Өзекті мәселелер

  • 20.06.19

    Гүлсім  ТАҢАТОВА,

    судья:

    Қап арқалаған қария. Әр сот отырысында жанынан тастамайтын кенеп қап... Оны есірткіге қатысты қылмысқа не мәжбүр етті? Тәжірибелі судьяның қылмыстық істі қараудан үзілді-кесілді бас тартуына не себеп? Бұл сауалдардың жауабын бірер айдан соң отс...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    АҒАЙЫНДЫ

    Екі ағайынды жігіт. Қабы да бір, сабы да бір: әке де, шеше де ортақ. Көргені де, жүргені де бір. Ішкені бірдей, жегені бір­дей... Бірақ біреуіне көптің көңілі қызығарлық ақыл қон­ған, біреуіне көптің шырқын бұзарлық арақ қонған...

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    ЕКІ  ЕСАЛАҢ

    Ол түнімен «Нақұрыстың өмірін» оқып шықты. Автордың жан дүние­сіне үңілді. Жаңбырдан соң ауаның балғындығын бүкіл тамырымен сезі­не­ отырып, тәтті қиялға берілді. Кенет, шулаған ессіз қыздардың ащы күлкісіне жиіркене қарады. «Олар айтқан жайтта қандай күлуге тұрарлық мән бар екен» деп ой алабына  сүңгіді. Күнде теріскей жақтан­ ке...

    Толығырақ...
  • 20.06.19

    Қазақ өз ұрпағына қашанда жақсы тәлім, өнегелі тәрбие беруден жалыққан емес. Тіпті тәрбиенің бір бастауы­н бесіктен­ бастап, оның ата-анасының да жауапкерш­ілігін жүктеп отырған. Бүгінде осы ұлы мін­детті жартылай да орындай алмай жүргендер бар.

    ...
    Толығырақ...
  • 20.06.19

    «...Бізге керегі шын дарындар. Мемлекет өзінің талантты ұлдары мен қыздарын, тарланбоз жүйріктерін қолдауға, қорғауға міндетті». Иә, талантты да дарынды жастар – елі­міздің бетке ұстар мақтаныштары. Оны  жоғарыда айтылған Тұңғыш президентіміз Н.На­зар­баевтың сөзінен айқын байқауға болады. Жас ұрпақтың келешекке нық қадам басуы­ – қоғам үшін маңызды да жауапты күш. Еңсесін тіктеп келе жатқан ел...

    Толығырақ...
ҚАЗАҚСТАНДА НЕГЕ АЭС САЛУҒА БОЛМАЙДЫ?
11.04.2019 13:05

Қазақстанда Атом электр стансасы салыну керек­ пе? Қ.Тоқаевтың РФ Президенті Владимир Пу­тин­мен кездесуінен кейін әлеуметтік желіде бұл жиі талқыланған тақы­рыпқа айнал­ды. АЭС салынса ұтамыз­ ба, ұтыламыз ба? Жалпы, керек пе, керегі жоқ па? Құр жалаң сөзге салын­бай осы тақырыпты те­реңі­рек зерттеп көрсек қайтеді? Қазір әлемде 31 мемлекетте 193 АЭС жұмыс істеп тұр. Оларда  438 энергоблок арзан­  электр  қуатын өн­діруде. Әлемде өндірі­ле­тін электр қуатының 17 па­йызы АЭС-ға тиесілі. Енді мұның плюс-минустарын саралап көрелік.

Атом электр стансасының артықшылығы неде? Біріншіден, шикізаттық тұтыну деңгейі өте төмен (уран қолданылады), екін­шіден, өндірілетін қуатының көлемі өте үлкен. Бір АЭС тұтас мегаполисті электр қуатымен қамтамасыз ете алады. Үшіншіден, жылу электр стансасына қарағанда жарақтану деңгейі жоғары. Жетілдірілу мүмкіндігі  мол.

Енді кемшіліктеріне келе­йік. Біріншіден, Атом электр стансасынан ыс пен радиация бөлінеді, су көз­дері ластанады. Екіншіден, сирек те қымбат уран элементі қолданылады. Үшін­шіден, Чернобыль мен Фукуси­мадағы сияқты экологиялық апат ықтималдығы  зор.

АЭС-тің басты артықшылығы – қолданылатын отын түрі көлемінің шағындығы. Мысалы, жылу электр стансаларында  тәулігіне  екі теміржол құрамындай көмір жағылса, ал ВВЭР 1000 (водо-водяной энергетический) реакторының бір энергоблогына шағын ғана урандық өзек жетіп жатыр.

АЭС-тің кемістігін сөз етсек, экологиялық тұрғыдан оның ұтылатын жері – Конденсациялық электр стансалары сияқты жылулық ластауы. Яғни, турбина­ конденсаторларын сал­қындату үшін қолданылатын техникалық су мөлше­рінің орасан көптігі. Мұның пайдалы әсер коэффициенті 35 пайыз ғана. Сондықтан АЭС қасында су қоймасы болуы міндетті. Әрі ол техникалық себептерге байланысты электр қуатын өндіру кезінде маневрлық режимде жұмыс істей  алмайды.

АЭС орташа есеппен 30 жылдай жұмыс істейді. Ең үлкен кемістігі – оқыс апат орын алған жағдайда оның салдарын жоюдың қиындығы мен ұзақтығы. Тағы бір күрделі проблема пайдалану ресурсы таусылғанда АЭС-ті жою. Бұл шаруа­ға АЭС-ті салған бюджеттің 20 пайызындай қаражат жұмсалады. Тағы бір ыңғайсыз тұсы мұнай бағасы  құлдыраса болды-ақ АЭС-тің бәсекеге қабілеттілігі төмендеп кетеді. 2000 жылдан бері әлемде  40 энергоблок жабылды. 2016 жылы әлемде 398 реактор жұмыс істеп тұрды. Соңғы 30 жылда бүкіл әлемдегі реакторлардың 25 пайы­зы (128 реактор) жұмысын тоқтатты.

Бүгінде Еуроодақ елдері энергияның жел мен күн сияқ­ты қайталама көзде­ріне ден қоюда. Алдағы уақытта бұл қуат өндірудің басты бағытына айналмақ. 2014 жылы бүкіл әлемде жел қуатынан алынған энергия жылына 694 ТВт-с (терраватт-сағат), Күн қуаты – 185, ал атом қуаты – 165 ТВт-сағат­ болды. Ядролық энергетика өндіру 11 пайыздай азайды.

Қазақстан «ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесі қарсаңында да, одан кейін де бүкіл әлемге экологиялық таза энергия көздерін дамытуға бет бұрғандығын мәлімдеді. Жел және Күн энергиясын өндіру жолында жұмыстар жалғасып жатыр­. Сондықтан энер­гияның  қайталама  көздерін дамы­ту бағыты басымдық күйінде қала беруге тиіс. Қазақстан үшін АЭС салу мүлде  қажетсіз!

Екінші кезектегі мәселе, теориялық тұрғыдан болса да АЭС салуды Ресейге сеніп тапсыруға бола ма? Рас, Совет Одағы, одан кейін Ресей бірқатар дамушы елдер­де АЭС салды. Олардың қатарында Бангладеш, Қытай, Үндістан, Белорусь, Иран елдері бар. Бірақ соңғы он жылда РФ технологиялық тұрғыда дамыған елдерден ондаған есе артта қалды. Ресейдің Стратегиялық әзірлемелер орталығы дайындаған баяндамада мұндай артта қалушылық, технологияның дамуы мен интеллектуалдық меншік нарығының кенжелеуі Ресей­дің экономикалық дамуын­ орасан тежеп тастағанын алға тартады. Ресей өнеркәсібінің өндірістік қуаттары 25 пайызға ескірген. 2000 жылға дейін іске қосылған көне құрал-жабдықтар өндірісте қолданылып жүр. Олардың жетіден бір бөлігі қазір түкке де жарамсы­з.

Стратегиялық әзірлемелер орталығының дерек­теріне қарағанда, Ресейдің күллі өндірістік қуаттарының 13-14 пайызы – «пустышка». Әсіресе, азық-түлікке жатпайтын, жоғары технологиялық өндірістердегі жағдай аса күрделі. Мемлекеттік думада Есеп комитетінің басшысы Татья­на Голикованың Ресейде­гі негізгі қорлардың тозымы 50 пайыздан асқанын үрейлене хабарлағаны тегіннен-тегін емес. Елдегі машина мен құрал-жабдықтардың 25 пайызы бәсекеге жарамсыз болып қалған. Химия өнеркәсібіндегі құрал-жабдықтардың 42 па­йызы, металлургия өндірісі қуаттарының 53 пайызы көнерген. Міне, осындай экономикасы «шаршап» тұрған жағдайда Ресейге АЭС салдырту өте қауіпті. Алдын ала есеп бойынша АЭС  құны – 10 млрд доллар. «Өзінің бетін аямаған кісінің бетін дал-дұл етеді» демекші, өз экономикасын жүргізе алмай отырған ел, технологиясы батыстан он­шақт­ы есе артта қалған мемлекет Қазақстанда қайтіп сапалы АЭС салмақшы?

Тағы бір ескеретін жағдай, Құдай оның бетін ары қылсын, АЭС-те қоршаған ортаны радиациялық ластау тек бұзылу мен апат жағ­да­йында ғана емес күнде­лік­ті жұмыс кезінде де жүріп жатады.­ Апатсыз АЭС-тің өзінде атомдық отын циклының барлық буынында: уранды өндіру мен тасымалдау, АЭС үшін отындық өзекшелер әзірлеу, пайдалану, жанып болған ядролық отынды сақтау мен қай­та өңдеу кезінің бәрінде радиациялық ластану жүріп жатады.

АЭС-тен шыққан радионуклид цезий-137 өте қауіп­ті. Ол адам ағзасына түссе саркома дертін туғызады. Стронций-90 ақ қан (лейкемия) ауруына ұшыратады. Криптон-85-тің аздаған дозас­ы тері рагімен ауру ықтималдығын арттырады. Ядролық обьектілер қызметкерлерінің өзі радиа­циялық ықпалға көбірек ұшырайды. АЭС тұрған жерді әдетте ЗАТО (Жабық әкімшілік-аумақтық құрылымдар) деп атайды. Ресейде осындай құрылымдарда дүниеге келген 14 жасқа дейінгі балалар арасында көз көруі мен иммундық жүйесінің нашарлауы, пси­хо­логиялық ауытқушылықтар басқа өңірлермен са­лыс­тырғанда екі есе көбейген. Іс жүзінде өздері де білместен адамдардың көп бөлігі – радиациялық ластанудың құрбаны. Сәулеленудің болмашы дозасының өзі қайтадан қалпына келмейтін генетикалық өзгеріс­терге ұшыратады. Радиа­цияның қорқыныштылығы да сол, жүздеген миллион келешек ұрпақтың өміріне қауіп төндіреді.

Америкалық радиобиолог Р.Бартелл ХХІ ғасырдың басында атом индустриясының салдарынан 223 миллион адам зардап шеккенін айтады. Даун синдромы, қояншық, ақыл мен дене дамуы­нан артта қалушылық етек алып тұр. «Ядролық дерттің» таралуына «қайталама ластану» да қосымша себеп болып отыр. Ресей нарығ­ынан ластанған ауылшаруашылық өнімдерін, саңыр­ауқұлақ пен жидектерді алып тастауға байланысты дау-дамай әдеттегі жағдайға айналды. Осының бәрі қалай болғанда да «Бей­біт атом – баяу жарылатын мина» екендігін көрсетеді. Міне, осындай себептермен Қазақстанда АЭС салудың мүлде қажеті жоқ. Ал оны теория­лық тұрғыдан болса, Ресейге салдырту – өз-өзімізді нақты қауіпке байлап беру деген сөз.

Марат  БӘЙДІЛДӘҰЛЫ,

(«Facebook»-тегі парақшасынан)

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Сәуір 2019 >
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары