Өзекті мәселелер

  • 10.10.19

    Мұны бәріміз де көп күттік. Жиырма жыл. Аз уақыт емес. Сөз жоқ, бұл жеңістің өзі оңайлықпен келген жоқ. Жасыл алаңда жан беріп, жан алысқан сәтті теледидардан телміре тамашалап, күйініш пен сүйінішті көрудің өзі бір ғанибет­  екен. Бұл күнге дейін не айтыл­мады, мақтау да, даттау да айтылды, бірақ біздің жігіттер жарады. Біздің айтып­ отырғанымыз – жексенбі күні елорда төріндегі «Астана Арена» ...

    Толығырақ...
  • 10.10.19

    Елбасының «Нұр Отан» партиясының ХVIII съезінд­е ұсынған «Әлеуметтік қамқорлық» жаңа әлеуметтік саясаты қоғамның барлық саласын қамтиды. Әсіресе, президент көпбалалы отбасыларға қол­дауды арттыру қажеттігіне ерекше тоқталды. Өйткені, елімі­здегі баспанаға мұқтаж азаматтар саны азаймай тұр. Сандарды сөйлетсек, елдегі үй кезегінде тұрған аз қамтылған, көпбалалы отбасылардың жалпы­  саны 28 мыңнан...

    Толығырақ...
  • 10.10.19

    Қызылорда облысында экономика саласын дамытуда мемлекеттік-жекеменшік әріптестік тетік­тері тиімді пайдаланылып келеді­. 2017 жылдан бастап мұнай өндіру көлемінің айтарлықтай төмендеуіне қарамастан, жалпы өндірістік өнім көрсеткіші бойынша оң өзгеріс байқалады. Бүгінде өңір экономикасының барлық салас­ында тұрақты өсім қамтамасыз етілуде. Тек өнеркәсіп өндірі­сінде мұнай ұңғымаларының сулану­ы ...

    Толығырақ...
  • 10.10.19

    Облыстың оңтүстігінде, қарт Қаратаудың іргесінде,  Сырдария өзенін жағалай қоныстанған, халқы – жайсаң, жері – жомарт Жаңақорған дейтін аудан бар. Батпағының өзі – бренд. Шөбі – шүйгін. Табиғи қазба байлығы талайды тамсандырған өңір. Жайылмалық жұрт жерсіндірген қарбызын алыс-жақын шетеліңіз таласып әкететіні тағы бар. Қысқасы, қазір Қаратаудың етегінде орныққан елдің бірлі...

    Толығырақ...
  • 10.10.19

    Байқоңырлық бұқараның әлеуметтік мәселелері оң шешімін тауы­п келеді­. Бұрын «Ресейдің иелігінде» деп онша иек артпайтын аумақ еді, соңғы жылдары­ екі елдің Үкіметаралық келісімдерінің арқасында «жұлдызды қалашықта» да біраз істің беті бері қарап қалды.  Түсінікті болу үшін тақырыпты тарқатайық.

    ...
    Толығырақ...
СЕРТ пен СЕНІМ қоғам дамуының негізгі локомотиві
11.07.2019 11:05

Мнажадин  ӨТЕЕВ,

«Сыр  Маржаны»  ЖШС  директоры,

облыстық  мәслихат  депутаты

 

Қазақстан Президентін ресми  ұлықтау рәсімі еліміз­дің тәуелсіздік тарихындағы жаңа бір формациялық даму жолын көрсетіп берді. Президент онда ел дамуының ал­дына 10 міндет қойып, айшықты қадамдарды белгіледі. Мақ­саттың түп-қазығы страте­гиялық  маңызы  бар,  елдің бет-бейнесі, айнасы болатын және даму мен болашағы­мызды айқынд­айтын құжат болып  отыр.

Қазірдің өзінде билік пен қоғамдық сананың транзиті басталып кетті. Бізге қоғам мен билік арасындағы пәтуа, келісім мен үйлесім, сенім мен сыйластық керек. Әр адам өз орнын білгені шарт. Бұл туралы  Конфуций:  «Әр адам өз ісін  атқара білсін. Билеуші ел билес­ін, жұмысшы еңбек етсін, әке – әке, бала – бала орнында  болсын. Тұрмыстың осы қарапайым қағидасы бұзылса, мемлекет іштен іриді. Өмірдің сиқы қашады, сый­ластық жойылады, ел ішін алауыз­дық пен өтірік-өсек жайлайды. Үлкен өрт кішкене шақпақ тастан шыққан ұш­қыннан басталады...», - дейді. Рас  емес  пе?

Ел адамзаттың өркениеттік дамуының бірден-бір сара жолы – демократиялық саяси жүйеге бағыт ұстанды. Мұның өзі осыған дейін әлеуметке қызмет­ атқарып келген саяси, эконо­микалық,  рухани салалардағы түбегейлі өзгерістерді қажет етіп отыр. Оны халық қазірдің өзінде сезініп отыр.

Адамдардың азаматтық қоғамды қалыптастырудағы негізгі мақсаты өз меншіктерін бейбіт әрі қауіпсіз пайдалануға ұмтылуынан тұрады. Оның негізгі  құралы – сол қоғамдағы қолданыстағы  заңның пәрменділігі. Заңға заң шығарушы билік пен құқық қорғау органдарының бағынуы қоғамның әрбір мүшесін сақтау мен оларды игілікті істерге бастайтыны анық. Халықты­ң өмірі мен қазынасына байланысты деспоттық билік емес, достық рәуіштегі қатынас керек. Бүгінгі күні ешкім өзге адамға өзінің меншігінен айыруға артық билікті бере алмайды және өзге біреудің үстінен абсолютті билік жүргізуге жол бермейді. Сондай-ақ өз өмірін немесе басқа адамның өмірі мен мүлкін айыру құқығына ие бола алмайд­ы. Осындай болғанда ғана қоғам сақталады және ілгері дамиды. Мұндай жағдайда қоғамның сенімі бойынша жұмыс атқарып отырған атқарушы билікке­ қоғамның кез келген мүшесі бағынады­.

Тәуелсіз Қазақстан үшін өркениетті елдер қатарына өту жолында экономикалық реформалармен қатар, көптеген саяси, әлеуметтік және рухани мәселелерді шешу қажеттігі туындауда. Дәйекті демократия мен ашық қоғам қалыптаспаған жағдайда өркениетті нарыққ­а  өту де мүмкін емес. Бірақ бұл жердегі басты қағида адамдардың еңбекке қатынасы болу керек. Әр адамның өзі үшін өзі-ақ жасай алатын және жасауға міндетті шаруаларын үнемі мемлекеттің атқарып бергендігі оларға көмек болмайды. Әрине, бұл – жан-жақты­  ескеретін  тұсымыз.

Кезінде бүкіл әлемді аузына қаратқан Маргарет Тэтчер: «Мен ел басқаруға мынадай нақты бағыт ұстанып кірістім, яғни ағылшындар қоғамындағы әрбір адам басқа біреуге қарап алақан жайып отырмайтын, өзінің ертеңгі күніне деген­ сенімі зор кәсіпкер болуы тиіс; «маған ананы бер, мынаны бер» деген сұрамсақтықты тастап­, «бәрін де өзім жасап аламын» дейтін іскерге ай­налуы тиіс; қалғып-мүлгіп отыратын әдетін тастап, өзіне-өзі «тұр да ілгері жүр» дейтін деңгейге жетуі тиіс» деп жазған еді. Біздің Президент те өз халқын осындай деңгейде  көргісі  келеді.

Адам құқықтары – ең  жо­ғары­ мәдени құндылықтардың бірі. Себебі ол барлық қоғамдық даму үрдістерінің ортасына тұлғаны қояды.

Президент Қасым-Жомарт­  Тоқаев ұлықтау рәсі­мінде айрықша тоқталған мәселелерінің бірі – әділет­тілік тақырыбы болды. Қоғамда орын алып отырған келеңс­іздік – сыбайлас жемқорлық, байлар мен кедейлердің табыстарының ал­шақтығы, ұлттық байлықтың теңдей және әділ бөлінбеуі, азаматтар құқықтарының толық қорғалмауы, заңның өз шеңберінде орындалмауы дамуым­ызды кейінге ысырып барады. Президент: «Оны жоғал­тып  алу адамзат үшін де, ұлт үшін де өзін-өзі жо­ғалтып алумен бірдей. Әді­леттілік салтанат құрмаған қоғамда тек қайшылық, қиыншылық, құлдырау үстемдік ететіні белгілі. Осы себепті әділетсіздікке қарсы мемлекет, қоғам, әр адам күн сайын бірігіп күресуіміз керек... Менің мақсатым – қоғамның бірлігін қамтамасыз етіп, азаматтардың саяси көзқарастары мен ұстанымдарына қарамай әр азаматтың мүддесін қорғау», - деді. Қоғамға сенім мен келісім керек дегенде біз осыны айтсақ керек.

Президент бұл бағытта елдің қазынасына бөгденің қол сұқпауын қатаң талап етіп отыр. Мемлекеттің қазынасы – халықтың табанақы маңдай тері. Әмірші қазына кілтін ұстаған адамға аса сақтықпен қарағаны абзал. Алтын мен күміс бар жерде ұрлық жүрмей қоймайды. «Ұрыны ұстасаң, дереу әшкере ет. Бүгіп қалсаң, өзің де ұрысың» деген Махмұт Қашқаридың сөзімен сабақтас келеді.

Қазақстан Президенті елімізде Қоғамдық сенім ұлттық кеңесі құрылатынын айтып, оның алғашқы отырысы тамыз айында өтетінін мәлім етті. Жалпы,­ Қоғамдық сенім ұлттық кеңесі­нің мақсат-мұраты не? Ол туралы әлі жарытымды ештеңе білмейміз. Бірақ бұл жөнінде кесімді Ереже дайындалып жатқан  болар.

Соңғы сайлаудан кейін ел ішінде дүмпу көбейді. Аттандаған ұраннан құлақ тұнады. Өкпе көбейіп, тіл табысу мүмкіндігі шекарасынан асып әрең басылд­ы. Оған сырттан дем берушілер бар дестік. Данышпан Лао Цзы: «Егер кімде-кім елге күшпен иелік еткісі келсе­, ол ешқашан мақсатына жете алмай­ды», - депті. Осы тұста бір айта кетет­ін мәселе – Батыс бізге тек  мәдениеттің ғана емес, сонымен бірге саясатт­ың сурогаттарын да таңғысы келет­інін естен шығармағанымыз абзал. Солардың бірі – жоғарыдағы демократия. Сайып келгенде, Ұлыбритания, Америка, Гонконг, Сингапур олар әу бастан меритократия жүйесіне ауысып кеткен. Меритократияның негізгі мәні интеллектуалдардың билігі дегенді білдіреді. Біздің елімізде де осындай жүйе қалыптасқан, біздің ұлттық мүддеміз үшін осы жүйені ары қарай дамыта беру қажет. Ал миссияның бастама­шысы ретінде «Nur Otan» партия­сын тану керек сияқты. Партия оны онсыз да түбегейлі атқарып келеді. Партия бұрыннан азаматтық қоғамның визиткасы ретінде танымалдыққа ие.

Рас, ақиқат айтыстан туады. Жоғарыдағы Кеңес осы жоқтың орнын толтыратынына сенеміз. Мысыр елінің белгілі ғалымы Абу Хуейни: «Шеру – ешқандай шешімге әсер етпейтін шара» депті. Бүгінде көпшіліктің «туннельдік ойлау» жүйесі басымдық сипат алып отыр. Жоқты іздеуге, шағып сөйлеуге әуестігіміз бар. Бірақ эмоция ешуақытта тиімді шешім қабылдау мен кадр ауыстырудың одақтасы бола алмаған. Әйтсе де демократия және азаматтық қоғам қалыптастыру мәселелеріне байланысты бұған дейін елімізде Тұрақты Кеңес жұмыс істегенін білеміз. Бірақ ол кезінде өз жұмысын тиімді атқара алмад­ы. Оның негізгі міндеті – саяси диалог пен медиация алаңы болу керек еді. Саяси  философияда диалогтың төрт түрлі  анықтамасы бар. Алғашқы диалог – ақиқатқа  жетудің жолы. Екіншісі – өз әріптестерін мүмкін­ді­гінше өзінің ығына көндіруге тыры­сатын диалог. Үшіншісі – тек жеңіске жетуді көздейтін диалог. Төртіншісі – елімізде демократия бар, пікірталастар жүріп жатыр деумен шектелетін диалог.

Құрылуынан тарқатылуы тез жоғарыдағы Тұрақты Кеңес сол тұста сындарлы диалогқа айналуы тиіс еді. Ол «елімізде демократия бар, пікір алаңы ашық» деумен ғана шектелді. Осы көзқарас шылауында диалог – диалог үшін жүргізулермен тынды. Екінші жағына­н Кеңес Үкімет жанындағы қатардағы бір комиссия болып шықты. Сонымен оның биік мәртебесі төмендеді. Осылайша демократияны қолдайды деген Кеңес, демократияны сыйламайтын кеңеске айналып шыға келді. Бұл өркениетке ұмтылған демократиялық елге тән құбылыс емес еді. Қазір бізге саяси демократиядан гөрі әлеуметтік демократияны көбірек қолдауға назар аудару керек болып тұр. Президент осыны көздеп отыр. Жұрттың бәріне бірдей жағатын заң жоқ, бірақ оған бағыну керек. Азаматтардың шынайы­ теңдігі  заңдарға  олардың бәрі­нің  бірдей  бағынуында  жатыр.

Әлеуметтік демократияның көтерер жүгі ауыр. Адамдарды жақсы сөзбен, мақтау-марапаттаумен бір сәт көңілін көтеруге болады. Алайда басында баспанасы, тұрақты жұмысы болмаса, ол түбі бір мазасыз күйге түсетіні анық. Әлеуметтік демократияның басты принципі – адамның өзі қалаған ортасында еңбек етуі. Өзінің алған кәсіби біліміне, өзінің интеллигенттік деңгейіне сай жұмыс істеу, еңбек ету, табыс табу – бұл демократияның басты принципі. Демек­, әлеуметтік демократия саяси демокра­тиядан биік тұру қажет. Ол үшін тағы да ұзақ уақыт саяси катак­лизмдерді бастан өткерудің қажеті жоқ.

Ой, ұсыныс дұрыс болса, оған үркіп қарамаған  жөн. Елімізде саяси плюрализм бар. Тек мәселе ашық, қоғамға пайдасы тиетіндей болу керек. Мәселе үндемегеннен өліп жатыр. Бізде қалай? Президенттің алдында жақсы жақтарын айтып, есебін сәтті беруге бойымыз  үйреніп  алған.

Бізге, ең біріншіден, жергілікті жерлердің өзін-өзі басқару жүйесін қалыптастыру керек. Ол әзірге қоғамдағы өте әлжуаз буын болып тұр. Қоғамдағы әлеу­меттік, гуманитарлық ахуал да осы орта­да нақты орнықпаған. Ұзақ уақыттар бойы тапжылмай тұралап қалған осы салаға Президент басымдық беріп отыр.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев: «Біздің қағидамыз баршаға мәлім: Қуатты­  аймақтар – қуатты Қазақстан. Азаматтарымызды  толғандырған  нақты­ мәселелер жергілікті деңгейде шешілуі тиіс. Жергілікті өзін-өзі бас­қару жүйесін  нығайтамыз. Аймақтағы қордаланған мәселелерді шешуге халық белсене араласатын болады», - деп нақтыл­ап  айтып  берді.

Қоғамдық мақұлдауды алмаған заңдар заң болып табылмайды. Қазақстан Президенті қоғамдағы түрлі әлеуметтік топтармен байланыс орнататын Ұлттық қоғамдық сенім кеңесін құруда осыны меңзеп отыр. Бұл бастама – азаматтық қоғам  мен  билік  арасындағы  диалогты­ күшейтетін нақты қадам. Сондықтан оған халық арасындағы қабілетті, саналы,­ парасатты азаматтарды мем­лекет мүддесіне тарту керек.

Қоғамдық кеңеске енетін адам­дарды таңдап, іріктей білу де – аса маңыз­ды шешім. Оған халықтың мұң-мұқтажын жақсы білетін, әділ, беделді, көпшілікті тыңдай да, тыңдата да алатын­, сындарлы, елдің сыйлы азаматтары мен жастардың өкілдері енгені абзал­. Сонда ғана халықтың билікке деген­ сенімі артып, елдегі тұрақтылық пен бірлік нығая түседі. Президент өз сөзінде Кеңеске саяси партиялардың жетекшілері мен азаматтық сектор өкілдерінің қамтылу қажеттігін айтуы көңілге сенім ұялатады. Ең әуелі қоғамға сенім мен келісім сыйластығы керек. Сыйластық жағдайында билік пен қоғам арасындағы диалог берік орнайты­н  болады.

Еліміз тәуелсіздік алып, әлемдік деңгейде таныла бастады. Іргелі елдер­дің қатарына қосылу – тек экономиканы түзеудің жемісі болмасы анық. Рухани­ өмірі жұтаң ел өркениеттің көшіне ілесе алары күмәнді. Адамзат басынан кешіріп отырған жаһандану процесіне әртүрлі көзқарас бар. Оны бірі қолдаса, енді бірі қарсы. Алайда мойындауға тиісті ақиқат – кез келген мәдениеттің томаға-тұйық шеңбер аясында шарықтап дамуы неғайбыл. Демек  өркениет табысына ортақтасусыз алға жылжу мүмкін емес. Бұл – әлемдік тәжірибе. Әлем үлгі алатын жапон елі де осы жолдан өткен. Бірақ жапон халқы осы жолда бір құндылықты естен шығармады. Басқару трак­татын бір формула – жауапкершілік жүйесімен жүргізді. Қоғамға қызмет ету азаматтардың басты ісі болудан қалған кезде және олар оған жеке өзі емес, әмиян­дары арқылы қызмет етуді қаласа – мемлекеттің құлайтынын естен шығармады. Отанға деген сүйіспен­шіліктің суынуы, жеке мүдделердің үздіксіз әрекетінен болатынын білді. Ал оған жол беруге болмайтын еді.

Мемлекет көбіне билік басындағы азаматтарына қарап бой түзейді. Мәселен, жапондар өзінің дәстүрлі мәдение­тінен сабақ үзбей, үлкен Жапонияны құрды. Бұл Жапониядағы саяси элитаның мықтылығын көрсетті. Басқару функциясында әрбір жапон азаматы өзінің ұлттық дәстүрі мен салтына құр­метпен қарап, ұлттық мәдениетін сақтай білді. Жапондар «Еуропа білімі, жапон рухы!» деген бір ғана формула шеңберінде дамыды. Күншығыс елі техни­калық дамуға ден қойса да, ділін, тілін, рухын сақтап қалды.

Біз осының бәріне шамадан тыс еркіндік сыйладық. Жаһандану, нарықтық экономика кейде шектен тыс либерали­змге бағытталған үгіт-насихат технологиялары екенін ескермедік. Екінші жағынан ұлттық сана-сезім мен жалпы дәстүрлі діни дүниетаным құндылықтарын парша-паршасын шығаруғ­а  жетелейтінін  ескермедік.

Мемлекеттік қызметші атану – адамның кәсіби білімді, жауапкершілігі мол әрі білікті маман болуын талап етеді. Президент жастар жылы аясында мемлекеттік қызметтің барлық деңгейі­не  жас басқарушыларды ілгерілету үшін «Президенттің кадрлық резервін» қалыптастыру туралы тапсырма берді. Бұл өте құптарлық саясат болып отыр.

Идеологиямыздың негізгі мақсат-мұраты – қоғамды ыдыратпай бірік­тіруге, әлеуметтік жікшілдікке, ұлттың, мемлекеттің бірлігіне сына қағушылар­ға қарсы күрестен тұрады. Алайда бұл істе идеологияға иек артпау қоғамның әлсіздігін ғана көрсетеді. Демек, бұл мақсат аясында бізге мықты ұлттық идеоло­гия керек. Ал ол ұлттық идеологияны ана тіліміз төңірегінде қалып­тастыруымыз  тиіс. Өйткені тіл – қатынас құралы ғана емес, басқару өнері.

Бүгінгі таңда Қазақстанның гуманитарлық картасы мүлдем өзгерген. Қазақ халқы негізгі динамикалық күшке айналы­п отыр. Өзге ұлттар мен ұлыстар­ өздерінің дамуына мүдделі болса, бұл ретте біріншіден, қазақ ұлтының маңына­ топтасу қажет деген ұғымды қалыптастыра беруіміз керек. Осы үрдісте мемлекетті қалыптастырып отырған ұлт негізгі локомотив ретінде бәсі  биік  тұруы  тиіс.

Реформалар жасау қашанда қиын болған­. Бүгінгі таңда «Nur Otan» пар­тиясының басына реформаторлардың тың жаңа буыны келіп отыр. Сондықтан даму бағытының шырағын осы жаққа бұруымыз таптырмас құралға айнал­мақ. Осының бәрін әкімшілік ресурсқ­а ысырып­ тастамай-ақ, алып саяси­ күшке айналдыруға мүмкіндігі бар ұйым – «Nur Otan» партиясы. Дәл бүгін партия бастауы­мен Президен­тімізді барынша қолдап,  көмектесуіміз  қажет.

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Шілде 2019 >
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары