Өзекті мәселелер

  • 20.06.19

    Гүлсім  ТАҢАТОВА,

    судья:

    Қап арқалаған қария. Әр сот отырысында жанынан тастамайтын кенеп қап... Оны есірткіге қатысты қылмысқа не мәжбүр етті? Тәжірибелі судьяның қылмыстық істі қараудан үзілді-кесілді бас тартуына не себеп? Бұл сауалдардың жауабын бірер айдан соң отс...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    АҒАЙЫНДЫ

    Екі ағайынды жігіт. Қабы да бір, сабы да бір: әке де, шеше де ортақ. Көргені де, жүргені де бір. Ішкені бірдей, жегені бір­дей... Бірақ біреуіне көптің көңілі қызығарлық ақыл қон­ған, біреуіне көптің шырқын бұзарлық арақ қонған...

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    ЕКІ  ЕСАЛАҢ

    Ол түнімен «Нақұрыстың өмірін» оқып шықты. Автордың жан дүние­сіне үңілді. Жаңбырдан соң ауаның балғындығын бүкіл тамырымен сезі­не­ отырып, тәтті қиялға берілді. Кенет, шулаған ессіз қыздардың ащы күлкісіне жиіркене қарады. «Олар айтқан жайтта қандай күлуге тұрарлық мән бар екен» деп ой алабына  сүңгіді. Күнде теріскей жақтан­ ке...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    Қазақ өз ұрпағына қашанда жақсы тәлім, өнегелі тәрбие беруден жалыққан емес. Тіпті тәрбиенің бір бастауы­н бесіктен­ бастап, оның ата-анасының да жауапкерш­ілігін жүктеп отырған. Бүгінде осы ұлы мін­детті жартылай да орындай алмай жүргендер бар.

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    «...Бізге керегі шын дарындар. Мемлекет өзінің талантты ұлдары мен қыздарын, тарланбоз жүйріктерін қолдауға, қорғауға міндетті». Иә, талантты да дарынды жастар – елі­міздің бетке ұстар мақтаныштары. Оны  жоғарыда айтылған Тұңғыш президентіміз Н.На­зар­баевтың сөзінен айқын байқауға болады. Жас ұрпақтың келешекке нық қадам басуы­ – қоғам үшін маңызды да жауапты күш. Еңсесін тіктеп келе жатқан ел...

    Толығырақ...
АУЫЛ АХУАЛЫ ҚАЙТСЕ ЖАҚСАРАДЫ?
11.04.2019 12:35

Мәңгілік ел боламыз десек, білектің күшімен, найзаның ұшымен ата-бабамыздың аманат етіп қалдырған жеріне иелік етіп, оның асты-үсті байлығын ұрпағымыз мәңгі­лік көретіндей жағдайға келуіміз керек. Көрші­леріміз «көшпенді ел» деп күстәналаса да, ұлан-ғайыр жеріміз үшін мақта­намыз. Адам атадан бастау алатын егін мен мал шаруашылығы аға­йынн­ың өмірін ұрпақтан-ұрпаққа жалғастырып келеді. Кез келген мақұлық дүние есігін ашқаннан тамақ деп аузын ашады. Тамақ үшін ұшады, жүзеді, жортады, т.б. әрекетке барады.

Сол мақұлықтың ішіндегі ең ауыры, қалыптасуы қиыны – адам. 18 жасқа дейін заңды түрде елін, жерін қорғай алмайды. Ата-ананың, отбасының, мемлекетт­ің қамқор­лы­ғында болады. Негізгі салмақ отбасына түседі. Егін егіп, бақша баптап жер ембей, малды бағып, өнімін өңдеп, сүт ішпей балаға берілетін құнарлы азықтың ауылы алыстай береді. Экономикамыздың келешегі ауыл шаруашылығы болады. Біз қаласақ та, қаламасақ та, солай болары дау­сыз. Қалада өмір сүру деңгейі әсіресе көп­балалы және тұрмысы төмен отбасылары үшін жағдай қиындамаса, жеңіл­демейді. Орталықтардағы өндіріс орын­дары тоқтаусыз жұмыс істеп тұрады екен деу қисынсыз. Жұмыс орындары тоқтап, шектелген соң зардабы әрине қара халыққа тиеді.

Бұл ретте «Қолы қимылдағанның аузы қимылдайды», «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген өсиетті мақал-мәтелдерді уақытында пайдаланған ләзім. Әрине оның орны – ауыл. Ауылдың әлеуметтік-экономикалық ахуалын көтеру бағытында ауқымды шаралар жүргізілгенімен, шешімін табуды қажет етерлік мәселелер жетерлік. Жалпы, ауыл халқы мемлекет не береді, қандай көмек көрсетеді деп жоғарыға жалтақта­май, өз күйін өзі күйттеп, өзін-өзі қамтамасыз етудің, тұр­мысы төмен отбасылардың жағ­дайын жақсартудың, қайырым­дылық жасаудың озық үлгілерін көрсетерлік деңгейге келуі керек. Жергілікті жерде өзін-өзі басқарудың  жаңа тұрпаттағы түрін енгізе­ ме? Не болмаса ауылдағы қалыптасқан жұмыс формасына өзгеріс жасай ма? Ұжымдық меншік түріне өте ме? Қалайда ауыл ахуалын жан-жақты көтерудің оңтайлы­ амалдарын қолдану қажет деп ойлай­мын.  Ол  үшін:

1. Телеарналарда жер қатынас­тары саласы, агроөнеркәсіп кешені цифрландырылды деген ескертпе жарияланып жатыр. Шындығында сандық жүйеге келтірілген үлгілер қоғамда бар нәрселер. Цифр әдетте­ адамды жалықтыратын нәрсе сияқты­ көрінгенімен, онсыз нақтылық болмайды да.

Елдің әлеуметтік-экономикалық және тұрмыстық жағдаяты, жер-су өлшемдері бүкіл тіршілік цифрлануға негізделген. Мысал келтірсек:

- өмірдегі салынған не салынатын құрылыстың қай түрі болмасын, өлшемсіз, есепсіз, цифрсыз болмайды;

- адам не үй жануары болсын бір күндік қажетті азық-түліктің тұтыну мөлшері – өлшемі бар. Бір адам үшін қажетті киім-кешек, төсеніш, т.с.с. пайдаланатын заттар мөлшері анықталмай, есеп жасай­  алмаймыз;

- ауыл жағдайындағы егістік жерлер мен мал жайылымдық, сулы жерлер, орман-тоғай, қолданыстағы не пайдаланылмаған, пайда­лануға жарамсыз жерлер картасы кімнің меншігінде болсын қайта есепке алынуы керек;

- жердің жағдайына орай егілетін егістің қандай түрінің ауыл-аймақ халқы үшін, олардың малы үшін аса қажеттілерін іріктеп, жұмыс көлемін, мүмкіндікті, жұмыс түрін, жұмысшы санын белгілеген жөн.

2. Жер картасы қайта дайындалу арқылы шаруашылықта халыққ­а қажетті егілетін егіс түр­лері мен мал шаруашылығымен айна­лысудың және өңдеудің оңтайлы формаларын, шағын кәсіпкерліктің жаңа түрлерін енгізу­ге қол жеткізу қажет. Негізгі мақсат – жұмыс түрлерін көбейту арқылы жұмыс орындары санын арттыру. Табиғаттың тепе-теңдігін сақтай отырып, халықтың әлеумет­тік-тұрмыстық ахуалын жақсартуға бетбұрыс әрекетінде егіс түрлері мен мал өнімдері бойынша ауыл көлемінде тұрғылықты халық үшін кемі бір-екі жылдық және ұзақ мерзімді есеппен қор ұйымдастырылып, халықтың банктен жеке есепшоты ашылып, жергілікті өзін-өзі басқару механизмі арқылы іс-әрекет түрлері жүзеге асырылса, нақты нәтиже көрініс табары сөзсіз. Әрбір істің пайда, зиянын, экологиялық әсерін терең зерттеу­ден өткізген де дұрыс шығар. Мәселен, тіршілік көзі – су дейміз. Жер бетінде су көп. Бірақ дүниежүзінің ірі қалаларында тұщы су жетіспей­ді. Тұщы су дегеніміз – өмірдің таңғ­ажайып, әрі баға жетпес көзі. Оның керек емес жері жоқ. Адамға да, жан-жануарға да, құсқа да, егіск­е де, өсімдіктерге де ауадай қажет. Бір кило өсімдік қорегін: дән, жеміс-жидек және басқаларын өсіру үшін орта есеппен 2 тонна су керек болса, бір кило ет өнімін шығару үшін 20 тонна су қажет екен. Адам тамақтану процесінде жылына шамамен 20 тоннадан астам­ су тұтынса, күнделікті өмірлік қажеттіліктерді қоса алғанда жылына­ 360 тоннадан аса суды пайдаланатын көрінеді. Орта есеппен 1 тонна көмір шығаруға 5 тоннадай,  1 тонна  мұнай  өндіруге 130 тоннаға дейін су керек болады екен. Күріш егісіне қанша су кететін­ін өзіңіз бағамдай беріңіз.

Қанша су ауаға буланады. Мыңдаған гектар жер сортаңданады. Топырақ тұзданады. Ұшақтар арқылы­ себілетін түрлі химиялық қоспалардан қаншама жер тозаң­дан­ады. Ауа райы тепе-тең­дігі  «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшырылатын түрлі жер серіктері үшін пайдаланылатын улы заттармен қосылып, бұзылады. Тұрақсыздық күй кешеді. Адамның да, малдың да аман-саулығына әсер етпей қоймайды. Адам арасында да, мал арасында да індет түрі көбеюде. Ойланатын жағдай. Табиғат тепе-теңдігін сақтау үшін суға және оны пайдалануға деген көз­қарасты өзгерту қажет тәрізді. Суды аса көп мөлшерде қажет ететін күріш дақылының көлемін азайтып, жоғарыда айтқандай, басқа­ дақылдар түрін көбейткен жөн болар. Мал шаруашылығын дамыту­ға ден қою керек. Күріш егісіме­н айналысатын шаруашылықтар қосымша мал өсірумен айналысуы өмір тәжірибемізде бар.

Мал шаруашылығын дамыту және олардың өнімін өңдеу бағытында түрлі шағын бизнесті дамыта­ отырып, халықты жұмыспен қамтуға мүмкіндік жасауға болады. Кеңес­ үкіметі құлар кезінде облыс орталығы іргесінде «Алтын» сұр қой шаруашылығымен айналысатын Аманкелді елді мекенінде қой терісі мен қозы елтірісінен жасалмаған дүние жоқ. Сырт киімнің, бас киімнің неше түрлі табиғи өнім­дерін көрдік. Физикалық, химиялық қасиеті ерекше, сапасы жоғары, халық үшін аса қажетті дүниелер жасалынды. Қазіргі кезде ондай тірлікті одан ары жаңа технология­ларды пайдалану арқылы тері өңдейтін, аяқкиімнің түр-түрін таза былғарыдан тігетін шағын кәсіпкерлік жүйесін неге ұйымдас­тырмасқа? Ауыл көлемінде қолжетімді, қажетті дүниелерді, азық-түлік өнімі бола ма, киім-кешек, аяқкиім, т.б. тұрмыстық бұйым, баспана бола ма, малазықтық дақыл­дар, жем-шөп өнімін өңдеу­дің әралуан механизмдері ме, жалпы­ адамзат өмірі үшін керекті іс-әрекеттің барлық түрі ұйымдастырылса артықтық етпейді деп ойлаймы­н.

Қауын егіп, қақ тілген, қауын­құрт жасап, қант орнына пайда­ланған, тары егіп, сөк, талқан жеген,­ асқабақты нанға да, бәлішке де қосып, сүт ішіп, таза экологиялық құнарлы өнім тұтынған елміз. Қазір осындай әрекеттерді жаңа технологияларды ендіру арқылы әр отбасы өзін-өзі асыраса да үлкен тірлік емес пе?! Әрине, мұның барлығы – айтуға оңай. Үлкен еңбекпен  келеді. «Алма піс, аузыма­ түс» дегенмен, ол алма піспейді не ауызға түспейді. Ол үшін ұйқышылдықтан, еріншектіктен, кежірліктен, жалқаулықтан арылу керек. Өмір де, ауыл ахуалы да тек еңбек арқылы жақсаратынын естен шығар­маған  ләзім.

Несіпбай  КЕНТБАЕВ,

Еңбек  ардагері,  зейнеткер,

Қызылорда  қаласы

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Сәуір 2019 >
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары