Өзекті мәселелер

  • 20.06.19

    Гүлсім  ТАҢАТОВА,

    судья:

    Қап арқалаған қария. Әр сот отырысында жанынан тастамайтын кенеп қап... Оны есірткіге қатысты қылмысқа не мәжбүр етті? Тәжірибелі судьяның қылмыстық істі қараудан үзілді-кесілді бас тартуына не себеп? Бұл сауалдардың жауабын бірер айдан соң отс...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    АҒАЙЫНДЫ

    Екі ағайынды жігіт. Қабы да бір, сабы да бір: әке де, шеше де ортақ. Көргені де, жүргені де бір. Ішкені бірдей, жегені бір­дей... Бірақ біреуіне көптің көңілі қызығарлық ақыл қон­ған, біреуіне көптің шырқын бұзарлық арақ қонған...

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    ЕКІ  ЕСАЛАҢ

    Ол түнімен «Нақұрыстың өмірін» оқып шықты. Автордың жан дүние­сіне үңілді. Жаңбырдан соң ауаның балғындығын бүкіл тамырымен сезі­не­ отырып, тәтті қиялға берілді. Кенет, шулаған ессіз қыздардың ащы күлкісіне жиіркене қарады. «Олар айтқан жайтта қандай күлуге тұрарлық мән бар екен» деп ой алабына  сүңгіді. Күнде теріскей жақтан­ ке...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    Қазақ өз ұрпағына қашанда жақсы тәлім, өнегелі тәрбие беруден жалыққан емес. Тіпті тәрбиенің бір бастауы­н бесіктен­ бастап, оның ата-анасының да жауапкерш­ілігін жүктеп отырған. Бүгінде осы ұлы мін­детті жартылай да орындай алмай жүргендер бар.

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    «...Бізге керегі шын дарындар. Мемлекет өзінің талантты ұлдары мен қыздарын, тарланбоз жүйріктерін қолдауға, қорғауға міндетті». Иә, талантты да дарынды жастар – елі­міздің бетке ұстар мақтаныштары. Оны  жоғарыда айтылған Тұңғыш президентіміз Н.На­зар­баевтың сөзінен айқын байқауға болады. Жас ұрпақтың келешекке нық қадам басуы­ – қоғам үшін маңызды да жауапты күш. Еңсесін тіктеп келе жатқан ел...

    Толығырақ...
МАҚТАНА АЛАСЫЗ БА?
20.12.2018 14:27

- Қазақ болғаныңызға мақтанасыз ба?

- Әрине! Мақтанамын! Не айтып тұрсың?!

Бұл сұраққа әдеттегі жауап осы. Ал енді мы­сал­ға  көшейік...

Бірінші көрініс: Құ­рылыс басы. Қайнаған тіршілік. Қыс. Бетті аяз қариды. Оған қарап жатқан құрылысшылар жоқ. Биік ғимараттың қабырғасын өріп жатыр, кір­пішті кезегімен қалап жатыр. Күңк еткен біреу екіншісіне қарап: «Ас ішерде деген, қазақ ғана қыста құрылыс салады. Әйтпесе, көктем болғанда мынаның қабырғасы сөгіледі ғой», - дейді. Екіншісі оның ізімен: «Қазақты Құдай бейнетке жазған, орыс болса, қап-қап цементті бесін­ші қабатқа қолдап тасымас еді», - деп жауап қатты.

Екінші көрініс: Базар. Ығы-жығы халық. Бұрымдысын сабаққа бару­ға  даярлаған  ана. Ана тілін алмаған қыз. Анасы: «Бәрі – қырғыз­дікі. Бәрі – қытайдікі. Бәрі – өзбектікі. Қазақ тек шашылуды біледі. Әу баста қой баққан, сол күйі күйбің тірлікті ғана қалайды. Асылы, қазақ – жалқау. Әйтпесе осыны өзімізде тігуге болады ғой!».

Үшінші көрініс: Банк. Мұнда да сапырылысқан жұрт. Бірі несие төлеп, бірі бала­бақшаға ақша салып жатыр­. Енді бірі несие алуда. Ұзын сонар кезектен жанжал шықты. Кезек­ бұзылған. Біреу кезексіз банк қызмет­керіне кіріп кеткен. Сонда бірі: «Айтсаң, өзімізге тиеді. Осы сорлылығымызбен ел бо­луы­мыз қиын шығар. Қазақ ғана бір-бірін алдай­ды. Қазақ ғана бір-біріне қысастық қы­лады». «Баранами были, так ими и остались», - дейді екінші қазақ. Жай қазақ емес, өзінше «интеллигент қазақ».

Денеміз дір етпейді. Шімірікпейміз де. «Қа­зақта не әкеңнің ақысы бар?!» дейтін ешкім жоқ. Күнделікті күйбің тір­лікте қазақты осылай қазақ жер етуде. Ал содан кейін мақтана аласыз ба?

Тағы бір қызық мысал, қазақты қарекетіне орай «неміс», «татар», «еврей», «өзбек», «қытай» ету басым. Одан бөлек, шыққан дарынымызды да баз біреудікіне ұқсата саламыз. Мәселен, «Қазақтың Гомері», «Қазақтың Есенині», «Қазақтың Модельианиі», «Қазақтың Вашингтоны», тағысын тағылар. Шыққан «ұлымызды» «Қазақтың Мағжаны», «Қазақтың Нұрсұлтаны», «Қазақтың Жамбылы» десек, аузымыз қисайып қала ма? Әлде біздің мәдениет пен өнер, дәстүр мен салт кейін дамып па? Болмаса өзгеден көшіріп басатын, аударып алатын «ұрлықшы» халықпыз ба? Жоқ! Күллі Еуропа бұтына жапырақ байлап жүргенде, қазекем шалбар киіп, атқа қонып, жұрт аңсайтын әрі қорқатын, көргенін үлгі ететін ұлт болған. Мәдениеті мен дәстүріне, ойы мен дағдысына тәнті еткен. Кентаврлар  елі  атанған.

Бойыңызды мақтаныш кернеді ме? Кеттік арыға. Аңыз дейміз бе, тарих дейміз бе, Гомер ақсақал жазып қалды­рған «Илиада» дастаны бар (Жұрт поэма десін, ал біз дастан және қисса жазғанбыз). Сол туынды Троя со­ғысы туралы өрнектейді. Соғыс­ қызған шағында әйгілі Ахилдің інісі Гектордың қолынан өліп, Ахил трояндық ханзаданы жекпе-жекке шақырады. Приамның ұлы сол жекпе-жекте мертігіп, Ахил жауын қосынға дейін атпен сүйреп барады. Шөп-шалам, бұта-тасқа соқтыққан Гектордың денесі адам көргісіз күйге түседі. Беріге келейі­к, Тигр мен Евфрат өзені аралығында Ассирия деген мемлекет болған. Алғашқ­ы мемлекеттің та­рихы да қанқұйлы. Жеңілген елдің патшасын арбаға жегіп, ел астанасына дейін Асси­рияның патшасын сүйреп келуі керек екен. Нақ тарих солай. Сәл жылжиық, Лидия мемлекеті. Крез сол елдің соңғы билеушісі еді. Кир Лидияны жаулап, патшасы Крезді торға салып, торды айналдыра от қояды. Мермрад әулетінің соңғы тұяғы осылай мерт болады. Одан беріректе, Рим деген империя болған. Сол алып державаны  құлату үшін қанша тұлға мерт болды? Карфагендік Ганнибал Барка, алғашқ­ы көтерілісші Спартак, тағысын тағылар. Олар Римге барар жолдың бойында ит-құсқа жем болып, крестк­е ілініп жан тапсырды. Солай қор болды. Дәл солай тарих жауды азаптап өлтір­ген, мүрдесін қор еткен билеу­шілердің қанқұйлы саясат­ымен жазыла берді. Кешегі­ Гитлер де, Сталин де жауын аяған жоқ. Өлтірді. Өлтірген соң мүрдесін қор­лады. Қанша қазақ батырының басы Ресейде Эрмитаж бен Кунсткамерада жатыр. Денесі бөлек, басы бөлек.

Ал қазақ ешқашан жауына қорлық көрсетпеген.

Сол қазақ ешкімге қиянат қылмаған.

Сенбейсіз бе? Тағы бір мысал, Кекірелі деген елді мекен бар. Атаулы жерден оңтүстік-батысқа қарай 12,5 шақырым жерде Тықы батырдың мүрдесі жатыр. Қазақ батыры емес, қарақалпақтың қолбасшысының бейіті. Қазақ жерінде өзге батыр неге жерленген дейсіз ғой. Мән мынада, ел аузындағы әңгімеге сенсек, күн­дер­дің күнінде шау тартып, қартайған шағында Жақайымның Жылқайдар батырының қамсыз жатқан ауылына қарақалп­ақ Тықы үш жүз сарба­зымен  шабады. Қызын күң, ұлын құл етіп, малын айдап әкетеді. Қарт батырды қапыда өлтіріп, сауытын қанжығаға байлап кетеді. Мұны естіген Есет, Толыбай, Ақтан, Жанқожа батырлар қазақ жеріне етене енген қарақалпақтарды Хиуа жеріне апарып тығады-мыс. Он жеті-он сегіздер шамасындағы Жанқожа Тықы батырды жекпе-жекте мерт еткенде, батырын тастап қарақалпақтар жан сауғалайды. Мұны аңғарған қазақтар жау болса да батырлығын еске­ріп, арулап жерлеп, мұнара көтереді. Мұнымен қалайша мақтанбасқа?! Қалай кеуде кермеске?! Жауының аруа­ғына құрмет көрсеткен баба жұрттың қасиеті бойға леп, денеге қуат береді.

Әр ұлттың өзіне тән қасие­ті бар. Ұлт – уақытындағы адам. Оның бойындағы бар қасиет ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырады. Әкеден балаға­, атадан немереге. Қазақта жатқан жері жақсы, қаны текті деген әңгіме содан шықса керек. Ал ұлтты жа­манд­ау, қазақты даттау – әр адамның өзін сөгумен тең.

Рас, қазақ кеш қимылдайды. Бірақ қимылдайды. Өйт­кені біз кеш қарекет етеміз. Мәселен, сандық технологияға қазақ енді келді. Сымсыз байланыс дегенді кеше игердік. Себебі, сіздің де, біздің де сандық әлемге қызығушылығымыз болған жоқ. Енді үйреніп жатырмыз. Айтпақшы, қазақтың арысы Мұстафа Шоқай «Жаман ұлт жоқ, жаман адам бар» дегені бар  емес  пе?

Африкада арыстан деген жануар бар. Біздің танымда ол аң патшасы. Айбаттылықтың, қаһарлылықтың ныша­ны.­ Есесіне гиена деген тағы бір жыртқыш бар. Жыртқыш деуге келмейді. Қарақшылық қылып, өзге әлсіз етқорек­ті­лердің азығын тартып жейді, мықтысынан ұрлап жейді. Әйтеуір шәуілдеп күнін көруде. Екі жыртқыш бір-біріне жау. Гиенаның жақ күші арыстандікінен мықты. Оның жағының күші 71 атмосфералық қысымға тең. Сүйекті жұғым көрмейді, шайнай салады. Ал арыстан­дікі 40 атмосферлік қысымға тең. Бірақ жалғыз арыстан мен жалғыз гиена кездессе, міндетті түрде арыстан жеңед­і. Бірақ, гиеналар арыс­тандардың жемтігіне айналуы қиындау. Өйткені олар топ болып өмір сүріп, ирархиялық заңдылықты сақтайды. Солай аман қалады. Солай­ көбейген. Ал арыстандардың гиена жемтігіне ай­нал­ғаны жиілеп кеткен. Өйт­кені арыстан прайдпен өмір сүргенмен, олардың табиға­т­ында қалыптасқан заң бар. Еркек арыстандар прайд қожасы болу үшін жан алысып, жан берісіп төбелеседі. Кім әлсіз, сол прайдтан кете­ді. Әлсіздік – кемшілік. Одан бөлек жеңген арыстан жеңілгенінің ұрпағын шайнап өлтіреді. Өзгеден тұқым қалмасын деген де заңдылық. Тағы бір қызығы, арыстандар да өз ұрпағына (ұрғашы арыс­танға) шаппайды. Уақыты келгенде оны да үйірден қуып жібереді. Жеңілген арыстан да, үйірден қуылған арыстан да жаңа прайдқа қосылғанша жалғыздан-жалғыз күн кешеді. Оларға жал­ғыз жүріп жем табу қиын. Әрі бөлек-салақ жүрген арыстан гиенаға таптырмас азық. Гие­на­ның ұтымды саясаты – бір­лігінде. Сол үшін әлсізін де, мықтысын да жауға бермейді.

Мысалдан ойға, кемші­лікті тайға таңба басқандай көрсетіп, бетке баса бер­ген­нен ұтқандар жоқ. Бізге ке­ре­гі – бірлікпен тірлік ету. Кемшілік кез келгенде бар. Ал ұлт кемшілігі – біздің кемшілігіміз. Біз оң жүрсек, ұлт та оң қадам жасайды. Сол жүрсек, ұлт та теріс қимылдайды. Қорыта айтқанда, ұлтты кеміткенше, өз басымыздағы мінді түзейік. Қа­зақтығымызбен мақтанайық!

 

Дастанбек  САДЫҚ,

журналист

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Желтоқсан 2018 >
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары