Өзекті мәселелер

  • 15.02.18

    Дария демі ішінде. Ақпан басталғалы Сырдарияның маңына жақын орналасқан жұртшылық арнасынан асқан өзен суынан қауіптенгені белгілі. Алайда дүрлігуге негіз жоқ. Бұл туралы облыс­тық  жұмылдыру дайындығы бас­қармасының басшысы Серік Сермағамбетов өңірлік ком­муни­ка­циялар қызметінде БАҚ  өкіл­деріне мәлімдеді.

    ...
    Толығырақ...
  • 15.02.18

    Көпшілік ортада кейбір баланың іс-әрекетіне, қылығына қарап, оның тәрбиесіне баға береміз. Өйткені бала ес білгеннен бастап ата-анасының іс-әрекетін қайталап, айтқан сөздерін жаттап, санасына тоқып алады. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген сөз осының дәлелі іспеттес. Жасыратыны жоқ, бүгінгі жастарға, балаларға тәрбие жөніне келгенде көңіліміз толмайды. Өйткені, (барлығына бірдей топыр...

    Толығырақ...
  • 15.02.18

    Алланың адам баласына берген­ сыйы – жарық дүние. Сол дүние есігін ашқаннан бастап өмірден озғанға дейінгі уақыт ол әр адамның өз еншісінде. Ата-ана үшін өмірдегі ең маңызды сәт – сәби сүйіп, тұлға етіп тәр­биелеп, жетілдіріп, ел қатарына қосу. Бұл – әрбір ата-ана үшін алдыға қойған бірінші мақсат. Мұндай  бақыт  біреуге  бұйырса, біреу  осыған  жете  алмай  жүр.

    ...
    Толығырақ...
  • 15.02.18

    Әңгіменің төркінін тақырыптан-ақ бажайлаған боларсыз. Иә, мәселе жұдырығын жұмса ашпайтын, ашса шаш­пайтын  нағыз Шықберместердің ізін жалғап, өкшесін басып­  келе жатқан жігіттер жайын­да болмақ. Жомарттық, мәрттік, кеңдік, ол – кісінің алдын­а қысылмай кең құлаш даста­рқанын жайып, қолында барын төге салатын, тіпті қажет болған жағдайда жарты бай­лығын теңдей бөле салатын адам. Сіз бен бізде,...

    Толығырақ...
  • 15.02.18

    Қазақ жігіттері ежелден ірі, ержүрек болған. Оны сол уақыттағы саф ауа, табиғи тағам секілді жайттармен байланыстыруға болатын шығар. Белгісіз. Арысы батырлар жырының кейіпкерлерін көз алдымызға елестеттік. «Еліме пайдам тисін, жауыма найзам тисін» деген ұстаныммен ұлтарақтай жері үшін өзгемен егесіп, ат үстінде күнелтті. Қара бастың емес, бар Алаштың қамы үшін қасық қаны қалғаша соғысып, жауды...

    Толығырақ...
ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУ – ЗАМАН ТАЛАБЫ
09.02.2018 18:14

Жұбан Молдағалиевтың «Мен қазақпын» поэмасындағы: «Есіміме береді бала жасын, құлпытасты шұқыған кей азамат», - деген өлең жолдарынан әліпбиіміздің тарихы тереңде жатқанын аңғаруға болады. Иә, қазақ халқы өзінің таңбалау тарихында бірнеше әліпбиді басынан өткерген болатын: Орта ғасырлық түркі тілі, VI-VII ғасырлардағы «Орхон-Енисей жазулары», Х ғасырдан ХХ ғасырға дейін 900 жыл бойы қоданылған араб әліпбиі, қазіргі қолданыстағы кирилл жазуы – мұның бәрінде еліміздің жүріп өткен қиын-қыстау жолдары сайрап жатыр. Міне, бүгінгі таңда латын әліпбиіне көшу мәселесін қолға алып жатырмыз, ғарышты бағындырып, Елтаңбасы мен Әнұранын әлемге таныта алған қазағым төл әліпбиін де өзгертуге батыл қадам жасады. Бұл кімге және не үшін керек, халыққа пайдасы бар ма?

Өткенімізді зерделеп, жан-жағымызға байыппен қарап, қоғамдық сананы жаңғыртудың кезі енді келді. Елбасымыз «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында: «Мен 2012 жылғы желтоқсан айында жария еткен «Қазақстан-2050» Стратегиясында «2025 жылдан бастап латын әліпбиіне көшуге кірісуіміз керектігін» мәлімдедім», - деп, бодандықтың белгісіндей болған кириллицадан құтылудың жалғыз жолы – латын әліпбиіне көшу екенін шегелеп берді. Осы беталыспен, осы өзгеріспен халқымыздың тарих сахнасында азат ұрпақтың буыны қалыптасады, өркениет өріне қадам басады десем, артық айтқандық болмас.

«Қазақтар өз тілдерін әлі үйреніп болған жоқ. Латын әліпбиіне көшсе, тілдерін өшіреді», - деген пікірлер ел арасында қылаң беріп қалып жүргені жасырын емес. Бұдан қорқудың еш негізі жоқ, жаңа әліпбиге көшуден ұтпасақ, ұтылмайтынымыз анық. Біз «әрі тарт та бері тарт» болып үркіп жүргенімізде, түркі тілдес мемлекеттердің көпшілігі әлдеқашан-ақ латын жазуына көшіп кеткені белгілі.

Ең бастысы, «Түркі тілдес түгел бол!» деп ұран тастаған қазақтың қыран ұлы Тұрар Рысқұловтың асыл арманы орындалар уақыт жақын қалған сияқты. Белгілі саясаттанушы Айдос Сарым: «... жалпы түркі халықтарымен бірге болудың бір үлкен жолы – ортақ әліпбиде жүру», - деген сөзі менің пікіріме жан бере түседі.

Екіншіден, латын әліпбиін үйрену үшін бәріміз бір мезетте партаға отырып, бәріміз қайта жаза бастаймыз, сол арқылы төл тілін білмейтін қандастарымызды да қатарға тарта аламыз.

Үшіншіден, латын жазуы – ғаламтор мен ақпарат кеңістігінің тілі, сонымен қатар тіл тазалығы тұрғысынан лингвистикалық мәселелерді шешудің бірден-бір жолы. Белгілі лингвист-ғалым Шерубай Құрманбайұлы: «Ең алдымен, отарсыздану бағытын дұрыс жүргізу үшін бұл жазу ауыстырудың маңызы өте зор... Бұл, әсіресе, тілдегі басы артық дыбыстардың, сөздердің дұрыс жазылуын, қазақша дыбысталуын қамтамасыз ету үшін, тілдің өз табиғаты үшін керек», - деген сөзі тайталаса талас тудырып жүрген талайлардың аузына қақпақ болары анық.

Тізе берсек, дәлелдеріміз көп-ақ. Қорыта айтқанда, Елбасымыздың қазақ жазуын латын әліпбиіне көшіру саясаты – батыл әрі байыпты шешім, оңтайлы да оң қадам деп білемін. Ендігі міндет – бізден бұрын латын әліпбиіне ауысқан көрші елдердің қателіктерінен сабақ ала отырып, асығыс та қауырт шешімдерден аулақ болсақ болғаны. «Әрине, жаңа әліпбиге бейімделу кезеңінде белгілі бір уақыт кириллица алфавиті де қолданыла тұрады», - деген сөздерінен Ұлт көшбасшысының кемел де көреген саясат жүргізіп, бұл үдерістің алдағы уақытта кезең-кезеңмен жүзеге асатындығын байқауға болады. Осы ретте, қоғамдағы өзгерістер бұқара халықтың арасында түрлі пікірлер туғызуы заңды құбылыс екенін айта кетпеске болмас, бірақ «жұмыла көтерген жүк жеңіл» дегендей, латын әліпбиінің әлемде кең таралған жазу екенін, Қазақ елінің болашағы тек осы жазуда екенін кириллицамен хат таныған аға буын өкілдеріне түсіндіріп айту біз сияқты жастардың тікелей міндетіне айналуы тиіс. «Көз – қорқақ, қол – батыр», бұл уақытша қиындықты да еңсереміз, «жел қайықша» өтерміз де кетерміз.

Несібелі Әлиева,

Әли Мүсілімұлы атындағы

№101 мектеп-лицейінің

қазақ тілі мен әдебинеті пәнінің мұғалімі

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Ақпан 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары