Өзекті мәселелер

  • 12.09.19

    Қасымды түлен түртті. Түрткенде тіпті шектен шықты. Соңғы уақытта ащы суға үйір болды­. Таң алекеуімнен оразасын ішімдікпен ашады. Ішке түскен қызу миында қордаланған уайымын ұмыттырады. Зіл-батпан денесін жеңілдетеді. Отбасымды асыраймын, жеткіземін деп істемеген жұмысы  жоқ. Базарда арба да сүйреді. Жүк түсіруші де болды. Шеберхана ашып, аяқ киім де тікті. Жалданып жұмыс та істеді.

    ...
    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Қалалық А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет үйінде өткен мемлекет басшысының «Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты Қазақстан халқына Жолдауына арналған Қызылорда қаласының идеологиялық активі мен «Nur Otan» партиясы қалалық филиалының саяси кеңе­сінің бірлескен отырысында басым бағыттар сараланды. Жиынды қала әкімі Нұрлыбек Нәлібаев ашып, жүргізді.

    ...
    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Алғашқы 8 айдың қорытындысы бойынша қала қазынасына 12 452,6 млн теңге түсім түсіп, жоспар артығымен орындалған. Дегенмен, салық саласында  түйткілдер тым көп. Мәселен, қала  көлеміндегі 13 базарда 1342 орын, 8 ірі сауда үйінде 915 орын жалға берілген. Базарл­ар мен сауда үйлерінде сауда жерлерін жалға алып, кәсіппен айнал­ысып жүрген азаматтар табыстарын төмендетіп көрсеткен. Бұл жөнінде Қы­зы...

    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Облыс әкімі Қуанышбек Ысқақов осыған дейін өңірдегі алты ауданға ат басын бұрып, ауылдарын аралап қайтқаны бар. Сонау солтүстіктегі Арал мен оңтүстіктегі Жаңақорғанға дейін түгел шарлап шықты. Бірақ Ғанибек Қазантаев басқаратын облыс орталығының іргесіндегі Сырдария ауданына табан тіреген жоқ.

    ...
    Толығырақ...
  • 12.09.19

    Айжарық  СӘДІБЕКҰЛЫ

    СЕН   ӘЛЕМНІҢ ЖАНАРЫНДАСЫҢ,   АРАЛ!

    Арал атырабын жайлаған экологиялық апаттың дүние-әлемнің жанарына іліккеніне де талай жылдың жүзі аунады. Енді аманшылық болса, жиырм­асыншы ғасырды түгендеп, жаңа жүзжылдықты бастаймыз. Ең өкініштісі сол, алдағы ғасырдың табал­ды­рығынан тәуелсізді...

    Толығырақ...
ЖЕЛІ “ЖЕҢГЕМІЗГЕ” АЙНАЛДЫ
12.09.2019 11:15

Қазақтың туыс­тық қарым-қатынасы ішінде жеңге мен қайын іні, қайын сіңлі арасындағы өзара сыйлас­тықтың, бір-біріне деген қамқорлық пен құрметтің орны ерекше. Жеңге мен қайын інінің қарым-қатынасы әпке мен інінің жақын­дығындай болса, шаңырақтың бойжет­кен қыздары үшін жеңгенің қадірі тіпті бөлек. Өткенге көз жіберер болсақ, жаңа отаудың босағасын аттаған күннен бастап­, келіндер күйеуінің іні-қарындас­тарын атымен атамайтын болған. Мысалы, ер балаларды «Мырза жігіт», «Төре бала», «Кенжетай» десе, қыз балаларды «Еркем», «Бикеш», «Тәтті қыз» деп еркелеткен. Қыз балалар анасына немесе әпкесіне айта алмағ­ан сырын жеңгесіне айтып ашық-жарқы­н  әңгімелескен.

Халқымыздың ерте заманнан құнын жоймай келе жатқан салт-дәстүр, жөн-жоралғ­ыларында да жеңгеге артылар жауап­керш­ілік көп. Мысалы, қызға ұрын барған кезде жігіттер қыздың жеңгесінен көмек сұрап, оларға сәлем-сауқат жолдап, білезік, сырға, қолорамалдар сыйлағанын көркем әдебиеттен оқып жүрміз. Ертеде жігіттер қызға жеңгесі арқылы сөз салатын болған деседі. Оңаша кездесуге алып шығу немесе сөйлестіру үшін олардың арасында жең­ге­лері­  жүрген.

«Қалмады баста бөрік, белде белбеу,

Жеңгесін қызды ауылдың сыйлай-сыйлай» деген өлең жолдары тегін айтылмаса керек. Себебі, жеңгенің көңілін табу ол кезде­ оңай болмаған. Сондай-ақ, бұрынырақта қызға таласатын жігіттерді араздастырмау мақсатында «қыз қашар» дейтін дәстүр ұйымдастырылатын болған. Ауыл жастары күнұзаққа ән салып, күй тартып, күрес, бәйге, қызқуу ойындарын өткізеді. Күйеу жігіт қыздың жеңгесіне «қызқашарға» деп бір жорға немесе­ бағалы киімдер тарту етеді. Ал, жеңгелер болса қызды кілемге отырғызып, әкесінің оңаша бір үйіне алып барады. Сол кезде ретін тауып, «күйеу шақырар» кәдесін алады. Шымыл­дық ашқан жеңгесіне «шымыл­дық ашар», төсек сал­ған жеңгесіне «төсек салар», сондай-ақ «қол ұстатар», «шаш сипатар» сияқты жөн-жорал­ғыларды  өткізген.

Ұзатылатын қызды туған үйінен шығарып салып, құтты орынға қондыру қазақтың салтында аса қуанышты, ерекше игілікті іс болып саналады. Қызды аттандырарда екі жеңгесі жаяул­атып алып шығады. Бойжеткенді шығар­ып салар алдында жеңгелері оңаша бір үйге апарып, қалаған-сұрағаны болса беріп, өкпе-реніші, арман-тілегі болса­ айтқызып, ел-жұртты ұмытпай келіп тұруын­, сондай-ақ барған жаңа ел-жұртында тату-тәтті өмір сүруін үгіттеп, көңілін орнық­тырып аттандыратын болған. Келінге­ арнап беташар жыры айтылғанда және рәсім орындалар кезде күйеуінің екі жеңгесі қолтығы­нан демеп тұрады. Түрлі жөн-жоралғы­, ырым-тыйым, жиын-тойдың барлығ­ы да болашақ жас жұбайларды адамгер­шілікке,  ата-баба  дәстүріне  құрмет көр­сетуге, ар-ұят пен адалдықты сақтауға, ұстамдылыққа, сезімдерін  ақылға  жеңдіру­ге  баулитыны  сөзсіз.

«Қызы бар үйдің жеңгесі сүйкімді келеді» деген сөзді естігенде көркем әдебиеттегі Тоғжанның Қарашаштай, Ботагөздің Айбаладай асыл жеңгелері еске түседі. Ақтоқтыны үйіне әкетуге асығатын, Бал­қадишаны кірпік қақпай күзететін жеңгелердің батылдығы ойға оралады. Қайын сіңлісімен емен-жарқын сырласып, бірін-бірі ұнатқан қос жүректі табыстыруға құмартып тұратын қазақтың үлгілі келіндерін өткен шақта айтатынымыз өкінішті. Бүгінгі таңда қайын інісі мен қайын сіңлісіне ат қойып, еркелететін, кешегі көпті көрген жеңгелердің жолы не себепті жалғаусыз қалды? Отбасының береке-бірлігін арттырып ғана қоймай, бір ауылға немесе тұтас ұлтқа үлгі-өнеге болып жүрген жеңгелер қайда? Иә, мұндай сауалдарға жауап беру қиын. Себебі, қазіргі таңда қазақтың келін­дері ат қойып, ат тергейтін жақсы дәстүр, игі үрдісінен жаңылып қалды. Үлкеннің алдын­ан кесіп өтпей, иіліп сәлемін салып тұратын инабатты, ізетті келіндер де сау­сақпен санарлықтай. Қазіргі келіндердің келген шаңырағында өздерін салқын ұстап, балама ат қоюды тіпті ойларына да алмайтынына кім кінәлі? Меніңше, бүгінде көрегенді жеңгелердің орнын көрсоқыр желі басып­ кеткен. Желігіп жүріп желіге «желінетіндер» жеңгенің айтқанынан қандай жақсы қорытынды шығара алады!? Желіні күзетіп жүргендер жеңгенің қадір-қасиетін жоғалтып алғандай. Мінеки, соның сал­дарынан қазір төркіні келсе­ қуанып, қайын жұрты келсе қабақтары ашылмайтын келіндердің саны артып барады­. Қайын сіңлі­сімен сыр бөлі­сетін жібек мінезді жеңгелеріміз тек көркем әдебиетте ғана қалып қойған секілді. Иә, қазіргі ғаламтордың шырмауына түскен жастар жеңге түгілі өзінің туған ата-анасын сый­лауд­ан қалып бара жатқандай. Әрине, барлығ­ы бірдей демейм­ін, бірақ сондай жастарды­ң іс-әрекеттері көңілді қынжылтады. Бұл мәселеге біржақты көз­қараспен қарамай, керісінше алдын алсақ сыйластық пен құрметті, салт-дәстүр мен жөн-жорал­ғыларды сақтап қалары­мыз  анық.

Әлеуметтік желіні де мүлдем керек емес деуге болмайды. Оның да қажет тұстары бар. Мысалы, қазіргі ХХІ ғасырда алысты жақындатып, ағайын-туыстың арасын ажыратпай сақтап қалуға, тіпті шетелмен тілдесуге мүмкіндік туды. Бірақ, бүгінгінің жастары әлеуметтік желі арқылы жақынды алыс­татып алғандай. Себебі, қазіргі таңда әлеуметтік желінің кесірінен «мәміле» дейтін ұғым құнын жоюда. Қазір ешкімде бетпе-бет жолығып­, әңгіме-дүкен құрып, шүйіркеле­сіп отырмайды. Қандай мәселені болсын әлеуметтік желі арқылы шешетін деңгейге жеттік. Егер де дәл осы қалпымызда қалар болсақ, бұл мәселе ешқашан шешімін таппас­а, онда адамгершілік қасиетімізден біржола айырылатынымыз анық. Сондықтан қай дүниені болса да, орнымен пайдалана білген дұрыс деп ойлаймын. Виртуалды­  әлемнің әлегіне айналмай, өзара қарым-қатынасты  сақтаған  абзал.

Қорыта келе, Елбасымыз Н.Назар­баев­тың «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақа­ласында қазақ халқының ерте заман­нан құнын жоймай келе жатқан салт-дәстүр, жөн-жоралғыларын ұмытпай, жолын жалғасақ­ бұл мәселе де өз шешімін табады. Бұрынғы жеңгелеріміз­дің асыл қасиеттерін қайтарсақ, отбасылық мәмілені қолға алар болсақ, халқымыздың мәдениеті қайта жанданы­п, даму­дың жаңа жолына түседі. Сол үшін адамдық қасиеттерімізден арылмай,­ әлеуметтік желінің қажет жақ­тарын ғана пайдалансақ, отбасылық сыйласты­қты, біртұтастықты қорғап қалатынымы­зға  толықтай  сенемін.

Аружан  ЕРАЛЫ,

Қорқыт  ата  атындағы

ҚМУ-дың  3-курс  студенті

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қыркүйек 2019 >
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары