Өзекті мәселелер

  • 06.12.18

    «ЖУСАНДА  ТУҒАН  ЖЕРДІҢ  ИІСІ  БАР»

    Қазақ елі сонау «қарағай басын шортан шалған» ХІХ ғасырға дейін, ұлт тағдырының сілкіленіп, ұлттық сана ояна бастаған ХХ ғасырда да өзінің тегеуріні мықты ел екенін дәлелдеді. Киіз туырлықты қазақ санасындағы рухан­и-мәдени жетілу мен әлеуметтік-экономикалық салада өрлеу секілді мақсаттары заман көшіне ілес...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

     

    Ерғали  АБДУЛЛА

     

    АРТЫҚШЫЛЫҚ   пен  КЕМШІЛІК

    Оның көп артықшылығы бар: гү...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    * Ерлердің психикасы зейіннен тоқылған. Ол жай өмір сүре алмайды. Ол биікке ұмтылуы керек.­ Еркек қатты жерде ұйықтап, суық сумен шайынып, ерте тұруы қажет.

    * Ер адам әрдайым өзінің жаман­ қылықтарын тыйғаны жөн. Өзіне ұсақ-түйек жеңілдік жасамауы  керек.

    * Қалаған нәрсесіне жету үшін ол мақсат қойып қимылдайды. Бұл – ер-азаматтың таби­ғаты. Сыйласатын ортасында өзіндік орны бол...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    Жалпы, өзімді жаман адам не ұсқынсыз қызбын деп айта алмаймын­. Жоғары қызметім бар. Адамдармен қарым-қатынасым да жақсы. Бір әттеген-ай дейтінім, осы уақытқа дейін екінші жар­тымд­ы жолықтырып, асыл жар атана алмадым. Жасым 34-те. Бұған дейін карьера құрып, өз жағдайымды өзім жасап алғым келді әуелі. Бір кездері мен үшін арман болған, одан соң мақсатыма айнал­ған марапаттың барлығына жетті...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    Бір сәт аспаннан ақша жауғандай күйге еніп, мол қаржыны қайда жұмсарыңызды білмей қалған мезетте... Мұндай көңіл күйді көбіне несие алған кезде сезінеріміз сөзсіз. Ал ай сайын алатын жалақыға телміріп отырған­ қарапайым халыққа бұл аса таңсық жағдай емес. Иә, өте көп мөлшердегі қаражатты алып, қалтамызды қампайттық делік. Ары қарай қайда жұмсаймыз? Бұрындары тұрмыстық техника, автокөлік немесе ...

    Толығырақ...
БІЗ ЕШКІМНІҢ ҚҰЛЫ ЕМЕСПІЗ
06.12.2018 12:54

«Орысқұл», «Арабқұл», «Түрікқұл»... Бұл тіркестер – елімізде, әсіресе әлеуметтік желілерде кеңінен қолданылатын ұғымдар. Неге орысқа, арабқа һәм түрікке құл болмақпыз? Егемен болсақ, елдігіміз өз алдына, сонда қандасын бұлай кемсітудегі мақсаты қайсы кейбір пақырлардың? Сөздеріне зер салсақ, шала қазақша сөйлегені үшін немесе тілді білмегені үшін, тура тарихты насихаттағаны үшін, тіпті, сол елдің мәдениетін, өркениетін өзінің рухани­ қазынасын байыту, көңіл сарайын­ кеңей­ту мақсатында тұтынғаны үшін осылай тілмен жазалап жатыр екен. Рас, ана тіліміздің ахуалы арқаны кеңге салып, бейжай отыруды көтермейді. Патриоттық сезімнің де әр жүректе­ атойлап тұрғаны шамалы. Тезге салса,­ түзелмейтін тентек жоқ. Әр қазақты онсыз­ да жүздеген жыл бойы қабағымен басқарып келген үлкен ұлттарға құл етіп, байлап бере берсек, көпке ұзамай күліміз көкке ұшпай ма?

Әлеуметтік желі – әркімнің жеке мінбері. Жазбаңды­ ешкім тексермейді, ақпаратыңның рас-өтірігін талдамайды. Осыдан келеді-дағы, ойына не келді, кімнің жүріс-тұрысы ұнамайды, назарындағы кісісін жердің жарығы табылса тығып жіберердей етіп сынайды. Және интернетте эксклюзивті бейнелерге түсіріліп, қазақша білмегені үшін әлеуметтік желінің «жұлдызы» болып жатқандардың көпшілігі – қара­пайым­  қызметкер,  жасы  келген  қарт, студент жастар. «Фейсбук»  желісінің  осы іспетті провокатор­ларға тағы да үлкен пайдасы – жүз мыңнан үш жүз мыңға дейінгі тіркелушісі бар топтар. «Жұрт не демейді?», «Ит жоқ, кіре бер», «Айта берсін»... Топтар тізімін ондап,  жүздеп  жалғастыра беруге әбден болады. Бірақ, маңыздысы ол емес. Маңыздысы – аталған топтард­ың басым көпшілігі – ашық топтар. Демек, бір ғана тұлғаның ойы, субъективті пікірі мыңдаған адамға ұсынылады. Міне, содан кейін көрінгенді «орысқұл», «арабқұл» етіп көрсетіп жатады. Мысалы, қайбір уақыттарда «Zero.kz» рейтинг агенттігінде біршама беделі бар, күнделікті дамып келе жатқан «365info.kz» сайты «Мейрамбек те «орысқұл» ма? Онда неге Кремльде ән салуды армандайды?» деген материал жариял­ады. Кішкене ғана ақпарат желіде тез тарап,­ таяз ойлайтын кейбіреулер тіпті қазақ эстрадасының беделді әншісінің ит терісін басына қаптап жатты.

«Қазақ әншілері Кремльде ән айтуға неге құмар? Шыныме­н, неге солай? Неге орысқа танылғымыз келіп тұрады? Одан бізге не пайда? Орыс бізді неғылсы­н? Қит етсе, орыстың шоу-байқауларына, түрлі ән-би кон­курстарына қатысуға асығып тұрамыз. Орыстың  құлдығынан  құтылғанымыз  кеше  ғана  емес пе? Біздің шоу-бизнес  жұлдыздары  алдымен  қазаққа ұнауды, қазақтың  көңілінен шығуды  неге  ойламайды  осы?

Біршама уақыт бұрын Қайрат Нұртас «Кремльде ән салу арманым» депті. Оның несі арман? Қай орыстың әншісі «Республика сарайында» ән салуды армандаймын деп айтыпты. Бізге Тәуелсіздіктің әр жылы қымбат. Демек, Ресейден барлық жағынан тәуелсіз болу керекпіз. Осыны кім, қашан ұғынады?

Жарайды, Қайрат өз алдына. Ал Мейрамбек ше? Күллі қазақтың сүйікті әншісі де Кремльде ән салуды асқақ арманы санайды. Анығында, біз орысқ­а ешнәрсені дәлелдеуге тиіс емеспіз.

Біздің шоу-бизнес олардан жоғары болма­са­, кем емес. Біздің әншілер орыстың әншілерінен талантты болмаса, талапсыз емес».

Сайтта 2625 көрілім жинаған ақпараттың толық мәтіні – осы. Өнер – ұлт, ұлыс таңдамайтын қасиет. Егер қазақ эстрадасының әншілерін орыс халқы шынымен Кремльде тыңдайтындай болса, бұл – мақтан­ыш. Мақтаныш деуіміздің себебі, орыс – ұлық, біз қормыз деу емес, орыстың музыкасы да, эстрадасы да, әдебиеті де, кинои­ндустриясы да әлдеқашан дамып кеткен­. Ал дамушы елдің әлем елдеріне гастрольд­ік сапар жасауы, аудиториясын кеңейтуі – ешқандай да «орысқұлдық» емес. Шығармашылық адамының өз ойы, арман-мұраты болады. Тіпті, жалғыз­ қазақ емес, футболда күллі әлемнің аяқ­доп­шылары «Мараканада», «Сантьяго Бернабеуде», «Камп Ноуда» доп тебуді армандайды. Сонда олар «бразилияқұл» немес «испанқұл» ма?

Беспаев тақырыбына қайта оралсақ, «біздің шоу-бизнес олардан жоғары болмаса кем емес. Біздің әншілер орыстың әншілерінен талантты болмаса, талап­сыз емес», - дейді. Кез  келген нәрседе біз бәсекеге қабілеттіміз. Осы сөйлемнің астарынан бір сұрақ жылт ете қалады. Мысалы, пәленше әнші Өзбекстанда, Қырғызстанда концерт беріпті десе, аса елең етпей­міз. Неге орыстарға деген қорқыныш, сенім­сіз­дік пен үрей һәм жақтырмау сезімдері санамыздан әлі күнге  жоғалмаған?

Рас, Кеңес үкіметі уағында орыстардан көрген құқайымыз аз емес. Қанау да болды, аштық жасап, қолдан қыру да естен кеткен жоқ. Айта берсек, көп-ақ. Бірақ, сол қиын-қыстау күндердің өзінде қазақ пен орыстың әдебиеті, өнері аралас-құралас болды. Өнер саласында болсын, әдебиетте болсын, қазақты орыстың­ осы саладағы азаматтары қор санамай, иықтас, үзеңгілес жүрді. Тіпті, хакім Абайдың өзі орыс әдебие­тін бас алмай оқып, айналасы екі айға жуық уақытта ауқымды тілді бір адамдай меңгерген. Сонда Абай да «орысқұл» ма? Шәкәрім ше? Кешегі Шоқан Уәлиханов,  Ахмет  Байтұрсынов,  Мұхтар Әуезовтердің қай-қайсысы болса да, орыспен шүйіркелесіп, дос болып-ақ келді ғой. Сонда әдебиеттегі, жалпы саяси­ өмірдегі марғасқа интеллигенттерімізді «орысқұл»  дейміз  бе?

Қазақтың классикалық әдебиетінің шарықтау шегіне­ жеткен шағы – өткен ғасырдың бел ортасы. Советтік цензура алқымнан алып тұрса да, қоғамдағы айтулы проблемаларды түгел дерлік шығарма, кітап етіп жазды. Орыс жазушыларымен арада әдеби үндестік болды. Пікірлес, сырлас жазушылар шықты. Толстойды, Чеховті, Горькийді, Достоевскийді оқу, тіпті, орыс классикалық орыс әдебиетінің түгелімен танысу – ғылым жолындағы адамға, білімін дамытпаққа бекінген кісіге қойылатын алғашқы талаптардың  бірі. Орыс әдебиетін оқығанның бәрі «орысқұл» емес. Орысша сөйлеудің өзі – жетістік. Тек орысша емес, халықаралық маңызы бар тілдерде судай ағып тұрсаң, жетістік емей, немене!? Білген, әрине, өзің үшін пайдалы, орысша білгенің үшін де «орысқұл» деп айыптайтындар табылып жатады. Қате. Өйткені, ол азамат өзінің тіл білуі арқылы орыс халқының мүддесіне орай әрекет етіп жүрген жоқ ғой. Сондықтан, істің анығына көз жеткізбей тұрып, өзге тұлғаның азаматтық позициясын тілдемеген абзал.

Неге орысты танысаң, «орысқұл», дініңді танысаң, «арабқұл» болуың керек? Ислам – барша мұсылманның ортақ діні. Құран – күллі мұсылманның қасиетті кітабы. Қағба – қажылық атты парызыңды өтейтін киелі  орын. Құран араб тілінде, Қағба да араб жерінде.­ Дініңді  түбегейлі  тануың үшін арабтың тілін үйрен­сең­, мұсылманша сауат ашсаң, не үшін «арабқұлға» айналасың­? Жоқ! Ешкім арабтардың мүддесі үшін қызмет етіп, елге ылаң салып жатқан жоқ. Дінімізді насихаттап, діни сауаты төмен кісілер үшін тура жол сілтеп жүргендердің көпшілігін сол әлеуметтік желілерде арабтың құлы етіп, есекке теріс мінгізіп жібере саламыз. Осындай теріс ұғым таратушылар арабқа емес, Ислам дініне қарсы жасалып отырған әрекет деп білеміз. Қоғамдық пікірдің сапасының төмендігін, құбылмалылығын байқаймыз бұдан. Намазын қаза етпей, оразасын өтеп жүргендер – арабтың құлы емес, Алланың  құлы.

Орыс пен арабқа құл еткені аздай, Оғыз Доғанның әуе компаниясының арасында болған мәселеден кейін қазақ тілінің жыртысын жыртқан Оғыздың сөзін сөйлегендерді де «түрікқұл» деп айыптады. Рас Оғыз Доғанның ұлты – түрік. Дегенмен, бұл азамат қазақ тілінде және қырғыз тілінде таза сөйлей алады. Түркі халықтарының бір-біріне осындай рухани қолдау көрсеткенін жақтау да түріктің құлы болу қарекеті екен-мыс. Сол шулы даудың кейіпкері Оғыз Доған бір сұхбатында: «Сіздер, Түркияны жақсы көрсеңіздер, мен қуанамын. «Түркияқұлдар» дегенім, бұл туған жерім Түркиямды жақсы көретіндер емес әлбетте... Мысалыға, мен қазақ халқын өте жақсы көремін деп «қазаққұл» болмаймын ғой...», - дейді.

Туған жерін, ана тілін менсінбей, өзге ұлттың күйін күйттеп, сол елдің мүддесіне жұмыс істейтін адамды құл деп айтуға болады. Басқа бағыттармен ешқашан ешкім ешкімге құл болмақ емес. Әйтпесе, неміс пен кәрістің көлігін мінгендерді «немісқұл», «кәрісқұл» деп, әдемі жейде кигендерді «италияқұл» деп неге айтпаймыз?!

Міне, осал жеріміз – осы. Біреудің жер-жебіріне жетіп, осал тұсынан дырау қамшымен осып жібер­мекке әзір тұрамыз. Татулығымызға нұқсан келтірерлік осындай стереотиптерден бойымызды алшақ ұстағанымыз  абзал.

Әділет  МӘДЕНИЕТ,

әл-Фараби  атындағы  ҚазҰУ-дың

Журналистика факультетінің  ІІ курс  студенті

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Желтоқсан 2018 >
          1 2
3 4 5 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары