Өзекті мәселелер

  • 19.12.19

    Кешегі даласында абақ­тысы жоқ, бес қаруы белінде жүрсе де жауынан өзгеге қару жұмсамаған заманда елдің бір-біріне өкпесі, кеткен есесі болмады дейсің бе? Болды ғой. Бірақ, сол заманның өзінде қойнындағы қаруға тұра ұмтылмай, әділдікті, ақ пен қараны шешетін әулеттің үлкені не ауылдың ажасы, оған көнбей жатса, елдің қожасына жүгінді емес пе? Дау бұған да бөгет бермеген кезде биге барып соңғы ше...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Ақыл  жетпес

    Адамның ақылы өлшеусіз мол. Алайда сол ұлан-ғайыр, шексіз ақылыңның кейде кішкентай, уақ-түйек мәсе­лелерді шеше алмай, тұйыққа тіреліп, жол таба алмай, адасып­  жүретініміз  қалай?!

    ...
    Толығырақ...
  • 19.12.19

    «Кувад синдромы» туралы бұрын-соңды естіп пе едіңіз? Мүлдем естімеген болуыңыз да мүмкін. Бұл – ер адамның жүкті әйел секілді күй кешуі. Мұндай да болады. «Кувад» сөзі француздың «couver» деген етістігінен шыққан, яғни қазақшалағанда «жұмыртқа басу» дегенді білдіреді. Бұл синдром екіқабат әйелдің күйеуінде жүктіліктің үшінші айында басталып, сәби дүниеге келгенге дейін жалғасуы ықтимал....

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Шырылдаған бала дауысынан селк ете қалған олар өздері секілді тағы бір күнә­сіз­дің жетім қалғанын сезді. Сәбиді түннің бір уағында тауып­ алған тәрбиеші дереу төсекке жатқызып, жұбата бас­тады. Әбден жылай-жылай көзінен жасы сарқылған баланың демі бітіп, әрең тыныс алады. Көздері жәудіреген бір топ баланың естісі аузындағы емізікті жұлып алып, апайына ұстатты. Жанаршылықпен қараған оның ересек...

    Толығырақ...
  • 19.12.19

    Поэзия

     

    Ботадай боздап аспан жылайды,

    Алдайды бәрін түлкі үміт.

    Жапырақтардан жас тамшылайды,

    Жапырақ жүрек бұлқынып. ...

    Толығырақ...
ТЕҢГЕНІ ДОЛЛАРДАН ҚҰТҚАРА АЛАМЫЗ БА?
20.07.2017 11:57

Макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету, қолма-қол ақша операцияларын азайтып, көлеңкелі айналымды төмендету, ұлттық валютаның шетелдік валюта­ға қарағанда басымдығын көтеру туралы үш бағыт­ экономикаға долларсыздандыру процесін бастау үшін айтылған ұсыныстар еді. Одан бері екі жылдың жүзі өтті, бұл бағыттың бірде-бірі жүйелік жоспарға ене алмады. Оған не кедергі болды? Бас банкирдің іскерлік тәжірибесі жетіспеді ме, әлде қызметтік белсенділігі төмен болды ма? Әйтеуір, бастаған істің басынан «таяқ ұстаған­ қойшыны» көре алмадық. Ал қазақтың тәмсілінде «қойшы көп болса, қой арам өледі». Демек, бұл айналым­дағы доллардан құтылу мәселесінің назарсыз қалуына бір-бірін жұмсап үйренген мамандар кінәлі болғаны ма? Жоқ, бұл сауалға жауапты экс-бас банкир қызметінен босамай тұрғанда-ақ жауап берді.

- Долларсыздандыру бір күнде шешілетін мәселе емес. Бұл тұрғыда заңнаманы өзгерту, нормативтік-құқықтық актілерге толықтырулар енгізу, қаржылық сауат­тылық және басқа да қадамдар қамтылады. Осы жұмыстар іскерлік тәжірибеге байланысты. Кем дегенде­ 3-5 жылда жүзеге асырылатын шаралар. Барша әлемде қолма-қол ақша операцияларымен күрес жүріп жатыр. Мәселен, бізде қолма-қол ақшамен жүргізілетін төлемдердің деңгейі 93 пайызды құраса, кейбір еуропалық елдерде қолма-қол ақшамен емес төлемдер 90 пайыздан­ асқан, - деп Қ.Келімбетов анығын айтқан-ды.

Теңге мен рубльдің мысын басып тұрған АҚШ-тың долларынан неге сонша қашқақтайтынымызды білесіз бе? Өйткені қазіргі күні әлемде ақшамен жұмыс жасаудың жаңа мәдениетіне көшу үрдісі жүріп жатыр. Ал біз­дегі теңгені доллардың қыспағынан инфляция ғана құт­қара алады. Ұлттық банктің статистикалық мәліметтеріне­ сүйенсек, инфляцияның жылдық деңгейі үстіміздегі жылдың маусымында 7,5%-ды құрады және ҰБ нысаналы­ дәлізі шеңберінде 6-8% деңгейінде сақталуда. Жыл басынан бері айтарлықтай баяулайтын және жалпы инфля­циямен салыстырғанда айтарлықтай төмен деңгейде қалыптасатын баға мен базалық инфляция көрсеткіштері инфляцияның төмендеу үрдісінің маңызды белгіле­рі болып табылады. Десек те сыртқы тауар нарықтарын­дағы ахуал құбылмалы сипат беріп тұр. Мұнай бағасының­ бір баррель үшін 50 доллардан төмен деңгейде қалыптасуы және мамыр-маусым айларында әлемдік азық-түлік нарықтарындағы баға индексінің өсуінің, негізі­нен, сүт өнімдері  мен дәнді дақылдардың қымбаттауы салдары­нан­ инфляцияның ауқымы жоғарылауы мүмкін.

Экономиканы долларсыздандыру туралы идея да осы ойдан бастау алған. Ал халықаралық «Forex Club» компа­ниялар тобының сарапшысы В.Пол­ховский:

- Теңгеге сенім болмаса, экономиканы  долларсыздандырғаннан түк шықпайды. Мұндай жағдайда экономикалық агенттер сенімді әрі балама валюта іздей бастайды. Өйткені кез келген­ экономикалық жүйеге барлық талап пен сұранысқа жауап бере алатын валюта қажет. Долларсыздандырумен күресу үшін теңгеге сенімді күшейту керек. Бұған қол жеткізудің ең сенімді тәсілі – инфляция. Экономикада инфляция деңгейі жоғары болғанда ақша маңызды  рөл атқара алмайды. Сон­дықтан ең  әуелі инфляциямен күресу керек­. Қазір  ұлттық  банк теңгеге басым­дық беріп, айналымдағы салмағын арттыр­у саясатына көшті. Өйткені олар мәселен­і осы қадам ғана шеше алатынын түсініп отыр. Егер ұлттық банк инфляцияны реттеп, төмен деңгейде ұстай алатынын көрсетсе, біртіндеп теңгеге деген сенім күшейеді, - дейді.

Ақша-несие саясатын тұрақты бақыла­уда ұстап отырған мамандар эконом­иканы доллардың дендеп алғанын­а 2015 жылға дейін жүргізілген қаржылық сая­сатты кінәлайды. Олардың пікірінше, шетелдік қар­жы ұйымдарынан келіп жат­қан жеңіл несие біздің банктерге ойлануға, жүйелі саясат жүргізуге мүмкіндік бермеген. Салдарынан бас-аяғы он шақты жылдың ішінде біздің ел тіркеліп, жұмыс істеп жат­қан­  банктердің  саны жағы­нан ТМД елдерінде алғашқы үштікті еншілеген. Қаржыгерлер  елдегі  банктердің  бір-біріне  қосылып, іріленуі  қаржылық  жағдайдың оңалуына, ең бастысы, ішкі нарықтың долларсыздануына ықпал ететінін алға тартады. 1990-2000 жылдары валюталық заңнама қатты ырықтанды­рылған. Елдегі валюта айырбастау  бекеттері тәулік бойы жұмыс істеген. Бүгінгі таңда тұтынушылардың санасы теңгем­ен есеп айырысуды толық қабылдап үлгермей жатыр­. Мұны бір сәтте өзгерту мүмкін емес. 2000 жылғы қаржы дағдарысы бізге қатты әсер еткен жоқ. Өйткені ол кезде  азық-түлік пен шикізат бағасы  тұрақты  сақталды.

Мемлекет басшысының Үкімет активімен кездескенде «Бізге Ресейдегі немесе Қытай Халық Республикасындағыдай жүздеген банк қажет емес. Ішкі нарықтың талабын өтеуге 5-6 банк те жетеді» деп кесіп айтуы, сірә, қаржы нарығындағы бірігу процесінің дұрыс екенін ұқтырып тұрғандай. Соңғы кездердегі екінші деңгейлі банктер­дің  саны  қысқарып  жатқандығы  да  жұмысты  оңтайландыра  түседі. Ендігі міндет – ұлттық валютаның салмағын біртіндеп арттыру. Қазақстан долларсыз экономиканың бет-бейнесі қандай болатынын біліп алды. Ел ішінде ғана емес, халықаралық сауда-саттық кезінде­ де теңгені айырбас құны ретінде пайда­лану нақты нәтиже  бере бастады. Ұлттық банк төрағас­ы  Данияр Ақышев өткен аптада журналистермен жүздескен кезде­ долларлы­қ активтерге салынатын салық­ты  қысқартып, алтынға  басым­дық беретінімізді айтты. Бұдан аңғаратынымыз, алдағы уақытта ақша айырбастау пункттерінде алтын айырбас құны  ретінде  айналымға  енеді.

- Ірі экспорттаушылар мен импорттаушыларға  доллардан  бас  тарту  тура­лы­  сөз  қозғауға әлі ерте. Доллар­сыздандыру саясаты кешенді түрде жүргізілуі үшін теңгенің ақша айна­лымындағы маңыздылығы арта түсуі тиіс. 2016 жылы долларсыздандыру ісі бастау алып, теңгемен салынған депозит  көлемі, алдын ала берілген мәлімет бо­йынша 53,2%-ға дейін өссе, шетелдік валютадағы салымдар 10%-ға төмен­деген. Сөйтіп депозитті долларсыз­дан­дыру деңгейі 2016 жылдың қаңтар айынан­  бері 70%-дан 56,7%-ға жеткен. Қазір  экономиканы  долларсыздан­дыру  теңгемен несие беруді жеңілдету, несие саясатында  теңгеге  басымдық беру және экспорт-импорт операцияларын доллар­дан тыс валютамен жүр­гізу сынды қадамдармен іске асып жатыр­. Егер АҚШ валютасының айналымдағы ықпалын 40%-ға дейін түсір­сек, теңге мен шетелдік валютаның текет­іресінде тепе-теңдік орнайды, - дейді  қаржыгер  Ілияс Исаев.

Долларды экономикадан ығыс­тыр­ған  жағдайда қандай да бір валютаның қолданылуына тыйым салынбайды. Мұндағы басты мақсат – төл теңгеміз­дің айналымдағы бағасын арттыр­у. Сол арқылы экономиканы сыртқы қатер­лерден сақтап, ақша саяса­тындағы тың өзгерістермен жаңа қадам жасау. Дамуды­ң  басты саласы саналатын тармақ­ты доллардан тазар­ту үшін ұмтылып­ жатқан­ ел жалғы­з біз емес. Осыған  дейін  теріс­кейдегі көршіміз де дәл осы  бағытта жұмыс істеуге көшкен. Жуырда мұндай шешімді қабылдағандардың  қатарына Түркия мен Үндістан да қосылды. Оған себеп болған екі ел арасынд­а  экономикалық  сауда-саттық байланыс­ы. Әзірге  доллардан құтыл­ған тек Қытай ғана. Экспорттық-импорт­тық операцияларды ұлттық валютад­а жүргізу де саланы табысты етуге бағыттайтын жол. Алайда бізде Еуразиялық экономикалық одақ деген ортақ ұйым бар, доллардан құтыламын дегенше одаққа мүше елдер ортақ валютағ­а бағын­ып  қалмаса, игі.

А.НҰРТАС

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Шілде 2017 >
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары