Өзекті мәселелер

  • 20.06.19

    Гүлсім  ТАҢАТОВА,

    судья:

    Қап арқалаған қария. Әр сот отырысында жанынан тастамайтын кенеп қап... Оны есірткіге қатысты қылмысқа не мәжбүр етті? Тәжірибелі судьяның қылмыстық істі қараудан үзілді-кесілді бас тартуына не себеп? Бұл сауалдардың жауабын бірер айдан соң отс...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    АҒАЙЫНДЫ

    Екі ағайынды жігіт. Қабы да бір, сабы да бір: әке де, шеше де ортақ. Көргені де, жүргені де бір. Ішкені бірдей, жегені бір­дей... Бірақ біреуіне көптің көңілі қызығарлық ақыл қон­ған, біреуіне көптің шырқын бұзарлық арақ қонған...

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    ЕКІ  ЕСАЛАҢ

    Ол түнімен «Нақұрыстың өмірін» оқып шықты. Автордың жан дүние­сіне үңілді. Жаңбырдан соң ауаның балғындығын бүкіл тамырымен сезі­не­ отырып, тәтті қиялға берілді. Кенет, шулаған ессіз қыздардың ащы күлкісіне жиіркене қарады. «Олар айтқан жайтта қандай күлуге тұрарлық мән бар екен» деп ой алабына  сүңгіді. Күнде теріскей жақтан­ ке...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    Қазақ өз ұрпағына қашанда жақсы тәлім, өнегелі тәрбие беруден жалыққан емес. Тіпті тәрбиенің бір бастауы­н бесіктен­ бастап, оның ата-анасының да жауапкерш­ілігін жүктеп отырған. Бүгінде осы ұлы мін­детті жартылай да орындай алмай жүргендер бар.

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    «...Бізге керегі шын дарындар. Мемлекет өзінің талантты ұлдары мен қыздарын, тарланбоз жүйріктерін қолдауға, қорғауға міндетті». Иә, талантты да дарынды жастар – елі­міздің бетке ұстар мақтаныштары. Оны  жоғарыда айтылған Тұңғыш президентіміз Н.На­зар­баевтың сөзінен айқын байқауға болады. Жас ұрпақтың келешекке нық қадам басуы­ – қоғам үшін маңызды да жауапты күш. Еңсесін тіктеп келе жатқан ел...

    Толығырақ...
«АДАМ ТАҒДЫРЫН ШЕШУ ОҢАЙ ШАРУА ЕМЕС»
11.04.2019 12:00

Мейрамбек  ИБРАШЕВ,

Қызылорда қаласы мамандандырылған әкімшілік сотының төрағасы:

- Мейрамбек Шамауұлы, осы жыл­дың­ алғашқы 3 айында келіп түскен әкімшілік істер өткен жылдың есепті кезеңімен салыстырғанда 14 пайызға көбейген екен. Бұған не себеп болып отыр?

 

- Былтыр 2017 жылға қарағанда әкімшілік істер 1396 іске азайған болаты­н. 2019 жылдың 3 айында Қызылорда қалалық маманданды­рылған әкімшілік сотына 1417 әкім­шілік іс келіп түскен, оның үшеуі өткен жылдан қалған. Айта кету керек,­ түскен істердің ішінде 1321 әкімшілік іс, яғни 96 пайызы мем­лекеттік тілде қаралған. Қазір бірінші тоқсанда істердің көбеюін үш санат­қа бөлдік. Біріншіден, жол-көлік оқиғасы. Біз оны тоқтата алмаймыз. Негізі 18 жастан бастап азамат­тардың көлік қозғалысын жасауға заңды құқығы бар. Байқағанымыз, көбіне 18-ге енді толған, 19 жастың шамасындағы жүргізушілер жол ережесін сақтамайды. Жол-көлік оқиға­сы неден­ болады? Демек, көлік тізгі­нін­дегі азамат жол ережелерін толыққанды  білмейді. Бұрын куәлік алу қиын болатын. Оқуын оқып, сынағын тапсырып жүріп алатынбыз. Қазір екінің бірі автокөлік жүргізу туралы куәлік алады. Кім беріп жатыр оны?

- Заңды түрде алатын шығар?

- Қайдан білейін...

- Ал сіз күмән келтіресіз бе?

- Басқалар неге жол-көлік оқи­ға­сын жасамайды? Ылғи да жасы 18-25 аралығындағы азаматтар ереже бұзады­. Сондай істің бірінде ізінен ата-анасы еріп келген жағдай болды. «Көлікті алып беріп едім 3 миллион теңгеге. Зейнетақымнан төлеп отырмын» деп көзінің жасын көл етті. «Әже, неге алып бересіз, бала өзі маңдай­ терімен тапсын» дедім сосын.

- Алдыңғы сұрағымызға оралсақ, екінші санаты қандай?

- Екінші категориясы – отбасы, тұрмыстық даулар. Бұлар үнемі сарапт­ама жасалатын істер. Мұндай істердің көбеюі арақтың салдарынан. Үй болған соң ыдыс-аяқ сылдырламай тұрмайды дейміз. Ерлі-зайыптылар арасындағы кикілжіңдерге байланысты істерде қандастарымыз өте көп. Себебін сұрағанымызда, «әйелім баламен үйде отыр, қажеттіліктер үшін ақша жетпей жатыр» дейді. Сосын ол барып ішімдік ішеді, кешкісін үйіне келгенде әйелімен түсініспеушілік туындап, соңы сотқа арыз  жазуға әкеледі. Медиация туралы заңды қосымша есепке алып, ерлі-зайыптыларды немесе басқа да қос тарапты татуластыруды көздей­міз. Заңға сәйкес, екі жақ татуласқан кезде екеуін де жауаптылықтан босата­мыз. Ал екінші рет қайталанса, заң бойынша жаза түрлері қол­данылады. Биыл бізге келіп түскен 109 әкімшілік іс жәбірленушімен келісі­мге келуіне байланысты, медиа­ция тәртібімен тоқтатылған. Бізге келген азаматтарға әкімшілік жаза қолданбас бұрын әңгімелесеміз. «Айыппұл саламыз, бұл сіздің отбасылық бюджетіңізге салмақ түсіреді, аз сома емес» деп ескертіп, түсіндірме жұмыстарын жүргіземіз. Негізінен айыппұл 15 АЕК көлемінде. Өздері қаржыдан тарығып отырған отбасы үшін мұндай сома ауырлық түсіретіні сөзсіз. Сондықтан оның алдын алып, отбасы тыныштығын, татулығын сақтауы­ үшін медиаторлар кабинеті ашылған. Сол кісілер келіп олармен жұмыс  істейді.

- Үшінші  себебіне  тоқталсаңыз?

- Үшінші категория – қоғамдық орынды ластау, былапыт сөйлеу. Оларды азайту жөнінде біздің арнайы­ медиа жоспарларымыз бар. Мұндай істер негізінен студенттер мен жастар арасында көп кездеседі. Байқамай темекі тұқылын, гамбургер жеп қағазын тастайды деген сияқты. Ол жөнінде қаладағы оқу орындарының студенттерімен кездесіп, түсін­дірме жұмыстарын өткіземіз. Тіпті әскерлеріміздің арасында да мұндай әкімшілік істер кездеседі. Сондықтан оларға да барып кездесулер өткізіп, заң бойынша қалай жазалатыны  туралы, оның алдын алу мақса­тында  кездесулер  өткіземіз.

- Жыл басынан бері қанша адамға әкімшілік  жаза  тағайындалды?

- Жаза тағайындау тәжірибесіне тоқталатын болсам, ағымдағы жылы қаралған әкімшілік істер бойынша 1203 адамға қатысты әкімшілік жаза тағайындалған. Тарқатып айтқанда, 832 адамға әкімшілік айыппұл, 137 адамға арнаулы құқықтан айыру, 163 адамға әкімшілік қамауға алу, 45 адамға ескерту, 26 адамға ҚР аумағынан әкімшілік жолмен шығару жазал­ары берілген. Есепті мерзімде сотпен барлығы 23 373 787 теңге әкімшілік айыппұл салынып, оның 13 343 343 теңгесі заңда белгіленген мерзімде құқық бұзушылардың өз еріктер­імен  төленген.

- Әкімшілік сот төрағасына жүк­телген  міндет  қандай?

- Судьялардың мәртебесі туралы заңда сот төрағасының құзыреті бекіті­лген. Барлық қызметкерлердің жұмысын үйлестіріп, ұйымдастырып отыру – менің міндетім. Бұрын төрағал­ық етушілерге келіп түскен істерді бөлу жүктелетін. Ал соңғы екі-үш жылдың көлемінде барлығы толық­тай автоматтандырылған. Мен оған қатыспаймын. Істер 100 пайыз электронды түрде келеді. Процеске түскен кезде соттың алдында ком­пьютерден басқа ештеңе болмайды. Басқа соттардан ерекшелігіміз осы. Хат, хабар сияқты істердің барлығы электронды түрде түсіп, архивте сақталад­ы. Бұрынғыша қағаз тасу жоқ. Қызылорда мамандандырылған әкімшілік соты 2004 жылдың тамыз айында құрылған. Қазір 16 жыл болад­ы. Елбасының  бұйрығымен іске  асқан. ҚР Судьялар Одағының бесінші  съезінде соттардың барлығы мамандандырылуы керек деген талап қойды Елбасы. Бұрын ондай сот жоқ, барлығын бір сот қарайтын. Сол кезде­ айтылған бағдарламалар жүзеге­ асып, 2002 жылы Экономикалық сот құрылды. Мен ауданнан Эконо­микалық сотқа келіп, 10 жыл жұмыс істеп, осы қазіргі қызметіме ауыстым. Мұның барлығы не үшін? Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушыл­ық  туралы Кодекстегі 683-бапқа сәйкес бізге қандай құзырет­ берілген, соның барлығын қараймыз.

- Жылына қанша іс түседі?

Жылына 5000-7000 іс құзыреттілік бойынша қаралады. Маған дейінгі жылдары тіпті көбейіп кеткен болатын. Қазір азайып келеді. Штатымызда  6 судья, 1 төраға, 20-ға жуық қызметкер  бар.

- «Түнгі сот» пилоттық жобасы облысымызға қашаннан бастап енгізілді?

- «Түнгі сот» пилоттық жобасы көліктегі, жол шаруашылығындағы әкімшілік құқықбұзушылықтар санатындағы істер бойынша 18.30-дан 22.00 аралығында қаралады. Күні мен уақыты көрсетілген талон толтырылып, сол тағайындалған уақытта сот процесі қаралады. 2019 жылдың 3 айында осы жоба бойынша 39 әкім­шілік іс қаралған. Пилоттық жоба біздің өңірде 2018 жылдың тамыз айынан бастап жүзеге аса бастады. Негізгі мақсат – уақыт үнемдеу. Жол-көлік оқиғасы болған кезде іс жинақталуға тиіс. Келген мүліктік залалды өтеу үшін міндетті әлеуметтік сақтандыру полюсімен өтейді. Ол үшін ең алдымен соттың шешімі қажет. Соттың­ шешімі үшін 10 тәулік керек. Осы уақыт ішінде заң күшіне енеді. Бұл автокөлік иелері үшін өте ұзақ мерзім. Полиция жол-көлік оқиғасы болған күні істі жинақтайды. Ең көп дегенде  үш күннің ішінде жинақтап, сотқа­ электронды түрде жолдайды. Біз сол күні кешке 18.30-дан кейін істі тағайындаймыз. Соттың шешімі сол күні шығып, сақтандыру компаниясына және полицияға жолданады. Әзірге республика бойынша көлік саласындағы құқықбұзушылыққа байланысты түнгі режимде қаралу жүріп жатыр. Бұл әлем елдерінің ішінен Сингапурдың, Сауд Арабиясының тәжірибесінен енгізілуде. «Түнгі сот» кезінде «Виртуальды сот» та жүзеге асырылатын оқиғалар болады. Себебі, ол адам аяқасты жол жүретін болса, смарт­фоны арқы­л­ы бізге онлайн түрде қосылы­п, болған­ оқиғаға қатысты арызын немесе уәжін білдіре алады. Нәтижесінде аз уақыттың көлемінде сот шешімі шығады. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, дәл осы істер 5 айға дейін ұзап кетеді екен.

- Қызылордаға келген шетел азаматтарының арасында заңбұзушылық қаншалықты  жиі  кездеседі?

- Бізге келетін істердің көбі осы шетел азаматтарына байланысты. Оның ішінде өзбек, қытайлар. Әсіресе, өзбек азаматтары туралы өте көп түседі. Қазақстанда Республикасының көші-қон туралы заңы бар. Осы заңға сәйкес, Өзбекстан республикасының азаматтары Сарығаштан өткеннен кейін анықтама толтырады. Олардың басым бөлігі жеке мақсатта келе жатқанын айтып, бір айға елге тіркеуге тұрады. Бірақ құрылыста жұмыс істеуі мүмкін. Ал Қазақстан Республикасының көші-қон туралы заңында жеке мақсатта келген адам сол үдеден­ шығуы тиіс. Ал құрылыста жүрсең, 517-баптың (Шетелдіктің немесе азаматтығы жоқ адамның ҚР халықтың көші-қоны саласындағы заңнам­асын бұзуы), 5-тармағы (Шетелд­іктің немесе азаматтығы жоқ адамның жүзеге асыратын қызмет­і визада және (немесе) тіркеу кезінде көші-қон карточкасында көрсетілген мақсаттарға сәйкес болмау­ынан көрінген...) бұзылды деген сөз. Қытай Республикасының азаматтары да осы сияқты келген мерзімі тіркеледі. Олар көп жағдайда өңірдегі мұнай компанияларына қызмет бабы­мен келеді. Уақытын қадағалап отырамыз. Ал мерзімі өтіп кетсе, айыпп­ұл салынады. Одан кейін қайталан­са, еліне мәжбүрлеп қайтарып жібереміз. Оларға 15 АЕК айып­пұл төлеу түкке тұрмайды, төлейді де кете  береді.

- Өзіңіз туралы айтыңызшы, заңгер ретінде қанша жылдық тәжірибеңіз бар?

- Мен – киелі Қазалы топырағының тумасымын. 1963 жылы дүниеге келдім. 1970 жылдары Қызылорда қаласына көшіп келдік. Мектептен кейін Политехникум колледжін оқыдым. ЦКЗ зауытында 7 жыл жұмыс істедім. Сол зауыттың жол­дамасымен Алматыдағы ҚазҰУ-ге оқуға түсіп, 31 жасымда заңгерлік диплом  алдым.

- Зауыттан заң саласына сізді әкелге­н  қандай  күш?

- Қазақ атамыз жақсы айтқан ғой, «арбаның алдыңғы дөңгелегі қайда жүрсе, соңғысы да сонда жүреді» деп. Менің ағам заңгер болатын сол жылдары. Үлкеннен үлгі алып, сол кісі сияқты болу арманыма айналды. Заңгердің жұмысы – құқық үшін күрес. Яғни, мемлекеттің ең қымбат байлығы адам құқығын қорғау заңгерлер үшін рухани ләззат сыйлайды. Мінезге де өз әсерін беріп, адамды тиянақтылық, ұқыптылыққа тәрбиелейді ғой. Ағам Оралда қызмет еткен. Зауытта жүрген кезімде демалысқа келген ағамды көріп қатты қызығатынмын. Арманым мақсатыма айналып, заңгер болудың жолын іздей бастадым. Ол уақытта зауытта жұмыс істеп жүргендерге жолдама беріледі екен. Сол бойынша емтихан тапсырып, қалаған оқуына түсуге болады. Ол кезде оқуға түсу қиын-тұғын. ҚазҰУ-ге  оқуға  түсу  үшін Райкомның бірінші секретарінің  немесе Автоб­аз директорының  баласы  болуы­ң керек­. Біздің әкеміз  қайтыс болып­ кеткен. Анамызға салмақ салмай, қалайда өз күшіммен, маңдай теріммен сол оқуға түсіп, арманыма адалдық таныттым. Ағамды үлгі тұтып, әділеттің, заңның жолын таңдадым. 1992 жылдан бері қарай заңгерлік мамандығы бойынша 30 жыл­ға жуық еңбек етіппін. Оның ішінде сот болып жұмыс істеген уақытым – 22 жыл. Қызмет баспалдағын ауданда бастадым. Сырт көзге галстук тағып­, костюм-шалбар киіп, таза да тиянақты болып жүргенге жұрт ойлай­тын шығар, «о, мынандай болсам­ екен» деп. Бірақ мұның ішкі тәр­тібі өте қиын. Шешім қабылдау, адам тағдырын шешу оңай шаруа емес.

- Алдыңызға келген істердің ішінде ерекше әсер еткені бар ма?

- Сырдария ауданына ең бірінші жұмысқа барған кезім. Жаспын. Әділет басқармасынан барғанмын. Бұрын полицияда істесем, көзім үйренер еді ғой. Олай емес. Бір күні Тереңөзектің бір совхозында бір бала екіншісін айырмен ұрып өлтіріп алыпты. Осы қылмыстық істі қарау менің мойныма жүктелді. Екі жақтың  туған-туыс, ағайындары тегіс Тере­ңөзектегі соттың алдына жиналды. Ауыл әкімдері, полиция қызметкері, тұрғындар, адам ығы-жығы. Сырттағы жиын, сот залы лық толы. Қос тарап екіге бөлініп алған. Кей­бірі есік алдында бір-бірімен соқтығысып, ұрыс-керіс болып жатыр. Оны полицейлер жабылып тоқтатуда. Барлығы сот ретінде менің үкімімді күтті. Қанша халықтың алдында жауап­кершілікті толықтай сезіндім. Ал айыпталушыны жазаға кесу тіпті қиын болды. Бір адамның өмірі мен оқыған үкімнен соң өзгеріп кеткелі тұр. Туған-туыстарының уайымы, жәбірленуші тараптың реніші... Жүрегімді ауыртып, өте бір эмоционалды тұрғыдан ерекше әсер еткен іс болды мен үшін. Үкім шығару қиын. Бірақ шешім өз күшінде қалған болаты­н. Айыпталушы заңға сәйкес жазаланды. Осы отырғанда 21 жыл бұрын қараған ісім есіме түсті. Өткенде­  70 жастағы әже келіп отыр. Келіні сабапты. Ал баласы сол кезде үйінде болған. Осындай-осындай істер алды­мыздан көп өтеді. Әрине, мұның барлығына  жүйке керек, жүрек керек. Жүрегі  ауырмайтын  судья жоқ шығар, бәлкім?! Десе де, таңдаған маманд­ығымды құрмет­теуден  танған  емеспін.

- Бүкпесіз   әңгімеңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан   Жазира  БАҒЛАН

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Сәуір 2019 >
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары