Өзекті мәселелер

  • 15.08.19

    Қала әкімдігінде шаһар басшысы Нұрлыбек Нәлібаевтың төрағалығымен аппарат отырысы өтті. Бұған дейін мәжіліс залында ине шаншар орын болмайтын. Бұл жолы орын бос болды. Шамасы, ақжағалылар тамылжыған тамызда тынығуды жөн санаса керек. Жә, бастысы, ол емес.
    Аппарат мәжілісінде екі мәселе таразыға тартылды.

    ...
    Толығырақ...
  • 15.08.19

    Өткен аптада Жаңақорған ауданы, Жайылма ауылдық округінде қарбыз шырынын шығаратын цех алғашқы өнімін сынақтан өткізді. «Енді Жайылмада қарбыз кластері дамиды» дейді білетіндер. Лайым солай болғай! Естеріңізге салайық, осыдан тура 6 ай бұрын өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте сүйінші жаңалықты Жаңақорған ауданының әкімі  Ғалым Әміреев бірінші болып жеткізген-ді. Сол кезд...

    Толығырақ...
  • 15.08.19

    Жасыратыны жоқ, қоғамда мүмкіндігі шектеулі жандардың көп нәрсеге мүмкіндігі жоқ деген қате пікір әлі де бар. Алайда әр пенденің бұйыратын өз несібесі бар. Біреудің қолынан келмеген іс екінші адамның қолынан тууы мүмкін. Сол секілді айналадағы мүмкіндігі шектеулі азаматтардың еңбекпен жетіп жатқан жұмыстарына қолдау көрсетіп, шынайы баға беруді міндет санағанымыз жөн. Сондай өмірге құштар, ...

    Толығырақ...
  • 15.08.19

    Кәсіпкерлік дамыса, еліміз де өркениетке өрлейді. Жұмыссыздық азаяды. Нарық халыққа қажеттіні қамтиды. Шағын және орта бизнесті дамыту мақсатында қабылданған мемлекеттік бағдарламалар кәсіпкерлерге қолдауды арттырды. Іскерлік мүмкіндігін молайтты. Солардың қатарында сырдариялық тұрғындар да мемлекеттік бағдарламаның игілігін көруде. Мұны облыстық кәсіпкерлік және туризм басқармасы  мен ...

    Толығырақ...
  • 15.08.19

    Сәрсенбінің сәтті күнінде өңірлік коммуникациялар қызметінде облыстық дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы Олжас Әкімовтың қатысуымен брифинг өтті. Бір ерекшелігі, Олжас Азатұлы қашанда өзімен бірге спорттың әр түрінде жеңімпаз атанып, ел намысын қорғап жүрген қызылордалық өрендерді баспасөз мәслихатына  ертіп әкеліп, БАҚ өкілдерімен бетпе-бет жүздестіреді, кері байланыс орна...

    Толығырақ...
VPN ДЕГЕН НЕМЕНЕ, ОҒАН ХАЛЫҚ СЕНЕ МЕ?
25.07.2019 12:35

«Германиядан сәлем», «Польшадан байланысқа шығып тұрмыз», «Франциялық ағайын бар ма екен?», «Голландиялықтар қайдасыңдар?». Өткенде желіде осындай жазбалар қаптап кетті. Сөйтсек біздің жұрт VPN деген қосымшаны  қолдану арқылы өзге елдерден  желіге  жалғанып  жатыр  екен.

Адамнан айла артылған ба? Бірер күн интернет  бұғатталып, Instagram, WhatsApp, Facebook секілді ел жиі қолданатын желі атаулы жабылып қалып еді, қолданушылар оның да жолын­ таба қойды. Қалай дейсіз ғой, App Store, Play Market сервистері арқылы VPN қосымшаларын ұялы телефон­дарына жүктеп, соның көмегімен әлеуметтік желіден қол үзген жоқ.

Сонымен, VPN деген не? Бұл сұраққа ІТ  маманы  Тимур  Бектұр  жауап­ беріп көрді: «Virtual Private Network, яғни сөзбе-сөз аударғанда «Құпия виртуал желі» дегенді білдіреді. Қолыңыздағы құрылғы сізге қажет интерне­т ресурс арасында қауіпсіз байланыс­ орнатуға септігін тигізеді. Жалпақ тілмен айтсақ, VPN қызметін қолдану арқылы интернетке қосылатын болсаңыз, онда сіз сыртқы көзден таса, бүркенген кейіпте жүргендей боласыз. Өйткені, VPN пайдаланған кезде сіздің құрылғыңыз бен интернеттегі әрекеттеріңіз құдды бір құбырдың ішімен, яғни жерасты жолымен жүргенге тең. Оның қызметінің ерекшелігі де сол, қолданушылардың құпиялығын сақтау, қолданушылардың нақты IP адресін өзгерту және шынайы географиялық мекенін ауыстыру арқылы кейбір шектеул­ерді айналып өту және қол­данушы  ақпаратын  тасада  ұстау».

VPN-ге қосылу арқылы ақпарат қауіпсіздігіне қол жеткізесіз. Бұл не деген сөз? Интернет әлемінде ақпараттарыңыз адам көп жүретін ашық дәлізде жатқанмен бірдей болады. Жеке кеңіс­тігіңіздегі ақпараттар бәріне оңай көрі­нетін жерге орналасады. Ал VPN-ге қосылу арқылы ақпаратыңызды жеке бөлмеде, сіздің рұқсатыңызсыз ешкім кіре алмайтын жерде сақтайсыз. Сіздің ақпаратыңызды ешкім ұрламайды, бұзбайды. Яғни, бөлменің кілті сервис иесі мен сізде ғана болады.

VPN-ді қандай елдерде қолданады? Әр елде әртүрлі мақсатта, әртүрлі сипат­та, әртүрлі себеппен интернет-сайттар бұғатталып жатады. Айталық, көптеген елдерде есірткі сататын сайттар­, анайы сайттар, жасөспірімдер мен жалпы халықтың психикасына нұқсан келтіретін сайттар, кейбір сектан­ың  сайттары, тағы сол сияқты  неше түрлі интернет-ресурстар  бұғатталуы  мүмкін. Сондай-ақ, әр елдің цензура деңгейіне қарай да неше түрлі қызметтер бұғаттаулы болады. Мәселен, Қытайда Facebook, WhatsApp қызметтері  бұғаттаулы  болса, Netflix сайтында АҚШ тұрғындарына арналған видеолар өзге мемлекеттер үшін жабық. Ал Tidal музыкалық қызметі Ресей­ тұрғындары үшін қол­жет­імді  емес. Сондықтан, Ресей­ жеріндегі осы желінің тыңдармандары VPN-ге қо­сылу арқылы, аталған пор­талдан бір-ақ шығады. Құлыптаулы сайтты ашқан адам, сіздің жеке құжаттарыңызды, қаржыңызды қолды қылуы әбден мүмкін. Журналист Алмат Әбдіраманның Фейсбуктағы парақшасында «VPN қосқан ағайын! Хакерлерге жем болмас үшін net banking-ке кірмеген жөн» деген­ жазбасы да ой салады екен.

Тимур  Бектұрдың ай­туынша, VPN-ге қосылу арқыл­ы  ақпарат  қауіпсіздігін қамтамасыз ете алады екен­біз: «Қазіргі таңда, жалпы, өзін  интернетте  толыққанды құпия ұстағысы келген адам VPN қызметін және TOR деп аталатын браузер екеуін қосып  пайдаланады. Бұл енді жұрттың  барлығы  үшін  қажет және үнемі қолдануға ұсыныла­тын нұсқа емес. Өйткені, көпшілік адамдар бүкіл әлемнің хакерлері немес­е  қауіпсіздік қызметтері  күні-түні сарылып іздеп жүрген  маңызды  адамдардың қатарына жатпайды. Мем­лекеттік өте маңызды құжаттар  айналымымен айна­лыспайды. Біреулер  жай  ғана кино қарайды, біреулер жай ғана күнделікті хат-хабар алмасып, электронды поштамен байланысады. Енді біреулер қарапайым жаңалықтар сайтын­ оқиды дегендей. Осындай күнделікті базалық функциялар үшін интернетке VPN арқылы қосылу соншалық­ты қажет бола бермейді. Алайда өзінің интернеттегі қалған ізін құпия ұстағысы келетін, көпшілік орындарда, сауда орталықтарында, парктерд­е, әуежайларда ашық wi-fi қолдана­тын адамдар да VPN қолданса, абзалырақ болады. Сол кезде оның интерн­ет банкинг транзакциялары, алмасқ­ан хаттары, мессенджердегі сөздері құпияда қалады. Дегенмен VPN-нің де VPN-і, оның да сапалысы, сіздің ақпаратыңызды ешкімге бер­мейтін­, үнемі сіздің ізіңізді (лог файл) өшіріп отыратын түрлері бар».

Көп жағдайда VPN-ді арнайы сайттард­а  орнатылған  құлыптарды  ашу үшін қолданады. Мысалы, «VPN арқылы  интернетке кіргенде ақша аударатын қосымшаларды өшіріп тастау керек»­ деген жазбалар да желдей тарап кетті. Шынында солай ма? Ербол Азанбект­ің пікірінше пышақтың екі қыры болатыны секілді, VPN-нің де зиянды жағы бар: «Көпшілік VPN-нің қауіпті екенін біле бермейді. Тегін VPN-дер жеке деректерді жинайды. Мысалы: Opera браузеріндегі VPN-ді ұсынған компания деректерді жинайтынын  ашық  айтады. Тек  ақша аударатын  қосымшалар ғана емес, электронды  пошта, әлеуметтік  желідегі парақ­ша, басқа  қосымшалардың  логин, құпия сөз сияқты  деректерін жинап алуы мүмкін. Сондықтан  ақылы, сенімді, тексерілген VPN  қолдану керек­. Қазақстанда VPN пайдалану кезінд­е жеке деректерін ұрлатып, қаража­тынан айырылып қалу оқи­ға­лары кездескен  жоқ.  Бірақ,  тегін VPN-нен келер қауіп барын білген дұрыс. Егер оны амалсыз пайдаланып отыр­саңыз тек төлем қызметін ғана емес, басқа­ да жеке мәліметтеріңіз бар қосымша­ларды  өшіріп  тастаған  дұрыс. Жеке бас деректеріңізге қауіпті нәр­сенің бірі – қоғамдық орындардағы тегін Wi-Fi. Жеке деректеріңізге еркін қол жеткізіп қаражатыңызды, жеке мәліметтеріңізді ұрлауы әбден мүм­кін».

Біздің елде Facebook, Instagram секілді әлеуметтік желілер мен Youtube видеохостингін, сондай-ақ WhatsApp мессенджерін  бұғаттап  тастаған  кезде, халық VPN қызметіне жүгінуге мәжбүр болды. Сол арқылы интернет қолданушы мен осы әлеуметтік желілердің арасын­дағы байланыс VPN туннелі арқыл­ы  өткендіктен, ол желілерді ашып  қарауға  мүмкіндік  туады. Себебі­, VPN  қызметі  қолданушыға  өзінің     VPN сервері орнатылған елдің ІР адресі арқылы қосады да «Қазақстандық қолдану­шыны Фейсбук әлеуметтік желісі­не  кіргізбеу»  деген  геобұғаттауды айналып өтеді. Нәтижесінде, сіз физикалы­қ түрде Қазақстанда отыр­саңыз да виртуал  түрде басқа елден кіріп отырғандай  жағдайда  боласыз. Бүр­кеме - туннел деген осы.

Көп жағдайда, біздің елдің халқы VPN-нің тегін түрін қолданады. Ал ол тегін қызмет көрсеткені үшін сізден не талап етеді? Уақыт бойынша шектеулі қызмет көрсетіп, үнемі жарнама беру арқылы өзінің ақылы клиентіне айналдыруға күш салады. Кейбір жағдайда сіздің барлық интернеттегі іс-қимылыңызды өзіне жазып алуы, оны үшінші бір тарапқа сатуы, немесе VPN қызме­тінің  ішіне  malware  секілді  вирус  қосуы  да  әбден  мүкін.

Біз көбіне қажет қылған қосым­шаны еш бас ауыртпай интернеттен тегін жүктеп алуға дәнігіп алғанбыз. Сондықтан VPN қызметін тегін жүктеген­ кезде сақ болған артық етпейді.­ Судың  да  сұрауы  бар.

 

Көктем  ҚАРҚЫН

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Шілде 2019 >
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 26 27 28
29 30 31        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары