Өзекті мәселелер

  • 22.08.19

    Елімізде дәрінің көмегімен өмір сүретін азаматтар аз емес. Олардың дәрілік препаратсыз қауқары жоқ. Антибиотикке тәуелді науқасқа кім қарайды? Ақысыз берілетін дәрі-дәрмектерді кімдер, қайдан және қалай ала алады?

    ...
    Толығырақ...
  • 22.08.19

    Халық «Елін сүйген ер болар» дейді. «Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі» дейді тағы  да.

    Иә, ел намысы үшін ерлік­ке бара алар азаматтарды кебен­ек ішінде танып-білу аса маңызды.

    Кебенек – сыртқы киім. Оны көбіне-көп жорықта, аңшылықта киеді. Демек, бұл киімді кез келген адам кие алады. Олай болса, «Ерді кебене­к ішінде  таны» деген – ер жігітті киіміне қарап емес, жан дүниес...

    Толығырақ...
  • 22.08.19

    ТЫНДЫРЫМДЫ   ІС – НӘТИЖЕЛІ   КӨРСЕТКІШ

    Қаланың экономикалық тұрғыда дамып­, қалыптасуында стратегиялық міндет жүйелі түрде өз-өзін айқындап отырады. Шаһардың болашағына байлан­ысты әр жоспар, әр бағыт өзіндік құнымен маңызды. Осындай іргелі істерді атқару барысында Қызылорда қаласының әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың іскерлік һәм басшылық міндеті ж...

    Толығырақ...
  • 22.08.19

    Өткен бейсенбіде облыстық кәсіпкерлік және туризм басқармасының қолдауымен, өңірлік коммуникациялар қызметінің ұйымдастыруымен БАҚ өкілдері Шиелі ауданына баспасөз турына барды. Жолай біз бағыт алған өңірдегі баратын нысандардың тізімі қолымызға тиді. Риза болғанымыз, бір-біріне ұқсамайтын бес қызмет түрін жандандырып отырған шағын кәсіп иелерімен таныстық. Оның ішінде ауқымды жерді алм...

    Толығырақ...
  • 22.08.19

    192   ШАҚЫРЫМ  ЖОЛ  ЖӨНДЕЛЕДІ

    Елдегі көлік саласы маңызды рөлге ие. Оған сауда-экономикалық бағыттағы тауарлардың көліктің қай түрімен болсын тасымалдануы дәлел. Одан өзге аймақтар үшін республикалық, облыстық және аудандық маңызы бар жол­дардың  өзектілігі  жоғары.  Өткен  жылы осындай жолдар мен көшелерді дамыту­ға республикалық бюджеттен 1...

    Толығырақ...
БАЛАНЫҢ ДҮНИЕТАНЫМЫ немесе халықтық педагогиканың ролі
13.06.2019 10:40

Ежелден халық педагогикасы ұрпақ тәрбиесінің қайнар көзі болып келді және бұл бағытта жас ұрпақтың болашағына берік байлам жасалды. Әсіресе, дарабоз қарттарымыздың даналық ойы, салиқалы сөз саптау үлгісі, өмір белес­терінен  көрген-білгенін, ғибратты әңгімелерін  тәрбие құралына айнал­дырып, одан жақсылыққа ұмтылу, ынтымақ­қа ықылас қою, бауырмалдық қасиетк­е бет бұру секілді тағылымның түрлі өнегесін таратып отырды. Шындығында, орынды айтылған ойдың баланы­ң дамуына, өз халқының салт-дәстүрлерін бойына сіңіруге ықпалы зор. Сондай-ақ тұрмыс-салт, әдет-ғұрып, ұлттық ерекшелік, дәстүр жайлы­ танымы, түйсігі қалыптасады. Жеке тұлғаның адамгершілік құндылықтарына терең бойлап, рухани жан дүниесін байыта түседі.

Абайдың дана, дара болуында осы әкелер институты, әжеден естіген әсерлі әңгімелер, ауыз әдебиеті жанрларын, шежіре, дастандарды орындаудағы жыршы, жыраулардың ықпалы дүниетанымын, өмірге көзқарасын өсірді.

Жалпы, халықтық  тәрбиені насихаттаудың,  жаңғыртудың  пәрменді құралы – ауыз әдебиеті туындылары десек жаңылмаймыз. Өйткені ауыз әдебие­тінде халықтың ғасырлар бойы жинақталған бұқаралық көркем сөз шығар­машылығы, әдеби құндылық­тары, халық педагогикасының негізі, мәдени мұрасының қайнар көзі, тап­қырлық пен шешендіктің тамаша нұсқалары бар. Шешендік сөздер нұсқаларына қарай академик В.В.Радлов: «Қазақтар... мүдірмей, кідірмей, ерекше екпінмен сөйлейді. Ойын дәл, айқын ұғындырады. Ауызекі сөйлеп отырғанның өзінде сөйлеген сөздер ұйқаспен, ырғақпен келетіндігі соншалық, бейне бір өлең екен деп таңға­ла­сың­», - деп, қазақ тілінің тазалығы мен  табиғилығына  тәнті  болған.

Расында, ауыз әдебиеті мұраларының, мақал-мәтелдердің, аңыз әңгімелердің, өсиет, насихат өлеңдердің, ертегілер­дің, жұмбақ, жаңылтпаштардың, лиро-эпостық, эпостық жырлардың, шешендік сөздердің, тұрмыс-салт жырларының барлығы дерлік тәрбие тақыр­ыбын қозғады. Ауыз әдебиеті мұралары – баланың тұлға болып қалыптасуына нәр берді, ел мен жерге деген перзенттік парызын оятты, жанашырлық, патриоттық сезімін ұялатты.

Бұл жерде халық педагогикасының үш қайнар көзін айрықша атауымызға болады. Олар: ана тәрбиесі, әке тәр­биесі, қоғамдық орта тәрбиесі.

Ұлт даналығында «Атадан – өсиет, анадан – қасиет» дейді. Сол қасиет ананың­ ақ сүтімен дарыса, «Бесік жырыны­ң» әлдиімен тербелгеннен бала бойына мейірімділік, сабырлық ерекшеліктерін сіңіріп өседі. Қыз бала анасыны­ң аялы алақаны мен ғибратқа толы тағылымынан ибалылықты, әдептілікті, қарапайымдылықты, ізеттілікті, іскерлік секілді қасиеттерді көріп, естіп дарытады. «Шеше көрген тон пішер» деген қазақ сөзі анадан алатын­ тәлім-тәрбиені, көрегендік пен өнегені, адалдықты меңзеген емес пе? Адамның физиологиясынан ұққанымыз, бала біткен айтқанды емес, көр­генді  бойына  тез қабылдайды. Сондықтан әрбір ана өз баласының идеалы бола білгені дұрыс. Бұл – өмірлік қағида!

Әке – отбасының қамқоршысы, асыраушысы, қорғаны. Естеріңізде болса,­ ескінің есті кісілері «Әкесі сондай адам еді, атасы жақсы адам, көр­генді бала» деп ер адам тәрбиесін, әке мектебінен өткен маңызын айтады. Шындығында көкірегі қазыналы қарттардың әңгімесіне қанығудың берері мол еді. «Әке – асқар тау, ана – баурайындағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ» деген бір ауыз  сөзге  бүкіл тәр­биенің бас­тауын сыйғыза білген. Өмірге бейімі жоқ, шыңдалмаған бала қиындыққа да төзбейді. Сондықтан «Әке көрген тон пішер», «Әкеге қарап ұл өсер», «Бір әкенің тәрбиесін жүз мектеп бере алмайды­» деген нақылдар тектен-тек айтылмағаны  айқын.

Ертеректе еркекті көк тәңіріне теңеге­н. Ал әйелді жерге теңеген. Күлтегіннің үлкен жазуында «Тәңірідей тәңіріден жаралған бабам Күлтегін истемін­ қаған» деген жазу осының дәлелі. Рас, бала өз әкесіне ұқсауға ұмтылады. Демек, әрбір әке өзінің даналығ­ымен, парасаттылығымен даралан­уы  тиіс  деп ойлаймын.

Баланың өзінің ата-тегін білуі, мал сою, қонақ күту, ерлік пен еңбекшіл­дікті, серілікті, атбегілік, құсбегілік өнерді  бойына  сіңіріп, сол арқылы әке биігі үстем тұрады. Ер-азаматтың соңынан­ сөз ермейтін, сұңқардай саңлақ, қырандай текті болуы әке ролінің қаншалықты деңгейде болғанын байқатад­ы. Әрине, әке – отбасының алтын діңгегі. Осындай жауапкершілік пен міндет-мақсатын біле тұрып, жұмысбастылықпен бала тәрбиесіне немқұрайды қарау, ерте кезден көңіл бөлмеу салдары үйде баланың бетімен кетуіне апарады. Әке ролін аналар то­лықт­ай атқара алмайды. Себебі «әке – тірегің, ана – жүрегің» дейтіндей, әрқайсысының өз жолы, өз міндеті бар. Отбасында ата-ана шаңырақтың шамшырағы десек те, әрқайсысының өзіндік шоқтығы бар. Халқымыз қашанда әкені шаңырақтың иесі, қамқоры, қорғаны деп таныған. Аналарымызды сол шаңырақтың алтын босағасы, киелі тұтқасы іспетті құрметтеп қастерлеген. Сондықтан «Алты аға бірігіп – әке болмас­, жеті жеңге бірігіп – ана болмас» деп түйінін келтірген.

Бала тәрбиесінде қоршаған ортаның, әсіресе мектебі, ұстаздары, дос­тарының да ықпалы зор. Бұл тұста да ата-ана олармен тығыз байланыста болып,­ бірлесе жұмыс атқаруы тиіс. Әрбір өскелең ұрпақтың бойына өзінің отбасы, оқу-тәрбие жүйесі арқылы­ ұлттық құндылықтарды, ұлттық  психологияны  дарытып  отырса­ ұтылмаймыз, ұтарымыз көп. Мектепте оқушылармен жүргізілетін тәрбие жұмыстары, түрлі үйірмелер санаға  тазалықты, ептілікті, білімпаздықты  үйретеді.

Рас, қазір жаңа технологияның заманы­. Қарыштап дамыған өскелең өмірде интернет, телефон қызметі баланы­ң да санасын жаулап барады. Одан өзіне керегін алса жөн, бүгінде беталды кеткен кейбір ақпараттар оларды­ дұрыс жолдан тайдырып, жат қылықтарға жетелеп жатыр. Осы орайда қоғамдық сананы қалыптастыруда әлеуметтік желілердің жетекші орында тұрғаны өмір шындығы дер едім.

Кез келген пәнді оқытуда халық данал­ығын пайдалану баланың ой-өрісін дамытып ғана қоймай, пәнге деген­ қызығушылығын арттыра түседі, адами жақсы қасиеттерінің де қалыптасуына оң әсерін тигізеді. Сергек сананы­ жаңғыртып, рухани жаңғыру заманы­нда ауыз әдебиеті мұраларын педагогикамен ұштастыру арқылы ұлттық тәрбиенің нығаюына ықпал ету тиімділік тудырады. Әрбір берілетін білімнің, тәлім-тәрбие жүйесінің ең өзекті идеясы – халықтық қасиеттер мен халықтық педагогикаға негізделгені абзал­. Жастарды тәрбиелеудегі отаншылдық қасиет ең алдымен білім мен тәрбиенің тұғыры болуы тиіс. Ал, отаншылдық дегеніміз – өз елінің шежіресін, тарихи тұлғаларын, салт-дәс­түрін, рухани-мәдени байлығын, елінің қадір-қасиетін терең білу деген сөз. Әрине ұрпақты отаншыл етіп тәрбиелеу, елін, жерін сүйетін  патриоттық қасиетті дарыту отбасы тәрбиесіне, білім беру жүйелеріне тікелей қатысты. Отаншыл жастар тәрбиелеу – мемлекеттік маңызды істердің де бірі. Елбасы­ жастар саясатын дамытуға барынша қолдау көрсеткені осы маңызды айғақтай алады. Демек, біз жарқын болашақтан білімді, ізгі ойлы, елі сенетіндей ер тұлғаларды, қайраткер қыздарды көр­гіміз келсе, осы бастан терең тәрбиеге мән берген абзал-ақ.

Гүлзира  ОРАЛОВА,

Қорқыт ата атындағы

Қызылорда мемлекеттік

университетінің  аға оқытушысы,

филология ғылымдарының кандидаты

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Маусым 2019 >
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары