Өзекті мәселелер

  • 22.08.19

    Елімізде дәрінің көмегімен өмір сүретін азаматтар аз емес. Олардың дәрілік препаратсыз қауқары жоқ. Антибиотикке тәуелді науқасқа кім қарайды? Ақысыз берілетін дәрі-дәрмектерді кімдер, қайдан және қалай ала алады?

    ...
    Толығырақ...
  • 22.08.19

    Халық «Елін сүйген ер болар» дейді. «Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін өледі» дейді тағы  да.

    Иә, ел намысы үшін ерлік­ке бара алар азаматтарды кебен­ек ішінде танып-білу аса маңызды.

    Кебенек – сыртқы киім. Оны көбіне-көп жорықта, аңшылықта киеді. Демек, бұл киімді кез келген адам кие алады. Олай болса, «Ерді кебене­к ішінде  таны» деген – ер жігітті киіміне қарап емес, жан дүниес...

    Толығырақ...
  • 22.08.19

    ТЫНДЫРЫМДЫ   ІС – НӘТИЖЕЛІ   КӨРСЕТКІШ

    Қаланың экономикалық тұрғыда дамып­, қалыптасуында стратегиялық міндет жүйелі түрде өз-өзін айқындап отырады. Шаһардың болашағына байлан­ысты әр жоспар, әр бағыт өзіндік құнымен маңызды. Осындай іргелі істерді атқару барысында Қызылорда қаласының әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың іскерлік һәм басшылық міндеті ж...

    Толығырақ...
  • 22.08.19

    Өткен бейсенбіде облыстық кәсіпкерлік және туризм басқармасының қолдауымен, өңірлік коммуникациялар қызметінің ұйымдастыруымен БАҚ өкілдері Шиелі ауданына баспасөз турына барды. Жолай біз бағыт алған өңірдегі баратын нысандардың тізімі қолымызға тиді. Риза болғанымыз, бір-біріне ұқсамайтын бес қызмет түрін жандандырып отырған шағын кәсіп иелерімен таныстық. Оның ішінде ауқымды жерді алм...

    Толығырақ...
  • 22.08.19

    192   ШАҚЫРЫМ  ЖОЛ  ЖӨНДЕЛЕДІ

    Елдегі көлік саласы маңызды рөлге ие. Оған сауда-экономикалық бағыттағы тауарлардың көліктің қай түрімен болсын тасымалдануы дәлел. Одан өзге аймақтар үшін республикалық, облыстық және аудандық маңызы бар жол­дардың  өзектілігі  жоғары.  Өткен  жылы осындай жолдар мен көшелерді дамыту­ға республикалық бюджеттен 1...

    Толығырақ...
ӘЛЕУМЕТТІК ЖУРНАЛИСТИКАНЫҢ ӘЛЕУЕТІ
08.08.2019 11:45

Журналистиканың әлеуметтік өмірдегі маңыздылығы сәт сайын артып келеді. Құндылығы жоғары тақырыптарды қаузайтын саланың қызметіне жүгінушілер де, қызығушылар да жетерлік. Бұл ретте әлеуметтік журналистиканың қараша халықтың қамына қалам тербейтінін бәріміз білгенімізбен, астарына үңіліп жатқандар некен-саяқ. Яғни, мезгіліне қарай жауған қардың астында көміліп қалған қара жердің сипатына теңесек, ол тек бетін ұлпа қардың жапқанынан ғана хабардар болуы мүмкін. Не түймек керек, нені түйіндемек керек?

«Түркітілдес журналистер қоры» қоғамдық қорының ұйымдастыруымен және «Chevron» Мұнайгаз ИНК» компаниясының қаржылай қолдауымен «Әлеуметтік журналистика: БАҚ-тағы әлеуметтік мәселелер» тақырыбымен Алматы қаласында өткен екі күндік семинар барысында осы сауалдарға тереңдетілген  жауап  нұсқалары  ұсынылды.


ОҚЫРМАНДЫ   СЕНІМНЕН

АЙЫРАТЫН   ӘРЕКЕТ

Семинардың алғашқы күнінде еуропалық бұқаралық ақпарат құралдарында­ әлеуметтік тақырыптағы ақпараттардың ресми құжаттарға сәйкес болуы, қыл­мыстық және азаматтық жауапкершілік төңірегінде Ұлыбританиядағы «Avrupa Media Group», «Avrupa» газеті, «Avrupa ajansi» ақпараттық агенттігі, «Avrupa» радиоарнасы секілді ақпарат құрал­дарының құрылтайшысы әрі бас редакторы Ватан Өз журналистерге дәріс оқыды. Ол өзінің 20 жылдан асқан тәжі­рибесімен бөлісіп, әлеуметтік және онлайн­ желіде жалған ақпарат тарату турас­ында әңгіме өрбітті. Жалған ақпараттың салдарынан қоғамда түрлі жайт­тар қозғалысқа ұшырауы мүмкін. Мәселен, Италияда тұрақты түрде жалған ақпарат таратқан 3 млн қолданушының «Facebook» парақшасын бұғаттап тас­таған.­ Сондай-ақ, жеке сайт ашатын маман­ желіге жүктеген ақпаратын қайта өшірмеуді, рейтинг қуалаймын деп жалға­н ақпарат таратпауды есте ұстауы керек­. Өйткені, ұлыбританиялық медиа­-тренердің айтуынша, «Google» желісінде көзге көрінбейтін «роботтар» жұмыс істейді. Олар әр ай сайын, тіпті, 3, 5, 10 күн сайын әр пайдаланушының парақшасына шолу жасап, рейтинг жасап отырады. Сол кезде бұрын салған ақпаратыңыз мұрағаттан табылмаса, онда сіздің рейтингіңіз бір сатыға төмен түсті дей беріңіз. Сол үшін де онлайн және интерн­ет-журналистикада әрбір салған ақпаратыңыз өз құндылығын жоймай, сіздің рейтингіңізді ілгерілетуге жұмыс істеуі шарт. Ал жалған ақпарат таратуды мысалмен жеткізді.

- Бірде қой бағатын шопан ауылына жүгіріп келіп, «менің қойларымды қасқыр жеп жатыр­, көмектесіңдер» деп жар салады. Ағайындар жүгі­ріп барса, қойлар өрісте жайы­лып жүр екен. Бір айдан кейін 25 шақырымнан жүгіріп келген шопан тағы да «қойларымды қасқыр жеп жатыр» деп дау­рықтыра көмек сұрайды. Ағайындары жандары ашып, жұмыстарын тастап, жайлауға қарай жүгіреді. Барса, барлы­ғы тыныш, қойлар да жайылып  жүр  екен. Туыстары өзде­рін алдағаны үшін оған өкпелеп қалады. Бір күні өрістегі малдарына­ шынымен қасқыр шауып, жау тигендей қыра бастайды. Ауылдастары киімі жыртылып, алыстан айғайлап, әбігерленіп жеткен қойшыға сенбей, «сен бұған дейін де алдағансың, саған сенбейміз, қалжыңдап келдің тағы да» деп ешкім бармайды. Бұл жолы расымен қойларын қасқыр жеп жатқан еді. Алайда­ оған ешкім сенбеді. Бұл – мысал­. Жалған ақпарат та солай. Шындыққа жанаспайтын ақпаратты бір саласы­з, өтірік екен деп алып тастайсыз, екінші мәрте орналастырасыз, тағы да басқаша өрбіген оқиға ретінде желіден «жұлып» тастайсыз, үшінші мәрте жүктегенде сіздің оқырмандарыңыз сізге сенбейтін халге жетеді. Олардың ойында да «ол үнемі жалған ақпарат салады­, ізінше өшіріп тастайды» деген кері түсінік пайда болып, сіздің рейтин­гіңіз құлдырайды. Яғни, желіге жүктеген­ әр мәліметіңізді белгілі және белгісіз себептермен алып тастай берсеңіз, «Google» де сіздің парақшаңызға сенім­сіздікпен қарайды. Сізге ешнәрсе болмаса да, сіздің ақпаратыңыз зардап шегеді­, - дейді медиа-тренер Ватан Өз.

 

«FACT-CHECKING»  ДЕГЕН  НЕ?

Деректерді тексеру (fact-checking) мен сақтауға міндетті этикалық қағидалар турасына тоқталсақ. Мәселен, естіген хабардың растығы мен жалғандығы анықталмай, оны кез келген құрал арқы­лы (газет, сайт, блок, әлеуметтік желі, т.с.с.) елге жария етуге болмайды. Ас ішіп, оны қорытудың жолдары секілді ақпараттың да нақтылығын анықтайтын дереккөздер бар. Ең бірінші жүгінетін ресми орган жауапты кеш береді. Қандай әдіс қолданған дұрыс? Сол оқиға орын алған жердегі таныс-тамырларға, тікелей қатысы бар тұлғаларға хабарласу­ арқылы білмекке талпынамын деп жүр­генде уақыт өтіп кетеді. Ол хабарды басқа­ сайт немесе агенттік аражігін ажыратып жазып үлгерсе, одан кейін сізді оқитын оқырман қалмайды. Сондықтан барынша жылдам қимылдаған жөн. Ең бастысы, біздің қазақ журналистикасымен жиі бетпе-бет ұшырасатын жайттар туралы айтылды. Біз өзі «өлімнен ұят күшті» деген тіркесті алға тартатын жалпақ тілді халықпыз ғой. Мұнымыз өзі­мізге соққы болып тиетіні анық. Бұлай айтуыма себеп, жария етілген мақаланың не посттың әлеуметтік желіден алынып тасталуын сұрайтын, талап ететін тараптар жеткілікті. Біз не істейміз? «Қазақпыз ғой, ұятты» дейміз де, батырманың көмегімен өзгенің тілегін орындауға көшеміз. Ал Ватан Өз өзі басқаратын медиа құралдарының қай-қайсысында болмасын, оны алып тастау үшін бір ай уақыт ішінде алынып тасталатынын хабарлайды да, мәтінді бастан-аяқ шолып, тексеріп шығады. Егер ол ешкімнің ар-ожданына, азаматтық намысына тимейтін болса, онда бұл ұсыныстан  бас тартады. Өйткені, бұл – рейтинг. Егер қажет деп тапса, талап етуші тараптың  жоғары органға шағым­дануына құқы бар.

Еліміздің әр аймағынан әлеуметтік журналистиканың жай-күйі туралы терең­інен үйренуге келген әріптестер демеушілік жасап отырған «Chevron» компаниясының әлеуметтік жобалар бойынша серіктестерімен шеберлік сабағ­ын өткізді. Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінің әкімшілік және қолданбалы қызмет жөніндегі проректоры Медет Тұрғам­баев, «Аяла» қайырымдылық қорының медиадиректоры Әсел Маратова, «Ерекше таңдау – Шелек» қорының жоба жетекшісі Зазира Бегалиева мен «Әлеуметтік аз қамтылған, тұрмысы төмен отбасы балаларына қолдау көр­сету» мақсатында ашылған өнер курсын ұйымдастырушы Камила Дәулетованың жобалары тыңдалды.

 

ӘЛЕУМЕТТІК  МӘСЕЛЕ

ҚАЛАЙ  КӨТЕРІЛЕДІ?

Семинардың екінші күнінде әлеуметтанушы-журналист Дина Имамбаева әлеуметтік мәселелердің БАҚ-тағы жазылу жолдарын, әлеуметтік зерттеу әдістері мен инфографика жасау жолдарын түсіндірді. Одан соң 40-қа тарта журналист әлеуметтік жобалар бойынша топтық жұмыс орындады. Яғни, әлеу­меттік мәселенің көтерілу деңгейі, талдануы, зерттелуі және мәселенің шешіл­у жолдары қарастырылған тәжі­рибелік жұмыс барысында семинарға қатысушылар сандық және сапалық зерттеу әдістеріне жүгінді. Ал «Qazaq­stan» ұлттық арнасындағы «Qareket» бағдарламасының продюсері, медиа-тренер­ Самал Мейрамның қазақстандық телеарналардағы әлеуметтік мәселелердің қаузалуын, оны талдау, резонанс тудыру мен журналистің ықпалын жетер жеріне жеткізіп түсіндірді. Сондай-ақ, хабар дайындау барысында журна­листиканың этикалық норма­ларын сақтау маңызды, кейіпкердің тағды­ры заңдық сауатты, тығырықтан шыға білетін журналистің жұмысына тікелей байланысты. Сондықтан әр қадамды оңтайлы және сауатты басуды естен шығармау керек.

 

КӘСІБИ  МАМАНҒА

ҚАЖЕТТІ  ҚОСЫМШАЛАР

Заманауи технология туралы жазып келе жатқанымызға да біраз уақыт болды. Жаңа үлгідегі мүмкіндіктерді пайдалана білу де – ұтқырлық. Мұндай бағдарламаның қазір түр-түрі бар. Сондай бағдарламаларды тиімді пайдалануды ІТ маман, медиа-тренер Ернұр Зейнуллаев түсіндірді. Әлбетте қосымша­лардың құндылығын түсініп, игілігіне жара­тып жүрген журналистер бол­ғанымен, көпшілігі бейхабар болуы мүмкін. Мәселен, журналистер тіл біліктілігі жөнінен көп жерде «сүрініп» жатады. Осындай сәтте еш қысылмай, ұялы теле­фон көмегіне жүгінгеніңіз тиімді. Яғни, смартфоныңызға «Speechy» қосымшасын жүктеп алып, кез келген тілде сұхбат ала берсеңіз болады­. Өйт­кені бағдарлама 40 тілде «сөйлейді». Сізге қажетті тілге оп-оңай аударып беру­ге тырысады. Яғни, сіздің аудармашы-көмекшіңіз – смартфон. Ал «Cogi»  мобильді қосымшасының кәсі­би журналист үшін атқарар қызметі ерекше. Мұнда сұхбатты жазу кезінде белгі жасауға, дыбыс жолының өзіңізге қажетті бөлігін таңдау үшін саусақпен басу жет­кілікті. Ал үшінші қосымша қолында қойындәптер мен қаламсап, мойнында­ фотоаппарат, диктофон асынға­н жур­налисті көз алдыңызға әкелмейді. Барлығы бір ғана смартфонның ішінде. Жоғар­ыда айтылған екі мобильд­і қосымшамен бірге «IMOVIE» бағдарламасының болғаны дұрыс. Бұл бұрыннан қолданып жүрген қосымша болған соң құлаққа оғаш, көзге бейтаныс деп айтпаймыз. Техниканың дамыған­ кезеңін­де кез келген ақпаратты фото және бейнеконтентсіз беру тұзсыз ас ішкенмен тең. Сондықтан кез келген журналист фотоны өңдеп, видеон­ы құрастыра білуі маңызды. Оның үстіне елімізде цифрландыру процесі жүруде.

Екі күнге созылған семинар барысында медиа-тренерлер де, «Түркітілдес журналистер қоры» қоғамдық қорының президенті Нәзия Жоямергенқызы да ақпарат айдынында жүрген әріптестеріне журналистика саласындағы әлеу­меттік мәселелердің айтылу әдісін, жазылу нұсқасын, жариялау заңдылығын үйретіп, түйгенін көрсетуге тырысты. Ал демеушілік жасап отырған «Chevron» компаниясы өкілдерінің қазақ журналистикасының дамуына, журналис­тердің кәсіби және заманауи шыңдалуына үлес қосып, жанашырлық танытқа­нына көзіміз жетті. Семинардан алған әсер де, жиған білім мен ілім де, үйренген әдіс-тәсіл, жиған құндылық, миға тоқыған мәлімет жеткілікті дәрежеде. Бұл қалам қуатынан рухтанып жүрген әр журналист үшін шыңдалу­ды талап етіп, өрлеуді мақсат етіп қоя білуге арналған семинар болды. Оған себеп  қатысқан  журналистердің  барлығына  сертификат  табысталды.

 

Н.ҚҰДАЙБЕРГЕН,

Қызылорда – Алматы – Қызылорда

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Тамыз 2019 >
      1 2 3 4
5 6 7 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары