Өзекті мәселелер

  • 13.06.19

    Ежелден халық педагогикасы ұрпақ тәрбиесінің қайнар көзі болып келді және бұл бағытта жас ұрпақтың болашағына берік байлам жасалды. Әсіресе, дарабоз қарттарымыздың даналық ойы, салиқалы сөз саптау үлгісі, өмір белес­терінен  көрген-білгенін, ғибратты әңгімелерін  тәрбие құралына айнал­дырып, одан жақсылыққа ұмтылу, ынтымақ­қа ықылас қою, бауырмалдық қасиетк­е бет бұру секілді тағылымның түрлі ө...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Бүгінде басы ауырып, балтыры сыздамайтын пенде жоқ. Сырқаттанған адамның алдымен жедел жәрдемнің көмегіне жүгінетіні белгілі. Дәрігердің ауырған жерін тәптіштеп сұраса, көпшіліктің дертінен айыққандай күй кешетіні тағы бар. Алайда «103» қызметкерлерінің әр күні сын сағатқа толы. Көбісі ем-дом жасауға дайын арашашы жандардың сан түрлі жағдай мен оқиғаны бастан кешетінінен бейхабар. Бұған...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Тоқсаныншы  жылдардығы тоқырау көптің есінде ғой. Жоспарлы экономикадан нарықт­ық экононмикаға бет бұрып, жаңа белесті бағын­дыруға бой түзедік. Бұқара бұған бірден үйрене қойған жоқ. Әркім «балапан басына, тұрымтай тұсына» кетті. Ал отба­сы ошақ қасында болған әйелдер ала  дорбасын асынып, көшеге шықты. Сауда-сат­тықпен айналысты. Ал еркек­ кіндіктің кейбірі көше кезіп кетсе, енді бірі арақ-ша...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    «Бірінші байлық – денсаулық». «Қазалы арнаулы әлеуметтік қызметтер орталығы» мемлекеттік мекемесінің есігінен аттаған бойда осы аталы сөз ойға оралды. Жоқ, басқаша ойлап­ қалмаңыз. Ауладағы самал желмен­ тербелген әсем гүлдер, жайқалған саялы талдар, жеміс ағаштары, сүйкімді иісі танауды қытықтаған балғын жоңышқа, жүйектерді қуалап, сылдырай аққан тіршілік нәрі, баршасы мұнда шаруасына мығым ие...

    Толығырақ...
  • 13.06.19

    Әдетте, футболда көбінесе шабуылшылар­ға аса мән береді. Алайда­ команданың жеңуіне қақпашылардың үлесі зор екенін бірі білсе, бірі білмес. Үздік қақпашы найзағайдай жылдам реакц­иясымен, болаттай төзімді жүйкесімен және де дұрыс позиция таңдай білетін ақылымен командасына сеп­ті­гін тигізеді. Әсіресе, ойын тағдыры шешіле­тін «пенальти» секілді шиеленісті ойын кезін­де­ қақпасын голдан қор­ғап,...

    Толығырақ...
ЖАСТАР – ЖЫЛЫ, ҮЛКЕНДЕР – СУЫҚ
13.06.2019 10:43

Дәл осы тақырыпты былай деп жазайын: «Жастар жылы» – үлкендер суық». Сөйлемнен бір әріп те алынып тасталған жоқ. Тағы десең, қосылмады да. Бірақ, үтірге (немесе  сызықша - Р.Ж.) дейінгі екі сөз түпкілікті өз мағынасын жоғалтып, басқа мәнге ие болды. Әрине, әріптер алынып, қосыл­мады, тиісінше, тыныс белгілер алынды да, қосылды да. Тыныс белгінің рөлі ғой, екі сөйлемді бір мезетте оқығанда дауыс мәнері, ырғағы (интонация) бір-біріне үйлеспей, өзгеше шығады.

Айт­қандай, жоғарыдағы тақырып пен бірінші сөйлемдегі «жылы» сөзі­нің омоним ретінде қолданыл­ғанын есіңізге салайын.

Омоним дегеніміз – айтылуы мен жазылуы бір, бірақ мағынасы, шығу тарихы басқа сөздер. Кезекті рет керекті ақпаратты сізбен бөліскендегі түрім ғой. «Жылы» сөзі тақы­рыпта «суық» сөзінің антонимі ретінде, алғашқы жаңажол мен сөйлемде 365 (366) күннің немесе 12 айдың қосындысы мағынасында берілген. Мұнымен не дегіміз келді, нені көкседік, неліктен мұнан бастад­ық? Басқаны айтпағанда, қазақ тілінде пунктуация деген термин бар. Оны мықтап меңгерген болсаңыз, тіл білімінде тыныс белгіні дұрыс қойғаныңызға, қойма­ғаныңызға  қатты  бас  ауырт­пайсыз. Өйткені, ол сөйлемдегі тыныс белгілердің дұрыс қойылу емлесін  қатты  қадағалайды.

Сонымен, «Жастар – жылы, үлкендер – суық» және «Жастар жылы» – үлкендер суық» атты қос тақырыптың жүгін қатар көтеріп, «шоқпарды сүйретпеспін» деп белге байладым. Авторлық материалымды ащы ішектей шұбалтпай, қысқа да нұсқа етіп жазу арқыл­ы орайын келтіріп, қалауын тауып, киіз қазықты жерге қағуға талаптанып көрмекпін.

Тұңғыш Президентіміз Н.Назарбае­в  өткен жылдың 5 қазанындағы Жолдауында: «Жастарды­ң барлық санатын қолдауға арнал­ған шараларды толық қамтитын әлеуметтік сатының ауқымды платформасын қалып­тастыру керек. Келесі жылды «Жаст­ар жылы» деп жариялауды ұсынамын» деген болат­ын. Мұны саясатқа бір иығын  тығып  жүретін жастар жақсы­ біледі. Иә, рас «Жаста­р жылы» – жаңа мүмкін­діктер кезеңі. Оны ешкім жоққа шығара алмайды. Десе де, осы мүмкіндікті лайықты пайдалануды жастар біле ме, ел сенген үдеден шыға ала ма? Меніңше, біз мысалға­ келтірген екі сөйлемді оп-оңай ажыратуға жастардың басым бөлі­гінің деңгейі жетпейтіндей, қолынан келмей­тіндей және миына салмақ салатындай. Есімізге алып, есіңіз­ге­ салып көрелік. Ел болашағы – дені сау және сауатты ұрпақ.

Осы орайда ойға оралатын тағы бір жайт, аға буынмен арадағы аралас-құраластық, сабақтастық хақында болып отыр. Демек, жастар­ үлкендермен сұңқарлар секілді қанаттас самғап, тұлпарлар тұрпатты қабырғалас зымырауы керек. Мүмкіндік тәжірибе ар­қылы да келеді. «Көп жасаған білмейді, көпті көрген біледі» десек,­ жасамыс ағаштың жас ағашқа сүйкенетіні ойымызды қуаттай түседі. Әрине, жастар тақыры­бында «балта да өткір, бұтақ та қатты» дейтіндей мәселелер де жетерлік.

Біз мысалға келтіргендей, «Жастар жылында» үлкендер суық сияқты» деген пікірлер ел ішінде жазылып-ақ жүр. Ал, «жастар – жылы, үлкендер – суық» (немесе керісінше) деп кесімді пікір айта алмаймыз. Бұл – жай ғана мысалдың «құрбанына» айналған тақырып һәм сөйлем ғана.

Қорыта айтқанда, жастар өзіне берілген мүмкіндіктен мүлт кетпеуі керек. Рас, «бірдеңе істеу керек­ еді» деп жүрген жастарға бірдеңе істеу бүгіннен басталуы тиіс. Сондықтан, мен де мақаламды  айналсоғы бар арқанға бай­лан­ған  аттай  айналшықтамай, төбеден жай түскендей етіп бастап кеттім. Ұлылар ұлағатынан теріп «шаршы топта сөз бастау қиын» десек, тәуекелдік танытып, топқа тұлпар қосу кей жастарды өз мүм­кіндігінен айырып отырғандай...

Қысқасы, мүмкіндік бұ жылы не келесі жылы емес, кез келген уақытта (сағат, минут, секунд) болады­. Бойыңыздағы біз біле бермейтін дарындылықты бүгін­нен бастап шығарыңыз. Бүгіннен. Міне, мүмкіндік! Әйтпесе ертең кеш...

Рыскелді  ЖАХМАН

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Маусым 2019 >
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары