Өзекті мәселелер

  • 13.06.19

    Ежелден халық педагогикасы ұрпақ тәрбиесінің қайнар көзі болып келді және бұл бағытта жас ұрпақтың болашағына берік байлам жасалды. Әсіресе, дарабоз қарттарымыздың даналық ойы, салиқалы сөз саптау үлгісі, өмір белес­терінен  көрген-білгенін, ғибратты әңгімелерін  тәрбие құралына айнал­дырып, одан жақсылыққа ұмтылу, ынтымақ­қа ықылас қою, бауырмалдық қасиетк­е бет бұру секілді тағылымның түрлі ө...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Бүгінде басы ауырып, балтыры сыздамайтын пенде жоқ. Сырқаттанған адамның алдымен жедел жәрдемнің көмегіне жүгінетіні белгілі. Дәрігердің ауырған жерін тәптіштеп сұраса, көпшіліктің дертінен айыққандай күй кешетіні тағы бар. Алайда «103» қызметкерлерінің әр күні сын сағатқа толы. Көбісі ем-дом жасауға дайын арашашы жандардың сан түрлі жағдай мен оқиғаны бастан кешетінінен бейхабар. Бұған...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Тоқсаныншы  жылдардығы тоқырау көптің есінде ғой. Жоспарлы экономикадан нарықт­ық экононмикаға бет бұрып, жаңа белесті бағын­дыруға бой түзедік. Бұқара бұған бірден үйрене қойған жоқ. Әркім «балапан басына, тұрымтай тұсына» кетті. Ал отба­сы ошақ қасында болған әйелдер ала  дорбасын асынып, көшеге шықты. Сауда-сат­тықпен айналысты. Ал еркек­ кіндіктің кейбірі көше кезіп кетсе, енді бірі арақ-ша...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    «Бірінші байлық – денсаулық». «Қазалы арнаулы әлеуметтік қызметтер орталығы» мемлекеттік мекемесінің есігінен аттаған бойда осы аталы сөз ойға оралды. Жоқ, басқаша ойлап­ қалмаңыз. Ауладағы самал желмен­ тербелген әсем гүлдер, жайқалған саялы талдар, жеміс ағаштары, сүйкімді иісі танауды қытықтаған балғын жоңышқа, жүйектерді қуалап, сылдырай аққан тіршілік нәрі, баршасы мұнда шаруасына мығым ие...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Әдетте, футболда көбінесе шабуылшылар­ға аса мән береді. Алайда­ команданың жеңуіне қақпашылардың үлесі зор екенін бірі білсе, бірі білмес. Үздік қақпашы найзағайдай жылдам реакц­иясымен, болаттай төзімді жүйкесімен және де дұрыс позиция таңдай білетін ақылымен командасына сеп­ті­гін тигізеді. Әсіресе, ойын тағдыры шешіле­тін «пенальти» секілді шиеленісті ойын кезін­де­ қақпасын голдан қор­ғап,...

    Толығырақ...
ҚОҚЫС ҚАШАН АЛТЫНҒА АЙНАЛАДЫ?
06.06.2019 11:20

Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ,

Табиғаттың оны айтуға тілі жоқ...

Қызылорда жыл сайын қарқынды дамығаны­мен, экологиялық  мәселелері  де аз емес. Әсіресе, қолқаны қабатын жа­ғымсыз иіс, тозығы жеткен кәріз жүйесі елді діңкелетіп тұр. Іске қосылмаған биологи­ялық тазарту станцияларының тағдыры да беймәлім. Қазір санитарлық тазалы­қ сын көтермейді. Төңіректегі септиктен шыққан лас су арнайы алаңға төгілмейді. Кез келген жерде ағып жатыр. Тозығы  жеткен  канализация жүйесі де жиі мазалайды. Жағымсыз иіс қала мен елді мекендерге  тарап, адамдарға қауіп төндіруде. Ал тұрмыстық қатты қалдықтар  мәселесі  тіпті  алаңдатарлық  жағдай­ға  жетті.

Қаладағы «Саяхат» мөлтек ауданынан бір жарым метрге жетпей ыза су шығады­. Үлкендердің айтуынша, бұрын мұнда көл табаны болған. Соның салдары болса керек, ыза су сыртқа теуіп­, иістеніп кеткен. Оған күндіз-түні ызыңдаған маса мен шыбын-шіркейді қосыңыз. Ойын баласына қиын-ақ. Кішкентайлар сыртқа қадым шыға алмайд­ы. Ал тұрғындар терезелерін ашып, ауа жұта алмайды. Аулаларға егіл­ген жеміс ағаштары ыза судан қурап жатыр. Өндіріс аймағынан келетін зауыт­ түтіні мен қоқыс полигонынан келетін қоқыс иісі тағы бар.

– Мұнда 6 жылдан бері тұрамын. Ыза су болғасын, үйіміздегі септик тез толады. Айына 3-4 мәрте тазалатамыз. Қызметі де қымбат. Тазалатпасаң тағы болмайды. Иісі айналамызға тарайды. Бұл мәселенің көтеріліп келе жатқанына біраз болды. Алайда мұңымызды тыңдап, құлақ асып жатқан кім бар?! Лас ауамен, мүңкіген иіспен тыныстап, өмір сүріп жатырмыз. Көршілеріміз бен балалар бронхымен ауырады, - дейді «Саяхат» мөлтек ауданының тұрғыны Майра Досова.

Қалай десек те бүгінде біз қоқысты іріктеуді игере алмай отырмыз. Мұның бірінші себебі тұрмыстық қалдықтарды өндейтін технологияның жолға қойылмауы, күнделікті шығатын күл-қоқыстардың үлкен көлемі болса, адамдардың тұрмыстық қатты қалдықтардан болатын залалдың, экологияға әкелетін қауіпті толық сезінбеуінде жатыр.

«Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ, табиғаттың оны айтуға тілі жоқ» деген. Тілі жоқ табиғатты аялауды білмесек, болашағымыз қалай болар екен?..

 

ЗАМАНАУИ  ҚОҚЫС  ПОЛИГОНЫ  ҚАШАН   АШЫЛАДЫ?

Қызылордада қалдықтарды өңдеумен айналысатын «Ибрайхан ЛТД» ЖШС директоры Ибрайхан Мұсабаев болса, Экологиялық Кодекстің тұр­мыстық­ және өндірістік қалдықтарға байланы­сты тұсы орындалмайтынын айтады.­ Ол облыс әкімі тапсырған сұрыптау қондырғыларын орнатуға қатысты атқарылған жұмысты көр­меген­. Қауіпті заттар тұрмыстық қалдықпен араласып жатыр. Жылына төгілетін 147 мың тонна қалдықтың тек 6 мыңнан астам тоннасы сұрыпталады. Қалғаны онсыз да экологиясы нашар облыста қоршаған ортаны ластап отыр.

– Қоқыс полигоны қалыпты шегінен асты. Біз сұрыптауды, қайта өңдеуді амалсыздан жүргізіп жатырмыз. Жанған қалдықтар күл астында тұтанып жата береді. Жел болғанда өртеніп, маңайға тарайды. Бұл – күнделікті жағдай. Бұл – тек Қызыл­ордада емес, еліміз бойынша түйткілді мәселе.

Қоқыс алдымен үйде, мекеме­де сұрыпталуы керек. Біз қолымыздан келгенше жоқтан бар жасап отырмыз. Полигонды сұрыптап, Ресейге өңделген пластмасса қалдықтарын жібереміз. Олар одан синтепон шығарады.

Шындығын айтқанда, қоқыс полигонының толғанына 4-5 жыл болды. Ал «Полигонды» өздеріңе алыңдар» дегенім­е үш жыл болды. Біздің күшіміз жетпей­ді. Қоқыс шамадан тыс артып бара жатыр. Оны өртемеске амалымыз жоқ. Өйткені жұмысты тоқтата алмаймыз. Тасымалдаушылар қаланың қоқы­сын әр жерге апарып тастай алмайды. Тығырықтан шығу үшін билік жұмыс істеп, экологиялық  кодекс орындалуы қажет. Қоқысты алдын ала сұрыптайтын зауыт болмаса, қалғаны бос әңгіме. Ол жүйеленбей, мәселе шешілмейді. Бізде жаңа қоқыс полигоны салынып жатыр. Жоспар бойынша биыл 1 қаңтарда қолдан­ысқа енгізу қажет еді. Бірақ әлі берілмей, жұмысы тоқтап тұр, - дейді Ибрайхан  Мұсабаев.

 

ҚАЛДЫҚ   ҚАШАН  СҰРЫПТАЛАДЫ?

Экологиялық Кодекске сәйкес,  2016 жылдан бастап Қазақстанда құрамында сынап бар шамдар мен құрыл­ғыларды, түсті және қара металдардың сынықтарын, қалдық майларды, элек­трондық қалдықтарды полигондарда көмуге тыйым салынды. 2019 жылдың  1 қаңтарынан бастап пластмасса, полиэтилен мен қағаз қалдықтарын, картон мен шыныларды да көмуге болмайды. 2021 жылдың 1 қаңтарынан бұл тізімге құрылыс және тамақ қалдықтары енеді. Барлық дамыған елдерде қалдықтарды сұрыптау жүйесі енгізілген. И.Мұсабаев­ қалдықтарды материалдық ресурс ретінде­ қабылдау керектігін айтады. Нарықтың жоқтығынан кәсіпкердің жеке компаниясы полимер қалдық­тарын Ресейге өткізуге мәжбүр. Оны айтасыз­, «Қызылорда тазалығы» кәсіп­орнының жұмысшылары болса, нұс­қауларға қарамастан, қала полигонына қоқыстарды сол күйі сұрыптамай алып келеді. Қызылорда қаласында адамдардың қоныстануына жайсыз учаскелер бар. Мәселен, «Саяхат» мөлтек ауданы Оңтүстік өнеркәсіптік аймағында орна­ласқ­ан. Осыдан бірнеше жыл бұрын қала аймағында 140-тай апатты күл-қоқыс орындары болған. Шенеуніктердің айтуынша, барлығы жойыл­ған. Аудандарда  өнер­кәсіптік және тұрмыстық қалдықтарды жинайтын полигондар салуғ­а 145 жер учаскесі  бөлініп, кей­бір жерлерде іске қосылған. Бірақ ешқайс­ысы экологиялық талапқа сай емес. Қалдықтар сұрыпталмайды.

Облыстық экология департаменті­нің мәліметтеріне сүйенсек, биылғы жылдың 1 тоқсанында облыста 31109 мың  тонна тұрмыстық қатты қалдықтар­ жиналды. Оның 1201,3 тоннасы өңделген. Пайыздық үлесі 3,86-ны ғана құрайды. Міне, осыған қарап-ақ жергілікті міндетті мекеменің­ жайбасарлығын аңғаруға болады­. Бұл аймақта дәл осы қоқыс қалдықтар­ына қатысты жұмысты жүйелеп, тезірек қолға алмаса, жағдай қиын.

 

ҚАЛАУЫН  ТАПҚАНҒА  –  ҚОҚЫС   ТА  ПАЙДА

Дамыған елдердің көбінде бұл қалдықтар – әжептәуір табыс көзі. Бұл, тіпті, біреудің бизнесі. Қоқысты қайта өңдеуден түскен ақша қалта мен қоршаған ортаға бірдей пайда әкеледі. Тұрмыстық қалдықтарды қайта өндеу­дің негізгі бағыттары – қағаз өнімдері, әйнек сынықтары, бөтелкелер, полимерлер, пластик өнімдері, ағаш және темір заттары болып тармақталады. Тіпті, борситын тамақ қалдықтарынан биогаз өндіретін мемлекеттер де бар. Мәселен, өмір сүрудің өзіне жер таппай­ отырған жапондықтар қоқысты іріктеу, реттеу жұмыстарына аса үлкен жауапкершілікпен қарайды. Токио мен ірі қалаларда қоқыс контейнерлері қағаз, пластик, әйнек, темір, жанғыш, жанбайтын, қайта өндірілетін деп ірік­теледі. Әр қалдықтың өзіне тиесілі түсті пакеттері болады. Егер қоқыстарды шатастырып, әлде аралас тасталса, сол үшін «шатасқан» тұрғын қомақты айыпп­ұл төлейді. Ал Түркияда қалай? Онда қоқыс тазалаушысы беделді әрі жалақысы жоғары мамандық иесі болып саналады. Қоқыс тазалаушы орта буынды­ банк менеджеріне қарағанда жақсы табыс табады. Тазалыққа жауапты қызметкерлер үшін әлеуметтік қолдау­ жолға қойылған: медициналық сақтандыру, жоғары зейнетақы, қолжетімді баспана алуға мүмкіндіктері зор. Осыған қарап бізде ғана осыған терең мән бермей отырғанымызды айтуға­ болады. Өйткені дәл осы қоқыстарды әу бастан сұрыптап тастау жүйесі бір жолға қойылмаған. Дәл сол жерден кеткен қателік біздің бүгінгі айтып отырған бүкіл қателігіміздің бастауы болып отыр. Ал оны кәдеге жаратып, табыс тауып, алтынға айналдырып отырған елдер өте көп.

Қалай десек те сасыған иісті кетірумен, бұл жағдайға жеткізген мәселені шешумен айналысатын сала мамандарының жұмысы мардымсыз. Түптеп келгенде, тұрмыстық қатты қалдықтардың экологиялық проблемаға айналуының себебі қала әкімдігінің салғырттығынан болып отыр. Бұл салаға арнайы бюджеттен қаржы бөлініп отырған жоқ па? Істің жай-жапсарын білмек боп, қала әкімдігіне қарасты жауапты мамандарға бірнеше рет хабарластық. Сауалымыз жауапсыз қалды. Басқаларының айтуынша, жауапты қызметкерлер жаппай жұмыспен сыртта жүрген көрінеді. Ал сырттағы иістің түрі мынау, қолқаны қабады...

Құттыбике  НҰРҒАБЫЛ

 


 

Сіз не дейсіз?

 

Азамат  Жандар, эколог:

– Зиянды қалдықтарды азайтатын «сиқырлы дәрі» жоқ. Бұл – көп жылға созылатын жұмыс. Сондықтан оны заң деңгейінде шешу керек. Жағдай неліктен мұншалықты мүшкіл? Өйткені әдетте бөлінген зиянды қалдықтар нормадан асып кетеді. Арнайы бекітілген норма жоқ. Бұл арада кәсіпорынға салынатын айыппұлдан еш нәтиже шықпаса, талаптарды қайта қарап, ондай  кәсіпорындардың жұмысын уақытша  тоқтатып қоятын шара  қолдану керек.

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Маусым 2019 >
          1 2
3 4 5 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары