Өзекті мәселелер

  • 13.12.19

    Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» атты мазмұны терең, мағынасы зор мақаласын жуырда тағы бір мәрте шолып шықтым. Сол сәтте ойыма­ Арал ауданының Тоқабай елді мекенінде тұратын ардагер ұстаз, сол өңірге танымал өлкетанушы Үргенішбай Қуатов оралды.

    ...
    Толығырақ...
  • 13.12.19

    Менде арман көп. Қиялдай кетсем, ойымда шек жоқ. Туған жерімде лайықты білім алып, ата- анам, туған қарындасыма қамқор болғым келеді. Қарындасымды шексіз жақсы көремін. Ол – менің бауыр етім. Ата-анамыз бізге күн сайын бір-бірімізге қамқор, мейірімді, адал болуды үйретіп отырады. Өйткені мейірімділік әлемді құтқарады. Егер біз мейірімді болсақ, біздің өміріміз қуанышқа, бақытқа тол...

    Толығырақ...
  • 05.12.19

    «Құмкөл-Қызылорда» авто­жолы­ның 70-інші шақырымында «Кеңлік» кен орнынан Шымкент қаласына бағыт­ алған «Neoplan» маркалы автобус­ аударылып, 8 адам қаза тапты. 21 адам жарақат алған. Мәліметтерге сүйенсек, автобус ішінде барлығы 36 адам болған. Олардың барлығы – «Саутс Ойл» мұнай компаниясының қызметкерлері» деген ақпарат барша қазақстандықтың қабырғасын қа­йысты­рғаны  анық.

    ...
    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Алты құрлықты ақпарат билеген уақытта оған ілесіп отырудың өзі жетіс­тік. Соңғы жылдары «жаңа медианың келешегі кемел, ал дәстүрлі БАҚ-тың болашағы бұлыңғыр» деген пікір бірен-саран айтылып жүр. Қай медианың алға озып, қайсысы артта қалатыны уақыт еншісіндегі дүние деп білеміз. Бірақ ел алдымен интернетте жылт еткен жаңалыққа емес, газет бетінде қатталған хабар­ға сенетіні анық. Ол – ақиқат. Толығырақ...

  • 05.12.19

     

    Ерғали  АБДУЛЛА


    Қу  ақша

    Бермеймін дегенді – бергізеді. Көрмеймін деге...

    Толығырақ...
ТІЛ БАСҚАРМАСЫ ҚАЙТА ҚҰРЫЛА МА?
14.11.2019 11:40

Қазақ «Ең тәтті де – тіл, ең ащы да – тіл, ең жұмсақ та – тіл, ең қатты да – тіл» дейді. «Жұмсақ тіл – жорға желісті, Білдірмейді бүлкегін» деген парсы мақалы бар. Мұнымен айтпағымыз ұғынықсыз болса, тарқатайық. Қытайда бір тармағы тілге бағытталған «Жұмсақ күш» деген саясаттың ықпалы зор. Бұл – әлемдік қауымдастықта өздерінің имиджін қалыптастыру үшін әлеуметтанушылар мен саясаттанушылардың сүзгісінен өткен бағдарлама. Тіл мәселесі төңірегінде сөз қозғал­ған мұндай бағдарламалар мен стратегиялар, үндеулер, мақалалар бізде жетіп артыла­ды. Жүзеге асуы жанданып кеткендерін есепке алмағанда «Болашаққа бағдар­: Рухани жаңғыру» мақаласының өзінде «Ұлттық салт-дәстүрлеріміз, тіліміз бен музыкамыз, әдебиетіміз, жоралғыларымыз, бір сөзбен айтқанда ұлттық рухымы­з  бойымызда  мәңгі  қалуға  тиіс»  делінген.

Тіл туралы ең басты құжаттың бірі  – ҚР-ның 2011-2020 жылдарға арналған Тілдерді қолдану мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы. Қазақстанда тұратын барлық этностардың тілін сақтай­ отырып, ұлт бірлігін  нығайту – аса маңызды фактор. Мемлекеттік тілдің кең ауқымды­ қызметі  мен  қолданысын қамтамасыз  ететін үйлесімді  тілдік саясат құруды мақсат­ еткен  бағдарламаның аты бүгінде ара-тұра ғана айтылады. Неге?

Қызу талқыға түсіп отырған тіл төңірегіндегі реформаны жүргізу барысында қысқа көсеу болып тұрған мәселелер де бар екен. Соларды­ң бірі – кей өңірлерде Тіл басқармаларының жоқтығы. Бұл туралы бірқатар мәжілісмендер қазан айының соңғы онкүндігінде премьер-министр Асқар Мамин­нің алдына депутаттық сауал жолда­ды. «Nur Otan» партиясы фракциясының мүшелері Ф.Қаратаев, Қ.Сұлтанов, Н.Сабильянов, С.Ахметов, Н.Әлтаев бастап, өзгелері­  қоштаған  сауалдың негізгі мазмұнына көз жүгіртейік.

- Біздің депутаттық сауалы­мызға сайлаушылармен кездесу барысында мемлекеттік тілге қатысты­ бірқатар мәселенің көтеріл­уі түрткі болды. Елбасы Н.Назар­баевтың  2025  жылға дейін  барлық қазақстандықтардың  95 пайызы мемлекеттік тілді меңгере­ді деген міндетін жүзеге асыру  үшін тілдік құрылымдарды сақтауға  тиіспіз.

«Қазақстан Республикасындағы тiл туралы» Заңының және мемлекеттік бағдарлама міндеттерін іске асыру үшін облыстық және республикалық дәрежедегі әкімдіктерде Тілдерді дамыту басқар­малары және соларға қарасты­ тілдерді оқыту орталық­тары құрыл­ған болатын. Алайда қазір бірнеше облыста Тілдерді дамыт­у басқармалары өзге басқармаларға қосылып, тілдерді оқыту орталықтары жабылып, мемлекеттік емес секторға өтіп жатыр. Ақмола, Қызылорда облыстық Тіл басқармалары Ішкі саясат басқар­мас­ының құрамына енгізілген. Нұр-Сұлтан қаласында Тілдерді дамыту  мен  архив ісі басқарма­лары біріктірілген. Павлодар және Маңғыс­тау облыстарында тіпті мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармалары қосылып кеткен. Алматы қаласында бас­қарма мүлде жойылып, қазіргі кезде­ қала әкімі аппаратында бірнеше маман ғана жұмыс істейді. Сондай-ақ, Атырау, Түркістан облыста­рында, Шымкент қаласында Тіл басқармалары мүлдем жоқ. Латын әліпбиі қазақтілді ортаға­ енгізіледі десек, онда бұл өңірлерде тілдік реформаны жүр­гізу үлкен кедергілерге ұшырайды. Тіл орталықтарында да жағдай осындай, - делінген сауалдың алғаш­қы  бөлігінде.

Қытайтанушы маман Ержан Керімбай «Азаттық» радиосының тілшісі Нұртай Лаханұлына берген сұхбатында: «Қазір қытай тілін әлемнің барлық дерлік елдері оқып  жатыр. Дүниежүзі бойынша Конфу­ций университетінің саны 500-ден асты. Конфуций сынып­тары мыңға жетті. Осы уақытқа дейін әлемге жабық болып келген Өзбекстанның өзінде екі Конфуций институты бар. Ал Қырғызстанда – 4 институт, 12 сынып бар екен. Тек Түркіменстанда жоқ. Қазақстанда бес бірдей институт бар. Оның екеуі Алматыда орна­лас­қан. 17 миллион халық үшін бұл көп. Сол саясат бағытталған ныса­нан­ың бірі – біз (Қазақстан – ред.). Өйткені «Бір жол, бір белдеу» бағдарла­масын іске асыру үшін Орталық­ Азияны тыныштандыру керек»  депті.

Бұдан ұғынғанымыз, Қытайдың «Жұмсақ күш» саясатының тек өз аумағында емес, Орта Азия көлемінде іске асып жатқаны. Ал біз... Біз туған жеріміздің картасы шеңберінде жүзеге асыруға болатын дүниенің өзін «тұншық­тыруға» әуеспіз. «Тілі жоғалған ұлттың өзі де жоғалады» деген Ахмет­ Байтұрсынұлының сөзін тілді дамытуға емес, керісінше бағытқа­ желеу етіп жүргеніміз өзімізге анық сезіледі, өзгелердің көзіне «тайға таңба басқандай». Сонымен ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттары сауалының жалғасын оқиық. «Президент Қ.Тоқаев өз Жолдауында: «Қазақ тілінің мемле­кеттік тіл ретіндегі рөлі күшейіп, ұлтаралық қатынас тіліне айналатын кезеңі келеді деп есептеймін» деген болатын. Мемлекеттік тілдің барша қазақстандықтардың ортақ тіліне айналуында Тіл басқармалары мен орталық­тары шешуші рөлге ие болып еді. Оларды жабу қаржылық жағынан да ақталатын қадам емес. Біз осындай әрекеттер арқылы тіл саясатын, қоғамдағы тұрақтылықты сақтау­ сияқты стратегиялық факторларды есепке алмасақ, оның жаңғырығы бюджет үнемдеуден де зор болмақ. Президент Жол­дауында: «Сондай-ақ, тіл үлкен саясат­тың құралы екенін де ұмытпаған жөн» деді. Тіл мәселесіне қатысты: «...бәріміз даңғаза жасамай, жұмыла жұмыс жүргізуіміз керек» деген міндетін қалай орындамақпыз? Тіл саясатын жүзеге асыратын арнайы құрылымдар болмаса, нағыз даңғаза сол кезде болмай ма?! Президент сөзіндегі «жұмылу»  міндетін  атқаратын Тіл басқармалары мен орталықтары емес  пе?!

Құрметті Асқар Ұзақбайұлы, жоғарыдағы  жағдайды  түсініс­тік­пен қарай отырып, мәселенің өзектілігін ескеріп, мемлекеттік тілді дамытуға бағытталған жұмыс­тар­ды жүргізетін Тілдерді дамыту  басқармалары  мен тілдер­ді  оқыту  орталықтарының дербес қызмет  жасауын қамтамасыз ету үшін тиісті  шара қолдануыңызды, депу­таттық сауалға «Қа­зақстан Рес­публикасының Парламенті және оның депу­таттарының мәр­тебесі туралы» Қазақстан Респуб­ликасы Конс­титуциялық Заңының 27-бабына сәйкес жауап беруің­ізді сұраймыз»  деп  аяқтал­ған.

Депутаттық сауалда мемлекет­тік тілді дамыту мақсатында облыстар­дағы тіл басқармаларын қайта ашуға тіреліп тұрғандығы анық жазылған. Ал, аталмыш басқарм­а өз қызметін дербес бастай ма, әлде сиырқұйымшақтанып кете ме? Үкіметбасының жауабын алдағы уақытта бақылауда ұстаймыз. Сағат тілінің жылдамдығындай ауысуға бейім саланың біріне ұрынып жатқан да – осы тіл. Тау көшкен жоқ, жартас та орнында, дегенмен тұрақтылығын сақтағаны былай тұрсын, тұнған табиғатына қайта орала алмай отырған қазақ тілінің жай-күйіне алаңдайтын деңгейге түскенімізді мойында­масқа  шара  жоқ.

Н.ҚАЗИ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қараша 2019 >
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары