Өзекті мәселелер

  • 05.12.19

    «Құмкөл-Қызылорда» авто­жолы­ның 70-інші шақырымында «Кеңлік» кен орнынан Шымкент қаласына бағыт­ алған «Neoplan» маркалы автобус­ аударылып, 8 адам қаза тапты. 21 адам жарақат алған. Мәліметтерге сүйенсек, автобус ішінде барлығы 36 адам болған. Олардың барлығы – «Саутс Ойл» мұнай компаниясының қызметкерлері» деген ақпарат барша қазақстандықтың қабырғасын қа­йысты­рғаны  анық.

    ...
    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Алты құрлықты ақпарат билеген уақытта оған ілесіп отырудың өзі жетіс­тік. Соңғы жылдары «жаңа медианың келешегі кемел, ал дәстүрлі БАҚ-тың болашағы бұлыңғыр» деген пікір бірен-саран айтылып жүр. Қай медианың алға озып, қайсысы артта қалатыны уақыт еншісіндегі дүние деп білеміз. Бірақ ел алдымен интернетте жылт еткен жаңалыққа емес, газет бетінде қатталған хабар­ға сенетіні анық. Ол – ақиқат. Толығырақ...

  • 05.12.19

     

    Ерғали  АБДУЛЛА


    Қу  ақша

    Бермеймін дегенді – бергізеді. Көрмеймін деге...

    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Арнайы  бетіміздің  тұрақты айдарындағы кезекті қонағымызбен  сұхбаттасудың  сәті түсті. Бұған дейін есепшілер мен ұстаздар әулеті туралы жазған болатынбыз. Жасыратын түгі жоқ, бұл жолы кейіпкер таңдау оңайға соқпады. Нәти­жесі­нде таңдау арманы – бір, мақсаты – ортақ, бол­мысы – егіз, бірге оқып, медицина саласында бірге қызмет етіп, бір шаңырақтың түтінін түзу ұшырып отырған дәріг...

    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Тұңғыш Президент Н.Ә.Назарбаев өткен жылғы 5 қазандағы Жолдауында «2019 жыл – Жастар жылы» деп жариялады. Жыл аяғы жақын. Күні бүгінге дейін елімізде жастар мәселесі бойынша озық істер орындалып, межелі мақсаттарға қол жеткізілді. Елбасы өзінің «Тәуелсіздік дәуірі» атты кітабында: «Менің ойымш­а, біздің жастар елеспен өмір сүрмеуге тиіс. «Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға орт...

    Толығырақ...
МЕДИАЦИЯ – ТАТУЛЫҚ ТҰТҚАСЫ
31.10.2019 11:45

 

 

Қанатбек  АБДУЛЛАЕВ,

Қызылорда облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының төрағасы:

 

Біздің қоғамда ажырасу деген дерттің дендегені қашан? Ресми деректер де көңіл көншітпейді. Ең өкініштісі, көбіне шаңырақ көтерген 25 пен 35 жас аралығындағы жас отбасылардың іргесі сөгіледі екен.

Шындығында, тағдыр-тәлейіңе не жазса, соны көресің ғой. Ажырасқан адам да қайта отбасын құруға құқылы. Ерге әйел, әйелге ердің табылары анық. Алайда алғашқы некеде туған баланың болашағы қандай болмақ? Ашығын айту керек, ажырасқан адамдар арасында бала дауы болатыны рас. Бұрынғы жарына баласын көрсеткісі келмейтін­ әйелдің де, еркектің де бары ақиқат. Жалпы, бұл – күрделі мәселе және тым нәзік тақырып.

Қызылорда облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотынд­а азаматтық істер бойынша 2019 жылдың 7 айында 13 іс, 435 арыз түскен (2018 жылдың 7 айында 14 іс, 415 арыз). Алғашқы 7 айда ата-аналық құқығынан айыру бойынша 61, баланың тұрғылықты жерін анықтау бойынша 50, баламен кездесу уақытын белгілеу істері бойынша 37 арыз қаралған. Ал медиация тәртібімен  26  іс  қысқартылған.

Өздеріңіз білесіздер, елімізде 2011 жылы «Медиация туралы» заң қабылданды. Бұның басты миссиясы – тараптарды татуластыру, ымыраға шақыру. Осы заң жобасының тиімділігі мен бала дауы туралы Қызылорда­ облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының төрағасы­ Қанатбек Абдуллаевпен сұхбат құрған едік.

– Қанатбек Амангелдіұлы, сот ісі – салмағы ауыр саланың бірі. Талай тағдыр иелерімен кездесіп  жүрсіз. Есіңізде қал­ған сот процесінің бірін ай­тыңызшы.­

– Сот саласында қызмет атқарып жүргеніме 20 жылға жуықтады. Рас, талай адамның тағдырына куә болдық. Талай сот процесін өткіздік. Негізгі әңгімеміздің арқауы медиация туралы ғой. Осыдан екі-үш жыл бұрынғы сот отырыс­ы есімде қалыпты.

Қазалылық отбасының мәселесін қарап жатырмыз. 14 жыл отасқан ерлі-зайып­тылар ажырасқан. Үзіктей  4 баласы бар. Үлкені – 12 жас­та. Балалар күйеуінде қалған. Ал олардың анасы ажырасқан соң өзге адамға тұрмысқа шығып­ кеткен. Одан кейін ол азаматпен де айырылысыпты. Әлгі азамат­ша бізге бұрынғы күйеуіндегі балала­рын қамқорлыққа алғысы келе­тінін айтты. 4-5 рет сот отырысы өтті. Екі жақ бір келісімге келе алмады. Анасы­ «қайткен күнде де балаларды өзіме аламын» деп қояр емес. Содан сотқа­ балалар қатысты. Пікірлеріне құлақ түрдік. «Кімде қалғың келеді? Әкеңнің жанында болғанды қалайсың ба, әлде анаңның ба?» деп сұрадық. Олар әкесінің, ата-әжесінің қасында болғыс­ы  келеді  екен. Ал аналары  бұған қарсы.  Жалпы,  медиацияның  мақсаты – мәселені шешуде екі тараптың да қанағаттандыратын нұсқасына қол жеткіз­у және тараптардың дауласу­шылық деңгейін төмендету. Істі бір­жақты  қарауға  болмайды.

Әлгі отбасындағы бала дауын шешу үшін біршама жұмыс жүргіздік. Бұрын­ғы ерлі-зайыптылармен сөйлестік. Ақыл-кеңесімізді айттық. Бір мәмілеге келуге шақырдық. «Төрт баланың болашағы­ қандай болады?» деп сауал қойдық. Олар ойланды-толғанды. Ақыры нақты бір шешімге тоқтады. Кейіннен ерлі-зайыптылар бір-бірін кешіріп, қайтадан қосылды. Сенесіз бе, 8 жылдан соң қайта толық отбасы атанып­ отыр. Міне, медиацияның да негізгі мақсаты – осы.

– Бала  дауы  кезінде бала көбіне кімнің  тәрбиесінде қалады? Ананың ба, әкенің  бе?

– Бұған кесіп-пішіп жауап беру қиын. Шыны керек, кейбір ата-аналардың балаға деген көзқарасы бөлек. Тіпті, баланы өз мүддесі үшін өзімен бірге алып қалғысы келетіндер бар.

– Қалай сонда?

– Кейбір ата-аналар баланың психологиясына кері әсер ететін әрекеттер жасап кетеді. Ең бірінші, ата-ана өз мүддесінен гөрі баланың жағдайын ойлауы­ керек. Мәселен, ажырасқан ерлі-зайыптылар ұрысып қалса, баланы көрсетпей қояды. Ол аз десеңіз, әйелдер бұрынғы күйеуіне «мен саған енді баланы көрсетпеймін! Араласпайсың!» деп талап қойып, баланың әкеге деген көзқарасын өзгертуге тырысады. Бірақ, біз мынаны ұмытпауымыз қажет. «Неке және отбасы туралы» Кодекстің 61-бабында «Баланың  ата-анасының  екеуiмен де, аталарымен, әжелерiмен, аға-iнiле­рiмен, апа-сiңлiлерiмен (қарындастарымен) және басқа да туыстарымен араласуға құқығы бар. Ата-аналары неке­сiнiң (ерлі-зайыптылығының) бұзылуы, оның  жарамсыз  деп  танылуы немесе ата-аналарының бөлек тұруы баланың құқығына әсер етпеуге тиiс. Ата-аналары бөлек тұрған жағдайда баланың олардың әрқайсысымен араласуға құқығы бар. Сондай-ақ, ата-аналары әртүрлi мемлекеттерде тұрған жағдайда, баланың олармен араласуға құқығы бар» деп көрсетілген. Яғни, ата-аналар баламен кездесіп тұруға тең құқылы. Кейбір аналар­ әкесімен баланы қоғамдық-көпшілік орында кездесуге рұқсат береді­ де, қондыруға қарсылық білді­реді. Дегенмен, оң-солын білетін бала болса, психологтарды шақырып, сөйлесіп, баланың пікіріне зер саламыз. Сөйтіп, зерттеп-зерделеп, нақты шешім  шығарамыз.

– Жанжал болған отбасындағы бала психологиялық тұрғыдан соққы алатыны  анық  ғой... Кейде балалар ажырас­қан анасына не әкесіне ренжіп, үйден кетіп  қалатын  да  шығар?

– Әрине. Ата-аналар ажырасқаннан кейін баланың психологиялық жағ­дайын ойламайды. Байқап қарасаңыз, толық емес отбасыдан шыққан (ата-анасы­ ажырасқан) баланың қоғаммен араласуы қиын болады. Одан кейін баланы­ң анаға, әкеге деген көзқарасы өзгереді. Соның салдарынан өтпелі кезеңде­ тәртібі нашарлап, түрлі қыл­мысқа баруы ықтимал. Отбасында әкенің, ананың орны ерекше ғой. Әкесі ұлдың, анасы қыздың тәрбиесімен айналы­суы қажет. Жалпы, сот процестерінің ішіндегі күрделісі де – бала дауы. Әсіресе, қос тараптың бір мәмілеге келуі оңай емес. Мұндай сәтте медиа­торларға, одан бөлек билер кеңесінің көмегіне жүгінеміз. Кейде екі жақ та келісіп, бітісіп кететін жайттар да кездеседі. Ажырасқан ата-аналар келісіп, баланың екі жақпен де араласуына келісім берсе, мұның өзі – балаға психологиялық тұрғыдан үлкен көмек.

Ата-ана ажырасқаннан кейін сот шешімімен анасында қалған баланың әкесіне  кетіп  қалғаны  бар. Жасыратыны жоқ, кейде балалар анасының не әкесінің теріс әрекеттерін байқап қалуы мүмкін. Содан бала ренжіп тұрғылықты мекенжайынан кетіп қалып жатады.

– Медиация арқылы бітімге келіп, қайтадан отбасы атанып жатқандар бар ма?

– Бар ғой. Бірақ аздау. Бала дауына байланысты қос тараптың (ажырасқан ерлі-зайыптылар) бітімге келуі оңай емес. Бұл – өте күрделі процесс. Өзім­нің есебімше, татуласып жатқандар некен­-саяқ. Ал біз ажырасқан ата-аналарға «Өздеріңізден бұрын ортадағы баланы­ң болашағын, алдағы өмірін ойлаңыз­дар. Бала мектепте толық отба­сы­ның баласын көріп қызығады. Содан  психологиялық  тұрғыдан  соққы алып, күйзеліске түседі. Соны түсі­ніңіздер!» деп үгіт-насихатымызды айтамыз.­

Еліміздегі  әр  бала  толық  отбасында  өмір  сүрсе, одан артық қандай бақыт­ керек?  Бүлдіршіндердің  қабағына  қаяу түспесе  екен.

– Ашық  әңгімеңізге  рақмет!

Сұхбаттасқан

Қозы  Көрпеш   ЖАСАРАЛҰЛЫ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қазан 2019 >
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30      

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары