Өзекті мәселелер

  • 05.12.19

    «Құмкөл-Қызылорда» авто­жолы­ның 70-інші шақырымында «Кеңлік» кен орнынан Шымкент қаласына бағыт­ алған «Neoplan» маркалы автобус­ аударылып, 8 адам қаза тапты. 21 адам жарақат алған. Мәліметтерге сүйенсек, автобус ішінде барлығы 36 адам болған. Олардың барлығы – «Саутс Ойл» мұнай компаниясының қызметкерлері» деген ақпарат барша қазақстандықтың қабырғасын қа­йысты­рғаны  анық.

    ...
    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Алты құрлықты ақпарат билеген уақытта оған ілесіп отырудың өзі жетіс­тік. Соңғы жылдары «жаңа медианың келешегі кемел, ал дәстүрлі БАҚ-тың болашағы бұлыңғыр» деген пікір бірен-саран айтылып жүр. Қай медианың алға озып, қайсысы артта қалатыны уақыт еншісіндегі дүние деп білеміз. Бірақ ел алдымен интернетте жылт еткен жаңалыққа емес, газет бетінде қатталған хабар­ға сенетіні анық. Ол – ақиқат. Толығырақ...

  • 05.12.19

     

    Ерғали  АБДУЛЛА


    Қу  ақша

    Бермеймін дегенді – бергізеді. Көрмеймін деге...

    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Арнайы  бетіміздің  тұрақты айдарындағы кезекті қонағымызбен  сұхбаттасудың  сәті түсті. Бұған дейін есепшілер мен ұстаздар әулеті туралы жазған болатынбыз. Жасыратын түгі жоқ, бұл жолы кейіпкер таңдау оңайға соқпады. Нәти­жесі­нде таңдау арманы – бір, мақсаты – ортақ, бол­мысы – егіз, бірге оқып, медицина саласында бірге қызмет етіп, бір шаңырақтың түтінін түзу ұшырып отырған дәріг...

    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Тұңғыш Президент Н.Ә.Назарбаев өткен жылғы 5 қазандағы Жолдауында «2019 жыл – Жастар жылы» деп жариялады. Жыл аяғы жақын. Күні бүгінге дейін елімізде жастар мәселесі бойынша озық істер орындалып, межелі мақсаттарға қол жеткізілді. Елбасы өзінің «Тәуелсіздік дәуірі» атты кітабында: «Менің ойымш­а, біздің жастар елеспен өмір сүрмеуге тиіс. «Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға орт...

    Толығырақ...
МАРАПАТПЕН МАТАУ
16.05.2019 11:50

Нұрлыбек  САМАТҰЛЫ,

жазушы,  «Таң-Шолпан»  әдеби-көркем,

көпшілік  журналының  бас  редакторы

Соңғы жылдары желтоқсан туса болды бір қызық жағдай басталатын болып жүр. Бұндай қызықты мен бұрын-соңды көрмеппін.

Қайда қарасаң да, қайда барсаң да марапатқа мелдекте­гендерден аяқ алып жүре алмайтын бір жағдай­. Орден, медаль, төсбелгі, «Құрмет грамо­тасы», «Алғыс хат», «Мақтау қағаз»... Көзің сүрініп, басың  айналады.

Жо-жоқ, оллаһи-биллаһи, марапат иелеріне еш қызғанышым жоқ. Ондай әсіре марапатқа қызық­паймын да. Марапат алып жатқандардың ішінде осы марапатқа лайықтылар, сөз жоқ, баршылық. Құтты болсын деп қоялық. Бірақ сол лайықтылар лайықты еместермен қосақталып кетіп жатқаны обал.

Екінші  бір  ойлағаным, сол  марапаттардың  мән-мағынасы шалдың ұрығындай сұйылып бара жатқаны­. Бірақ о жағына бас қатырып жатқан адам аз сияқты. Егер бас қатырса, әлеуметтік желілерде өздерін өздері көрсетіп, жалаулатып жарнамаламас еді ғой. Жо-оқ, олай емес, тіпті, алғыс хат алғанын тойлап, жарияға жар салып жатқандар көп. Мысалы мына біреуі «Шырша­ мерекесін өткізуге ерекше үлес қосқан» деген­ алғыс хат алыпты. Ал ендеше!

Халықаралық марапат (сыйлық емес, жай қатырм­а қағаз) алып жатқандар туралы  айтпай-ақ қояйын. Олар – ырғын.

Былтыр мен танитын бір апай мектепт­ен зейнет демалысына шықты. Обалы не керек, мектебі салтанатты жағдай­да шығарып салған. Оның алдында­  аудандық оқу бөлімі тарапынан «Ыбырай  Алтынсарин  медалі  келіп тұр, аласың ба, ақша тұрады» деген ұсыныс­  айтыпты. Ұмытпасам бағасы  жүз мың  теңгенің  айналасы. Анау апай да «маладес» екен, «ақшаға сататын медалі­ң өзіңе» депті. Мектеп демекші, қазір оқушыларға да жаппай мақтау қағазын  беретін  болыпты.  Мақтау  қағаз алмай қалған оқушы болмайды екен. Жақсы оқитындар қызыл қағаз, нашар оқитындарға  көк  қағаз. Айырмашылық сол ғана. Тегін емес, оған да төлейсің.

«Құрметті құда», «Қадірлі құдағи», «Ардақты ана», «Бағалы балдыз», «Қылықты қарындас»... Құдай сақтасын, осындай  ордендер  жасап  сататын мекеме  бар деп  естимін. Бұл енді басқа­  әңгіме.

Ал өз басым марапат дегенді естісем, біртүрлі тітіркеніп кетемін. Өйткені студен­т кезімде алған бір марапа­тым өмір бойы естен шықпастай болған. Тіпті, сол марапат жалпы марапатқа деген­ жеккөрушілік сезімін тудыр­ып кеткені. Содан бері пайдасыз марапаттан аулақ жүргенді  тәуір  санаймын.

1989 жылдың күзі еді. Қыркү­йек басталысымен біз­дің «Филология» факультетінің студенттерін картоп жинауғ­а  жіберген. Қызыл­орда облысының Шиелі ауданына. Барған жеріміз – Сырдарияның арғы беті. Құмның арасы. Жатқан жеріміз палатка. Монша­ жоқ. Кәдімгі картоп жинау ғой. Қара жұмыс. Күн ыстық. Шаң. Тер. Солай сілелеумен ай өтті. Қайтар кезде ауыл басшылығы келіп, ашық аспан астында жиналыс өт­кіз­ген. Жақсы жұмыс істегендер деп, кейбіреумізге 5-10 сом­нан премия да бере бастады. Құдай ұрып, одан мен де дәмелене  қалайын. 5-10 сом алсам, картоптан құтылғанымды жақсылап жумақпын. Бар арман­ым осы ғана. Бір нәрсені қатты тілесең, қатты армандасаң орындалады дейді ғой, бір кезде менің де аты-жөнімді атағаны.  Қуанып  кетіп, ортаға атып шықтым. Совхоздың дерект­ірі ме, парторгы ма, Құдай білсін, сондай бір адам менің  қолымды  қысып тұрып, мақтауын келістіріп, қолыма бір бет  қатты  қағаз  ұстатқаны.  «Алғыс  хат»  екен. Картопты  жақсы  терген, басқа­ларға үлгі болған деген. Картопты жақсы терген едім деп кімге мақтанғандайсың. Ауылда­  бір  ағай бар еді, жолап  кетсең  мақтап-мақтап  жұмысқа  салып  қоятын. Мынау да соның  кері. Картоп жинаудан құтыл­ғанымды жуам деген тәп-тәуір жоспарым күйреп түссін. Басқалар 5-10 сом ақша алып, алақандарына қарға тышып жатқанда, мені олардан кемсітіп қылаудай пайдасы жоқ қағаз ұстатқанына күйіп кетейін. Сол арада әлдеқандай қылып беріп тұрған алғыс хатын қақ айыры­п, жыртып-жыртып лақтырып жіберіппін. Қаным басыма теуіп, бұл ісімнің сәл ыңғайсыз болғанын  сол арада­  байқасамшы.

Содан бері марапат дегенді естісем, аза бойым қаза боп тұрады. Қазір де әлеумет­тік желілерді қарап сондай күй кешіп отырғаным.

 

***

 

2005 жыл еді. Жаз. «Ана тілі» газетінен кезекті еңбек демалысымды алған­мын­. Алматыға келгенде сатып алған ескі үйімнің жанынан құрылысшылар жаңадан­ үй тұрғызып жатқан. Құрылысшылардың қасында жүрмесең бол­майды. Бір күні жеңімді түрініп жіберіп, жұмысқа өзім де кірісіп кеткенім ғой. Дәл сол кезде үйге «Ана тілінен» телефон соға қалғаны. Сүйкімсіздеу бір қыз бар еді. Бухгалтерия жағында. Сол.

– Өмірбаяныңызды алып, тез же­тіңіз! - дейді.

– Ау, не боп қалды?

– Не қыласыз тергеп, әкел деді ме, әкеліңіз!

– Айта салайын, жазып ала қойшы. Көп емес, азғантай ғой.

– Ту-у, біреудің айтқанын жазып тұратын мені кім деп тұрсыз. Бастық айтты бітті, тез әкелуіңіз керек!

Діңкілдеп тұр. Мәссаған, мына қыздың қылғанын-ай! Қолыма бір түсерсің бәлем... жүз грамм ішкен бір күні.

– Бастыққа айта бар онда, бүгін бара алмаймын!

Ертеңіне жуынып-шайынып жеттім. Өмірбаянды алып. Сөйтсем, медальға ұсынылған екенмін, не пайда содан кеш қалыппын. Мәдениетке еңбек сіңірген дей ме, қайраткер дей ме, әйтеуір сондай­ бір медаль екен. Медаль ойлап жатуға мұрша қайда, «олай болса...» деп, табанымды тез жалтыраттым. Базарға баруым­ керек, тақтай әкелуім керек, шеге  жеткізуім  керек...

Сол медальға газеттегі жасы үлкен ағамыз,  журналист  Сабыржан Шүкір­ұлы мен тілші Салтанат Өтеуғалиева да ұсыныл­ған екен. Олар алды. Шын көңілден құтты болсын айттық. Медаль қолға тиген соң, Сабыржан ағай мен Салтанат ұжымды тау бөктеріндегі Бутако­вка жаққа апарып, айда, жуыс бастал­ды. «Әй, өзім де оңбаймын, анада қырсығып  қалмай, өмірбаянды  жеткізіп бере қойғанда ғой, мен де мәдениетке еңбек сіңірген қайраткер боп шыға келеті­н едім. Мәдениетке еңбек сіңіру деген картоп жинау емес қой» деп, көңілімде аздаған қызығушылық пайда болғанын  қалай  жасырайын?!

Сонымен кешке дейін жақсы жуыс жасап, қалаға қайттық. Медалист Сабыржан ағай әдеттегідей менің машинамда. Қалаға қарай құлдилап келе жатырмыз. Сабыржан ағайдан сұраймын ғой:

– Осы  медальдің қандай пайдасы бар, айлық көбейе ме, болмаса әлдебір жеңілдігі  бар  ма, автобусқа тегін жүргізе ме дегендей, - деп.

– Тағып алып қоқырайып жүресің, бары сол. Басқа пайдасы жоқ. Пайдасын айтасың, Салтанат екеуміз жуып, қып-қызыл  шығынға батып келе жатқан жоқпы­з ба, - дейді лекіте күліп. Оның осы сөзінен соң, бұның алдында ояна қалған аздаған қызығушылығымнан жұқана да қалмады.

«Е-е, - дей беріппін, – е-е деген құстың ұясы деңіз!»

 

***

 

Қай жыл екені дәл есімде жоқ, сол айта беретін мәдениетке байланысты медальді бір заманда маған да бергені. Беріп тұрғасын аласың ғой. Бірақ жұрт сияқты жумадым. Дабыра қылып айтпадым да. Үйге әкеліп, бір сәт үңіліп қарап отырдым. «Осыны жасауға қанша қаржы кетті екен?» деп ойладым.

Жылуы  жоқ  бойының,

Жылмиғаны  неткені? - деп баста­латын Абай Құнанбайұлының өлеңі ойыма­  орала  берді.

Содан кейін ол медаль туралы ұмытып  та кеткен екем...

...Сәрсенбек атты ақкөңіл ағам бар еді,  «Алматықалақұрылыс»  мекемесінде  бригадир болып табан аудармай пәлен жыл жұмыс істеген құрылысшы. Ақын  Гауһар Қожахметованың клас­тасы. Бір күні сол Сәрсенбек телефон соқсын. Қуанып  тұр.

– Құрметті құрылысшы деген медальмен марапатталдым, - дейді.

– Е-е, құтты болсын, сен құрметті құрылысшы болмағанда, кім құрметті құрылысшы болмақ, осы Алматының жартысын сен салған шығарсың, - деп, қолпаштап жатырмын. Сол кезде баяғы медалім сап етіп, есіме түсе кеткені. «Осылай да, осылай, сондай бір медалім бар еді, соны бердім саған, бір медалің екеу болсын» дедім қызды-қыздымен.

Көп ұзамай Сәрсенбек ағам мен Жәния жеңгем той жасады. Той үстінде сөз сөйлеп, әлгі медальді кеудесіне қадап бердім. Сәкем мәз.

...Ал енді желтоқсан сайын бір толаста­май жауатын да жататын мара­пат­тың  түрі  жаман. Бұл  билік исі қазақ жақсы-жайсаңының тілін осы мара­патпен мықтап тұрып буып жатқан сияқты.­

 

Алматы  қаласы.

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Мамыр 2019 >
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары