Өзекті мәселелер

  • 17.01.19

    Марат  ӘЙТІМОВ:

    Қас талант тасада қалмайды. Түптің түбінде танылары хақ. Күндердің күні маңдайы жарқырап, жұлдызы биіктей түсетіні белгілі. Сөйтіп, аты мәшһүр адамға айналары сөзсіз. Бұған мыңдап мысал келтіруге болады. Айталық, миллиардтаған қытайды мойындатқан, әлемдік «мен» деген өнер майталмандарының өзі құрметпен ...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Қызылордалықтар қашанда күн суыта бастасымен жандарын шүберекке түйіп отырады. Бұрыннан-ақ тосыннан келетін апат халықты дүрліктіріп қойған. Дария суының арнасынан асып, елге төндірер қаупін айтамыз. Бұл үшін жыл сайын бюджеттен қыруар қаржы да бөлініп келеді. Арнайы бөгеттер салынып, мұз жару жұмыстарына дейін ел қазынасынан ақша шығарылады. Иә, табиғаттың тосын мінезін біліп болмайсың. Десе д...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Халық арасында білім саласына қатысты айтылатын сын көп. Әсіресе, жұмыс іздеп, мұғалім болу­ды армандайтындар, тіпті, еден жуушы болып жұмыс істегісі келетіндерден «мектептің ставкасы мынанша» дегенді естіп жүрміз. Алғашында сенбейтінбіз. Өркениетке қадам басқан елімізде еден жуушыдан пара сұрамайтын болар деп ойлайтынбыз. Бірақ дәл сондай жағдаймен бетпе-бет келгендердің бар екені жасырын емес...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Баспанасыз жүргендердің бағы жанатын болды. Талайдың табал­дырығын тоздырып, пәтерден-пәтерге көшіп жүрген отбасылар енді өз елінен пана табады десек те қателеспейміз. Тек жиған-тергеніңіз қалтаңызда емес, банк есепшотында болса болғаны. Естеріңізде болса­, өткен жылы Қызылорда облысы әкімі Қ.Көшербаев халық алдындағы жылдық есеп беру кездесуінде:

    ...
    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Әрдайым әдемі болып жүруді қалайтын қыз-келіншектер киім үлгісіне келгенде ерекше талапшыл. Тіпті кейбір сұлулар үшін құрбы­ла­рының үстіндегі жейде немесе көрші­сінің спорттық белдемшесінің өзіні­кімен бірдей болуы «ғаламдық проб­лемамен» пара-пар. Мұндай көрі­ніс­ке сіздің де жиі куә болып жүрге­ніңізге сенімдіміз. Байқағанымыз, бұрымдылар өзгеше болуға ұмтылады. Бүгінде талғампаз бойжеткенде...

    Толығырақ...
IT МАМАНЫН ОҚЫТАТЫН МАМАН КЕРЕК
27.12.2018 11:45

Алмат  ҚУАНЫШБАЕВ,

«GRAND  master»  бағдарламалау  мектебінің  негізін  қалаушы  және  жетекшісі:


– Алмат, «Телефонның IMEI кодын тіркеу керек пе?» деген сауал көптің көкейінде жүр. Бұған байланысты фейсбук әлеуметтік желісінде наразылық танытып жатқандар көп. Не айтасыз?

– Жасыратыны жоқ, қазір халықтың көзі ашық, көкірегі ояу. Бүгінгі таңда елімізде 24 миллион ұялы теле­фон  бар екен. Ақпараттарға сүйенсек, оның 12 миллионы тіркеліп үлгерген. Ашығын айтайын, өз басым әлі тіркелген жоқпын. Тіркелгім де келмейді.

 

– Неге?

 

– Бұл – менің азаматтық құқығым. Сіз ұялы телефонның IMEI кодын тіркеттім дегенше, сізді бақылауға алды дей беріңіз. Бұл, әрине, дұрыс емес. Шындап кіріссе, тиісті органдар телефонымыздың IMEI кодын тіркемей-ақ тексере алады ғой. Бірақ сот пен прокуратураның рұқсатымен ғана. Билік тарапы бұл мәселені «телефо­н ұрлығына байланысты тіркеу  керек»  деп айтып жатыр. Халық­қа түсіндерме  жұмыстары өте аз жүруде.­ IT саласының маманы ретінд­е айтатын­ болсам, 24 миллион телефонды бақылауда ұстау мүмкін емес. Бұған біздің техникалық базамыз­ да, ресурсымыз да, мамандар да жетіспейді. Келер жылдан бастап­ телефонымды өшіріп тастаса да, тіркетпеймін. Мені іздеген адам болса, өздері тауып алар.

– Ұялы телефонымызда жеке басымызға қатысты ақпараттар мен фото суреттер бар. Мұны бақылауға алу мүмкін бе?

 

– Мүмкін. Қолымыздағы қалта телефондар Қазақстанда құрастырылып жатқан жоқ. Оңтүстік Кореяда жасалады. Саяси тұрғыдан алып қарасақ­, аталған мемлекет АҚШ-пен тығыз қарым-қатынас орнатқан. Герман­ия канцлері Ангела Меркельдің телефонын тексергенде, Сіздің телефоныңызды бақылауда ұстау  не тұрады?

 

– Айтыңызшы, еліміздің ақпараттық базасы хакерлік шабуылдардан қаншалықты  қорғалған?

 

– Біздегі ақпараттық база 97 па­йызға қорғалмаған. Өткен жылы наурыз­ айының 12-17 аралығында елімі­здегі  екінші  деңгейлі  банк­терге хакерлік шабуыл жасалды. Банкомат­тар ақша шығармай тастады.­ Клиенттер карточкасын банкомат­қа  салады. Құпия кодын теред­і. Банкоматтар банк клиент­теріне әдеттегідей чек шығарып беред­і. Тиісті операциялар орын­далып, клиенттің қолында «ақшаң алынды» деген чек тұр. Бірақ ақша жоқ. Банктерг­е осындай шабуыл жасал­ып жатқанда, басқа тиісті органдар  не  істейді?

Мәселе компьютерде емес. Өзіңізде! Хакерлер – психолог. Сіздің инстаграмда, фейсбукта, Вконтакте желісінде парақшаларыңыз бар. Егер шабуыл жасайтын болса,­ алдымен Сізді біраз уақыт бақыла­уға алады. Қайда жүрсіз? Нені бөлісесіз? Қандай түсті ұнатасыз? Шетелдік әншілерден кімді тыңдайсыз? Осының барлығын қадағалауда ұстайды. Содан компьютеріңізге өзіңіз ұнататын шетелдік әншінің жартылай жалаңаштанған суретін жібереді. Психологиялық тұрғыдан қандай әрекетке баратыныңыз түсінікті. Жіберілген сілтемені бассаңыз, Сіз өзіңіз туралы ақпаратқа кіруге хакерлерге рұқсат бердім дей беріңіз.

Ірі компаниялардың мамандары «Базаға антивирустық бағдарлама орнатт­ық. Біз хакерлік шабуылдардан толықтай сақтандық» деп ойлайды. Бұл – қателік. Елімізде ІТ техно­логия мен ІТ мамандар туралы түсі­нік әлі дамыған жоқ. Әсіресе, біздің облыста. Ең бірінші, осының ара­жігін ажыратып алуымыз тиіс. Таныс­тарым «теледидарым жұмыс істемей қалды, көмектесші» деп  хабарласады. Мен ІТ технолог емеспін. Енді бірі келіншегінің әлеуметтік желідегі парақшасын бұғаттап тастауды өтінеді. ІТ маманы ретінде қолымнан келеді. Бірақ мұндай қадамдарға барған­  емеспін.

 

– Фейсбукта Nametests.com деген­ болашақты «болжайтын» ойын бар. Мұны желі қолданушылары жиі пайдаланады. Естуімізше, «әлгі ойынды қолданған сайын­ өзіңіз туралы ақпаратты кеңін­ен таратасыз» деген рас па?

 

– Рас. Сіздің фейсбук, WhatsApp желісіндегі ақпараттарыңыздың бар­лығ­ы Американың Сан-Диего қаласында, Германияда немесе Нидерландияда болуы мүмкін. Себебі фейсбук­тің негізгі базалары осында орналасқа­н. Nametests.com  – спам.

 

– Байқасаңыз, кешкілік интернет желісі нашарлап қалады. ІТ маманы ретінде айтыңызшы, мұның сыры  не?

 

– Өткенде ІТ саласында жүрген жігіттермен осы төңірегінде талқы­ладық. Бірақ жауабын таппадық. Мүмкін кешкілік интернет тұтынушыларының саны күрт көбейетін шығар. Содан  болуы  ықтимал.

 

– Еліміздегі  ІТ  саласының даму деңгейін  қалай  бағалайсыз?

 

– Бұл сауал маған бірнеше рет қо­йылды. Нақты бағалауды қажет етсе, 3+1 деген баға берер едім. Жақында­ облыста QR коды бар «Сенім» деген жоба іске қосылды. Ол қаладағы қоғамдық көліктерде орналасқан. Былайынша айтқанда, бұл – электронды әмиян. Сіз соны пайдалану арқылы 90 теңге емес, 45 теңге төлей аласыз. Мен соны тұтынып жүр едім. Бірақ автобус кондукторлары QR кодты­ өшіріп тастай береді. Себеб­ін сұрағанбыз. Кондукторлардың сөзін­ше, бұл бағдарламамен күнде­лікті «план» орындалмайды екен. Мәселе ІТ саласындағы маманда немесе­ оған бөлініп жатқан қаржы­да емес. Проблема – халықтың өзін­де. Шыны керек, халықтың ІТ са­ла­сындағы сауаты өте төмен. Қазір кез келген кісіге телефоныңызға «Сенім» бағдарламасын орнатып, ақша салып қойыңыз десең, оған күмәнмен қарайды. Елдің сенімі қалыптас­пайынша, ІТ саласында алға жылжу болмайды. ІТ технологияны тұтынатын кім? Халық. Біз тұрғындар үшін жоба  жасаймыз. Билік  кез  келген       ІТ саладағы жобаны жүзеге асыру үшін алдымен елге түсіндірме жұмыс­тарын жүргізбейді. Үйді шатырдан емес, іргетасынан бастап қалайды ғой. Ең әуелі тұрғындардың жаңа технологияға деген көзқарасын зерттеп, білімін жоғарылату қажет. Мысалы, egov  электронды  порталы. Мен өзіме қажетті  құжаттардың  барлығын  egov порталына жүгіну арқылы үйде отырып­-ақ дайындай аламын. Сондай-ақ, есепшілердің де жұмысы жеңі­лдеді. Міне, осындай айтулы жобала­рға ерекше тоқталуға болады. Дегенмен, ІТ жобаға елдің сенімін қалыптас­тыру – негізгі  шаруа. Тіпті, кәсіпкерлердің  де  білімі  жоқ.

– Сырдария өзенінің сол жағалауында «Ақылды қала» салынып жатыр ғой. Қалай ойлайсыз, «ақылды қала» жобасы  өзін-өзі  ақтай  ма?

 

– Жоқ. Білесіз бе, Оңтүстік Корея мемлекеті осыдан он жыл бұрын 25 млрд долларға «ақылды қала» салды. Мұнда барлығы автоматтанды­рылған. Өкінішке қарай, дәл қазір онда ешкім тұрмайды. Себебі, құны өте-өте қымбат. Қазақстанда «ақылды қала» салумен айналысатын компа­ниялар бар. Астанада бұл үйлердің 1 шаршы метрі қателеспесем, 1850 долларды құрайды. Яғни, 700 мың теңгеден басталады. Енді есептей беріңіз. Меніңше, біздегі баспаналардың барлығы «смарт» болады­ деп ойламаймын. Басым бөлігі коммуналдық құрыл­ғыларға орнатылатын шығар. Біз осыдан біршама жыл бұрын қоқыс жәшігіне орнататын аппарат ұсындық. Жәшік қоқысқа толған соң «Қызылорда тазалығы­на» белгі (сигнал) келеді. Уақыт пен жанармай үнемдеуге болады­. Көшедегі құдықтардың қақпағын ұрлап кетіп жүрген жігіттер бұл аппаратты да «аман» қалдыр­май­тын секілді. Аппараттың бағасы – 250 мың теңге. Облыс тұрғындары компью­терлік сауаттылығы жөнінен өзге өңірлермен салыстырғанда көш соңында. Қызылордалық тұрғындардың ІТ технологияның игілігін көруге асығар емес.

 

– ІТ саласындағы жаңа  техно­ло­гияны жүзеге асыру үшін қанша қаражат­  қажет? Оған ынталы инвесторл­ар  бар  ма?

 

– Біздің облыста қалталы кәсіп­керлер баршылық. Осыған қара­мастан, инвестор  табу  қиын.  Басты себеп­ сол, кәсіпкерлердің көпшілігі ІТ саласынан бейхабар. Егер бұл мәселег­е жергілікті әкімдік араласса, көмек көрсетілуі мүмкін. Тағы да қайтал­ап айтайын, инвесторлар ІТ  сала­сы­н толық түсінбейді. Түсінген  күннің  өзінде, тәуекелге бел бууға қорқа­соқтайды. Ал бір жобаны­ іске қосу үшін екі жарым жылдай уақыт керек. Мысалға, VIDER деген жоба жасап жатырмыз. Онда облыстағы барлық мекемелердің, сервистік қызмет­  көр­сету  оралықтарының, т.б. байланыс  телефондары  орнатылады. Мұны жүзеге асыру үшін кемі 10-15 млн теңге­ қаржы қажет. Бүгінде осы жобағ­а инвестор­ іздестіру үстіндеміз.

 

– Жақында  облыстық  цифрлық технологиялар басқармасы және  ІТ  парк   ашылды...

 

– Цифрлық технологиялар бас­қармасының ашылғанына қуаныш­тымын. Алдағы  уақытта басшысымен, мамандарымен  кездесіп, бірігіп жұмыс істейміз деген ойдамын. Бүгінгі таңда ІТ саласында жүрген мамандардың ассоциациясы бар. Мен соның төрағасымын. Біздің облыст­а осы салада еңбек етіп жүрген жастар бар. Солардың басын қосып, ауқымды жобаларды іске асыруды жоспарлап жүрмін.

Иә, ІТ парк ашылды. Әйтсе де, 8 компьютер орналасқан жерді «ІТ парк» деп атай алмаймын.

 

– Өзіңізді толғандырып жүрген мәселеле­р  бар  ма?

 

– Көп ғой. Неден бастасам екен? Келесі жылы облыстағы бүкіл ауданды­  аралап, ІТ саласында  жүрген маманд­арды оқыту, мектептердегі мұғалімдерге семинар өткізу жос­парда тұр. Жасыратыны жоқ, өңірдегі кейбір мектептің ұстаздары бізге  өздері хабарласады. «Мектепте­ жаңа технологиялар бар. Робото­техника сыныбы тұр. Пайдаланып жатқан  жоқпыз» деп ұсыныс айтады. Ал оны іске асырайын десе, ма­ман­ жоқ. Маман­ болса да, білімі тым таяз. Бүгінгі таңда елімізде 5 мыңға тарта ІТ саласының  мамандары  жетіс­пейді. Ол аз дегендей, биыл облыс­та ІТ саласында келеңсіз жайтт­ар орын алды. Өңірдегі бір­неше оқу орын­дарында ІТ мамандығында оқитын студенттер саны төмендеп кетті. Көп­ші­лігі гуманитарлық салаларға бет бұрып кеткен тәрізді. Мен сеніммен айта аламын. 2030 жылға таман гумани­тарлық салада­ғы мамандарға сұраныс азаяды­.  Бос  орындар  жоқ.

Университеттер мен колледждер­дің оқу бағдарламасын қарасаңыз, таңғаласыз. Болашақ ІТ мамандары ЖОО-да Microsoft PowerPoint, Microsoft Word, Microsoft Excel, т.б. программаларды оқиды. Жауырды жаба тоқып қайтейін. Университетте білім беретін мамандардың білімі де төмендеу. Оларды оқуға шақырсақ, келмейді. Біздің басты мәселеміз – осы. Айта кетейін, бұл жалғыз біздің облыстағы  проблема  емес.

– Ашық  әңгімеңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан

Қозы  Көрпеш   ЖАСАРАЛҰЛЫ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Желтоқсан 2018 >
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 28 29 30
31            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары