Өзекті мәселелер

  • 11.07.19

    САУЫҚҚАН  ЭКОНОМИКА САЛАНЫ  ДАМЫТАДЫ

     

    Еліміз  тәуелсіздік  алғаннан бастап-ақ нарықтық экономика сатыларына аяқ басуды ұйғарды. Оған дейінгі ауылшаруашылығы, егін  шаруашылығы деген салаларды тара­зы­дан түбегейлі алып тастаған жоқ. Ел экономикасының қарқынды дамуына осы салалармен қоса жаңа жо...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    Ізгілік пен қайырымдылық – адамзаттық құндылық. Тіпті, бұларды адамгершіліктің өзегі деп те атаған. Әр нәрсе өзінің мәнімен, өзін­дік қасиетімен қа­дірлі, құнды. Яғни адам өзінің мәні, қасиеті – адамгершілігімен, қайырымдылығымен қадірлі әрі  абзал  болмақ.

    Осы орайда Арис­тотельдің өзі «Бақыттың кілті – қайы­рымдылықта» деген екен. Демек, ізгілік, қайырлы іс – адам баласын бақытқа жетк...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    Тапсырманың да түр-түрі болады. Мұнан біраз уақыт бұрын ата-аналар тарапынан «үй тапсырмасын үйіп-төгіп бермесін» деген талап «төрге озған» еді. Рас, мектеп бағдарламасын шамадан тыс қиындату оқушының білімге деген ынта-жігерін төмендетпей қоймайды. Қит етсе, мұғалімдерді аяп, қаралап шығатын қауым көбейді. «Ұстазы жақсының ұстамы жақсы» деуші едік. Қазір әлеуметтік желіде ...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    Шілде басталмай, сауда орындарында қауын-қарбыздың саудасы­ қызды. Бау-бақша өнімдерінен көз сүрінеді. Нарықтағы бағалары былтырғы­мен  салыстырғанда  қымбаттау.  Қарбыздың  келісі  80-100, қауынның келісі 200-300 теңгеден сатылуда. Бірақ көпшілік  бағамен санасып жатқан жоқ. Шөл басатын әуес асты қалтасына қарамай алып жатыр. Негізі бақша өнімдері  шілде айының соңына таман піседі.  Та...

    Толығырақ...
  • 11.07.19

    ЖАҢА  СТАДИОНДАҒЫ   ЖАҢА  КЕЛЕҢСІЗДІКТЕР

     

    Өткен аптада сыр­бойылық футболсүйер қауым көптен күткен матч өтті. Ел біріншілігінің 17-туры аясында «Қайсардың» «Шахтерді» қа­былдаған кездесуі Ғ.Мұ­ратбаев атындағы орталық стадионның ашылу күніне сай келді. Жөндеу жұмыстарынан соң жап-жаңа алаң атағына ие бол­ған бұл нысан туралы азды-көп...

    Толығырақ...
Қазағымның Арысы – ҰЛТЫМЫЗДЫҢ НАМЫСЫ!
04.07.2019 11:00

Арыстағы  төтенше жағдай  ешкімді бейжай  қалдырмады. Жұрт  жұдырықтай жұмылып, елдігін көрсетіп  жатыр. Республика көлемінде  «Арыс, біз біргеміз»  атты  акция басталды.  Акция шеңберінде  кез келген  адам Арыс халқына  көмек көрсету үшін құрылған  штабтарға барып, көмек  ұсына алады.

Жарылыс Арыс қаласынан 200 метр жердегі әскери қойма­да болды. ҚР Қорғаныс министрлігінің мәлімдеуінше, 90 тоннаға жуық артиллериялық оқ-дәрі сақталған қоймадан өрт шыққан. Жойқын жарылыс­тың неден болғаны нақтыланған жоқ. Себеп-салдары анықталып жатыр. Біле­тініміз, адам шығыны бар. Бұл жолы қандай қателік кетті? Ата Заңымызда айтылғандай әрбір адамның өмірі қымбат. Ұзақ уақыттан бері Арыстағы жарылмаған қойма тұр­ғындарға қауіпсіз көрінген шығар. Қа­дағалау болмады ма, тазалау жұмыстары жүргізілмеді ме? Оқ-дәрі қоймасындағы өрттің неден тұтан­ғаны, әскери бөлім­нің қалай аңғармағаны белгісіз.

Арыс қаласында 45 мың халық тұрады. Жарылыс тоқтаса да, қауіп сейілген жоқ. Қорғаныс министрлігінің мамандары қаланы толық залалсыздандырды. 28  маусымнан бастап  тұрғындар  қала­ға кіргізілді. Ал апаттың экологияға, адам денсаулығына әсері бөлек зерттеуді қа­жет етеді. Қазір көп­шіліктің  бойындағы үрей басылған жоқ. Сырт еткен дыбыстан шошиды. Бейбіт күнде соғысты көр­гендей мең-зең.

 

АРЫСТАҒЫ   АЛАСАПЫРАН

Арыс тұрғыны Гүлвира Құдайбер­генова жарылыстың қатты болғаны сонша, жол бойында өлген адамдарды көргенін айтады. Алайда тиісті орындар үш адамның қайтыс  болғанын мәлім­деген  болатын.

– Сол күні сағат 9 шамасында жа­рылыс дыбысынан ояндым. Балала­рыммен  бірге  жалаң аяқ  қаштым­. Екі баламен көлік алма­ды. Шымкентке кешкілік сағат­ 5-ке таяу жеттік. Енді үйіміз жоқ. Далада қалдық. Суреттен  баспанамыздың  сау жері  қал­мағ­анын көрдік. Төбесі опырылып түсіпті, - дейді арыстық келіншек.

Жарылыста перзентханадан шығып, 40 шақырым жаяу қашқан 22 жастағы Кенжегүл де оқиғаның қалай болғанын баяндап берді.

– Бұл менің есімде мәңгіге қалады. Ай-күнім жетіп, тол­ғақ  қысқан соң, енеммен Арыс қаласындағы перзентханаға келдім. Мені дәрігерлер қабылдап, ем-дом жасамақ болды. Кенет қала көк түтінге оранды. Іштегі адамдардың барлығы жан-жаққа қашты. Үрейім ұшып, қайда барарымды білмедім. Тек сыртқа қарай жүгіріп шықтым. Жер сілкінісі болып жатқан сияқты. Сыртта ешқандай көлік жоқ. Жан­сақтау бөліміндегі жаңадан босан­ған келіншектерді алып шығып жатты. Әскери адамдар «Қашыңдар!» деп бұйрық берді. Анам, акушер және мен адамдар кетіп бара жатқан бағытқ­а қарай жүгіре бердік, - дейді жас ана.

Шарасыз күйге түскен келін­шек 40 шақырым жерде орналасқан ауылға жаяу барады­. Жаны қысылған Кенжегүлді жол-жөнекей кетіп бара жатқан мұғалімдер далада қалдырмаған. Жүкті әйелді көліктеріне мінгізіп, жақын маңдағы  ауылға  жеткізген.

- Жан-жағымыз өрт пен көк түтін. Біз жолды білмедік. Адасып­ «Ақтас» деген жерге келдік. Сол ауылдағы үй иесі Гүлмираға, акушерім Бал­бөпеге шексіз алғыс айтамын. Екі кісі мені босандырып  алды, - дейді жас ана Кенжегүл Бекасыл.

Дер кезінде көмек беріп, жанынан табылған білім және ғылым министрлігінің мамандары Балбөпе Өтенова, Жанат Нұржұманова, Шайза Доскеевалар екен. Олар Түркістан облы­сына арнайы Ұлттық бірыңғай тестілеуді бақылау үшін жіберілген. Жарылыс басталғ­анда олар жақындарына хабарласып, қоштасып үлгеріпті. Ал жүкті келіншекті көргенде, оны тастап кете алма­ған. Әлеуметтік желілерде жарияланған видеолар адамның үрейін ұшырады. Жойқын жарылыс соғысты еріксіз еске түсіреді. Ата-анасынан ажырап қалған балаларды көріп, жүре­гің ауырады. Жарылыстан соң он бес адам жансақтау бөліміне жеткізілген. Оның төртеуі – бала. Тоғыз адамның халі ауыр. Барлығы 165 адам дәрігер көмегі­не жүгінген. Оның 89-ы ауруханада жатыр. Арыс қаласы мен әскери бөлім  аума­ғында 5700-ден астам әскери снарядтар мен оқ-дәрілер табыл­ған. Арыстағы барлық көше мен 11 шақырым теміржол төсемдері тексеріліп, тазарты­лған.

Жарылыс болған қару-жарақ сақтайтын база 1960 жылдан бері бар. Орасан зор қару-жарақ қоймасы қалың қазақ шоғырланған өңірге орналасыпты. Отыз жылда осы аждаһаны басқа орынға көші­руге, ескірген  арсеналды  жою­ға болатын еді. Қорғаныс министрлігі жыл сайын қару-жарақты көшіруге қаржы сұраған көрінеді. Алайда сұралған қаражат берілмепті. Неге? «Момын қазақ бәріне көнеді» деді ме? «Қырылса, қазақ қы­рылсын» деді ме?

Қорғаныс министрлігі қа­зіргі  уақытта  жағдайға  шынайы  баға  берілу  қажеттігін айтады.

– Біз «арсенал неге тұрғын үй кешеніне жақын орналас­тырылған?» деп айтпауымыз керек. Тұрғын үй кешендерінің кеңейіп, өскені соншалық, 1930 жылдардан бергі арсе­нал­ға жақындап кеткені ескерілуі тиіс, - деді Қорғаныс вице-министрі Тимур Дандыбаев Орталық коммуникациялар қыз­метінде өткен баспасөз мәслихатында.

Ол өз сөзінде аталмыш арсенал­ Совет одағы кезінде нақты стратегиялық маңызға ие болғанын тілге тиек етеді. «Бірақ, ол кезде Арыс шағын ғана ауыл болатын. Қандай да бір төніп тұрған қауіп жоқ еді. Уақыт өтті, өмір өзгерді. Елді мекен кеңейе келе стратегиялық нысанға жақын­дады. Біз бұл мәселе туралы бірнеше мәрте ескертіп, тиісті ұсыныстарды берген болатынбыз. Бірақ, мұның бәрі әлеуметтік мәселелерге байланысты болды.­ Яғни, халықт­ы ол жерден­ көшіріп, қауіпсіз жерге­ орналастыру белгілі бір қиындықты, әсі­ресе қаржылық-экономикалық күрделілікті тудыратын еді. Осыған байланысты комис­сия істің ақ-қарасын ажыратар. Кінәлі адамдар тиісті жазасын алады», - деді Тимур  Дандыбаев.

Алайда сананы жаулаған сауа­л көп. Халыққа түсіндіру жұмыстарын  жүргізіп, қауіптің алдын алуға болады ғой. Өкі­нішке қарай,  нақты жауабы жоқ.

 

ДЕРЕК  пен  ДӘЙЕК

Арыстағы алапат апат сал­дарынан 7600 тұрғын үйдің әйнегі сынып, 80-85% үйлер­дің шатырына зақым келген. Тұрғындар Арысқа оралғанша Шымкент қаласында эвакуа­циялық 42 пункт, аудандарда 17 пункт  жұмыс істеді. Деректерге сүйенсек, Арыс қаласы мен әскери қоймада оқ-дәрілерді тазалау және қаланы дезинфек­циялау шаралары аяқталған. Қазір тұрғын­дардың  өміріне ешқандай  қауіп  жоқ.  ҚР Экология, геология және табиғи ресурста­р министрі Мағзұм Мырзаға­лиев Арыстағы атмосфералық ауаның таза, су және топырақтың ластанб­аға­нын, радиацияның жоқтығын  айтады.

– Жылжымалы лабораториялар арқыл­ы қала аумағында және сыртында зерттеу жасалды. Радиациялық жағдай тексерілді. 518 сынама өлшемдері жүр­гізілді. Радиациялық фон қалыпты деңгейге сәйкес келді. 50 орында ауаның атмосфералы­қ  сапасы тексерілді. Нормативтен ауытқу анық­талған жоқ. Қала бойынша ауызсу құбырларының дезинфекциясы және жуып-шаю жұмыстары жүргізілді. Қоқыс жиналатын контейнерлік орында­р да толық дезинфекциядан өткізілді. Бұл жұмыстарға Түркістан облысымен  қатар  Қызылорда, Жамбыл  өңірлерінің  мамандары тартылды. Қаланың ауасы қауіпсіз. Арыста радиаци­я  қаупі  жоқ, - деді  ол.

Ал Төтенше жағдайлар жөніндегі комитет төрағасы Владимир Беккер қаладағы әлеуметтік нысандар тек­серуден өткенін мәлімдесе, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау минист­рі Бердібек Сапарбаев Үкімет тарапынан арыст­ықтарға жағдай жасалаты­нын, қала жедел қалпына келтіріле­тінін жеткізді. Айта кетейік, тұрғындар үйіне оралғанда бекітілген қызметкерлер фото-видеофиксация жасап, шығындарды есептеуге көмек берді. Жайғасу барысында облыстық полиция қызметкерлері мен дәрі­герлер, төтенше жағдай департаменті мен құзырлы мекемелер үздіксіз қызмет көрсетті. Сонымен қатар арыс­тықтарға  құрылыс-жөндеу  жұмыс­тарына көмек беру үшін еліміздің барлық­ өңірінен 170 арнайы бригада келд­і.  Әрбір облысқа Арыс қаласындағы бөлін­ген  секторлар бойынша жұмыс бекітіліп берілді. Айта кетейік, тұрғындарды кір­гізу үшін Арыс қаласы 17 секторға бөлінген. Бұл секторларға облыстың аудан, қала әкімдіктерінен 640 жауапты (1 аудан – 40 адам) азамат бекітілді. Әрбір 10 үйге 1 қызметкерден жауапты. Тұрғындарды жайғастыру кезінде­ осы азаматтарға қаладағы көше, аулалардың белсенділері көмек берді. Арыс қаласы мен маңындағы 8867 үйдің 6127-сі жарыл­ыстан зардап шеккен. Толықтай  қайта салынатын үйлер саны – 27. Апаттан зардап шеккен халыққа Қазақ­стан­ны­ң өзге облыстарынан қажетті 150 тонна зат жиналған.

- Мен осында болып, құрылысты күнде басында тұрып қадағалайтын боламы­н. Егер қай аудан жұмысты ұйымдас­тыра алмаса, жауапты азаматтарды қызметінен босатамын. Ал жауапты­  облыс­тар  салғырттық  танытса, Үкімет басшысына мәлімдеймін. Халықты­ң мұқтажын жедел шешуіміз керек,­ - деді өңір басшысы Өмірзақ Шөкеев Арыс қаласында бір ай бола­тынын  жеткізе  отырып.

Бір қауіптің беті қайтты. Тосын жағда­й елді біріктірді. Ынтымақ, бірлі­гін  нығайтты. Бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып, зардап шеккен тұр­ғындарға қамқорлық көрсетті. Қаржысын, қолдауын аямады. Құрылымдық мекеме­лер бір күндік жалақыларын аударып­ жатыр. Алайда арқаны кеңге салуғ­а  болмайды. Қару-жарақ  сақтал­ған қоймадан тағы да қандай қауіптің  келері­  белгісіз.

 

ТҮЙІН. Сөзіміздің басында айт­қандай, бұл оқиға біздің ауызбір­ші­лі­гі­мізді көрсетті. Ұлт болып ұйыстық. Қара халық­тың тілеуі бір: елімізде тек тыныштық болсын, жарылған снарядтың зар­дабын көрмесе екен. Қайткен күнде де қазақ тарихындағы қасіретті беттің бірі Семейдің кебін кимесек жарады.­

Құттыбике   НҰРҒАБЫЛ

 


 

Сіз  не  дейсіз?

 

Тоқтар  ӘУБӘКІРОВ,  Халық  қаһарманы:

Арыстағы  жағдайға  әкімдік  кінәлі

Арыстағы жағдайға кінәлі – әкімшілік. Бұрыннан «қару-жарақ сақталған жерге таяу үй салуға, кісілер тұруға болмайды» деп айтылған. Ол жерде мектеп, балабақша болмауы тиіс. Ал әкімшілік сол арсеналдың қасында үлкен қала салған. Қауіпті қарудың қарапайым тұрғындардан алшақ болуын қамтамасыз ету қажет. Бізде көп­теген мемлекеттік мекемелер жұмысын дұрыс атқармайды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев дұрыс айтты. Иә, үкімет барлық зардап шеккен адамдарға жәрдем беру керек. 45 мың адам үй­лерін тастап панасыз отыр. Арыстағы қандастарымызға бүкіл ел болып көмектесуіміз қажет. Жарылыс болып жатқанда машинамен талай қазақ кетіп бара жатыр. Сонда көмекке мұқтаж әйел мен балаларды ешкім алып кеткен жоқ. Бар қазақ – бір қазақ емес пе?! Ертең жау шапса қайтеміз? Өз бала-шағамызды алып қашамыз ба? Қазағым,­ осы жағын ойлайық!

 

Арман  СҚАБЫЛҰЛЫ,  журналист:

Олар «соғысты» көрді

...Туысқанын паналап жатқан арыстықтардың жағдайын білуге келген біздің алдымыздан жүгіріп шыққан кішкентай бала алақтап, Арыс жақты көрсетіп, сөйлеп қоя берді.

- Аға, ана жақта соғыс болып жатыр. Танкі, бомбы... Біз енді ол жаққа бармаймыз!

- Жоқ, балақай! Біз қазір ғана сол жақтан келдік. Соғыс жоқ, ертең-ақ үйге қайтасыңдар! - дедік біз. Бала сенбеді. Басын шайқап, кері жүгіріп кетті. Әбден қорқып қалғаны түрінен көрініп тұр. Осы өңірдің тумасы Дулат ағамыздың «Біз соғысты көрген жоқпыз» атты шығармасының есіме түскені. Арыстықтар бұл жолы «соғысты» көрді. Бейбіт күнде төбеден снаряд жауып, үйіңді отқа орап жатса, өзің ысылдаған оқтың арасынан әзер аман шықсаң, соғыс емей немене? ...Қаланы аралап көрдік.  Арыстың қоймалар жағындағы үйлер қираған. Орталыққа қарай көбіне шатыры тесілген, терезелері түскен үйлер көзге түседі. Қалған жағы аман секілді. Бір-екі жерде теңкиіп өліп жатқан сиырларды байқадық. Ақжол ауылындағы штабқа бас сұқтық. Тиісті мамандарда­н өзімізді мазалаған сауалдарға жауап алуға тырыстық. «Қаладағы радиация мөлшері қандай?» деген сауалымызға астанадан келген бас маман бұл іске енді ғана кірісіп жат­қандарын, нәтижесі бір-екі күнде дайын болатынын айтты. Қандай бомба, снарядтардың жарылғанын Қорғаныс министрлігі ғана біледі деді. Осындағы Ішкі істер өкілдері мародерліктің үш-төрт фактісі болғанын мойындады.  Биліктің бағына қарай қазақтың бауырмал, қонақжай болғаны пайдасын берді. Сол қазақтың көнбістігін айтсаңшы! Мұнда өткен ғасырдан бері төрт рет жарылыс болған. Егер бұл жерде басқа халық тұрса, баяғыда­ тажал қойманы көшірер еді. Ауылыны­ң шетінен салынған зауыттан шыққан жағымсыз иіске бола көшеге шығып, биліктің жағасынан алып, сол зауытты жаптырған орыстың әйелдерін талай көрдік. Мыңдаған тонна бомбаның үстінде отырып мыңқ демеген халықты көнбіс демей не дейік? Бауырмалмыз, ұйымшылм­ыз, бірлігіміз де керемет! Бірақ, бізге бір нәрсе жетіспей­ді. Ол – мінез! Ұлттық мінез! Мына трагедия соны көрсетіп берді.

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Шілде 2019 >
1 2 3 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары