизнес жасап отыр» деп дабыл қағады. Шынында да, несиеңіз уақытылы төленбей, «қара» тізімге еніп кетсеңіз, жалақы алатын карточкаңызға дейін коллекторлардың ықпалымен жабылып, тіпті, Қазақстан аумағынан да шыға алмай қаласыз. Ал оны  аштыру  қымбат. Сол үшін Р.Алшанов: «Ұлттық банктен бастап коллекторларға дейін бұл жүйені реттеуі керек. Әйтпесе, қоғамда үлкен наразылық тууы мүмкін. 1 млн 200 мың халықтың наразылығы деген оңай дүние емес»,- дейді. Ал егер несиеңізді уақытылы төлей алмай, телефоныңызға маза бермейтін коллекторлардың дөрекі сөзі мен сес көрсетуінен шаршасаңыз, «Заң заң­ғары» орталығы маман­дарының мына кеңесі кәдеңізге жарап қалар.

«Сізге телефон шал­ған кезде тұтқаны көтергеннен кейін бірден былай  деп айту керек:

– Сәлеметсіз бе? Екеу­міздің әңгімеміз аудиотаспаға (запиське) жазылып жатқанын ескертемін! Аты-жөніңізді, лауазымыңызды, кол­лекторлық агенттіктің атауын­ және коллекторлық агенттіктің тіркеу нөмірін айтыңыз. Егер сіз маған дөрекілік танытып, қорқытсаңыз, балағат сөздер айтып намысыма тисеңіз, осы аудиотаспамыз  прокуратураға жолданатын болады,- дейсіз».

Десе де, кейбір коллекторлар аудио жазуға болмайтынын, оның заңсыз  екенін айтып, алдауы мүмкін екен. Осы тұрғыда ҚР «Коллекторлық қызмет туралы» заңының 16-бабы, 1-бөлігі, 7-тармақшасына сәйкес, «борышкер коллекторлық агенттіктің жұмыскер­лерімен өзара іс-қимыл жасасу процесін аудио- және (немесе) бейне­техника құралдарының көмегімен өзі дербес тіркеуге  құқылы» екенін айтсаңыз  жетіп  жатыр.

Ж.ЖҮНІСОВА

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қараша 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 30    

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары