Оқырманнан хат

Келіп кету есептегіші

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterБүгін2217
mod_vvisit_counterКеше2743
mod_vvisit_counterОсы аптада11520
mod_vvisit_counterӨткен аптада16249
mod_vvisit_counterОсы айда44683
mod_vvisit_counterӨткен айда81370
mod_vvisit_counterБәрі4031526


Өзекті мәселелер

  • 19.09.19

    Әлемдегі өте қауіпті қылмыскерлер қамалатын, қауіпсіздігі ең қатаң сақталатын «Алькатрас» түрмесінен 1963 жылға дейін бірде-бір тұтқын қашып шыға алмаған. Ел абақтыны «Рок» (құз) деп те атайды. Сыртынан қарағанда сұсты көрінетін түрме әу баста қорғаныс шебі ретінде қолданылып, кейінірек әскери түрме салып, содан соң өте қауіпті қылмыскерлерге арналған абақты ретінде пайдаланылған. Толығырақ...

  • 19.09.19

    ЖҮРЕК   ДЕРТІНЕ  ШАЛДЫҚҚАНДАРҒА  КӨМЕК

    Кеудедегі жұдырықтай жүректің қызметіне тең келер не  бар?!  Оны адам ағзасының «моторы» дейміз. Бірақ жүрек дерті жас талғамай тұр. Тым жасарып бара жатыр. «Жүрегі тоқтап қалыпты», «жүрегі ауырады»  деген сөздер бүгін­де  жасамысқа  емес, жастарға да  айтылатын  болды.

    ...
    Толығырақ...
  • 19.09.19

    Әлемнің  дамыған 30 мемлекетінің қатарына кіру идеясы жарқын  болашаққа бас­тайтын жол болуы тиіс. Жаһандану үдерісі дәуірінде еліміз өз тәуел­сіздігін орнықтырып, шекараларын айқындап, ядролық қарудан бас тартып, этносаралық және конфессияаралық келісімді сақтай отырып, әлемдік ау­қымдағы тұрақтылық, достық, толеранттылық идея­ларын негіздеуде. Және бұл мәселелер Елбасының жыл сайынғы дәстүрлі...

    Толығырақ...
  • 19.09.19

    «Мәңгілік ел» идеясының негізі – бұл біздің Қазақстан халқы ұрпақтарының алдындағы жауапкершілік, әлемдегі бәсекеге қабілетті 30 мемлекеттің қатарына ену мәртебесі белгіленген және бұйырған лайықты және ұлы Қазақстанды дамытудағы біздің стратегиямыз. «Мәңгілік ел» идеясының бастауы тым тереңде жатыр. Бұл біздің жалпыұлттық идеямыз мемлекеттігіміздің тамыры сияқты көне тарих...

    Толығырақ...
  • 19.09.19

    Айжарық  СӘДІБЕКҰЛЫ

    ОЙ   ТОЛҒАДЫМ  БІР   КЕЗЕК

    Сөз жоқ, социализмді гүлдендіріп, коммунизм ор­нат­пақшы болған қоғамды қайтадан құру машақаты бастал­ғалы сонау отызыншы жылдардан «коммунизмнің сталиндік алып құрылыс­тары» ұранымен жүргізілген шабуылдан табиғаттың тепе-теңдік заңдылығын бұзып...

    Толығырақ...
ЖАСТАР – ЖЫЛЫ, ҮЛКЕНДЕР – СУЫҚ
13.06.2019 10:43

Дәл осы тақырыпты былай деп жазайын: «Жастар жылы» – үлкендер суық». Сөйлемнен бір әріп те алынып тасталған жоқ. Тағы десең, қосылмады да. Бірақ, үтірге (немесе  сызықша - Р.Ж.) дейінгі екі сөз түпкілікті өз мағынасын жоғалтып, басқа мәнге ие болды. Әрине, әріптер алынып, қосыл­мады, тиісінше, тыныс белгілер алынды да, қосылды да. Тыныс белгінің рөлі ғой, екі сөйлемді бір мезетте оқығанда дауыс мәнері, ырғағы (интонация) бір-біріне үйлеспей, өзгеше шығады.

Айт­қандай, жоғарыдағы тақырып пен бірінші сөйлемдегі «жылы» сөзі­нің омоним ретінде қолданыл­ғанын есіңізге салайын.

Омоним дегеніміз – айтылуы мен жазылуы бір, бірақ мағынасы, шығу тарихы басқа сөздер. Кезекті рет керекті ақпаратты сізбен бөліскендегі түрім ғой. «Жылы» сөзі тақы­рыпта «суық» сөзінің антонимі ретінде, алғашқы жаңажол мен сөйлемде 365 (366) күннің немесе 12 айдың қосындысы мағынасында берілген. Мұнымен не дегіміз келді, нені көкседік, неліктен мұнан бастад­ық? Басқаны айтпағанда, қазақ тілінде пунктуация деген термин бар. Оны мықтап меңгерген болсаңыз, тіл білімінде тыныс белгіні дұрыс қойғаныңызға, қойма­ғаныңызға  қатты  бас  ауырт­пайсыз. Өйткені, ол сөйлемдегі тыныс белгілердің дұрыс қойылу емлесін  қатты  қадағалайды.

Сонымен, «Жастар – жылы, үлкендер – суық» және «Жастар жылы» – үлкендер суық» атты қос тақырыптың жүгін қатар көтеріп, «шоқпарды сүйретпеспін» деп белге байладым. Авторлық материалымды ащы ішектей шұбалтпай, қысқа да нұсқа етіп жазу арқыл­ы орайын келтіріп, қалауын тауып, киіз қазықты жерге қағуға талаптанып көрмекпін.

Тұңғыш Президентіміз Н.Назарбае­в  өткен жылдың 5 қазанындағы Жолдауында: «Жастарды­ң барлық санатын қолдауға арнал­ған шараларды толық қамтитын әлеуметтік сатының ауқымды платформасын қалып­тастыру керек. Келесі жылды «Жаст­ар жылы» деп жариялауды ұсынамын» деген болат­ын. Мұны саясатқа бір иығын  тығып  жүретін жастар жақсы­ біледі. Иә, рас «Жаста­р жылы» – жаңа мүмкін­діктер кезеңі. Оны ешкім жоққа шығара алмайды. Десе де, осы мүмкіндікті лайықты пайдалануды жастар біле ме, ел сенген үдеден шыға ала ма? Меніңше, біз мысалға­ келтірген екі сөйлемді оп-оңай ажыратуға жастардың басым бөлі­гінің деңгейі жетпейтіндей, қолынан келмей­тіндей және миына салмақ салатындай. Есімізге алып, есіңіз­ге­ салып көрелік. Ел болашағы – дені сау және сауатты ұрпақ.

Осы орайда ойға оралатын тағы бір жайт, аға буынмен арадағы аралас-құраластық, сабақтастық хақында болып отыр. Демек, жастар­ үлкендермен сұңқарлар секілді қанаттас самғап, тұлпарлар тұрпатты қабырғалас зымырауы керек. Мүмкіндік тәжірибе ар­қылы да келеді. «Көп жасаған білмейді, көпті көрген біледі» десек,­ жасамыс ағаштың жас ағашқа сүйкенетіні ойымызды қуаттай түседі. Әрине, жастар тақыры­бында «балта да өткір, бұтақ та қатты» дейтіндей мәселелер де жетерлік.

Біз мысалға келтіргендей, «Жастар жылында» үлкендер суық сияқты» деген пікірлер ел ішінде жазылып-ақ жүр. Ал, «жастар – жылы, үлкендер – суық» (немесе керісінше) деп кесімді пікір айта алмаймыз. Бұл – жай ғана мысалдың «құрбанына» айналған тақырып һәм сөйлем ғана.

Қорыта айтқанда, жастар өзіне берілген мүмкіндіктен мүлт кетпеуі керек. Рас, «бірдеңе істеу керек­ еді» деп жүрген жастарға бірдеңе істеу бүгіннен басталуы тиіс. Сондықтан, мен де мақаламды  айналсоғы бар арқанға бай­лан­ған  аттай  айналшықтамай, төбеден жай түскендей етіп бастап кеттім. Ұлылар ұлағатынан теріп «шаршы топта сөз бастау қиын» десек, тәуекелдік танытып, топқа тұлпар қосу кей жастарды өз мүм­кіндігінен айырып отырғандай...

Қысқасы, мүмкіндік бұ жылы не келесі жылы емес, кез келген уақытта (сағат, минут, секунд) болады­. Бойыңыздағы біз біле бермейтін дарындылықты бүгін­нен бастап шығарыңыз. Бүгіннен. Міне, мүмкіндік! Әйтпесе ертең кеш...

Рыскелді  ЖАХМАН

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Маусым 2019 >
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары