Өзекті мәселелер

  • 13.12.19

    Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» атты мазмұны терең, мағынасы зор мақаласын жуырда тағы бір мәрте шолып шықтым. Сол сәтте ойыма­ Арал ауданының Тоқабай елді мекенінде тұратын ардагер ұстаз, сол өңірге танымал өлкетанушы Үргенішбай Қуатов оралды.

    ...
    Толығырақ...
  • 13.12.19

    Менде арман көп. Қиялдай кетсем, ойымда шек жоқ. Туған жерімде лайықты білім алып, ата- анам, туған қарындасыма қамқор болғым келеді. Қарындасымды шексіз жақсы көремін. Ол – менің бауыр етім. Ата-анамыз бізге күн сайын бір-бірімізге қамқор, мейірімді, адал болуды үйретіп отырады. Өйткені мейірімділік әлемді құтқарады. Егер біз мейірімді болсақ, біздің өміріміз қуанышқа, бақытқа тол...

    Толығырақ...
  • 05.12.19

    «Құмкөл-Қызылорда» авто­жолы­ның 70-інші шақырымында «Кеңлік» кен орнынан Шымкент қаласына бағыт­ алған «Neoplan» маркалы автобус­ аударылып, 8 адам қаза тапты. 21 адам жарақат алған. Мәліметтерге сүйенсек, автобус ішінде барлығы 36 адам болған. Олардың барлығы – «Саутс Ойл» мұнай компаниясының қызметкерлері» деген ақпарат барша қазақстандықтың қабырғасын қа­йысты­рғаны  анық.

    ...
    Толығырақ...
  • 05.12.19

    Алты құрлықты ақпарат билеген уақытта оған ілесіп отырудың өзі жетіс­тік. Соңғы жылдары «жаңа медианың келешегі кемел, ал дәстүрлі БАҚ-тың болашағы бұлыңғыр» деген пікір бірен-саран айтылып жүр. Қай медианың алға озып, қайсысы артта қалатыны уақыт еншісіндегі дүние деп білеміз. Бірақ ел алдымен интернетте жылт еткен жаңалыққа емес, газет бетінде қатталған хабар­ға сенетіні анық. Ол – ақиқат. Толығырақ...

  • 05.12.19

     

    Ерғали  АБДУЛЛА


    Қу  ақша

    Бермеймін дегенді – бергізеді. Көрмеймін деге...

    Толығырақ...
«ҚОС ҚАНАТТЫ» ҚАЛА
28.11.2019 11:50

ҚАМЫСҚАЛАДАН  –  ҚЫЗЫЛОРДАҒА

ТІЗГІНҚАҒАР. Қоқан хандығының шапқыншылығынан қорғану үшін Сырдария өзенінің бойында Қамысқала атты бекініс салынды. 1817 жылы. Жергілікті жұрт жаңа бекіністі алыстан көрінетін мешітке байланыстырып, оның үстіне қа­бырғасы ақ кесектен өрілген соң Ақмешіт деп атап кеткен көрінеді. Тарих  солай  дейді.

1853 жылғы 28 шілдеде Орынбор генерал-губернаторы В.А.Перовский Сыр қазақтарын қорғауды сылтау­ратып орыс әскерлерімен қамалға басып­  кіріп,  қоқандықтарды қаладан қуып шығады. Бұдан ары қала Перовс­к аталып, 1867 жылы ол Сырдар­ия уезінің орталығына айналады. Қалада 4 сыныптық мектеп, кірпіш зауыты, жел диірмен, ұста дүкендері жұмыс істей бастайды. Одан кейінгі Ақмешітіңіздің арғы-бергі тарихы ел есінде деп білеміз. 1925-1929 жылдары Қазақстанның астанасы болғаны баршаға мәлім. 1925 жылы қалаға Қызылорда аты беріліп, онда С.Сейфуллин, Б.Майлин, І.Жансүгіров сияқты белгілі қаламгерлердің туындылары сахна­ланып, М.Әуезовтың «Еңлік-Кебек» спектаклі қойылды. Ал 1938 жылы Қызылорда  облысы  құрылды. 1960-70 жылдары қалада қатырма қағаз, аяқкиім, механикалық және күріш зауыттарымен қатар бірнеше фабрикалар іске қосылып, жаңадан салынған Гагарин, Титов елді мекендері арқылы қала көлемі ұлғая түсті.

1997 жылдың 17 маусымында  ҚР Президентінің өкімімен қаланың аты Кзыл-Ордадан Қызылорда, ал Кзыл-Орда облысынан Қызылорда облысы  болып  өзгертілді.

Ал былтыр Қызылорда қаласының 200 жылдық  мерейтойын өзіндік сән-салтанатпен атап өтті. Мұның барлығы  тарих  тақтасына  қашалып  жазылары  анық.

СЫРДАРИЯНЫҢ   СОЛ   ЖАҒАСЫ  НЕГЕ   САЛЫНДЫ?

Бас шаһардың бір бүйірін сыл­қым Сырдария өзені тіліп өтеді. Есте­ріңізде болса, осыдан 10-15 жыл бұрын қызылордалық тұрғындар көктемде буынып-түйініп, көшуге ыңғайланып отыратын. Тасқыннан зәрезап болған жұрт жан сауғалауға дайын ғой. Кейіннен бұл мәселе назарғ­а алынып, дарияның демі басылд­ы. Қазір баяғы сес көрсетіп, мінез танытатын Сырдария емес. Байсалды. Арқыраған ағыс та жоқ. Дегенмен, табиғаттың тосын мінезіне  қарсы тұрар күш қайда? Бәрі де бір Аллаға ғана аян екені ақиқат.

Ел «Өзен жағалағанның өзегі талмас­» дейтін. Рас-ау! Осы өзенді жағалай орныққан Қызылорданың аумағы бұрынғыға қарағанда ана­ғұрлым ұлғайды. Қаланың шығыс шеті Жезқазғанға, солтүстігі Сырдарияға, Оңтүстігі Шиеліге қарай бет алды. Қоныстанушылардың қарасы қалың. Ел жарқын болашаққа сенеді. Бас шаһарда тұрмысты түзетуге мүмкіндік барын біледі. Әйтпесе, екі-үш жылдың көлемінде «Қызыл­ордадан қоныс аудардық» деген қазақты көргеніміз жоқ. Болған күн­нің өзінде некен-саяқ шығар.

Қайбір жылы интернеттен бір ақпарат жылт етті. Кейіннен іздеп едік, таппадық. Сонда мынадай дерект­ер сөз болған. Қателеспесем, онда «Қызылорда қаласында көп­қабатты тұрғын үйлер салуға жер телімі жоқ» делінген. Далиып жат­қан даладан көпқабатты үйлер салуға жер табылмады дегенге сену қиын. Десе де, жағдай соған тіреліп тұр. «Егер бізде 2013 жылы 270 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілсе, бүгінде бұл көрсеткіш 600 мың шаршы­ метрден асып түсті. Яғни, екі есе көп берілуде! Нәтижесінде, облыс орталығының өзінде ғана соңғы жылдар­ы 14 жаңа шағын аудан пайда болды. Облыста 5 жыл ішінде 2 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді» деген еді Қызылорда облы­сыны­ң бұрынғы әкімі Қырымбек Көшербаев өз есебінде. Міне, мәселенің мәнісі осында жатыр.

 

ҚАЛА   САЛУ  –  ЕРТЕГІ   ЕМЕС

Былай қарасаң, бұ заманда қала тұрғызу – өңің тұрмақ, түсіңе де енбей­тін тірлік. Елестетсең, ертегі тәрізді. Ең қызығы, Сырдарияның сол жаға­лауын игеру туралы идея айтылған­да күмән-күдікпен қара­ғандар болды. 2016 жылы ұзындығы 368 метр, 9 тіректен және 8 аралықтан, 4 қозғалыс жолағ­ы бар көпір пайдал­ануға берілді. Құжат жүзінде бекітілген жұмыстың алғашқы легі бастал­ғанда  көкейдегі күдік біртін­деп сейілді ғой деймін. Сөйтіп, жаңа көпір жаңа қалаға бастайтын, жаңа өмірге жол ашатын нысан ретінде тарих­  қойнауына  енді  де  кетті.

Бағанадан бері айтып отырған жаңа қалашықтың аумағы 1532 гек­тарды құрайды. Нақтырақ айтқанда, 367 га жер телімі – рекреациялық аймақт­арға, 537 га – тұрғын үй құрылысына, 190 га – сауда орындары мен офистік  ғимараттарға, 270 га әлеумет­тік инфрақұрылымға арналған. Барлығы да тайға  таңба басқандай  құ­жатта­ бекітілген. Қазір сол құжаттың сызбасы бойынша нысандар құры­лысы  рет-ретімен  жүргізіліп  жатыр.­

«Өткенсіз  бүгін  жоқ». Сөз басында Ақмешітіңізде  ат  төбеліндей  қазақтың  марқасқалары тер төккенін, табаны осы топыраққа тигендігін айттық. Бұл да – тарих. Өткен жылы бұрынғы «Қазақ Орталық Атқарушы Комитеті­нің»  ескі  сызбалары бойынша мұражай ғимаратының құрылысы пайда­лануға берілді. Қазіргі таңда мұнда «Рухани­ жаңғыру» орталығы орналас­қан. Бұл қызылордалықтардың тарих алдына жасаған тағзымы десек, қате­леспейміз. Мұражай құрылысы Елба­сының «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру­»  бағдарламалық  мақаласы  жарық­қа шыққан жылмен қабыса кеткенін­  қайтерсіз?!

Биыл «Жастар  жылы» екені  белгілі. Осыған орай 2019 жылдың бірінші жартыж­ылдығында  «Жастар  орталығы» пайдалануға берілді. Ғимаратта «Қызылор­да облысының жастар сая­саты мәселелері жөніндегі басқармасы» мемлеке­ттік мекемесі, «Жастар ресурс­тық орталығы» және IT-парк орна­лас­қан. «Жастар жылы» іске қосылған нысан­ қызылордалық өрендердің кәдесін­е жарап тұр. Жаныңа қажетті дүниенің бәрі бар. Толықтай заманауи құрылғылармен жабдықталған. Қыс­қасы, «болам» деген балаға қажетті құрал-жабдықтың  бәрі  қарастырыл­ған. Ол аз десеңіз, 24 сағат жұмыс істейді. Әу баста мұндай жұмыс кестені түсін­бегендер болды. Дегенмен, түні бойы сенделіп, бос жүргеннен гөрі, орталық­қа келіп, жастар замандастарымен уақыт  өткізсе, оның  несі  айып?!

Айта кетейік, мемлекеттік-жеке әріптестік  жобасын  іске  асыру  аясында­  жеке инвестордың есебінен 320 орындық балабақша, «Болашақ» универ­ситетінің  12  қабатты оқу кампу­сы пайдалан­уға  берілді.

Бүгінгі таңда Сырдария өзенінің сол жағалауында жүргізіліп жатқан жұмыс жетерлік. Таң қылаң бере басталған құрылыс қас қарайғанша жалғасады. Тұмсығын көкке шаншыған сансыз кранда  тыным  жоқ. Иә-иә, бұл – бояма­сыз­  әңгіме.

Осы мақаланы әзірлеу барысында тиісті мекемелерге сұрау салдық. Жауапты­лар бүй дейді. Жаңа қала­шықта 3 млн шаршы метрден астам тұрғын үй құрылысы салынатын көрі­неді.

– Сырдария өзенінің сол жағалауында 3 млн шаршы метрден астам тұрғын үй құрылысы, оның ішінде 1 млн шаршы метр тұрғын үйді 2025 жылға дейін пайдалануға беру жоспарлануда. Нәтижесінде 50 мыңға жуық адам жаңа пәтерлермен қамтамасыз етіледі. Жоба толық іске асырылған жағдайда 155 мыңнан астам адам үй-жаймен қам­тылмақ. Бұдан бөлек, жоба бойынша 16 жаңа мектеп, 12 балабақша, 4 денсаулық сақтау мекемесі­, сондай-ақ спорттық және әлеуметтік-мәдени ғимараттар бой көтереді, - дейді облысты­қ құрылыс­, сәулет және қала құрылысы басқар­масының  басшысы  М.Әлсеріков.

Бүгінгі таңда сол жағалауда тұрғын үйдің кілті табысталып жатыр. Сондай-ақ,  37  тұрғын  үй (1776 пәтер) бойынша жалпы құрылыс  жұмыстары  жүргі­зілуде, оның ішінде 34 үйді (1666 пәтер) жыл соңына дейін пайдалануға беру жоспарлануда. Бұдан басқа, 2020 жылы әлеуметтік және коммерциялық сипаттағ­ы қосымша 14 тұрғын үйдің (680 пәтер) құрылысын бастау көз­делген.­

Инфрақұрылым деген дүние бар ғой. Тұрғын үй салынғанымен ел инфрақұрылымның игілігін көрмесе, оның несі бақыт? Дегенмен, бұл мәселе әлдеқаша­н шешіліп қойған. Алаңдауға негіз жоқ. Сәті келгенде айта кетейік, 2017 жылы сол жағалау аумағын инже­нер­лік инфрақұрылыммен (газ, электр, жылу, сумен жабдықтау және кәріз) және көше-жол желісімен қамтамасыз етудің бірінші кезеңіндегі жұмыстар қолға алынып, оның құрылысы был­тырғы жылдың екінші жартыжыл­дығында  толықтай  тамамдалды.

– Сол жағалауды «Батыс Еуропа-Батыс­ Қытай» халықаралық трасса­сымен байланыстыратын, ені 60 метр, ұзындығы 4 шақырым болатын жол құрылыс­ының 1-кезеңі іске асырылды, оның толық аяқталуы (0,9 шақырым жол) 2020 жылдың соңына белгіленеді. Сонымен қатар, Сырдария өзенінің сол жағалауындағы қорғаныс бөгетінің жанындағы ұзындығы 8,4 шақырым қозғалысы реттелетін (II катергориялы) жалпы қалалық маңызы бар магистралды көшенің жол құрылысы 2018 жылы басталды. Бүгінгі күнге 4,45 шақырым жол салынды. Жоба бойынша қалған жол құрылысын 2020 жылға аяқтау жос­парлануда, - дейді басқарма басшысы.

Облыс  басшылығы  2020  жылы  жаңа қалашықта «Неке қию сарайын», «100 келушіге арналған емханасы бар 300 төсектік көпсалалы аурухананың», «Жылумен жабдықтау жүйесінің», «Сол жағалау бойынша салынатын 7,6 шақырымдық дамба-жолдың», «Отбасылық медициналық орталықтың», «300 орын­ға арналған жатақханасы бар 400 орындық физика-математикалық мектеп­тің», «Жанар-жағармай құю станция­сының», әкімшілік ғимараттар, «Сауда-жәрмеңкелік ке­шен»­ мен басқа нысан­дардың  құрылысын  бастауды межелеп отыр. Олар да сәтімен жүзеге  асады  деп  сенеміз.

ТІЗГІНТАРТАР.  Екі ғасырлық тарихы бар Қызылордада осындай тірліктің білтесі тұтанды. Оны өшіріп алмау маңызды. Сырдария өзенінің сол жағасында басталған ауқымды жоба жарқын болашақ­қа жол ашады деген үміттеміз.

Қозы  Көрпеш   ЖАСАРАЛҰЛЫ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қараша 2019 >
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 29 30  

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары