Өзекті мәселелер

  • 17.10.19

    Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына «Сындарлы қоғамдық­ диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты алғашқы Жолдауын жариялаған­ы баршамызға белгілі. Сарапшылардың басым­  бөлігі бұл Жолдауға Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаев айқындап берген саясаттың жалғасы деп баға беруде. Мұны еліміздің негізгі саяси бағыты с...

    Толығырақ...
  • 17.10.19

    Әнуар Дәуленбаев – 2016 жылдың наурыз айынан бастап №8 Төретам сайлау округі бойынша облыстық мәслихат депутаты. Өзінің сайлауалды бағдарламасында Байқоңыр қаласы мен Қармақшы ауданындағы кәсіптік білім беретін оқу орындарының базасын нығайтуға күш салатындығы туралы­  айтқан еді. Айтылған уәде бойынша мектепті жаңадан бітірген, тәжірибесі жоқ және жұмысқа орналаса алмай жүрген жастарды...

    Толығырақ...
  • 17.10.19

    Таңмен таласып, жұртпен жағаласып, кезекті күнімізді қарбаласпен бастап жатырмы­з. Бәрі де бір мақсатты күйттеп, бағыт алып барады. Біреуі жеке көлігімен, енді біреуі қоғамдық көлікпен кетпекші. Қолсағатыма қарасам, сабақтың басталуына­ небәрі 10-15 минутқа­ жетер-жетпес уақыт бар екен. Таксимен жеделд­етіп жетпек ниет­пен, тұрақта тұрған көліктің артқы есігін ашып, отыра кеттім. Тәуелсіздік да...

    Толығырақ...
  • 17.10.19

    «Сыбырлағанды да Құдай есітпей ме?» деген. Несіне жасырамыз, осыдан бірнеше жыл бұрынғы Қармақшының халін дүйім жұрт біледі. Экономикасы баяу, кәсіптің көзі жоқ, алға жылжиын десе халықта ынта болмаған еді. Мұндайда елдің есін жинайтын көреген басшы керек. Жұрттың да тілегені табылғандай, әуелі Жаратқанның, содан соң білікті басшылардың арқасында Қармақшы ауданында динамикалық өсу қарқы...

    Толығырақ...
  • 16.10.19

    Тәуелсіздік күні қарсаңында «Шіркейлі» арнасындағы көпірдің ашылу салтанаты өтеді... «7-20-25» бағдарламасы бойынша тұрғын үйлер халық игілігіне пайдалануға беріледі... Жыл басынан бері сәулет-құрылыс саласындағы заңнама талаптарын бұзған тұлғаларға 16 млн 822 мың теңге айыппұл салынған... 2019-2021 жылдары газдандыру жұмыстарына 22 млрд теңге қаржы бөлінеді...

    ...
    Толығырақ...
КІШКЕНТАЙ «КЕЗБЕЛЕР»
04.04.2019 12:55

КӨШЕНІҢ  БАСТЫ  «КЕЙІПКЕРЛЕРІ»

Қала орталығындағы аспалы көпір маңын «мекен­» етіп, сол жерден күнелтіп жүрген санаулы жандар күн көзі жылын­ған соң «тұрақты жұмысына кірісіп кетіпті. Қысы-жазы  осында отыратын тәжік әйел бар. Бір баласын жүгіртіп жібереді, екін­шісін жанында ұстап, өткен-кеткен жолаушылардан «несібесін» алады. Мейлі ақшалай, мей­лі заттай. Аялдамаға жиі баратындықтан, үлкен ұлы Мұхитдиннің өзі де, жүзі де таныс. Арасы­нда әңгіме айтып, қолымыздағы майда тиында­рды  ұстата қой­сақ болғаны, көпірдің жо­ғары бөлі­гінде отырған анасы мен бауы­рына қарай зулайды.

Бір күні жақын маңдағы дәмха­надан донер әпер­дік, онда да сөйтті, «мұны мен мамаға апарып берем, ол бізге бөліп бере­ді» деп сайрап тұр. Ба­уыр­мал­дық, адамгерші­лік  дегенді  жақсы  біледі. Сол күндері күткен көлі­гіміз келгенше әңгі­меге тарт­қанмын. Ар­қасына  сөм­ке асынған балал­арды нұс­қап, «ме­нің де оқығым келеді. Мамам ақша тапқанымды қалайды» деп көңілін түсіріп айтқаны есімде. «Қазаны бөлектің қай­ғысы бөлек». Оның бұл арманын  жанашырынан басқа кім орындасын? Жақында көшеден анасын жолықтырдым. Жүзіміз таныс екенін аңғарды ма, аңқылдап, әңгімесін айтты. Содан жанында Мұхитдиннің жоғын аңғарып, қайда екенін сұрадым. «Мұхитдин «сабақ оқығым келеді» деген соң оны мектепке бердім. Осы қалада оқып жатыр» деген сөзін естіп, ішім жылып қалды. Ұлты қазақ бол­маса да, Алланың жаратқан пендесі ғой, қолымдағы барымды құша­ғындағы кішкентай пе­ріштенің томпиған сау­сақ­тарына қыстырып кеттім. Алғысын жау­дырған күйі өз жөніміз­бен  тарастық.

 

Жол-жөнекей  «кішкентай кезбелер»  деген тіркес ойыма келді. Көшеде жүргенде  осындай балаларға мән беруге­ көштім. Күнделікті өзге ұлт өкілдерінің балаларын ғана көретініміз рас. Түптеп келгенде, «сыпайы қайыршылыққа» салынға­н ересектер де, кішкентайлар да жетіп артылады. Кешқұрым басты көшенің «кейіпкерлері» жұмысына қызу кірісетін секілді. Жаныма екі оқушы қазақ бала келді.

- Апай, 100 теңге беріңізші...

- Оны не істейсің?

- Гамбургер жейміз.

- Ата-анаң қайда?

- Жұмыста.

- Сенің осында жүргеніңді  біле  ме?

- Жоқ.

- Онда бермеймін.

Созған  қолын кері алмаған соң, «сендер­ге  инспектор шақырамын» деп едім, дүкенге жүгіріп кіріп  кетті.

Міне, сыпайы әрі кішкентай кез­белер­. Мәселе менің оларға ақша бермей­, қор­қытқанымда емес, олардың осы тіленші өмірге икемделіп кетке­ні­нен қорқамын. Олардың  былай жүр­генін ата-анасы білмесе, демек, бұл – күнделікті әдеті. Мұндай көріністі көбіне базарлар маңынан көреміз. Біреуді­ң бергенімен күн көріп үйренген адам сол тірлікке бейім­деліп, жалқау­лығы желкесінен ба­сып­, бұл әрекет­ке үнемі бой алдыра­тыны  дә­лел­деуді  қа­жет  етпейді.

 

ОРТАЛЫҚТА  «КЕЗБЕЛІККЕ»  САЛЫНҒАН  БАЛА  ЖОҚ

Қазақтың «бесік­тен белі шықпаған» деген жақсы сөзі бар. Яғни босағадан тәр­биесінің бастауын алып жатқан бала нелікт­ен көше кезіп, қайыр тілеп, кезбе­лікке  салынып жүр? Өзге елдерден келген мигранттарды есеп­теме­генде, бейбіт еліміздің балалары мұндай бақытсыздыққа тап болуы­ның себебі неде? Тәртіп сақшыларының қызметіне  баға беруден аулақпыз, бірақ тал түсте алақан жайып жүрген мектеп жасындағы балала­рға қоғам болып қа­рауы­м­ыз  маңызды. Осы ретте Қызыл­орда облыстық білім басқар­масына қарасты облыстық кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығына бас сұқтық. Бар-жоғы 40 орынға арналған орталықтың негізгі мақсаты – қадаға­лау­сыз  және панасыз қалған, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды, арнаулы білім беру ұйымдарына жібе­рілетін кәмелетке толмағандарды қабылдайды. Сондай-ақ, қатігездік салдарынан өмірлік қиын жағдайға тап болға­н балаларды қабылдап, уақытша күтіп-бағу, бейімдеу және әрі қарай тиісті орынға орналастыру да осы орталы­қтың мақсатына енеді. Аталмыш ұйым 2011 жылдан бері жұмыс  жасап келеді.

- Өмірде түрлі жағдайлардың болуы  жазылмаған заңдылықпен сипатталады. Адамдардың қатыгездігі, ата-аналардың жауапсыздығы салдарынан көбіне балалар зардап шегетіні рас. Мұндай жағдайлар дәлелденген кезде осы орталы­ққа уақытша орналастырылады. Қиын жағдайға тап болған кәмелетке толмаған­дарға және олардың ата-ана­ларына, басқа да заңды өкіл­деріне осы жағдайдан шығу үшін әлеуметтік және психологиялық көмек көрсету – біздің басты міндетіміз. Кәсіптік-еңбек, оқу-танымдық, шынықтыру-сауықтыру бағыттарындағы компоненттерден тұратын  кәмелетке  толмағандарды­ әлеуметтік бейімдеудің жекелеген бағдарламаларын әзір­леп, олардың әлеуметтік мәр­тебесін қалыпқа келтіруде де орталықтың қызметі ерекше. Мұнда келушілер тек уақытша, үш ай мерзім ғана тұрақтанады. Осы уақыт аралығында ортал­ық қызметкерлері мұнда қабылданған әр баланың құжатын реттестіріп, оларды орналастыру бойынша қамқоршылық және қорғаншылық органдармен өзара байланысамыз. Мәселен, орталық ашылған 2011-2018 жылдар аралығында 2311 кәмелетке толмаған балалар қабылданды. Олардың барлығына да тиісті орындар арқылы әлеуметтік мәртебесі тағайындалып, тиісті меке­мелерге жолданған, - дейді «Қызылорда облысының кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығы» МКК директоры Н.Кабжанова.

Жас ерекшелігіне байла­нысты 3-18 жас аралығындағы балаларды қабылдайтын аталмыш орталыққа өмірдің сынағына ұшырап, отбасынан жылу көрмеген балалар жиі келеді.

 

ҚҰРСАҚҚА  СЫЙЫП, ҚҰШАҚҚА  СЫЙМАҒАНДАР

Беймезгіл уақытта және тұрақты түрде көше кезіп, қарау­сыз жүрген, кәмелетке толмаған жасөспірімдер де ара-тұра әкелінеді. Алайда олардың заңды өкілдері шақырылып, мәселені дер кезінде шешу­ге  тырысады. Тағдырдың бұралаң жолында әртүрлі қателікке бой алдырып, тар құр­са­ғына сыйдырған сәбиді кең құшағына алмайтын аналар да бар. Оларды Әділет органдары заң жүзінде аналық құқығынан айырып, балаға әлеуметтік мәртебе тағайындалады. Кейде сот залында райынан қайтып, баласын өз қамқорлығына қайтарып беруді сұрайтын ата-аналар жоқ емес. Ал бауыр етінің болашағы үшін өмірін түбегейлі өзгертіп, балаларын отбасылық тәрбие мен аналық мейірімге бөлеп жатқандар санаул­ы ғана. Сегіз жылдың ішінде құқықтық мәртебесі анықталған  69  бала «Атамекен» ауылына, 44 жасөспірім девиант­ты мінез-құлықты бала­ларға арналған мектеп-интернат­ына, ал патронаттық тәрбиеге 41, қамқорлыққа  60 жасөспірім жіберілген. Яғни, патронаттық тәрбие деген­іміз ата-анасы баланы асырап-бағудан бас тартқан жағдайда оны өз тәрбиесіне алушылар  да  табылады.

Әзірге жыл басынан бері түскен 98  жасөспірімнің 12-сі осында. Ойыншықтармен ойнап­  отырған  балақайлармен тілдесіп  көрдік.

Мария 8-де. София – оның екі жас үлкен әпкесі. Екеуі бір-бірінен бір елі де ажырағысы келмейді. Қылығы тәтті, ақылды, пысық қыздарды біреудің қас-қабағына қарап, ақырын ғана сөйлестік.

- Есімің кім?

- Мария.

- Мария, сен қандай сабақты жақсы көресің?

- Маған математика пәні ұнайды. Қиын есептерді, теңдеулерді шешкенді ұнатамын.

- Болашақта кім боласың?

- Дәрігер боламын. Адамдарды емдеймін.

Баланың балаң қиялы, ұш­қыр ойы, зеректігі сөйлеген сө­зінен-ақ көрініп тұр. Қиын есептерді шешудің өзі өмірін­дегі қиындықтарды еңсеріп тастауғ­а  деген  алғашқы қадамы­ деп түйсіндім. Ал әпкесі София­ орталық психологымен уақыт өткізгенді және көркемсурет сабағында түрлі суреттерді салып­, өзінің талантын көр­сеткенді  ұнатады  екен.

- София, саған осы жер ұнай ма?

- ... (үнсіздік) Маған сурет салған ұнайды.

Бәлкім, заңдылық. Екі қыз да туған аналарын сағынған. «Мен мамамды жақсы көре­мін» деген Софияны сіңлісі де «маған да мамам ұнайды» деп қоштай кетті. Әттең, тонның келтесі-ай... Жүрегіміз қан жылап, алқымға өксік тығылды. Бала  жүрегі «ана» деп соғып­ тұр, ал аналары қос қызынан­ бірдей бас тартуда. Әдетте «Ананың көңілі балада, баланың көңілі далада» дейтін жылы-жұмсақ сөздің «Баланың көңілі анада, ананың көңілі далада» деп ауысатын сәтті көремін деген ой ақылыма сыймапты, әсте.

Әсем Бекмамбетова, орталықтың педагог-психологі:

- Орталыққа келген бала­ларға әлеуметтік, педагогикалық-психологиялық карта толтыр­ылады. Әр бала әртүрлі жағдайда келеді. Кейбіреулер жағдайын жасап аламын дегенше осында қалдыруды өтінеді. Біреулер түбегейлі бас тартады. Мұнда балалармен өте тығыз жұмыс жасаймыз. Сөйлесеміз, тренингтер ұйымдастырып, ойындар арқылы көңілдерін көтеруге тырысамыз. Әрқайсысының тағдыры комиссия отыры­сында қаралып, сотта шешіледі. Отбасына қайта­тыны бар, тиісті мекемелерге өткізілетіндері бар. Кейде бақыл­аусыз қалған, жеңіл қыл­мыс­қа бейім балалар да келед­і. Қазіргі күні отбасылық мәселеге байланысты 8, де­виант­ты мінез-құлықты 2 бала бар. Қалған екеуінің құқықтық мәртебесі анықталуда. Балалармен қоса олардың заңды өкілдеріне­ де психологиялық көмек көр­сетуге әзірміз. Олардың жүрегіне ауыр тиетін сөз­дерді айтпауға, өткен күндерін естеріне түсірмеуге тырысамыз.

 

«НЕМЕРЕЛЕРІМ   СЕКІЛДІ ҚАРАЙМЫН»

Кәмелетке толмағандарды бейімдеу орталығына келетін­нің барлығы көше кезіп жүр­гендер емес. Бұл жер – бақытсыздыққа ұшыраған отбасылардың балалары үшін уақытша тұрақ. Тіпті орталықтан қашып кететіндер де кездеседі екен. Алайда оларды құзырлы орган қызметкерлері іздес­тіріп, тауып алады.

- Мәселе балаларды қабылдап, олар үшін шешім қабылдау емес, әр баланың тағдыры, болашағы үшін күресу. Барынша отбасына оралып, бақытты өмір сүруі үшін жұмыс істейміз. Бірақ шешімді ата-аналар өздері қабылдайды. Түзу жолға түсіп, балаларын қолына алған кей ата-аналар уақыт өте келе баяғы әдетіне қайта түсіп жатса,­ онда сот шешімімен балал­арды тиісті мекемеге жөнелтуге мәжбүрміз. Бар­лығына өзімнің немерелерім секілді қараймын, - дейді орталы­қ  басшысы.

Қазір мезгіл жылы, үйінен жылу көрмейтін балалар емін-еркін көпқабатты үйлердің кіреберісінде, жертөлелерде қонуы мүмкін. Кейде өзге ұлт өкілдерінің балалары да түседі. Оларды өз аналары алып кетеді.­ Тиісті сала мамандары олармен үнемі жұмыс жасайды. Оқу жылы басталып, мектептер түгендеу жұмыстарын жүргізгенде көптеп анықта­ла­тын  көрінеді.

Әкелік қамқорлық, аналық мейірімге баланы мұқтаж етіп қойған өмірдің кедір-бұдыр жолында сан тағдырдың иесі бар. Біреулер биіктен құлайды, ендігісі көкке өрмелеп әлек. Ал баланы құзар шыңнан құлатып, өз қамынан басқаға торық­паған жандарға мейірім жетіспейді. Қиюы келіспеген қилы тағдыр...

Н.ҚАЗИҚЫЗЫ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Сәуір 2019 >
1 2 3 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары