Өзекті мәселелер

  • 12.09.19

    Қасымды түлен түртті. Түрткенде тіпті шектен шықты. Соңғы уақытта ащы суға үйір болды­. Таң алекеуімнен оразасын ішімдікпен ашады. Ішке түскен қызу миында қордаланған уайымын ұмыттырады. Зіл-батпан денесін жеңілдетеді. Отбасымды асыраймын, жеткіземін деп істемеген жұмысы  жоқ. Базарда арба да сүйреді. Жүк түсіруші де болды. Шеберхана ашып, аяқ киім де тікті. Жалданып жұмыс та істеді.

    ...
    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Қалалық А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет үйінде өткен мемлекет басшысының «Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты Қазақстан халқына Жолдауына арналған Қызылорда қаласының идеологиялық активі мен «Nur Otan» партиясы қалалық филиалының саяси кеңе­сінің бірлескен отырысында басым бағыттар сараланды. Жиынды қала әкімі Нұрлыбек Нәлібаев ашып, жүргізді.

    ...
    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Алғашқы 8 айдың қорытындысы бойынша қала қазынасына 12 452,6 млн теңге түсім түсіп, жоспар артығымен орындалған. Дегенмен, салық саласында  түйткілдер тым көп. Мәселен, қала  көлеміндегі 13 базарда 1342 орын, 8 ірі сауда үйінде 915 орын жалға берілген. Базарл­ар мен сауда үйлерінде сауда жерлерін жалға алып, кәсіппен айнал­ысып жүрген азаматтар табыстарын төмендетіп көрсеткен. Бұл жөнінде Қы­зы...

    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Облыс әкімі Қуанышбек Ысқақов осыған дейін өңірдегі алты ауданға ат басын бұрып, ауылдарын аралап қайтқаны бар. Сонау солтүстіктегі Арал мен оңтүстіктегі Жаңақорғанға дейін түгел шарлап шықты. Бірақ Ғанибек Қазантаев басқаратын облыс орталығының іргесіндегі Сырдария ауданына табан тіреген жоқ.

    ...
    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Айжарық  СӘДІБЕКҰЛЫ

    СЕН   ӘЛЕМНІҢ ЖАНАРЫНДАСЫҢ,   АРАЛ!

    Арал атырабын жайлаған экологиялық апаттың дүние-әлемнің жанарына іліккеніне де талай жылдың жүзі аунады. Енді аманшылық болса, жиырм­асыншы ғасырды түгендеп, жаңа жүзжылдықты бастаймыз. Ең өкініштісі сол, алдағы ғасырдың табал­ды­рығынан тәуелсізді...

    Толығырақ...
СОТ ЖҮЙЕСІНЕ САН ЕМЕС, САПА КЕРЕК
29.08.2019 11:35

 

Шолпан  МАЛИКОВА,

облыстық  соттың  судьясы:

 

Елді ортақ мақсат-мүддеге жұмылдыруда қазақ жерінде Дала парламенті жұмыс істеді. Онда ақсақалдардың байламына тоқтап, дауласқан тараптар мәмілеге келіп отырды. Дала даналарының тамаша дәстүрі бүгінге дейін құндылығын жоғалтқан жоқ.

Кешегi биiңiз – бүгiнгi судья. Ол мыңдаған жанның тағдыры мен дауын шешеді. Құқығы мен бостандығын қорғайды. Десе де, бүгінгі судья қандай болуы керек? Сот процесінде не маңызды? Оған облыстық сот судьясы Шолпан Маликовамен болған сұхбаттан қаныға  аласыздар.

– Шолпан Маратқызы, 30 тамыз – Конституция күні. Ата Заңымыздың қабылдан­ғанына 24 жыл. Мерейлі ме­реке  құтты  болсын!

- Рақмет! Ата Заң қабыл­данған 24 жыл ішінде еліміз­дің әлеуметтік, экономикалық және өндірістік дамуында тың серпіліс болды. Еңбек өнімділігі артты. Жұмыс­сыздық деңгейі төмендеді. Құқықтық қоғамдық пікір қалыптасты, яғни Конституция тәуелсіз елдің қоғамдық қағидасын бекітті. Демократия дамуына импульс берді. Елдегі ұлт пен ұлыстың бір­лігін нығайтты. Мұның бәрі бас құжатымыздың аясындағы игі істер. Қазақстандықтарды Конституция күнімен шын жүректен құттықтаймын!

– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Президенті қызметіне ресми­  кірісу  рәсімінде сөйлеген сөзінде «Сот және құқық қорғау жүйесін реформалау» туралы айтқан болатын. Осы тапсырмасынан Жоғарғы сот төрағасы 2019 жылды «Сот төрелігін жүзеге асыру бойынша  сапа жылы» деп жариялады­. Мұның  маңыздылығы  неде?

– Судьяларды  аттестаттау тәртібі күшейтілді. Арнайы құрылған комиссия әрбір судьян­ың шешімі мен үкіміне мұқият зерттеу жүргізіп жатыр­. Әсіресе, бұзылған актілер­ді қарау талабы қатаңдатылды. Биыл аттестациядан 418 судья өтеді. Бірақ сот жүйесіне сан емес, сапа керек. Сол себепті Жоғары сот кеңесі­мен іріктеу тәртібі күшейтілді. Бұрын іріктеуден әрбір 4-ші кандидат оңай өтсе, қазір әрбір 25-ші кандидат үлкен еңбекпен  өтеді.

– «Сырт көз – сыншы» дейді. Бұған өзге  елдердің  бағасы  қандай?

– Халықаралық ұйымдардың пікі­рінше, бүгінде соттарымыз қолжетімді бола түсті. Кез келген сотқа көп шығынсыз жүгінуге болады. Сотта істер тез қаралады. IT-сервис енгізілді. Арыз­дардың басым көпшілігі интернет арқылы­ беріледі. Еліміздегі кадрларды іріктеудің жаңа әдістері енгізілді. Судья­лық  қызметке  «кездейсоқ» адам­дар­дың келуіне тосқауыл қойылып жатқа­нын  шетелдік  сарапшылар айтып­ отыр. Судьялыққа белгілі ғалым-құқықтанушылар мен білікті заңгерлерді алуға жол ашылды. Мұндай жаңа тәсіл салық, кеден, инвестициялар, зият­керлік меншік бойынша, бәсекелестік пен монополияға қарсы қызмет, сондай-ақ өзге салалардағы күрделі істерді шешу сапасын жаңа деңгейге көтереді.

– Судьялыққа үміткерге қойылатын талап жылдан-жылға күшейіп келеді. Сы­нақтары да жеңіл емес. Соған қарамастан оларға қатысты сын азаймай отыр. Неге?

– Әр судья өзінің білімімен, шына­йылығымен істен қорытынды шығарады. Тарап жағы риза болмаса... Білі­мін жетілдіру керек. Заңда көзделген талаппен жұмыс істегені жөн. Судьяның мейрамханаға барып, көңіл кө­теруіне, ішімдік ішуіне уақыты жоқ. Судьян­ың жеке өміріне көп шектеу қойылған.

– Былайғы жұртқа судьялар қатаң, мейірімсіз  болып  көрінетіні  рас. «Бір адамның тағдыры шешілетін тұста түк болмағандай  жүреді» деп өкпесін айтатындар  да  бар. Расымен, солай  ма?

– Бәрін  бірдей мейірімсіз, тасжүрек­ деуге  болмайды. Судья да ет пен сүйектен  жаралған. Олар процесте шаршайды. Жүйкесі жұмыспен  жұқарады. Жаны күйзеледі. Бірде жәбірлену­шінің, бірде айыпталушының орнына өзін қояды. Мұның бәрі денсаулығына ауыр. Бірақ сыртқа сыр білдір­мей­ді. 80-90  жасқа  келген  судьялар  аз.

– Жұрттың  наразы  болатынындай  да бар сияқты. Мас күйде көлік басқарғаны бар, қала берді, көлік жүргізу құқығынан небәрі  2-ақ жылға айырылған шенеуіктер  өз қызметінде қалады. Оның жанында­ ұсақ-түйек ұрлық жасап, ұялы телефон алғандар 3-4 жылға кесіліп жатыр. Мейлі, біздегі рақымшылықтың талабы солай шығар. Бірақ осы жағдайға судья емес, қарапайым адам ретінде қарап көріңізші...

– Пікіріңізбен келіспеймін. Әлеуметтік желіде адамдар көбіне осылай пікір білдіріп жатады. Кейіпкер өзін жұртқа жақсы етіп көрсеткісі келеді. Соттағы істің тұжырымдамасын жа­зады. «Мынадай болған еді. Ақыры осындай­ жағдаймен аяқталды. Дұрыс па, бұрыс па?» дейді. Ал жазылған істің не басы, не аяғы жоқ. Біреудің ісін әділ бағалау оңай емес. Бұл – негізсіз факт.

Әр істің мән-жайы бөлек. Ол қандай­ жағдайда жасады? Субъектісі қандай адам? Бұрын-соңды жауаптылыққа тартыл­ған ба? Мүліктік зияны өндірілді ме? Мұның бәрі сотта ескеріледі. Жауапты­лықты жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар бар. Содан кейін  шешім  шығарылады.

– Ақтау үкімдерінің көбеюі ненің белгісі?

– Ақтау үкімін шығару өте  қиын. Бұл теңіз астынан  маржан тергенмен бірдей  деп  айтылып жүр. Бір қарағанда­ көзге адамның кінәсі бадырайып тұрады.­ Ал ішін  қарап, әрбір фактіні зерделегенде шындық шығады. Бұл сотқа­ көптің сенімін  нығайтады. Сотқа­  көзқарасын  жақсартады.

– Конституциядағы өзгеріс саны жүз­ден  асып  кетті. Ал Америкада 350 жылда 27-ақ  өзгертіліпті...

– Мемлекетіміз жас. Мұндай пікір­лер көп айтылады. Елімізді шетелмен  салыстырады. Бірақ Америкадағыдай қайдан болсын! Алдымен Ата  Заңымызды құрметтеуіміз керек. Өкінішке қарай, кейбір адамның заңнан хабары жоқ. Конституцияны сыйламайды. Ішімдік ішіп көлік  жүргізеді. Заң талабын  бұзады. Өз әрекетінің дұрыс еместігіне көз  жеткізіп, айыбын түсінбейді. Бәрі керісінше қайталанады. Айыпкер арыз-шағым түсіреді. Тамыр-танысын іздейді немесе телефонымен жақынынан көмек сұрайды. Дөкей туысына арқа  сүйейді. Соған сенім артады.  Мен заңға көз жұмып қарай алмаймын. Інім, мейлі  балам болса да аямаймын. Алайда­ бізде заңда көрсетілген талап жиі бұр­маланады. Шетелдіктер заңға бағынады. Конституциясын сыйлап, құр­меттейді. Ал бізде керісінше... Мұның бәрі  заңды  сыйламаудан  туын­дап отыр. Мәселен, пара алу бар. Ал пара беру ше? Заңсыз  сыйлық  ұсынылмаса, қызметкер  оны  қайдан  алады?

– Сіз дарындылар туған өлкеде дүниеге­  келіпсіз. Әдетте оңтүстік өңірде танымал  әнші, сазгер, суретші  көп шығады­. Ел  аузында «Шаянға  барсаң, әнші­мін  деме» деген  тәмсіл  бар.

– Иә, туған жерім Оңтүстіктің Қаратау баурайы. Бәйдібек пен Түлкібастың шекарасындағы ауылда өстім. Атамекенім  жаратылысынан  ерекше. Келбеті көркем жер. Қаратау сілемдерінен күркіреп өзен ағады. Сызылып аққан Сарбұлақ Арысқа құяды. Зеңгір көкке таласқан таулары қолмен қашап салған мүсіндей. Он сегіз мың ғаламның төл туындысына таңырқайсың. 10 жыл­дықты  Ақбастау ауылында аяқтадым. Мектепті «Алтын белгімен» бітірдім. Арман қуып, Алматыға оқуға аттандым. 1982 жылы КазГу-дың заң факультеті­нің кешкі бөліміне оқуға түстім. Екі жылдан  кейін  күндізгіге  ауыстым.

– Неге таңдауыңыз заң бөліміне түсті?

– Өмірде ақиқаттың туын биік ұстау­ды армандадым. Кітап оқуды  кіш­кентайымнан жақсы көремін. Кемел­ Тоқаевтың шығармаларын бір  деммен оқыдым. Әсіресе «Көмескі із» кітабы қатты ұнады. Оқиға желісінде мына адамдар шындықты қалай ашады?  Әккі қылмыскерлердің жолын қалай кеседі? Шытырман оқиғаның ортасына еніп кетемін. Мал ұрлығы ауылда бұрыннан бар. Іске қатысты клубта  көшпелі сот отырысы жиі өтетін. Іс құжатын қарауға аудандық соттан судья келді. Судья ер, полиция әйел адам болды. Баламыз ғой. Әр сөзіне таңырқай қараймыз. Сол сәтте киген киімі, шаш үлгісі есімнен кетпеді. Әкем: «Ауылдың қыздары екі мамандықты  таңдайды. Мединститут­қа  немесе пединститутқа барады. Шолпан­ сен жақсы оқисың. Заң қызметкері болуың керек», - деді. Сөйтіп заң факультетін бітірдім. Еңбек жолымды­ Павлодар облысы Шарбақты ауданында атқару комитетінде заңгерліктен бастадым.  Бірде  Алматыда біліктілікті арттыру курсы өтті. Сонда  бір  жігітпен таныстым. Ә дегеннен заңгермен­  әңгімеміз  жарасты. Бір жылдан соң, қазалылық жігітке тұр­мысқа  шықтым.

–  Сөйтіп, Қызылордаға  келдіңіз  бе?

– Иә, Қызылорданы жатсынған жоқпын.­ Алдымен бұрынғы Ленинск (қазіргі Байқоңыр)  қаласының әділет бөлімінде бас маман болып жұмыс істедім.  Кейін юстиция  жабылды. Мен Тілектес Сеитов, Жақсылық Аяпбергенов  ағайлардан тағылымдамадан  өттім. Сөйтіп  1995 жылы адвокаттық қызметпен айналысуға патент алдым. Жұмысымды  қазіргі Түркістан облысында әрі адвокат әрі мұғалім болып  жалғас­тырдым. Тура қырық жасымда судья болдым. Сотқа кеш келдім деп айта алмай­мын. Ал  Қызылордаға 2016 жылы 20 жылдан  кейін  оралдым.

– Сотта  қандай  іс  жиі  қаралады?

– Жеке тұлғалар арасындағы мәмілелер жиі қаралады. Қарыздар  жөнінде дау-дамай көп. Себебіне тоқталсам... Бір-бірінен  мұқтаждықпен қарыз алады.­  Берушіге кепілдік ретінде үй құжатын қалдырады. Біраз уақыттан соң арадағы келісім күрделенеді. Қарызын қайтармағасын беруші үйді атына аударып­ алғысы келеді. Мұндай фактілер жиі орын алады қазір. Сонымен қатар, еңбек заңы жиі бұзылады. Көлік саласында да заңсыздықтар ушығып тұр. Жол-көлік  оқиғалары  көбейіп барады­.

– Өзіңізге қатысты бір-екі сауал,  алғаш танысқан адамыңыздың мінезін  қалай  пайымдайсыз?

–  Көзінен, қимылынан  қандай екенін  пайымдаймын. Өзін  ұстауынан көп  нәрсені  аңғаруға  болады.

– Адам бойындағы мінездерінің қайсыс­ын   ұнатпайсыз?

– Өтірік айтқанды ұнатпаймын. Жалған  сөйлегенді жақтырмаймын. Сот процесінде негізсіз ақталатындар көп. Одан  түк  шықпайды  ғой. Тұрмыс­тағы өтірікті де  қабылдамаймын. Оның адамға  әкелетін зияны, салдары  бол­маса да. Өйткені  өтіріктің  құйрығы  бір-ақ  тұтам.

– Қызметтен, ортадан, жалпы өмірден не түйдіңіз?

– Мен үшін абырой маңызды. Еш­уақытта ар-ұятты  есімнен шығармаймын. Отбасыма да, қызметіме де үлгер­дім. Мұның бәрі жолдасымның арқасы. Ол мені қолдайды. Қолынан келсе көмектеседі.  Бірақ қызметпен ғана уақыт өткізуге болмайды ғой. Қазір карье­раны ойлайтын қыз-келіншектер көбейген. Олар тұрмыс құрудан қор­қады. Жұмысымды әрі қарай жалғас­тыра алмаймын деп  қобалжиды. Қызмет­пен бірге отбасын қатар алып жүруге жүрексінеді. Жұмыстың болғаны­ жақсы. Бірақ уақыт өткінші. Елуден кейін бала сүюге мүмкіндік бола ма?

– Сот саласына келмегенде кім болар едіңіз?

– Жақсы заңгер, адвокат болатын едім.

– Әңгімеңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан  Құттыбике  НҰРҒАБЫЛ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Тамыз 2019 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 30 31  

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары