Өзекті мәселелер

  • 17.01.19

    Марат  ӘЙТІМОВ:

    Қас талант тасада қалмайды. Түптің түбінде танылары хақ. Күндердің күні маңдайы жарқырап, жұлдызы биіктей түсетіні белгілі. Сөйтіп, аты мәшһүр адамға айналары сөзсіз. Бұған мыңдап мысал келтіруге болады. Айталық, миллиардтаған қытайды мойындатқан, әлемдік «мен» деген өнер майталмандарының өзі құрметпен ...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Қызылордалықтар қашанда күн суыта бастасымен жандарын шүберекке түйіп отырады. Бұрыннан-ақ тосыннан келетін апат халықты дүрліктіріп қойған. Дария суының арнасынан асып, елге төндірер қаупін айтамыз. Бұл үшін жыл сайын бюджеттен қыруар қаржы да бөлініп келеді. Арнайы бөгеттер салынып, мұз жару жұмыстарына дейін ел қазынасынан ақша шығарылады. Иә, табиғаттың тосын мінезін біліп болмайсың. Десе д...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Халық арасында білім саласына қатысты айтылатын сын көп. Әсіресе, жұмыс іздеп, мұғалім болу­ды армандайтындар, тіпті, еден жуушы болып жұмыс істегісі келетіндерден «мектептің ставкасы мынанша» дегенді естіп жүрміз. Алғашында сенбейтінбіз. Өркениетке қадам басқан елімізде еден жуушыдан пара сұрамайтын болар деп ойлайтынбыз. Бірақ дәл сондай жағдаймен бетпе-бет келгендердің бар екені жасырын емес...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Баспанасыз жүргендердің бағы жанатын болды. Талайдың табал­дырығын тоздырып, пәтерден-пәтерге көшіп жүрген отбасылар енді өз елінен пана табады десек те қателеспейміз. Тек жиған-тергеніңіз қалтаңызда емес, банк есепшотында болса болғаны. Естеріңізде болса­, өткен жылы Қызылорда облысы әкімі Қ.Көшербаев халық алдындағы жылдық есеп беру кездесуінде:

    ...
    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Әрдайым әдемі болып жүруді қалайтын қыз-келіншектер киім үлгісіне келгенде ерекше талапшыл. Тіпті кейбір сұлулар үшін құрбы­ла­рының үстіндегі жейде немесе көрші­сінің спорттық белдемшесінің өзіні­кімен бірдей болуы «ғаламдық проб­лемамен» пара-пар. Мұндай көрі­ніс­ке сіздің де жиі куә болып жүрге­ніңізге сенімдіміз. Байқағанымыз, бұрымдылар өзгеше болуға ұмтылады. Бүгінде талғампаз бойжеткенде...

    Толығырақ...
ТЕҢСІЗДІК ТРАПЕЦИЯСЫ һәм ҮМІТІ АЗ, КҮДІГІ БАСЫМ ЖҮЙЕ
10.01.2019 13:16

ЛАЙЫҚТЫ  ДЕМАЛЫСҚА  ҚАШАН  ШЫҒАСЫЗ?

Байқап қарасаңыз, жасы егде тартқан, бірақ жақсы жалақы алатындар жұмыстан айырылмауға, ал төмен жалақымен күн көріп отырғандар зейнет демалысына шығуға асығады. 2018 жылға дейін әйелдер 58 жасында зейнет демалысына шығып келді. Алайда зейнетақы жүйесіне енгізілген өзгерістерге­ байланысты әйелдердің зейнетке шығу жасы жыл сайын ұзартылып­, 2027 жылы ерлердің зейнет жасымен теңеседі. Қазақ «Бейнет, бейнет түбі – зейнет» деген.

Бейнеттің түбі саналатын демалысқа жету үшін де еңбек өтілі мен зейнетақы жинағында тиісті қаражат болуы шарт. Қазақстанда бұл жүйенің қалыптасқанына 22 жыл уақыт болса да, әлі күнге өзгеріск­е ұшыраумен келеді. Жалпы, әлем елдерінде зейнеткерлікке шығуды­ лайықты демалысқа шығу деп бағалайды. Сол үшін көптеген елдер тәжірибесінде зейнетақы аударымдарын алдағы жақсы өмірім үшін деп жинақтайды. Бұл жүйе бізде де бар. Еңбек етіп тапқан еңбекақысының 10 пайызы­ Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударылып тұрады. Есесіне­, егде тартып, зейнетке қол жеткізгенде сол еңбегін өзіне жарата алады. Оның үстіне мемлекет басшысы биыл барлық сала жалақысы мен зейнет­ақы, жәрдем­ақы көлемдерін арттыруды тапсырды.

- Базалық зейнетақыны қоспағанда ең аз дегенде 36 108 теңге зейнетақы аласыз. Ол 2018 жылы 33 745 теңге болды. Осыған дейін базалық зейнетақының орташа мөлшері 15 274 теңге еді. Енді 2018 жылғы 1 қарашада 25 192 теңге болды. Зейнетақы төлемдері­ жыл сайын 7 пайызға артады. 2019 жылдың 1 қаңтарынан баста­п жасына қарай еңбек сіңірген жылдары үшін қосымша­ қаржы қосылады. Жоғарыда айтып өткеніміздей, мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің мөлшері 5 пайызға өседі. Ал, оның мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейі­не байланысты есептеледі. Ең төменгі күнкөріс деңгей­і мөлшерінің өзгеруіне байланысты базалық­  зейнетақы  өскен, - деп  мәлімдеді ҚР Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің  басқарма  басшысы  Жадыра­   Дәулетханова.

 

ЗЕЙНЕТАҚЫ   МӨЛШЕРІ   АРТТЫ

Бәрімізге белгілі, 1998 жылға дейін ешқандай зейнетақы жарнасы аударыл­ған жоқ. Зейнетақы еңбек өтіліне байланысты тағайындалатын еді. Сондықтан 1998 жылдың 1 қаңтарына дейiн әйелдерде 20, ер адамдарда 25 жыл еңбек өтiлi болуы керек. Қазіргі таңда еңбек өтілі қорға аударылған жарнаға байланысты есеп­теледі. Сонда 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі ескеріліп, ал 1998 жылдан­ кейін қорға аударылған міндетті зейнетақы жарнасына байланысты ынтымақты зейнетақы алады. Бай­қап қарасаңыз, екі тұста да еңбек өтілі есептеліп тұр. Айта кетейік, ер-азаматтар үшін әскерде болған уақыт кірсе, әйелдер үшін баласын бағып-күткен үш жыл кезең еңбек өтілі ретінде­ есептеледі. Сонымен қатар, жоғар­ы оқу орнында, орта кәсіптік мектептерде оқыған кездер де қарастырылады. Ал ең басты жаңалық, ағымдағы жылдан бастап­ зейнетақы мен жәрдемақы мөлшерінің  өскен­дігі.

- Қазақстан  Республикасының «2019-2021  жылдарға  арналған  республикалық  бюджет  туралы»  Заңында  2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап­ айлық есептік көрсеткіштің мөлшері 2525 теңге болса, ең төменгі зейнетақы 36108 теңге, күнкөріс деңгейі 29698 теңге, базалық зейнетақы төлемі 16037 теңге, ең төменгі жалақ­ы 42500 теңге болып белгіленді. Осыған байланысты 2019 жылдың  1 қаңтарынан бастап жасы­на байланысты  зейнетақы  төлемдерінің  алып отырған  мөлшері 7%-ға арттыр­ыл­ды. Мемлекеттік базалық зейнетақы  төлемінің  мөлшері  ең  төмен­гі  күн­көріс деңгейінің өзгеруіне байла­нысты  көбейтілді. Мысалы, зейнеткер­дің еңбек өтілі 33 жыл және одан жо­ға­ры болған жағдайда зейнетақысының мөлшері 2018 жылғы желтоқсан айын­да базалық зейнетақы төлемімен қосқанда 66378+28284=94662 теңген­і құраған болса, 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап­ 7 пайызға көбейткенде 66378*7%=71024 теңге, оған 29698 теңге базалық зейнетақы төлемін қосқан­да 71024+29698= 100722 теңге алатын болады, яғни 6060  теңгеге  көбейді.

Егер еңбек өтілі 20 жыл болған жағдайда орташа зейнетақы мен базалық зейнетақы төлемін қосқанда 47659+ 20930=68589 теңге мөлшерін­де зейнетақы алушы, ағымдағы жылдан бастап 7 пайызға арттырылғанда 47659*7%= 50995 теңге, оған 21977 теңге базалық зейнетақы төлемімен қоса, барлығы 50995+21977= 72972 теңгені құрап, 4383 теңгеге ұлғайды. 2018 жылдың желтоқсан айында ең төменгі зейнетақы мөлшері еңбек өтілдері 20 жыл болған жағдайда базалық зейнетақы төлемімен қоса 33745+20930=54675 теңге мөлшерін­де  зейнетақы  алатын  зейнеткердің зейнетақысы 7 пайыз есебімен 33745*7%= 36108 теңге, оған базалық зейнетақы төлемін қосқанда 36108+21977=58085 теңге болады немесе­ 3410 теңгеге арттыр­ылды. 2019 жылдан бастап тағайын­далатын зейнетақы төлемін есептеу кезінде алынатын табыстың ең жоғарғ­ы мөлшері 116150 теңгемен шектеледі­. Осы табыстан есеп­телетін зейнетақының ең жоғарғы мөлшері базалық­ зейнетақыны қос­пағанда 116150*75%=87113 теңгені құрайды, яғни ең жоғарғы табыстың 75 пайызынан аспауы тиіс, - дейді ҚР Еңбек, әлеуме­ттік қорғау және көші-қон комитетінің Қызылорда облысы бойынша департаментінің бөлім басшысы Айгүл Маханова.

 

ҮМІТІ АЗ, КҮДІГІ  БАСЫМ  ЖҮЙЕ

Жыл сайын мемлекет басшысының халыққа арнаған Жолдауынан тың жаңалы­қ күтетін зейнеткерлер қауымы бұл жолы да риза кейіпте. Десек те, нарық­тың қымбатшылығы да әсер етпей­ қоймайды. Содан болса керек, халық мемлекет тарапынан қолына тиетін қаражаттың  аз-маз  көбейгенін  қалайды. Және бұл саланың жұмысына үміті аз, күдігі басым жүйе деп қарайтындар қатары­  көп. Бірыңғай жинақтаушы зейнет­ақ­ы қорының мәліметіне сүйенсек­, өткен жылы шалғайда орналасқан елді мекендерде, сондай-ақ қор бөлімшелері жоқ аудандарда зейнет­ақы қызметтерінің қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында 2018 жылдың екінші тоқсанында барлық қажетті техника­лармен және жерсеріктік байланы­с құралымен жабдықталған «Мобильдік кеңсе» жобасы­  іске  қосылған. Бүгінде  аталмыш жоба Алматы, Атырау және Қостанай облыстарында жүзеге асырыл­уда. Бұл жобаны Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан және Түркістан облыстарында іске қосу бойынш­а ұйымдастыру жұмыстары жүргізіліп жатыр. 2019 жылы жоба қордың Қарағанды, Қызылорда, Ақтөбе­, Ақмола, Жамбыл, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстық фи­лиалдарында жүзеге асырылады деген жоспар  бар.

 

ЖӘРДЕМАҚЫ,  ЖӨРГЕКПҰЛ –

БІР   ОТБАСЫНЫҢ   «ТАБЫСЫ»

Одан өзге мүгедектігіне, асыраушысынан айырылуына байланысты мем­лекеттік әлеуметтік жәрдемақы және тағы да басқа жәрдемақы алушыл­ардың төлемдері 5 пайызға арттырылады. Мәселен, жалпы ауру салдары бойынша­ 1-топ мүгедегінің мемлекеттік әлеумет­тік жәрдемақысының мөлшері 2018 жылы 54306 теңгені құраса, ал 2019 жылдан 57020 теңге болады, яғни 2714 теңгеге  көбейеді. ІІ топ мүгедегі 43275 теңге мөлшерінде жәрдемақы алса, 2019 жылға мемлекеттік әлеуметтік жәр­дем­ақысының мөлшері 2163 теңгеге көбейді. Ал, мүгедек баланы және кәмелетке толған­, бала кезінен бірін­ші топ­тағы­ мүгедектерді бағып отырған ата-анасына, қамқоршысына бері­летін жәрдемақының мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейі 1,05 есе­ленген мөл­шерінде есептеліп, 29698*1,05=31183 теңгені  құрайды.

- Асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша жәрдемақы алушылар­ға отба­сын­ың еңбекке жарамсыз, оның асырауында болған әр мүшесі үшін жәрдем­ақысының мөлшері 24325-тен 25540 теңгеге арттырылып, яғни 1215 теңгеге көбейді. Одан әрі отбасының еңбекке жарамсыз, оның асырауында болған мүшелерiнiң санына қарай коэф­фициенттерінің өзгеруіне байланысты мемлекеттік әлеуметтік жәр­дем­ақысының мөлшері де өзгерді. Ерекше ауыр және зиянды жұмыс істеген адамдар үшін мемлеке­ттік арнайы жәрдемақылар, арнау­лы мемлекеттік жәрдемақылар, сондай-ақ балалар жәрдемақыларының мөлшері   айлық есептік көрсеткіштің өзгеруіне сәй­кес көбейді. Атап айтқанда, бала туғанда берілетін бір жолғы жәрдем­ақы мөлшері бірінші, үшінші бала туған­да 2018 жылы 91390 теңге болса, 2019 жылы 95950 теңге, яғни 4560 теңгеге, ал төрт және одан да көп бала туғанд­а 2018 жылы 151515 теңгеден 159075 теңге немесе 7560 теңге­ге артты. Бала бір жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты берілетін жәр­демақының мөлшері туу кезектілігіне байла­нысты: бірінші балаға 14544 теңге болса, екінші балаға 17195 теңгені, үшін­ші балаға 19821 теңгені, төртінші және одан да көп бала туғанда 22473 теңгені құрайтын болады, - деп мәлім­деді ҚР Еңбек, әлеу­меттік қорғау және көші-қон комитетінің Қызыл­орда облыс­ы бойынша департаментінің бөлім  басшысы  А.Байтұрсынқызы.

Шыны керек, әлеуметтік құрамы біркелкі заманда өмір сүріп жатқан жоқпыз. Тіпті тоңғандар мен тойғандарды салыстыруға келмейді. Біреудің бір айлық жалақысы кей отбасылардың өмірлік қарызымен тең екенін көзіміз көріп жүр. Тепе-теңдігі жоқ трапецияның ішінде өмір сүріп келе жат­қан халық­тың кей бөлігі мемлекеттен та­ға­йындалатын жәрдемақыға қарап отырға­ны анық. Сондықтан зейнетақы, жәрдемақы мөлшері өс­кенмен, нарықтық экономиканың қол жеткізбей тұрған тұстарының еркін қимылдауға мүмкіндік беріп тұрғаны шамалы. Айтпақ­шы, 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап ынты­мақты зейнетақы 8 пайыз­ға, базалық  зейнетақы   6%-ға арттырылған еді. Енді 2019 жылдың 1 қаң­тарынан  бастап қайта жалғ­асын тауып, зейнет­ақыны  индекстеу инф­ляцияның екі  пайызымен  қоса  жүргізіледі.

Н.ҚАЗИҚЫЗЫ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қаңтар 2019 >
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары