Өзекті мәселелер

  • 13.06.19

    Ежелден халық педагогикасы ұрпақ тәрбиесінің қайнар көзі болып келді және бұл бағытта жас ұрпақтың болашағына берік байлам жасалды. Әсіресе, дарабоз қарттарымыздың даналық ойы, салиқалы сөз саптау үлгісі, өмір белес­терінен  көрген-білгенін, ғибратты әңгімелерін  тәрбие құралына айнал­дырып, одан жақсылыққа ұмтылу, ынтымақ­қа ықылас қою, бауырмалдық қасиетк­е бет бұру секілді тағылымның түрлі ө...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Бүгінде басы ауырып, балтыры сыздамайтын пенде жоқ. Сырқаттанған адамның алдымен жедел жәрдемнің көмегіне жүгінетіні белгілі. Дәрігердің ауырған жерін тәптіштеп сұраса, көпшіліктің дертінен айыққандай күй кешетіні тағы бар. Алайда «103» қызметкерлерінің әр күні сын сағатқа толы. Көбісі ем-дом жасауға дайын арашашы жандардың сан түрлі жағдай мен оқиғаны бастан кешетінінен бейхабар. Бұған...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Тоқсаныншы  жылдардығы тоқырау көптің есінде ғой. Жоспарлы экономикадан нарықт­ық экононмикаға бет бұрып, жаңа белесті бағын­дыруға бой түзедік. Бұқара бұған бірден үйрене қойған жоқ. Әркім «балапан басына, тұрымтай тұсына» кетті. Ал отба­сы ошақ қасында болған әйелдер ала  дорбасын асынып, көшеге шықты. Сауда-сат­тықпен айналысты. Ал еркек­ кіндіктің кейбірі көше кезіп кетсе, енді бірі арақ-ша...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    «Бірінші байлық – денсаулық». «Қазалы арнаулы әлеуметтік қызметтер орталығы» мемлекеттік мекемесінің есігінен аттаған бойда осы аталы сөз ойға оралды. Жоқ, басқаша ойлап­ қалмаңыз. Ауладағы самал желмен­ тербелген әсем гүлдер, жайқалған саялы талдар, жеміс ағаштары, сүйкімді иісі танауды қытықтаған балғын жоңышқа, жүйектерді қуалап, сылдырай аққан тіршілік нәрі, баршасы мұнда шаруасына мығым ие...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Әдетте, футболда көбінесе шабуылшылар­ға аса мән береді. Алайда­ команданың жеңуіне қақпашылардың үлесі зор екенін бірі білсе, бірі білмес. Үздік қақпашы найзағайдай жылдам реакц­иясымен, болаттай төзімді жүйкесімен және де дұрыс позиция таңдай білетін ақылымен командасына сеп­ті­гін тигізеді. Әсіресе, ойын тағдыры шешіле­тін «пенальти» секілді шиеленісті ойын кезін­де­ қақпасын голдан қор­ғап,...

    Толығырақ...
ИНДИКАТОР немесе «САҒАТ АДАМДАР»
23.05.2019 11:40

Ағылшын әдебиеті тарихында роман жанрының негізін қалаушылардың бірі, тұңғыш романист жазушы, публицист, көрнекті прозаик Даниэль Дефоның «Робинзон Крузо» атты атақты шығармасын бес жастағы баладан бастап, белі бүгілген қартқа дейін білетіні анық. Тіпті, автордың атынан гөрі Робинзон Крузоның есімі әлемге әйгілі болған көркем образ екендігі де даусыз. Бұл – әрине, автордың шынайы шедевр, өлмес өнер тудырған құдірет.

Мен осы мақаламда УАҚЫТ туралы және сол уақыттың нақты КӨРСЕТКІШІ туралы сөз қозғамақпын. Ал, енді не үшін «Робинзон Крузоны» айтты десеңіздер, оны мақала барысында түсіндіріп өтетін боламын...

ХХI ғасыр – адамзаттың түлеу ғасыры болды. Екі бірдей жаһандық соғысты басынан өткерген, үздіксіз революциялар мен аштықтың, зұлмат пен қантөгістің дәмін татқ­ан адамзат енді бей­біт күннің, ымыраластықтың, толеранттылықтың, ең бастысы әрбір адам баласының қадірін білді. Өткен ғасырда әлем картасының астан-кестенін шы­ғарған, дү­ниені әлденеше бө­лікке бөл­ген биік дуалдар мен алып қор­ғандар құ­лаған сәтте, адамдар санасынан да темір шымылдық түріліп, ендігі ынта дамуға, өрке­ниетке, цивилизацияға, шын мәнінде өмір сүруге ла­йықты бейбіт қоғамға, жаңа идеяларға талпынды. Сөй­тіп, ХХI ға­сыр – адамзаттың алтын­ ға­сыры атанды да, адамдар қолданысында ендігі уақыт «жаңадан өл­шенді».

Уақыт дедік қой. Мектеп қабырғасында физика пәні­нен аз-кем бі­летінімдей, уа­қыт тұрақты емес айнымалы шама болғандықтан, уақыттың өзгеруіне байланысты барлық шамалар да өзге­ріп отырады. Уақыт – шамаларды өзгертуші, ауқымырақ алсақ қоғамды, саналарды өзгертуші, адамзаттың бар тарихын формацияларға бөліп таста­ушы шама. Мен ақпараттық сылтау етіп алған жазушы Д.Дефоның «Робинзон Крузо» атты шығармасының ең негізігі сюжетінде тағдырдың тауқыметіне тү­сіп, аласұрған алып мұхит ортасында кемесі апатқа ұшырап, жалғыз тақтайды қарманған Робин­зонды алып тол­қындар белгісіз аралға атып ұрады. Сонда жан аяғы баспаған оқшау аралда жападан-жалғыз қалған Робинзон күндер­дің кү­нінде жабайы, тағы тайпалармен бетпе-бет келіп қалады да, дәл осындай заманда да (сол кездің өзінде Еуропа әлемді бөліске салып жатқ­ан метрополитен еді) дамымай қалған, жа­бай­ы күй­де, жапырақ жамылып жүрген  адамдар бар екен ғой деп қат­ты таңғалады. Дәл осы таңдану қазіргі таңдағы менде де бар екенін­е қайран қалмаңыз, құрмет­тім!

Есіңізде болса, біз осыдан ширек ғасыр бұрын кеңестік кезеңнен кеңістік кезеңге аяқ бастық дегенімізбен, бос вакумд­е қалып қойғандай көңіл күйде болдық. Ел-жұрт әрі-сәрі күйде не істерін білмей дағдарып қалғанда, өз сағатымызды «Кремльдің сағатынан» бөлек енді қай Биг Беннің уақыт тілімен қозғалтамыз?» деп жүріп сол уақытты біраз оздырып  алдық. Содан болар, біздің санамыздағы «сағат­ пен уақыттың» дәлдігіне менің әлі де күмәнім бар. Мен мақалама әдейі импрессионист ағымының ұлы сурет­шісі Сальвадор Далид­ің «Уақыт» картинасын таңдап алдым. Бірде Дали: «Жұрттың бәрі менің осы сағатымда нақты уақыт жоқ деп сынап жатады, ал негі­зінде, менің осы туындымдағы сағат уақытты дәл көрсетеді» деген еді. Бәл­кім, ұлы суретшінің осы өнері уақыттың тұрақсыздығына дәлел шығар...

Индикатор – сандар немесе шамалар көрсет­кіші деп жеңілірек анықтама берсек болады. Тағы да жеңілдетсек, біздің қолданыстағы календарымыз, сағаттарымыз, теледидар, компьютер, ұялы телефон, смартфондарымыздағы уақыт көр­сеткішіне қарап қай уа­қытты көрсетіп тұрғанын анықтай аламыз. Әйтсе де, мен уақыт көрсеткіші индикаторларда емес, шынайы уақыт көрсет­кіші адамдар тұрмысынан, қоғам тіршілігінен білінеді дегім келеді. АҚШ-тағы демократиялы, мәдениетті, сауатты америкалықтар мен Үндістандағы сиырға табынған, кедейшілікте күн кешіп жатқан үнді­лер де, Африкадағы бір жұтым суға зар болған ұлттар мен комфортта күн кешіп жатқан ағылшындар да біз сөз етіп жатқан XXI ғасырда өмір сүріп жатыр. Осы ретте, алға тартқан аргумент­терге қарап, дүниенің төрт құбыласындағы индик­аторларда көрсе­тіп тұрған ғасыр, жыл, ай, күн бірдей болса да, шынайы «уақыт» әркімде әр басқа екендігіне сіз де келісе­тін шығарсыз.

Біз рухани елміз, мәдениетті елміз дейміз ғой. «Ұлы Дала ұрпағымыз» дегенді шығардық және солай мақтанғанды сүйеміз. Әрі-беріден соң руханият, мәдениет – қызыл сөзді көпіру мен пәлсапа соғу емес. Дамыған өркениетті елдерде руханият дегеніміз – сенің жұмыстан кешікпеуің, еңбегіңді адал атқаруың, соған сәйкес еңбекақыңды алу, үйің­нен шыққан қоқысты жәшікке салу, аулаңды, көшеңді таза ұстау. Бізде ше? «Ойлы адамға қызық жоқ бұл жалғанда» деп, көзіміз жасаурап диуаналық кешу секілді. Рас, таза, саф руханиятқа кенде­ ел емеспіз, шүкір. Десе де, «Өзің диуанасың, кімге пір боласың?!» демекші, шын мәніндегі мещандық бақуатты тұр­мысқа іліге алмай жатып, Ұлы Дала дегенде, бабамыз ат үстінде шірене тұрып, ат тұяғы басқан жерді иеленген дегенде күретамырымызды ады­рай­тып кете жаздаймыз. (Осы жерде Абайдың екінші қара сөзін еске түсіріңіз). Біздің мақтан­ға, біздің кеудемсоқтық­қа шек жоқ қой шіркін, тіпті, әлдеқашан сүйегі қурап қалған ата-бабамызды айтып мақтан­ғанда... Құрдымға кетуге бет алған қоғам болмаса, ешбір жөні дұрыс қоғамға мен пәленнің ұрпағымын деп өзіңізді ұсына алмайсыз. Кешіріңіз, сіздің тіпті Шыңғыс­ханның  ұрпағы  екеніңіз­дің де ешкімге қажеті жоқ. Сіздің біліміңіз, иман дәрежеңіз, адамгершілік тәрбиеңіз ғана өрке­ниетті қоғамға по­тен­циял болмақ. Ал, бізде...

Хош, бірде университет қабырғасында жүр­генімде облыстық дебаттың бірінде сөзден-сөз туып: «Кейбір адамдар сағат секілді екіге бөлі­не­ді: тұрып қалған немесе озып кеткен» дегенім есім­де. Уақыттан озып кету мыңнан не мил­лионнан бір адамға бұйырар бақ шығар, әйтсе де, уақытқа ілесе алмай қайыр­лап қалған кемедей шөл далада шөгіп қалу, міне, бұл – үлкен қайғы. Индикаторларда көрсетіп тұрған уақыт сізді алдамасын, сіздің санаңыз, тұрмысыңыз қай уақытты көрсетіп тұр, қай уақытты соғып тұр, мәселе  осында!

Сөз соңында мен әй­гілі  ағылшын  жазушысы Редьярд Киплингтің атақты бестселлері «Джунгли кітабы» ро­маны­нан үзінді келтір­мек­пін. Себебі, осы бір жолдар маған өте қатты әсер еткен-тұғын әрі менің манадан айтып жатқа­н ойыма сол жолдар керемет тұздық бо­латын  се­кілді  көрінеді де  тұрады:

«Орман (шынайы өмір) заңдарын Мауглиге үйретіп жатқан Балу бірде былай деді: «Джунглидің заңдары – Джунглиді мекендейтін халықтардың бәріне ортақ. Оны мойынсынбайтын бандерлогтар (маймылдар тайпасы) ғана. Олардың салты бөлек. Олардың жады жоқ. Олар тек көкіп сөйлеп, біз ұлы халықпыз деп мақтанғанды ғана біледі. Алайда ағаштан бір жаңғақ құлап түссінші, бәрін ұмытып тырқылдап күле бастайды...».

Дархан   АМАНЖОЛҰЛЫ,

Арал  қаласы

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Мамыр 2019 >
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 24 25 26
27 28 29 30 31    

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары