Өзекті мәселелер

  • 07.11.19

    Бақытжан  НИЯЗОВ,

    ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Қызылорда облысы бойынша департаменті басшысының бірінші орынбасары:

     

    – Бақытжан Мақсұтұлы,  ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің жұмысы ауқымды және ең маңызд­ы  саланың бірі екені даусыз. Білуімізше, агенттік тарапына...

    Толығырақ...
  • 07.11.19

    - Райкүл Мәнсүрқызы, депутатты­қ қызмет Сізге таңсық­ емес. Бұл жолы қандай мақсат  қойдыңыз?

    - Депутат – халық пен билік арасындағы көпір. Шыны керек, қазіргі күні шешіл­мей жатқан мәселелердің дені – биліктің құлағына жетпегендер. Жылына төрт сессия өтеді, сол кезде әр округтен сайланған депутаттар өздерінің ұсыныс, пікірлерін айтып, мәселесін көтеру керек. Аймақта же...

    Толығырақ...
  • 07.11.19

    Дидарынан шуақ шашып тұрған күннің райы демде өзгеріп салды. Әдетте қыстың ызғары қарашаның соңында сезілуші еді, бұл жолы айдың басында-ақ суық леп шөптің басына қырау қондырып, қар ұшқындатты. Бұл – қыстың қарбалас тіршілігі басталды деген сөз. Күн райының күрт өзгеруі, жауын-шашынның түсуі салдарынан түрлі төтенше жағдайлар болатыны белгілі. Онсыз да жылу беру маусымында қала іші...

    Толығырақ...
  • 07.11.19

    Қалалық мәдениет және тілдерді дамыту  бөлімі  қыркүйек  айын­да­ «Көше Fest» сайысын өткізді. Бұл шараның негізгі мақсаты – көше тұрғындарының ауызбіршілігін арттыру, өскелең ұрпаққа ақса­қалдарды қадірлеуге шақыру, жастардың бойында иба-ізет, намыс, ар-ождан, қадір-қасиет сынды биік адамгершілік қасиеттерді қалыптас­тыру  және де  қаланың бір бөлшегі саналатын  көшенің тазалығын  сақтауға  ша...

    Толығырақ...
  • 07.11.19

    Сырдың бас қаласында сонадайдан мен­мұндалап тұратын көпқабатты тұрғын үйлер жетерлік­. Қайбір жылы Қызылорда қаласының 200 жылдығына орай солардың бірсыпырасы күрделі жөндеуден өтті. Сыртын сырлаған соң кәдімгідей түрленіп, қалаға өзгеше рең беріп, шаһардың шырайы кіріп қалды. Бұл жұмыс­тарды жүргізуге Сырдың меценат жігіттері атсалысы­пты. Енді сол шаралар легі жалғасын тапса дейміз. Өйткені ...

    Толығырақ...
СҰРАПЫЛ жаңа шығармадан үзінді
15.02.2018 10:15

Айжарық   СӘДІБЕКҰЛЫ

Содан, айтып-айтпай не керек, эшелон қара үзіп кетті күнбатысты төске алып. Ұлардай шулап, жылап-сықтаған, бір-бірімен көрісіп, фашист итті қарғап сілеген жұрт тарады. Вокзал алаңы құлазып қалды. Ақшабақ пен Торта екеуі Аралдың бір қисық көшесімен ілбіп басып келеді. Бірін-бірі қанша жұбатқанымен екеуі көз жасына ие бола алатын емес. Ауылдан шыққалы жылай-жылай діңкелеп шаршаған. Екеуі  қонып  шығатын  үйге жеткенше  өксумен  келді.

Ертеңіне екеуі төсектерінен басы ісіп, бет-жүзі домбығып тұрды. Ақшабақ елден келген қара-құраларының жай-жағдайын біліп, ауылға қайтуға қарекеттенді. Торта болса, осы жазда жетіншіні бітірген қайнысын Аралдағы ФЗУ-дың оқуына орналастырудың қамымен қалада кідіретін болды. Ақшабақты алға салған топ портта байлаулы тұрған кемеге апаратын көшемен ұбап-шұбап келе жатқан. Қаланың теміржол маңына жете бергенде ауызсудың кезегінде тұрғандардың үстінен түсті. Көйлектерінің етектері шұбатылған қатындар шелектері даңғырлап, өздері шағаладай шаңқылдап, бірін-бірі кимелеп әбігер. Қыз-қырқын шеттеп қалған. Шелектерін суға мүймілдете толтырып алған келіншектер енді асығатын емес; кімдердің басын ауыртып тұрғандарын өздері біледі – әйтеуір әңгіме-сөзге ұйыған. Аралда су қат, алыстан алдырады деп еститін. Рас екен-ау, - деді Ақшабақ олардың тұсынан өтіп бара жатып­.

Қаланың орталығына жете бере наубайхана жақтан жаңа піскен нанның тәбе­тіңді ашатын кереметтей иісі бұрқырап қоя берді.

– Жарықтықтың иісін-ай... - деп тұ­рып қалды бұлар. Ауылда наубайхана жоқ. Қы­зарып піскен қа­зан­жаппайға, таба нанға, бауырсаққа жетпесе де, елдегілерге нау­байхананың көмеш наны таңсық. Қазақ әйелінің қайда жүрсе де, отбасының қамын ойлап жүретін ежелгі дағдысымен Ақшабақ  та  тұра қалып:

– Алдымыздағы балық комбинатының дүкенінен базарлыққа көмеш нан ала қайтайықшы, - деді.

– Бізге бере қой­са. Тек қала тұрғындарына, онда да жан басына қарай тұтамдап береді дейтін.

Комбинатқа жақындағанда, таласып-тармасып ке­зекте  тұрғандар  тағы да алдарынан  шықты. «Құдай-ай, жұрт­ты  кезекке  тұрғызып, бір-бірімен қы­ры­лыстырып  қойған заман­-ай. Кісіге не нәрсе керек болса, соның бәрі тапшы. Жоқшылықтан қа­шан  құтылар  екен­біз, - деп ойланып келеді­ Ақшабақ. – Соғыс басталмай жатып­ нанға жары­масақ, соңыра таман қалай болар екен елдің  жағдайы...».

Ойлағанындай болды. Дүкенші: «Артық нан жоқ. Көмеш нан керек болса, пекарныйға барыңыздар. Қалған-құтқандары болса дегенім ғой» деп жылы пейі­лімен жөн сілтеді. Дегенде көмеш  нан  іздеп  кері бұрылып­ жүре ме, жолға шыққалы тұр­ғанда. Ақшабақ кемеге көңілсіз  келіп мінді...

***

...Содан бері арада төрт жыл мезгіл өтті. Айтөресіз өткен төрт жыл. Бұл төрт жылдың зобалаңы адам айтқысыз болды. Жастық жалыны бет шарпыған  келіншектердің  бұл төрт жылда көрген бейнеттері қырық  жылға  татыды-ау, сірә. Итшілеген бір қу тірлік. Колхоздың жылда қайталайтын сан-сапалақ науқандық жұ­мыстары бас көтертпеді. Бұрын азаматтарымыз барда колхозшы деген атымыз бол­ғанымен тауда ойнап жүрген екенбіз ғой, - деп күрсінді штурвалмен алысып тұрған Ақшабақ. – Ауырдың астында Айтөрелер, жеңілдің үстінде біз жүріппіз ғой, желегіміз желкілдеп. Ол уақытта нені біліп, нені аңғарыппыз. Ондай уайымсыз-қайғысыз  сал дәурен  енді  қайтып  оралатын  күн туар ма... Айтөренің амандық хаты өткен үш жылда үзілмей қатынап тұрды. Осы биылғы жыл басталғалы хат та жоқ, хабар да жоқ. Қайдам не болғанын. Қарғыс атқан осы төрт жылда бір Алладан елдің амандығын тілеп, түтін түтетіп отырған аз ағайыннан жүз алпыс­тай боздақ кетіп еді атта­нып. Содан оралғаны 12 қыршын – кіл мүгедек. Қырық бірдің жазында анталаған күпілдіктердің  жауды жылға жеткізбей жер жастандырамыз дегендері қайда-а... Айтөре-е-ау, қай жерлерде, қандай жағдайда жүр екенсің... Күндіз-түні сені ойлаумен сарғайдым ғой, сағынып. Хатың неге, нелік­тен тоқтап қалды? Бір хабар­ың қашан болады-ы-ы... – Штурвалды бауырына ала құшақтап қатты қыса түскен Ақшабақ солқылдап жылап жіберді.

Ұйқы – арсыз деген. Рулевойдың бұрышына қисайып демалып отырған қитар Қо­даман қалғып кеткен еді. Енді қорылға басып жатыр.

***

Ал сыртта дүлей дауыл күшіне мінген, әл-әзір беті қайтатын емес. Жайшылықта сабырлы қалпынан айнымайтын Ақшабақтың қаңғалақ­таған ойы анау алас ұрған ала қиғаш толқындардай аласапыран. «Құдайым-ау, бұл неткен дүлей...». Ақшабақ ойраны шығып, бұрқ-сарқ қайнап жатқа­н алапаттың түгін бетіне шанышып алған көкжасыл түрінен тіксініп шошына қобалжумен болды. Теңіздің түрі  тым  қорқынышты,  кемені бұйым құрлы көрмей жұта салат­ындай. Ақшабақтың тұла бойы толы үрей. Кеме әйтеуір Құдай сақтап қарқынды тол­қындарға  қарсы қарғып, ор­ғып итмалтумен келеді. Айнала қаптаған  жынойнақ. Ақ көбі­гін сапырған тегеурінді тол­қындар кемені маңдайынан өршелене соққылаған сайын зәресі ұшып алақтаған Ақшабақ: «Алла-а, Алла-а...» дей берді. Көк теңіздің күркірі иманнан бездірердей. Батыстан албастыдай ышқына соққан қара дауыл құтыра түсті. Жал-жал толқындар аспанға шапшиды. Ел қайда, жер қай­да, күллі кеңістік көзден бұл­бұл ұшқан; зеңгір көкте жөңкі­ле қаптаған сұрқай сұр бұлттар құдды теңіз үстіне ошарыла шөгіп алатындай; дүние дидарын тұмшалаған сұр қапастан алды-артыңды анықтап бір көру  арманға  айналды.

Енді осындай бет қаратпас сұрапылдан қорықпай көр. Мықты болсаң шыда Ақшабақ! Жер-дүниені құрсаулап қамаған сұр қапастан адаса көрме. Кемені дүлейге қарсы сал, ауытқытып алма; қолыңдағы штурвалдан  айырылып  қалма. Қалайда шыдап бақ! Осы штурвал­ды  Айтөре  саған  сеніп тапсыр­ған. Босаңсыма, не солға­, не оңға айналдырып алмай­ тастабандап ұста! Ақшабақтың құлағына азынаған дауы­лмен қабаттасқан біреу, Алла-ай, осылай да  осылай деп айқайлап тұрғандай...

Ал мына үдере соққан сойқан дауылдың беті қатты. Құдды таудай дерлік толқындар жер астынан жік шыққандай көкке көтеріле ырғып шапшығанда, құттақандай кеме осы қазір төңкеріліп түсердей теңізге тұмсығымен әлсін-әлсін сүңгіп шығумен ырғып, қарғып келеді. Қарақұсынан арқырай асып құлаған толқындар палубаның үстімен сарылдап, сарқырап өтіп жатыр. Көкке шапшыған толқын кері лықсығында, кемені тұңғиыққа тарта жөнеледі. Теңіздің бұл­қан-талқан түрінен Ақшабақтың зәре-құты зәр түбіне кеткендей тұла бойы түршігумен болды. Тулаған толқындар бұл­қынып ұрған сайын кеменің қос қабырғалығы қақ айырылып кетердей дүсірлей түседі. Қарсы беттен жұлқынып қар­ғыған алапат толқын кемені теңіздің көрдей қараңғы те­реңіне ала жөнелгенде, Ақшабақ көзін жұмып: «Алла-а, өзің сақтай гөр» деп ышқынады. Тынысын тоқтатып көзін ашқанд­а, құдая тоба, алыста бұлдырап қалған бейкүнә балалық­ шағының елестері мына айнала сұрқай, суық дүние­нің тұманданған ара­сынан әлме-әл қылаң беріп қа­лады. Елес те елес... елестер...

***

...Елес те елес, елестер. Шашы жалбырап, жалаң аяқ, жалаң бас асыр салып ойнап жүрген кезінің елестері... Сол жылы жазда колхоз балықшыларды ыстық түсе теңіздің осы қалай деген оңаша қолат-қолтықтарына бөліп-бөліп көші­ріп жіберген. Ал Ақшабақтың әкесі қостастарымен Барсакелмес аралына кеткен. Олар дүре тимей тыныш жатқан атаулар мен басаттардан ала жаздай балық аулап, салқын күзге қарай қайтады. Колхоздың төрт түліктен құралған бір ферма­ малы бар. Оларды да жайылым отына қарай Көк­аралдың  әр  тарабына  таратып жерсіндірген. Ал Өндірдің көсілген жазығына басқарма қыста бала-шағаға нәпақа болсын деген оймен бақша салып, жүгері, тары ектірген. Ақшабақтың анасы да осында. Осы жерге ауылдан қоржын-қола­басымен көшіп  келгендер  колхоздың уақытша деп қалқайтып тікейткен бес-алты қамыс қостарында тұрады. Жүгері, тарыны күзетіп, бақшалықты баптайды, әрі бір-жар малына қарайды.

Бір күндері: «Қара нан, қара көжеге  қарап  қатқақсып, тамақсынбайтын болдық. Мына іргемізде әукіп жатқан Құдайдың қара теңізіне бір-екі тартым ау құрып қойсаңдаршы» дегендер болды. Бұл да жөн екен деп нәдір Нұрмағамбет пен Әлденияр ахун жабайы жағалауда  қашаннан  бері күнге қақсып төңкерулі жататын жалғ­ыз қайықты суға түсіріп, Өндір шыңының тұсына бір-екі тартым емес, аудың бес-алты тартымын төгіп қайтқан. Сол ауды еркек кіндіктілер кезек­тесіп қарап тұратын. Содан­ қостағылар былқытып балық асып, бал татыған ыстық сорпасын терлеп-тепшіп ішіп, «биттерін  бір  сығып» алғандай болған. Балықты өз алдына­ қуырып  жегендерінен  ауыс­қан қаяз, ақбалық (орыстар оны жерх дейді, адамның жынын келтіріп), көксерке, жайын, сазан сияқты ірі бастыларын күз, қыс аралығындағы балық аулау науқаны тоқтайтын өлі­ара абыржы уақытында құмардан шыға жәукемдеу үшін қақтап, кептіріп алады. Әбден бабымен кепкен кездегі шылқып майы шыққан қақ балықтың аңқыған сүр иісі тәбетіңді ашып құнықтыра түсетінін қайтерсің. Оны балықшы ауыл абыржы уақыты теңіз айдыны қатып, мұз үстіне шығып кеткенше асып жейді. Қақталған сүр балықтың дәмі де сүрленген соғым етінің дәмінен асып түспесе, бір кем емес екенін балықшының қызы білмегенде, кім біледі...

Көп ұзамай ауды қарап келу кезегі Нұрмағамбет пен Әлдениярға да жеткен. Ақшабақ бала қыз кезінен ескерімді еді. Оқиғаның қалай болғаны осы кезге дейін көз алдынан кеткен емес. Нұрмағамбет баласы Бердімұрат, Әлденияр баласы Жалау­... бәрі жағалауда улап-шулап ойнап жүрген. Ол екеуі­нің әкелері о басында тозығы жеткен жаман қайықты тағы да суға салып ұлы теңізге шығып кеткен. Күн ашық болғанымен желкемдеу еді. Қайықты жай-жай есіп теңізге төніп тұрған Өндір шыңының ығындағы ауға да жеткен. Балалар да ойын қызығынан кілт тыйылып, ол екеуінің әрекетіне қарап қалған. Көз ұшынан алыст­а болса да анық көрінеді. Нұрмағамбет пен Әлденияр екеуі бірдей тұра қалып аудың арқалығын жоғары көтергенде, балық тор көзіне жөргемдесіп қалған екен. Торда тыпырлаған балықтардың жонарқасы көк­тен саулап құйылған күн сәулесіне шағылысып, жалт-жұлт, жалт-жұлт етеді.

Алақай, ауымыз балыққа майлап қалыпты. Алақай! - деп Бердімұрат қарғып-секіріп қолға тұрмай кетті. Қолын шапа­лақтап жүгіріп жүр. Оған қосылып балалар да шапалақты күшейтіп жіберді. Ал сонау көз ұшындағы Нұрмағамбет пен Әлденияр қатар тұра қалып, балықтарды тор көзінен босатып алып, қайық түреніне тастап жатыр, тастап жатыр. Бұл қимыл неғылса да тым ұзаққа созылып кетті. бала­лар­дың шыдамы ширығып, қа­рындары  да  ашайын деді.

Бір уақытта қайық балыққа толды-ау дегенде, ол екеуі ау арқалығын жібере салып, бірі ескекке, бірі үрелге отырды. Бірақ сол сәтте күншығыстан ұлы теңіздің төріне қарай сумаңдап есіп тұрған желкем жел көтеріліп те кеткен еді. Қайық желге қарсы әрең-әрең жылжып  келеді. Бақшалық басындағылар мен қамыс жаппасындағылар қолдарында бір-бір қап, балық бөліске ентелеп келіп қалған-ды. Сол абыр-жабыр­да олардың көз алдында адам  сенбес  бір  қилы  іс  бол­ды­. Ересектердің  бірі:

– Ойбай-ай! Көріп тұрсыңдар ма, қайықтың оң жағындағы құлағы сынып кетті-ау! Қап, әттеген-ай! - деп жер тарпып­  жіберді. Көрді, көзде­рі  жетті, қайық сыңар ескекпен қалды. Жиектегілердің бәрі шулап кетті, азан-қазан, ойбай да ойбай. Бердімұрат пен Жалау жер тепкілеп жылап жүр. Ол екеуін аяп балалардың бәрі егілді. Ақшабақ тіпті қорыққанынан ықылықтап кемсеңдей берген...

(Соңы. Басы өткен сандарда.)

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Ақпан 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары