Оқырманнан хат

Келіп кету есептегіші

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterБүгін1904
mod_vvisit_counterКеше1815
mod_vvisit_counterОсы аптада14844
mod_vvisit_counterӨткен аптада20075
mod_vvisit_counterОсы айда37349
mod_vvisit_counterӨткен айда58946
mod_vvisit_counterБәрі4218439


Өзекті мәселелер

  • 13.12.19

    Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» атты мазмұны терең, мағынасы зор мақаласын жуырда тағы бір мәрте шолып шықтым. Сол сәтте ойыма­ Арал ауданының Тоқабай елді мекенінде тұратын ардагер ұстаз, сол өңірге танымал өлкетанушы Үргенішбай Қуатов оралды.

    ...
    Толығырақ...
  • 13.12.19

    Менде арман көп. Қиялдай кетсем, ойымда шек жоқ. Туған жерімде лайықты білім алып, ата- анам, туған қарындасыма қамқор болғым келеді. Қарындасымды шексіз жақсы көремін. Ол – менің бауыр етім. Ата-анамыз бізге күн сайын бір-бірімізге қамқор, мейірімді, адал болуды үйретіп отырады. Өйткені мейірімділік әлемді құтқарады. Егер біз мейірімді болсақ, біздің өміріміз қуанышқа, бақытқа тол...

    Толығырақ...
  • 05.12.19

    «Құмкөл-Қызылорда» авто­жолы­ның 70-інші шақырымында «Кеңлік» кен орнынан Шымкент қаласына бағыт­ алған «Neoplan» маркалы автобус­ аударылып, 8 адам қаза тапты. 21 адам жарақат алған. Мәліметтерге сүйенсек, автобус ішінде барлығы 36 адам болған. Олардың барлығы – «Саутс Ойл» мұнай компаниясының қызметкерлері» деген ақпарат барша қазақстандықтың қабырғасын қа­йысты­рғаны  анық.

    ...
    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Алты құрлықты ақпарат билеген уақытта оған ілесіп отырудың өзі жетіс­тік. Соңғы жылдары «жаңа медианың келешегі кемел, ал дәстүрлі БАҚ-тың болашағы бұлыңғыр» деген пікір бірен-саран айтылып жүр. Қай медианың алға озып, қайсысы артта қалатыны уақыт еншісіндегі дүние деп білеміз. Бірақ ел алдымен интернетте жылт еткен жаңалыққа емес, газет бетінде қатталған хабар­ға сенетіні анық. Ол – ақиқат. Толығырақ...

  • 05.12.19

     

    Ерғали  АБДУЛЛА


    Қу  ақша

    Бермеймін дегенді – бергізеді. Көрмеймін деге...

    Толығырақ...
VPN ДЕГЕН НЕМЕНЕ, ОҒАН ХАЛЫҚ СЕНЕ МЕ?
25.07.2019 12:35

«Германиядан сәлем», «Польшадан байланысқа шығып тұрмыз», «Франциялық ағайын бар ма екен?», «Голландиялықтар қайдасыңдар?». Өткенде желіде осындай жазбалар қаптап кетті. Сөйтсек біздің жұрт VPN деген қосымшаны  қолдану арқылы өзге елдерден  желіге  жалғанып  жатыр  екен.

Адамнан айла артылған ба? Бірер күн интернет  бұғатталып, Instagram, WhatsApp, Facebook секілді ел жиі қолданатын желі атаулы жабылып қалып еді, қолданушылар оның да жолын­ таба қойды. Қалай дейсіз ғой, App Store, Play Market сервистері арқылы VPN қосымшаларын ұялы телефон­дарына жүктеп, соның көмегімен әлеуметтік желіден қол үзген жоқ.

Сонымен, VPN деген не? Бұл сұраққа ІТ  маманы  Тимур  Бектұр  жауап­ беріп көрді: «Virtual Private Network, яғни сөзбе-сөз аударғанда «Құпия виртуал желі» дегенді білдіреді. Қолыңыздағы құрылғы сізге қажет интерне­т ресурс арасында қауіпсіз байланыс­ орнатуға септігін тигізеді. Жалпақ тілмен айтсақ, VPN қызметін қолдану арқылы интернетке қосылатын болсаңыз, онда сіз сыртқы көзден таса, бүркенген кейіпте жүргендей боласыз. Өйткені, VPN пайдаланған кезде сіздің құрылғыңыз бен интернеттегі әрекеттеріңіз құдды бір құбырдың ішімен, яғни жерасты жолымен жүргенге тең. Оның қызметінің ерекшелігі де сол, қолданушылардың құпиялығын сақтау, қолданушылардың нақты IP адресін өзгерту және шынайы географиялық мекенін ауыстыру арқылы кейбір шектеул­ерді айналып өту және қол­данушы  ақпаратын  тасада  ұстау».

VPN-ге қосылу арқылы ақпарат қауіпсіздігіне қол жеткізесіз. Бұл не деген сөз? Интернет әлемінде ақпараттарыңыз адам көп жүретін ашық дәлізде жатқанмен бірдей болады. Жеке кеңіс­тігіңіздегі ақпараттар бәріне оңай көрі­нетін жерге орналасады. Ал VPN-ге қосылу арқылы ақпаратыңызды жеке бөлмеде, сіздің рұқсатыңызсыз ешкім кіре алмайтын жерде сақтайсыз. Сіздің ақпаратыңызды ешкім ұрламайды, бұзбайды. Яғни, бөлменің кілті сервис иесі мен сізде ғана болады.

VPN-ді қандай елдерде қолданады? Әр елде әртүрлі мақсатта, әртүрлі сипат­та, әртүрлі себеппен интернет-сайттар бұғатталып жатады. Айталық, көптеген елдерде есірткі сататын сайттар­, анайы сайттар, жасөспірімдер мен жалпы халықтың психикасына нұқсан келтіретін сайттар, кейбір сектан­ың  сайттары, тағы сол сияқты  неше түрлі интернет-ресурстар  бұғатталуы  мүмкін. Сондай-ақ, әр елдің цензура деңгейіне қарай да неше түрлі қызметтер бұғаттаулы болады. Мәселен, Қытайда Facebook, WhatsApp қызметтері  бұғаттаулы  болса, Netflix сайтында АҚШ тұрғындарына арналған видеолар өзге мемлекеттер үшін жабық. Ал Tidal музыкалық қызметі Ресей­ тұрғындары үшін қол­жет­імді  емес. Сондықтан, Ресей­ жеріндегі осы желінің тыңдармандары VPN-ге қо­сылу арқылы, аталған пор­талдан бір-ақ шығады. Құлыптаулы сайтты ашқан адам, сіздің жеке құжаттарыңызды, қаржыңызды қолды қылуы әбден мүмкін. Журналист Алмат Әбдіраманның Фейсбуктағы парақшасында «VPN қосқан ағайын! Хакерлерге жем болмас үшін net banking-ке кірмеген жөн» деген­ жазбасы да ой салады екен.

Тимур  Бектұрдың ай­туынша, VPN-ге қосылу арқыл­ы  ақпарат  қауіпсіздігін қамтамасыз ете алады екен­біз: «Қазіргі таңда, жалпы, өзін  интернетте  толыққанды құпия ұстағысы келген адам VPN қызметін және TOR деп аталатын браузер екеуін қосып  пайдаланады. Бұл енді жұрттың  барлығы  үшін  қажет және үнемі қолдануға ұсыныла­тын нұсқа емес. Өйткені, көпшілік адамдар бүкіл әлемнің хакерлері немес­е  қауіпсіздік қызметтері  күні-түні сарылып іздеп жүрген  маңызды  адамдардың қатарына жатпайды. Мем­лекеттік өте маңызды құжаттар  айналымымен айна­лыспайды. Біреулер  жай  ғана кино қарайды, біреулер жай ғана күнделікті хат-хабар алмасып, электронды поштамен байланысады. Енді біреулер қарапайым жаңалықтар сайтын­ оқиды дегендей. Осындай күнделікті базалық функциялар үшін интернетке VPN арқылы қосылу соншалық­ты қажет бола бермейді. Алайда өзінің интернеттегі қалған ізін құпия ұстағысы келетін, көпшілік орындарда, сауда орталықтарында, парктерд­е, әуежайларда ашық wi-fi қолдана­тын адамдар да VPN қолданса, абзалырақ болады. Сол кезде оның интерн­ет банкинг транзакциялары, алмасқ­ан хаттары, мессенджердегі сөздері құпияда қалады. Дегенмен VPN-нің де VPN-і, оның да сапалысы, сіздің ақпаратыңызды ешкімге бер­мейтін­, үнемі сіздің ізіңізді (лог файл) өшіріп отыратын түрлері бар».

Көп жағдайда VPN-ді арнайы сайттард­а  орнатылған  құлыптарды  ашу үшін қолданады. Мысалы, «VPN арқылы  интернетке кіргенде ақша аударатын қосымшаларды өшіріп тастау керек»­ деген жазбалар да желдей тарап кетті. Шынында солай ма? Ербол Азанбект­ің пікірінше пышақтың екі қыры болатыны секілді, VPN-нің де зиянды жағы бар: «Көпшілік VPN-нің қауіпті екенін біле бермейді. Тегін VPN-дер жеке деректерді жинайды. Мысалы: Opera браузеріндегі VPN-ді ұсынған компания деректерді жинайтынын  ашық  айтады. Тек  ақша аударатын  қосымшалар ғана емес, электронды  пошта, әлеуметтік  желідегі парақ­ша, басқа  қосымшалардың  логин, құпия сөз сияқты  деректерін жинап алуы мүмкін. Сондықтан  ақылы, сенімді, тексерілген VPN  қолдану керек­. Қазақстанда VPN пайдалану кезінд­е жеке деректерін ұрлатып, қаража­тынан айырылып қалу оқи­ға­лары кездескен  жоқ.  Бірақ,  тегін VPN-нен келер қауіп барын білген дұрыс. Егер оны амалсыз пайдаланып отыр­саңыз тек төлем қызметін ғана емес, басқа­ да жеке мәліметтеріңіз бар қосымша­ларды  өшіріп  тастаған  дұрыс. Жеке бас деректеріңізге қауіпті нәр­сенің бірі – қоғамдық орындардағы тегін Wi-Fi. Жеке деректеріңізге еркін қол жеткізіп қаражатыңызды, жеке мәліметтеріңізді ұрлауы әбден мүм­кін».

Біздің елде Facebook, Instagram секілді әлеуметтік желілер мен Youtube видеохостингін, сондай-ақ WhatsApp мессенджерін  бұғаттап  тастаған  кезде, халық VPN қызметіне жүгінуге мәжбүр болды. Сол арқылы интернет қолданушы мен осы әлеуметтік желілердің арасын­дағы байланыс VPN туннелі арқыл­ы  өткендіктен, ол желілерді ашып  қарауға  мүмкіндік  туады. Себебі­, VPN  қызметі  қолданушыға  өзінің     VPN сервері орнатылған елдің ІР адресі арқылы қосады да «Қазақстандық қолдану­шыны Фейсбук әлеуметтік желісі­не  кіргізбеу»  деген  геобұғаттауды айналып өтеді. Нәтижесінде, сіз физикалы­қ түрде Қазақстанда отыр­саңыз да виртуал  түрде басқа елден кіріп отырғандай  жағдайда  боласыз. Бүр­кеме - туннел деген осы.

Көп жағдайда, біздің елдің халқы VPN-нің тегін түрін қолданады. Ал ол тегін қызмет көрсеткені үшін сізден не талап етеді? Уақыт бойынша шектеулі қызмет көрсетіп, үнемі жарнама беру арқылы өзінің ақылы клиентіне айналдыруға күш салады. Кейбір жағдайда сіздің барлық интернеттегі іс-қимылыңызды өзіне жазып алуы, оны үшінші бір тарапқа сатуы, немесе VPN қызме­тінің  ішіне  malware  секілді  вирус  қосуы  да  әбден  мүкін.

Біз көбіне қажет қылған қосым­шаны еш бас ауыртпай интернеттен тегін жүктеп алуға дәнігіп алғанбыз. Сондықтан VPN қызметін тегін жүктеген­ кезде сақ болған артық етпейді.­ Судың  да  сұрауы  бар.

 

Көктем  ҚАРҚЫН

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Шілде 2019 >
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 26 27 28
29 30 31        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары