Өзекті мәселелер

  • 19.12.19

    Кешегі даласында абақ­тысы жоқ, бес қаруы белінде жүрсе де жауынан өзгеге қару жұмсамаған заманда елдің бір-біріне өкпесі, кеткен есесі болмады дейсің бе? Болды ғой. Бірақ, сол заманның өзінде қойнындағы қаруға тұра ұмтылмай, әділдікті, ақ пен қараны шешетін әулеттің үлкені не ауылдың ажасы, оған көнбей жатса, елдің қожасына жүгінді емес пе? Дау бұған да бөгет бермеген кезде биге барып соңғы ше...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Ақыл  жетпес

    Адамның ақылы өлшеусіз мол. Алайда сол ұлан-ғайыр, шексіз ақылыңның кейде кішкентай, уақ-түйек мәсе­лелерді шеше алмай, тұйыққа тіреліп, жол таба алмай, адасып­  жүретініміз  қалай?!

    ...
    Толығырақ...
  • 19.12.19

    «Кувад синдромы» туралы бұрын-соңды естіп пе едіңіз? Мүлдем естімеген болуыңыз да мүмкін. Бұл – ер адамның жүкті әйел секілді күй кешуі. Мұндай да болады. «Кувад» сөзі француздың «couver» деген етістігінен шыққан, яғни қазақшалағанда «жұмыртқа басу» дегенді білдіреді. Бұл синдром екіқабат әйелдің күйеуінде жүктіліктің үшінші айында басталып, сәби дүниеге келгенге дейін жалғасуы ықтимал....

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Шырылдаған бала дауысынан селк ете қалған олар өздері секілді тағы бір күнә­сіз­дің жетім қалғанын сезді. Сәбиді түннің бір уағында тауып­ алған тәрбиеші дереу төсекке жатқызып, жұбата бас­тады. Әбден жылай-жылай көзінен жасы сарқылған баланың демі бітіп, әрең тыныс алады. Көздері жәудіреген бір топ баланың естісі аузындағы емізікті жұлып алып, апайына ұстатты. Жанаршылықпен қараған оның ересек...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Поэзия

     

    Ботадай боздап аспан жылайды,

    Алдайды бәрін түлкі үміт.

    Жапырақтардан жас тамшылайды,

    Жапырақ жүрек бұлқынып. ...

    Толығырақ...
«МӘҢГІЛІК ЕЛ» – ТҰРАҚТЫЛЫҚҚА БАСТАР ЖОЛ
19.09.2019 10:45

«Мәңгілік ел» идеясының негізі – бұл біздің Қазақстан халқы ұрпақтарының алдындағы жауапкершілік, әлемдегі бәсекеге қабілетті 30 мемлекеттің қатарына ену мәртебесі белгіленген және бұйырған лайықты және ұлы Қазақстанды дамытудағы біздің стратегиямыз. «Мәңгілік ел» идеясының бастауы тым тереңде жатыр. Бұл біздің жалпыұлттық идеямыз мемлекеттігіміздің тамыры сияқты көне тарихтан бастау алатынын көрсетеді» деп Елбасының айтқаны тағы бар.

«Мәңгілік ел» – барлық қазақстандықтарды біріктіретін жалпыұлттық құндылық.

Ел  ішіндегі тұрақтылық пен тұтастықтың бірқалыпты дамуын­ың шешуші факторы болып табылатын ұлттық бірлік пен саяси тұрақтылық қоғамдық келісімге бастайды. Ал, бұл құндылықтар «Мәңгі­лік ел» жалпыхалықтық идеясында көрініс тапқан. Мәң­гілік елге айналу үшін тәуел­сіздікті сақтап, елдігімізді нығай­ту басты мақсат болып табылады. Өйткені, тәуелсіз­дік ұғымы халқымыздың мұ­раты, ғасырлар бойғы арма­нына айналған, сонау Алаш тұлғаларының зердесі мен өнеге­сімен келген аманат дүние болатын. Бұл ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасымыздың: «...біздің бір ғана Отанымыз – тәуелсіз Қазақстан. Біз болашаққа көз тігіп, тәуелсіз елімізді «Мәңгілік ел» етуді мұрат қылдық. Осы идеяны әрқайсысымыз сезініп, өмір­лік сабақ ретінде түйсек, осы жолда бар әлеуетімізді салсақ, 2050  жылы  мұрат  еткен «Мәңгілік  елге»  жететінімізге  сенім­дімін..., ...өткен тарихымызға тағзым да, бүгінгі ба­ғытымызға  мақтаныш та, гүл­денген келешекке сенім де –  «Мәңгiлiк ел», - деген сөздерімен  толыға  түседі.

«Мәңгілік ел – ата-бабаларымыздың сан мың жылдан бергі асыл арманы. Ол арман әлем елдерімен терезесі тең қатынас құрып, әлем картасынан ойып тұрып орын алатын Тәуелсіз мемлекет атану еді. Мәңгілік ел идеясының тарихи­ бастамасына көз жүгіртер болсақ­, көне түркілердің осы сипаттағы идеясы үш негізден тұрады.  Оның  біріншісі – көне түркі  жазба  ескерткіштеріндегі «Мәңгілік ел» идеясы. Тоны­көк ескерткішінде мемлекеттің тұрақты болуы үшін билікті ұстап отырған қаған мен ақылгөй дана бірауыздылығы, сөз бен істің ажырамауы, елдің тұтастығы үшін ынтымақтың, барлық күштердің ұйытқысы болу қажеттігі түп нысана ретінде айтылады. Түркі халқының елдігінен айыры­лып, қағансыз қалып, тағы да басқаларға бағынып, одан қайта көтеріле бастағаны, жаңа қаған отырғаннан кейін елдің басын біріктіру шаралары, яғни «түнде ұйықтамай, күндіз отырмай, түркі елі үшін қызыл қанын ағызып, қара терін төккені, күш-қуатын бергені» паш етіледі. Осының бәрі кейінгі ұрпаққа да үндеу ретінде айтылғаны көрінеді. Сонымен қатар, бұл жерде «Мәңгілік ел» ұғымы қазіргі Қазақстанның тәуелсіздік рухы және азаттық идеясымен үндесіп тұр. Екіншісі – Әл-Фарабидің «Қайырымды қала тұрғын­дары» шығармасында бұл идеяны­ң  теориялық  тұрғыдан тиянақталуы. Ұлы ғалым ежел­гі грек философиясы мен шығыстың мұсылман ілімдерін байланыстыра отырып, түркі дүниесінің «Мәңгілік ел» филосо­фиясының  теориялық негіздемесін  жасаған  болатын. Ғалым «Мәңгілік ел» теориясының негізгі ережелерін «Қайы­рымды қала тұрғында­рының  көзқарастары  туралы», «Мемлекет билеушінің нақыл сөздері», «Азаматтық саясат» шығармаларында баяндайды. Бақытқа жету жолында адамдардың  арасындағы қайырымдылық пен түсінушілік, бір-біріне  көмек  беру, достық пен бейбітшілік, тәрбие мен тәлім – Әл-Фарабидің тұтас әлеумет­тік-саяси теориясының ажы­ра­мас  бір бөлігін құрайды. Мемлекет пен қоғамның кемел­денуі туралы әлеуметтік-саяси теориясында мемлекет бас­қа­рушылары мен сол қоғамда өмір сүретін адамдардың да ұстануы тиіс мемлекетті бас­қарудың негізгі механизмдері көрсетілді. Сондықтан, бұлардың бәрі қазіргі таңда түркі­тілдес мемлекеттердің ұлттық құндылықтары ретінде саналуы тиіс. Әл-Фараби мемлекеттің міндетін және оның ішкі және сыртқы міндеттерін толық анықтап береді. Сыртқы міндеті ретінде мемлекеттің қайырымды қала тұрғындарын немесе мемлекетті сыртқы жаула­рдан қорғау, яғни күшті қорғаныс ұйымдастырумен жүктеледі. Ішкі міндеті ретінде­ мемлекеттің өз халқының бақыт­қа жетуі үшін көрнекті шараларды іске асыру керек: олар – әділеттілікті орнату, халық­ты оқыту, оларды керекті ғылыммен толықтыру, адамгершілікке тәрбиелеу, қайырымдылықты тарату және ең жақсы бақытқа жеткізетін әдет­тер­ді бойға  сіңіру. Қалған мә­селелердің бәрі – экономикалық және  саяси  мәселелер – негізгі міндетке бағынады, яғни адамдар­дың бақытқа жетуі олардың рухани жетілуіне тәуелді. Үшіншісі – Жүсіп Баласағұнның «Құтты Білік» дастаны. «Құтты білік» дастаны Қарахан мемлекеті түрік­терінің тілінде жазылғаны белгілі. Дастанда X-XI ғасырлардағы Жетісу жерінде тұрған тайпалардың салт-санасы, әдет-ғұрыптары, наным-сенімдері көп жырланған. «Құтты білік» кейіпкерлерінің есімдері де бұрынғы тәңірлік дін нанымдарына  қатысты. Басты бейне Күн туды – әділ ел басшысының рәмізі. Жүсіп Баласағұнның басты кейіпкер қылып Күлтегінді көрсетуі түркі мәдениетін жалғастырушы, мәңгілік ел бағдарының қолдаушысы екендігін айқындайды.

XVIII ғасырда Қазақ хандығының басын қосып, айдаһардай Қытайдың аузына түсір­мей, ақырған аюдай Ресейдің тырнағынан аман алып қалған Абылай ханның саясаты – түркілік мәңгілік ел идеясын жандандырушы және жалғастырушы тұлғаның ерлігі. Ел басына түскен үлкен қиыншылықтан Абылай хан бабамыз елді біріктіріп, жұмылдырып, соның арқасында қазақ елін аман сақтап қалды. Ендеше, Абылай хан елді біріктірген ұлы тұлға және «Мәңгілік ел» идея­сын жалғастырушы екендігін мақтанышпен айтуға болады. Бүгінгі таңда бірлікті бетке ұстаған елдің идеологиясы да осы іспетті болмақ. Ал, бүгінгі таңдағы Қазақстанның бір­тұтас мемлекет ретінде ортақ шаңырақта өмір сүретін ұлт­тардың идеясы да осы мәңгілік елдің тұтастығы мен мызғымас іргесінің болуымен ерекшеленеді. Елбасы бес институционалдық реформаны талдау бары­сында тарихтың жаңа белес­інде тұрған ұлттың бірлі­гін нығайтуды ерекше назарға алды. Біздің қоғамымыздың көптүрлілігі – біздің әлсіздігі­міз емес, күшіміз. Барлық азамат құқықтың бірдей көлемін пайдаланып, жауапкершілік­тің бірдей жүгін арқалап және түрлі мүмкіндіктерге бірдей қол жеткізуі тиіс. Біздің қоға­мымыз неғұрлым қуатты және біртұтас бола отырып, тарихи тұрғыда көптеген тілдерден және мәдениеттерден қалыптасты. Бүгінде бізді «Мәңгілік ел» құндылықтары: азаматтық теңдік, еңбексүйгіштік, адалдық, оқымыстылық, толеранттық, шын берілгендік пен патриотизм біріктіреді. Қазіргі таңда елімізде тұрып жатқан кез келген ұлт өкілі өздерінің салт-дәстүрлері мен ұлттық мәдениетін дәріптеп және кеңі­нен насихаттай алады. Бұл қазақтардың кеңпейілдігі мен қонақжайлығын, бауырмал­дығын көрсетеді. Сөзіміздің соңын түйіндесек, «Мәңгілік ел» – жалпықазақстандық ортақ шаңырақтың ұлттық идеясы, әрі бабаларымыздың асыл арманын, аманатын жүзеге асыру болып қарастырыл­ғаны абзал. Яғни, «Мәңгілік ел» болу – шектеусіз ғұмыры бар, тәуелсіз, тұғыры биік, ғылым-білімі дамыған, бірлігі жарас­қан алдыңғы қатарлы, әлем таны­ған алпауыт елге айналу. Сондықтан да, мәңгілік, әрі бәсекеге қабілетті ел болуы үшін, болашақ ұрпағымыз осы негіздегі мықты идеологияны бойына сіңірген болуы керек.

Баймырза  ҚОЖАМБЕРЛИЕВ,

философия  ғылымдарының докторы,  профессор

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қыркүйек 2019 >
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары