Өзекті мәселелер

  • 17.01.19

    Марат  ӘЙТІМОВ:

    Қас талант тасада қалмайды. Түптің түбінде танылары хақ. Күндердің күні маңдайы жарқырап, жұлдызы биіктей түсетіні белгілі. Сөйтіп, аты мәшһүр адамға айналары сөзсіз. Бұған мыңдап мысал келтіруге болады. Айталық, миллиардтаған қытайды мойындатқан, әлемдік «мен» деген өнер майталмандарының өзі құрметпен ...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Қызылордалықтар қашанда күн суыта бастасымен жандарын шүберекке түйіп отырады. Бұрыннан-ақ тосыннан келетін апат халықты дүрліктіріп қойған. Дария суының арнасынан асып, елге төндірер қаупін айтамыз. Бұл үшін жыл сайын бюджеттен қыруар қаржы да бөлініп келеді. Арнайы бөгеттер салынып, мұз жару жұмыстарына дейін ел қазынасынан ақша шығарылады. Иә, табиғаттың тосын мінезін біліп болмайсың. Десе д...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Халық арасында білім саласына қатысты айтылатын сын көп. Әсіресе, жұмыс іздеп, мұғалім болу­ды армандайтындар, тіпті, еден жуушы болып жұмыс істегісі келетіндерден «мектептің ставкасы мынанша» дегенді естіп жүрміз. Алғашында сенбейтінбіз. Өркениетке қадам басқан елімізде еден жуушыдан пара сұрамайтын болар деп ойлайтынбыз. Бірақ дәл сондай жағдаймен бетпе-бет келгендердің бар екені жасырын емес...

    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Баспанасыз жүргендердің бағы жанатын болды. Талайдың табал­дырығын тоздырып, пәтерден-пәтерге көшіп жүрген отбасылар енді өз елінен пана табады десек те қателеспейміз. Тек жиған-тергеніңіз қалтаңызда емес, банк есепшотында болса болғаны. Естеріңізде болса­, өткен жылы Қызылорда облысы әкімі Қ.Көшербаев халық алдындағы жылдық есеп беру кездесуінде:

    ...
    Толығырақ...
  • 17.01.19

    Әрдайым әдемі болып жүруді қалайтын қыз-келіншектер киім үлгісіне келгенде ерекше талапшыл. Тіпті кейбір сұлулар үшін құрбы­ла­рының үстіндегі жейде немесе көрші­сінің спорттық белдемшесінің өзіні­кімен бірдей болуы «ғаламдық проб­лемамен» пара-пар. Мұндай көрі­ніс­ке сіздің де жиі куә болып жүрге­ніңізге сенімдіміз. Байқағанымыз, бұрымдылар өзгеше болуға ұмтылады. Бүгінде талғампаз бойжеткенде...

    Толығырақ...
ҚАРА, ҚАНДЫ ҚАРАҒАНДЫҒА!
10.01.2019 12:30

Америкада қандай да бір қайғылы оқиға бола қалса, құқық қорғау орындары әлеуметтік желіде 45 секундта реакция береді екен. Кім біліпті, желідегі ресми парақшаларына “осындай да осындай, пәлен уақыт шамасында, түгенше деген жерде, мынада­й оқиға болды” немесе “арнайы мамандар  оқиға  орнына бара  жатыр, анық-қанығын  қосымша  хабарлайтын боламыз” деген секілді жазбалар жазатын шығар? Одан кейін бүкіл жұртшылық парақша­ны  аңдып отыратыны  анық. Ресми бол­ған соң, дереккөз сақталады, қауесет тарата­тындар  аз  болады  және  таратса жазала­нады.

Ал, енді неге 45 секунд? Өйткені, ол уақыт аралығында ресми органдар нақты ақпарат бер­месе, оқиға мың құбылып­, кім көрінгеннің миында “пісіп”, таралып, өтірік ақпарат өрбиді екен. Бізде ше? Жауапты органдар нақты жауап пен ақпарат­ беруге  асықпайды, билік болса жамап-жасқап  әлек...

Екі  жыл  тоғысқан  шақта, жаңа  күнтізбе  ашылға­н  сәтте  елді  елең  еткізетіндей  оқиға  болды.­ Он күннің ішінде “Қарағанды оқиғасы” деген ат алып, тарихта қалуға қам жасап қойды. Әттең, жақсы­   жағынан   болсайшы...

8 қаңтар күні Астанада Ішкі істер министрі­нің бірінші орынбасары Жанат Сүлейменов брифинг өткізіп, Қарағандыдағы оқиғаның қалай болғаны, неден басталғаны турасында айтып берді. Сүлейменовтің сөзінше, оқиға былай болған: “Жедел тергеу шаралары барысында жаппай төбелеске қатысқан 14 адам анықталды. Егер суреттерден байқасаңыз, мейрам­хананың аумағы үлкен. Сол күні көңіл көтеру орталығында 400-ге жуық адам болған. Таңғы сағат 4-тің кезінде қонақтарға мейрамхананың жабылатыны туралы ескертілген. Бұл тө­белестің басталуына себеп болған. Ерегіс жанжалдың соңы төбелеске айналған. Төбелестен 23 жастағы жігіт  қаза  тапқан”.

Әлеуметтік желіде желдей ескен пікірлердің арасынан “Біздің құзырлы органдардың бір кемшілігі – дер кезінде ақпарат бермейтіні. Сол себептен әлеуметтік желілерде әртүрлі ақпарат тарады” дегені көзімізге оттай басылды. Тіпті, республикалық телеарналар да уақытында үн қоса алмады. “Кеншілер қаласындағы қайғылы оқиғаға қатысты­ ой-пікірін білдірмеген адам кемде-кем. Бұл – ұлттық санамы­здың өскенін көрсетті” деп жазады желі қолданушысы. Иә, рас Қарағандыдағы оқиға ұлттық санамызды сілкіндіріп, ұлттық мінез көрсете алатынымызды дәлелдеп­ бергендей.

“Қарағандыдағы “қанды” оқиға ешкімді бейжай қалдырмағаны анық. Өрімдей жас азамат қанішерлердің қолынан ажал құшты. Барлық туған-туыстарының қайғысына ортақтасып көңіл айтамын. Қанішерлер тиісті жазала­рын алу керек” деп жазды сенатор Мұрат Бақтиярұлы әлеуметтік желідегі парақшасында.

Ішкі істер министрлігі Қарағандыдағы оқиғаға “ұлт­аралық қақтығыс емес” деп баға берді. Ал, жаман ұлттың болмайтынын, жаман адамның болатынын есте сақтаған жұртшылық қылмыстың өтеуі тек ғана жаза екенін айтуда­. Қазақ отбасын қара жамылдырған армян жігітін қарғап-сілеп, “тұтастай ұлтты Қазақстаннан қуып шығу керек” деген  ұстанымдағылар да көп болып тұр. Басты екі бұттың ортасынан көтеруді ұсынып, “Қарағандыдағы қара халық­қа қарап сап түзеңдер!”, “Ұлтшыл болыңдар, намысты таптатпаңдар” дейтіндер де табылады. Блогердің сөзін мысалға келтіріп, “Қазақты қазақ ғана өлтіруі керек” десек, буынсыз  жерге пышақ ұрғандай болып, көп­шіліктің ашу-ызасын оятып алуымыз мүмкін. Десе де, ойланатын жағдай. Кінә­лі­лер лайықты жазасын алуы тиіс. Ешкімді еш­кім өлтірмеуі керек.

Рыскелді   ЖАХМАН



Сөзбе-сөз

Мұхтар  СЕҢГІРБАЙ,

журналист,  саясаттанушы:

- Қарағандыдағы қайғылы оқи­ға мен Юрий Юриннің төңі­регіндегі дау-дамай туралы пікір сұраға­н кісілерге жауап бермей жүр едім. Себебі, этносаралық конфликт саласын зерттеген адам ретінде білетінім – әсіресе белгілі бір нақ­ты жағдаяттан тұтанған конфликт кезінде оқиғаның жай-жапсары жайлы көрмей-білмей пікір айт­саң, онсыз да өршіп тұрған отқа май құя түсесің, жағдайды шиеленістіріп, көлемі тұрмыстық оқиғадан (төбелестен, қитұрқы  ақпараттан, т.с.с.) үлкен әлеуметтік-саяси мәселеге дейін тез ушығатын дауры­қпаның бір тарабына айналып, сен де оның ушығуына үлес қосқан­ болып шығасың. Әсіресе, ұлттық құндылықтар, оның тарихы­, оның басқалармен салыстырғандағы әлеуметтік ахуалы сөз болып жатқан конфликт кезін­де фактілер, салқынқанды ойлау­ емес, стереотиптер, ескі өкпе-наз, өз ҮКІМЕТІНЕ деген наразы­лықтан туған ашу-ыза алдыңғ­ы орынға шығады. Оның үстіне, егер үкімет өкілдерінің конфли­ктіні  өркениетті  жолмен, екінші қайталанбастай етіп, бітіммен шешуге ұмтылысы бай­қалса, білгеніңді айтып қалуға болар­ еді. Үкімет, әсіресе жергі­лікті жердегі әкімшіліктер, өкінішке қарай, бәрін жылы жаба салу, ақпаратты жасыру, өз басын­ арашалап қалу, ашулы халықты қорқыту сияқты советтік әдіс­терді ғана қолай көреді. Сондықтан, мұнда “конфликтіні шешудің, реттеудің мынадай әдістері бар” десең, көсемсігендей, біреудің қиындығынан ұпай жинағандай көрі­несің. Сондықтан жалпы бір айдың көлемінде болған ұлтаралық мәселеден туындаған екі оқиғаға қарапайым тұрғын ретінде ашық ақпарат­ көздерінен бақылау жасай­  келе мынадай төрт тұжырым  жасадым.

1. Қазақ ұлтшылдығы – Ресей отаршылығына, Совет одағының езгісіне қарсы наразылық, постколониализмнің белгісі ғана емес, өз үкіметіне, өз елінде бәсекелі, әділ, заң үстемдігі орнаған, әлеуметтік теңдікке негізделген қоғам құра алмағ­ан мемлекеттің саясатына деген наразылықтың жемісі. Қарағандыдағы жастардың полиция өкілімен сұхбатын шолып шықсаңыз, онда жиналған жұрттың “Неге армяндар келіп бизнес ашады, неге біз ашпаймыз?”, “Келімсектер өз елдеріне кетсін!” деген сияқты ұрандарынан өзге ұлт өкілдеріне деген тіс қайраудан гөрі лайықты әлеуметтік орта қа­лыпта­стыра  алмаған  әкім­шілікке көрсеткен сесті  байқадым. Қазір­гі жалынды жастардың көбі – жоқшылық, заңсыздық жайлаған 90-жылдардағы өліара кезеңнің ұрпақтары.  Өкінішке  қарай, олар – әлеуметтік әділетсіздік ғана емес, рухани жұтаңдықтан, құн­дылықтардың болмауынан, идео­логиялық вакуумнан, жасанды совет­тік декорацияны әрі қарай “әшекейлеген” ұлттар “достығынан” зардап шеккендер.

2. Қазақ ұлтшылдығы өте қауіпті шегіне қарай өршіп барады. Әлеуметтік желі толған “хейт спич”: “келімсектер елден кетсін” деген ұрандар. Бұл, әрине, 130 ұлттың өкілі тату-тәтті тұрып жатырмыз деген идеоло­гияның нәтиже бермегенін айғақтайды. Мұндай ұстанымды тез арада өзгерту мүмкін емес. Бұл – конфликтінің құрылымдық тұр­ғыда алдын алу деген ұзақ процесс. Тамыры тереңге кеткен ұлт­ара­лық  стереотиптерді біз ғана емес, Англия мен Ирландия сияқты дамыған елдер де шеше алмай отыр. Солтүстік Ирландияда әлі күнге дейін ортасы дуалмен қоршалған, бір-бірімен араласпайтын ағылшын және ирланд кварталдары бар. Бірақ, бізден бір айырмашылығы – олар (олар ғана емес, қанды конфликтіні бастан кешкендердің барлығы) бір жақ толық жеңіп, екі жақ толық жеңілетін “жеңіс-жеңіліс” схемасының болмайтынын түсінген. Яғни, “бір ұлттың құқығы біткен жерде екіншінің құқығы басталады”, бейбіт, қатар өмір сүруді үйренбесе, ешкімге­ де жақсылық болмайды дегенді түсінгендер. “Жер біздікі, біздің айтқанымыз дұрыс” деп ұранда­тып жүргендер ұзақ соғыстан соң я жерінен айырылып тынады­, я  консоционализм  тәрті­бімен  билікті  пропорционал  түрде бөліп алуға мәжбүр болады. Қа­рапай­ым тілмен айтсақ, президент – қазақ, премьер-министр – орыс, орынбасары – ұйғыр, парламент төрағасы – украин, депутаттардың 68 пайызы – қазақ деген­  ереже  енгізіледі.

3. Үкімет ақпараттық саясатты конфликтінің жедел алдын алу бағытына қарай бұрмаса, бірде болмаса бірде мұның соңы үлкен қантө­гіске ұласуы мүмкін. Ол үшін объективті, жедел, ашық, сендірерлік ақпарат мемлекеттік идеоло­гияның басты арналары арқы­лы халықтың көкейіне қонатын формада беріліп отыруы керек.­ Яғни, халық әлеуметтік желілердегі отқа май құятын жалғ­ан ақпаратпен сусындап отырғанда “Қазақстан”, “Хабар” телеарналары оқиға орнынан ТІКЕЛЕ­Й РЕПОРТАЖ жүргізіп, тиісті адамдармен сөйлесіп, не жағдай болып жатқанын халыққа түсіндіріп отыруы керек. Сонда ғана халықтың билікке деген сенім­сіздігі бәсеңдейді, халық пен үкімет  арасындағы сенімді диалог арнасы қалыптасады. Жағдай ушығып жатқан алғашқы тәуліктерде нақты­ ақпарат пен өзара сенімді диалогтың (конфликтіге қаты­сушы тараптардың арасында және билік пен тараптардың арасында) жоқтығы – өте қауіпті.

4. Ұлтшылдықтың бұл потен­циалын сырттағы арандатушы күштер  пайдалануы  мүмкін. Сол­түстік  Қазақстандағы  жағдайды тұрақсыздандырудың қорқынышты  сценарийлері  көп айтылып­ жүр. Ондай арандату бола қалса, бұған азаматтық қоғам да, тұр­ғындар да, ең бастысы – үкімет те дайын емес.

(Фейсбуктегі парақшасынан  алынды.)

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қаңтар 2019 >
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары