Өзекті мәселелер

  • 19.12.19

    Кешегі даласында абақ­тысы жоқ, бес қаруы белінде жүрсе де жауынан өзгеге қару жұмсамаған заманда елдің бір-біріне өкпесі, кеткен есесі болмады дейсің бе? Болды ғой. Бірақ, сол заманның өзінде қойнындағы қаруға тұра ұмтылмай, әділдікті, ақ пен қараны шешетін әулеттің үлкені не ауылдың ажасы, оған көнбей жатса, елдің қожасына жүгінді емес пе? Дау бұған да бөгет бермеген кезде биге барып соңғы ше...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Ақыл  жетпес

    Адамның ақылы өлшеусіз мол. Алайда сол ұлан-ғайыр, шексіз ақылыңның кейде кішкентай, уақ-түйек мәсе­лелерді шеше алмай, тұйыққа тіреліп, жол таба алмай, адасып­  жүретініміз  қалай?!

    ...
    Толығырақ...
  • 19.12.19

    «Кувад синдромы» туралы бұрын-соңды естіп пе едіңіз? Мүлдем естімеген болуыңыз да мүмкін. Бұл – ер адамның жүкті әйел секілді күй кешуі. Мұндай да болады. «Кувад» сөзі француздың «couver» деген етістігінен шыққан, яғни қазақшалағанда «жұмыртқа басу» дегенді білдіреді. Бұл синдром екіқабат әйелдің күйеуінде жүктіліктің үшінші айында басталып, сәби дүниеге келгенге дейін жалғасуы ықтимал....

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Шырылдаған бала дауысынан селк ете қалған олар өздері секілді тағы бір күнә­сіз­дің жетім қалғанын сезді. Сәбиді түннің бір уағында тауып­ алған тәрбиеші дереу төсекке жатқызып, жұбата бас­тады. Әбден жылай-жылай көзінен жасы сарқылған баланың демі бітіп, әрең тыныс алады. Көздері жәудіреген бір топ баланың естісі аузындағы емізікті жұлып алып, апайына ұстатты. Жанаршылықпен қараған оның ересек...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Поэзия

     

    Ботадай боздап аспан жылайды,

    Алдайды бәрін түлкі үміт.

    Жапырақтардан жас тамшылайды,

    Жапырақ жүрек бұлқынып. ...

    Толығырақ...
МҰҒАЛІМДЕР ОҚУШЫНЫ 24 САҒАТ ОҚЫТУЫ, ТӘРБИЕЛЕУІ КЕРЕК
04.07.2019 10:45

Ержеңіс ӘБДИЕВ,

айтыскер ақын, ұстаз:

- Ержеңіс, авторлық кітабыңыздың сүйінші данасы шығып жатыр екен, құтты болсын! Алдымен, кітап туралы ойыңызды білсек. Қиындығы, оқырманға берері қандай дегенде­й...

- Ең біріншіден, сіздерге рақмет! Негізі, маған осы уақытқа дейінгі жазған өлеңдерімнен жинақ шығаруға, айты­старымның басын құрап кітап етуге немесе маман­дығыма сай математикалық есептер жинағын құрастыруға болар еді. Бірақ, мұның барлығы шығып та жатыр, ел ішінде көптеп кездеседі.

Біреу «қолыңнан не келеді?» десе, бір жаңалық болсын, ерекшелігі болсын деген ойме­н «Ержеңістің ерекше есептері» атты кітабымды жарыққ­а шығарып отырмын. Жалпы, қарапайым әрі логикалық есептерді өлеңге айналдыруды осыдан 10 жыл бұрын бастағанмын. Бірақ, ол уақытта әлеуметтік желінің қазіргідей ықпалы, әсері болмады. Мен мұны өз практикамда оқушыларға қолданып жүр­дім. Есімде қалғандарын кейінн­ен телефонға түртіп, әлеуметтік желідегі оқырмандардың назарына ұсындым. Шыны керек, жақсы қабыл­дағандар көп болды. Сондықтан болар, ойыма кітап шы­ғару  идеясы келді.

- Кітап атауының өзін әлеуметтік желідегі оқырмандарыңызбен кеңесіп қойған секіл­дісіз. «Келісіп пішкен тон келте  болмайдының»  кері ғой бұл.

- Айтыста жүргендіктен халықпен тығыз байланыста боламыз ғой. Кейбір сөзіңді жақсы қабылдайды, енді бірі елеусіз қалады дегендей. Барлығын бақыла­п, сараптап, санасып отырасың. Мұғалім ретінде оқушымен, ата-анамен үнемі қарым-қатынас жасаған соң жақсылы­-жаманды пікір күтеміз. Сол сауалнамада «Ержеңістің есептері» деген­ нұсқа көп болды. «Ерекше» дегенд­і қосқаны бірлі-жарым кездесті. Бірақ, мен күткен нұсқаны ешбір оқырман­  айтпады (күліп).

- Бұл  алғашқы  кітабыңыз  шығар?

- Иә, бұл – менің алғашқы кітабым. Мұның алдында айтқанымдай, сәті түссе айтыс, өлең жинақтарым да, пәндік кітабым да шығып қалар. Бай­қаймын, бұл кітапқа ел-халықтың ықыласы жоғары сияқты. Сондықтан жалғасы болады деп ойлаймын. Жылына бір кітап шығаруға шамам жетеді. Өйткені, кітапқа сыймай тұрған дүниелерім  баршылық. Енді ол – алдағы уақыттың  еншісіндегі  шаруа.

- Әрине, әзіл-шыны аралас, десе де, әдебиетте жүргендердің басым бөлігі «мұнда математикадан қашып келгенбіз» деп жатады. Сіз қайта осы екеуін достастырып, кітапта бірге бейнелеп отырсыз. Қанша дегенмен екі саланы қатар алып жүру оңай емес ғой.

- Мен мұны көп жерде айтып жүр­мін. Орайы келгенде тағы қайталап өтейін. Әдебиетке жақын болсам да, математиканы таңдағаныма қуанамын. Айтыстан шаршап келгенде есеп шығарып­, мектептен шаршап келгенде домбыра тартып ойымды бөлемін. Екеуі бір-бірін толықтырып тұрады. Ал, енді математикадан қашып келгендердің о баста іргетасы дұрыс құйылмаған. Әйтпесе, математика сіз бен біз ойлағандай соншалықты қиын емес. Әрі адамның қабілет-қарымын білесіз ғой. Тек ізденіс, еңбек керек.

- Әріптесіңіз, математика ғылым­дарының магистрі Серікболсын Дүйсембай «Мұғалімдер математиканы сүйіп оқытпайды» деген пікірді айтады. Жалпы, көпшіліктің миында «химия қиын» деген  секілді  себебі  жоқ  жаттанды түсі­нік қалыптасып  қалғандай.

- (ойланып) Серікболсынмен толық келісуге болады. Осы ортада жүріп байқағаным, кейбір мықты мамандар оқушыларға сабақты атүсті түсіндіріп жатады­. Өзінің деңгейі жоғары бол­ғандықтан, баланы да сол деңгейде көріп қалады. Ол оқушыға мүлдем түсініксіз көрініп, қиындық тудырады. Теориясы әлсіз мұғалімдер де бар. Өзі де қиындықпен түсініп тұрған соң, оқушыға қайта-қайта айтып, қызықтыруы мүмкін. Жалпы, мұғалімдерді бөліп-жарып қарауға жоқпын. Теориялық біліммен қатар, педагогикалық шеберлік те керек. Серікболсын соны меңзеген  болар.

- Дәрігерлер Гиппократқа ант береді ғой, сол секілді мұғалімдер де әлемнің екінші ұстазы Әбу Насыр әл-Фарабиге ме, қазақтың тұңғыш педагогі Ыбырай Алтынсаринге ме, ант беруі керек сияқты. Бұл өз кезегінде ұстаздардың жауапкершілігін  еселей  түсетіндей...

- Бұл  мәселе  жолға  қойылса, жақсы болар еді. Бірақ, біз, ең біріншіден, Аллаға­ ант беруімі­з керек. Өз-өзімізге ант  беруіміз  қажет. Біреудің баласына сапалы білім бере алмау – қиянат жасаумен­ бірдей. Ал, қиянаттың ар­тында­  күнә  бар дегендей.

- Осыдан бірнеше ай бұрын әлеуметтік желіде «Білім, білім» деп тәрбиені ысырып тастадық» деген жазба жарияла­ға­ныңыз  есімізде. Тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы еді, сонда мұны еш ескермей  жүргеніміз  ғой.

- Сөзіңіз өте орынды. Бізде көбіне сұралатыны – статистикалық мәлі­меттер. Ол қатарға баланың білімі, мектеп­тің деңгейі, олимпиадалық көрсеткіші деген секілділер кіреді. Білімді бірінші орынға қойған соң, педагогт­ер 40 минутты соған жұмсауы мүмкін. Сондықтан, көбіне тәрбие тұсы кемшін қалып жатады. Осының сал­дарынан ойнап жүріп от басқан балалардың санынан жаңылып, айтып тауыс­а алмаймыз. Жалпы, өзіміз жақсы­ мұғалім ғана емес, жақсы адам ретінде оқушыға көріне білсек, сол да жеткі­лікті. «Балаңды түзегің келсе, бірінші өзіңді түзе» дейді ғой. Мұғалімдер оқушыны тек сабақ уақытында ғана оқытпауы, тәрбие­лемеуі  керек. 24 сағатқа созылуы шарт. Ол – үздіксіз жалғасуы­ қажет дүние.

- Сіздіңше, қазіргі қазақ мектептеріндегі  басты  мәселе  қандай?

- Басты мәселесі – мұғалім мәртебесінің төмендігі. Осы мәртебемен мемлекеттік жүйенің ойнауы. Бұған біздің «ерікті түрде» жұмыс істеуіміз де жатады. Өз-өзіне сенімді, жерде қалмайтын, азат ойлы ұстаздар шоғыры қалыптасса екен. Жан-жағына жал­тақтайтын, қит етсе, «жұмысымнан айыры­лып  қаламын» деп қиналатындар  кімнің, қандай болмасын жұмысын істеп кетуге бар. Сол сияқты, сөзіміздің өтімді болуы үшін өзіміз лайықты болуы­мыз  керек.

- «Еркін ойлы ұстаздар шоғыры қалыптасса екен» деп қалдыңыз. Сыр бойында ойын ешкімнен именбей айтатын ұстаздар қауымы қаншалықты көп?

- Қаншалықты көп не аз екенін білмеймін. Көбісі ойын жариялағысы келмейді. Таяқтың екі ұшы болады. Ойын ашық айтса, өзіне ғана емес, әріптестеріне де зияны тиіп кетуі мүм­кін. Мектебі жаманатты болады деген­ секілді. Мұнан бірнеше жыл бұрын «Құдығыңды тазалайын деп еңкейсең, сені құдығыңа түкіріп жатыр деп ойлайды» деген сарындағы пост жариялағанмын. Ол да осы секілді жайт ғой.

- Осы  жерде айта кетейін ер мұғалімдердің  аздығы  да  салғырт  қарайтын  мәселе  емес  секілді...

- Қателеспесем, сіздің де бітірген мамандығыңыз – мұғалім. Егер осы мәселеге жаныңыз ашитын болса, мектеп­ке барар едіңіз. Иә, қазір мектеп­ апай­ларға  толды. Бұл бала психология­сына әсер етеді. Баланың қызмінезді болып, майда іспен айналысуы көп кездес­се, сіз айтқан мәселенің ықпалы деп есептей беріңіз. Мемлекет үлкен тәуекелге бары­п, жағдай жасауы керек. Статис­тика бойынша мұғалімдік маманды­қты таңдап­, оқыған ер-азаматтардың саны аз болса, осы салада қызмет етіп жүр­гендері мүлдем аз. Әрине, ер адам – үйдің асыраушысы. Сондықтан, амалсыздан жұмысы аз, ақшасы көп салаға икемделуде. Мұның артында «Мұғалім мәртебесі» туралы заң да тұр.

- Өлең-сөзге үйір болуыңызды тікелей Тастыбай әкемізбен байланыстырсақ бола ма? Білуімізше, сіздің жазба ақындығыңыз жүрегіңіздің түкпірінде жасырынып жатқандай.

- Жалпы, бір  кітапқа  сұранып  тұрған өлеңдерім бар. Егер мен соны жарыққа шығарған болсам, ешқандай жаңалық аша алмайтын едім. Сәті түссе ол да баспа бетін көре жатар. Енді жазба­ ақындығым туралы айтатын болсам, әуелі Алла, одан соң әкем мені осы жолға­ әкелді. Ол ауданға танымал ақын еді. Сайлаубай Жұбатырұлы, Толыбай Абылаев, Қуаныш Жиенбай, т.б. секілді танымал  ақын-жазушылардың ұстазы болған. Сол кездегі әдебиетке үйірсек бірсыпыра балалардың өлеңге деген талпынысын арттырған ауыл ұстазы Тастыба­й  Әбдиев еді. Арал қаласындағы айтыстардың  бірінде әкем маған «Жетес­ би деген би болған, сол сенің түп нағашың­» деп таныстырған болатын. Соған қарағанда ақындық өнердің менің жүрегіме жан-жақтан ағылғанын байқаймын.

- Бүгінде өлеңдегі «Ғаламның сұлу­лары­ татымайды, анамның күліп тұрған бейнесіне» деген қос қатарды білмейтін адам кемде-кем шығар. Бірақ, авторы (авторы­ – Ержеңіс Әбдиев) аса таны­малдыққа жоқ көрінеді. Бұл сұрақты қоюымның басты себебі – айтыскер ақындар ел арасында аса танымал. Жалпы,­ ұстаздық қызметіңізге айтыскерліктің зияны тиген кезі болды ма? Немесе­  керісінше.

- Айтыста айтқандарым мұғалімдік қызметіме ешқандай кері әсерін тигізген­  емес. Ойымды барынша ашық жеткіземін. Десе де, шындық айтады екен­мін деп елдің бірлігіне нұқсан келтірм­еймін. Ел тыныштығы үшін кейбір жайттарды дүрліктірмей, аттандамай жеткізуге тырысамын. Сондықтан болар­, елді көтеріп жіберетін тақырыпта­рға  бара қоймаймын,  тағы да айтамын, ол  менің  қорқақтығым  емес.

Мен әр айтыс сайын мұғалім мәселесін қозғаймын. Оны тіпті Жүрсін Ерман ағамның өзі біліп алған. Әрі кез келген қарсыласымның маған осы тақырыпта арнаған шумағы болады. Жауап қайтару үшін әрдайым дайын жүремін.

- Жаңағы сұраққа тұздық болсын. Осы біздің қоғам танымалдықты неге мықтылық деп қабылдайды?

- Бұл біздің идеологияның әлсіреп тұрғанының белгісі дер едім. Теле­дидарды қоссаң, әнші мен әртістер. Әлеуметтік желілерде де ең көп оқылатын – осылар. Сондықтан, оны көрген жастар тек сол бағытқа кетіп бара жатыр. Танымалдық деген өшпейтін нәрсе. Тек оның аясын тарылтпауымыз керек. Мысалы, біз бала кезімізде ғарышкер болуды армандадық. Тоқтар Әубәкіровтен танымал адам жоқ еді. Сол секілді болсақ деп, көкірегімізде мақтаныш сезімі ұялайтын. Әр салада жетістікке жеткен, айтары бар жандар жастардың идеалы болуы керек.

- Жаңа білім саласын сұрадым. Енді айтыстағы көңіліңіз толмайтын мәселеге тоқталсаңыз.

- Көңілім толмайтыны, айтыстың кейінгі буын өкілдері «халыққа сөзім өтімді болсын, мейлінше сый-құрметке бөленейін» деп өзі білмейтін тақырыпты қозғап, сол саланың жілігін шағып­, майын ішкендей етіп айтып жатады­. Оның соңы жазықсыз адам­дарға тиіп, халықты беделді кісілерге қарсы қоюы да мүмкін. Ақын айтарын зерттеп-зерделеп, нақтылап алғаны кімге болса да жақсы.

- Уақыт  бөлгеніңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан

Рыскелді   ЖАХМАН

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Шілде 2019 >
1 2 3 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары