Өзекті мәселелер

  • 21.03.19

    «Бір қозы туса, бір түп жусан артық шығады». Осы тәмсілге сүйеніп, бала басын көбейткенді жөн санайтын қазақ елінде көпбалалы отбасылар саны 400 мыңға жақындайды. Оларға мемлекет тарапынан арнайы жәрдемақылар тағайындалып, жеңілдіктер қарастырылған. Алайда нарықтың қос бүйірден қысып тұрған шағында мардымсыз қаражат бастан башпайға дейін жетпейтіні үнемі айтылып келеді. Соның салдары еліміздің ...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    Үкіметтен басталған ауыс-түйіс жергілікті билікке де жеткен секілді. Ескерте кететін жайт, Қызылорда қалалық әкімдігінде «ат ауыстыру» жиі-жиі болып тұрады. Тіпті, «бір жарым ай ғана басшылық қызметте отырып, өзге салаға кете салу да оп-оңай ма?» деп қалдық. Енді заңды сауал туындап отыр. Жергілікті билікте кадр тапшылығы бар ма? Егер бұлай болмаса, қала әкімі Нұрлыбек Нәлібаев бөлі...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    Арық адамнан гөрі артық салмағы бар адамның мұңы басым. Ал ол әйел болса, тіпті, белгілі жайт. Қыс көрпесін түргеннен қыз біткен қысыла бастайды. Қызылды-жасылды киімге сай сымбатты қалайды. Әйел затының әу бастағы сұлулыққа құштарлығы дәл осы сәтте сынға түседі. Арығудың жолында диета ұстайды, фитнес клубқа барады. Алайда  салмақтан арылу үшін  денсаулықты бәйгеге тігу дұрыс па? «Тұмар...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    «Болар бала он бесінде баспын» десе, басқасының отызында не дейтінін баршамыз білетін шығармыз. Даналардың «ақыл жастан шығады» деуі тегіннен-тегін емес. Дарынды балалардың көптігінен еліміздің болашағын көруге болатындай. Кешегі Мағжандар жастарға сенім артқанда сенімге селкеу түсірмейтіндердің барын білді емес пе? Үдеден шыға алмай, беті қызарақтағандарды Терек төрелер қамшымен ұрып, ...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    Кемпір-шал осылай күйбеңдеп жатқанда Иванов бастаған жырындықор атаймандар жұп жазбастан кер даланың шаңын бұрқыратып барып, қалың жыңғыл жынысына кіріп жоқ болды. Бұл алап оңаша. Иванов тұрақтандырған бәрінің бөксе басар ұясы. Бастары аң-құс тегіс семіретін күзге қарай бір-бірімен хабарласып, осы бекетте тоғысып тұрады. Бұрынғының адамдары аң-құсты қақпанмен, тұзақпен аулайтын. Беріде орыстар ...

    Толығырақ...
ӘЛІПБИ «ӘЛЕГІ»: диграф – дәйекше – акут
22.02.2018 12:00

Адамға ағза ауыстырған қандай күрделі болса,­ мемлекет үшін тіл ауыстыру процесі де оңай шаруа­ емес. Өркениетке ілесу көшін бір арнаға тоғыс­тырып, кезең-кезеңімен жүзеге асыруды жүктеген ел пре­зиденті бұған дейін латын графикасына негіз­делген қазақ тілінің нұсқасы туралы өз пікірін білдіріп келген еді. Ә дегеннен тілдің жазылуы мен айтылуы тұрғысынан­ талқыға түскен нұсқалар көпші­ліктің көңілінен шыққан жоқ.

Алғашқы диграфтық нұсқада «Ә» – «ае», «Ө»-«ое», «Ү» – «ue» әріптерінің қолданылуы қолайсыздық тудыратыны  айтылып, қоғам оны қабылдауға қарсылық танытты. Іле-шала ізін суытпай «маңдай­ы жар­қыраған» тағы бір нұсқа «өмірге келді». Жұрт тағы да «шекесі­нен» мін тауып, апострофты әріптердің жазуға қолайсыз, кей әріптері сөздің түпкі мағынасын түбегейлі «төңкеріп» тастайды деп даурықты.

Бір қызығы, еліміздің кей бұқаралық ақпарат­ құралдары мен әлеуметт­ік желі қолданушы­лары әр ұсынылған латын қарпі­нің негізінде мақала жазып, жеке  парақша  ашып үлгерді. Алайда көп ұзамай ескі тақия­ла­рын­ қайта киюге мәжбүр болды. Асатпай жатып құлдық ұрудан нәтиже­ шықпай­тынын  ұқса керек-ті. Тіпті әріптің бір шекесіне­ «нұқып» көрсететін дәйекше белгісін қолдап, қорғаушылардың  қатарының  артқанына  да  көзіміз  үйреніп қалды.

- Осы тұста басын ашып алатын және бір түйткіл бар. Ол ағылшын тілінің Word форматты компьютер клавиатураларындағы апострофқа (’) қатысты. Себебі апострофты диакритикалық белгі деуге мүлде болмайды, өйткені ол – ағылшын тіліндегі тәуелдік жалға­уының немесе кейбір сөздер­дің қысқарып қалатын әріпте­рінің орнына қолданылатын, сондай-ақ клавиатура бетінде қолжетімді жерде жеке орна­ласқан толыққанды таңба. Сондықтан да бұл таңбаны 1928 жылы қазақтың тұңғыш дипломаты Нәзір Төреқұлов өзі ұсынған қазақ/латын әліп­биінің нұсқасында жуан дауыс­ты а, о, ұ дыбыстарының жіңіш­ке сыңарлары ретінде, яғни ә, ө, ү болып дыбысталуын қамтамасыз ететін ең ыңғайлы тетік ретінде қолданған болатын, - деп пікір білдірген Ресей­ және Қазақстан Халықаралық жоғары мектеп ғылым академияларының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор Әділ Ахметов «Егемен Қазақстан» газетіне берген «Латын графикасы мен ағылшын тілінің әлем өркениетіндегі орны» мақаласында.

Осындай қорғап-қолдаудың нәтижесінде «Латын әліпбиіне көшу – заман талабы» ұранымен әйгілі бола бастаған алфавиттің тағдыры бір-ақ күнде өзгеріп шыға келді. Құдды үйінен бір қадам аттамай, алып қашудың құрбаны болған қыздың тағдыры секілді. Қазақ тіліне тән әріптердің (Ә – А’, Ғ – G’, И, Й – І’, Ң – N’, Ө – O’, Ш – S’, Ч – С’, Ү – U’, У – Y’) дәйекшемен берілуі туралы пікір білдірген Сенат төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев тың жаңалықтың боларын біліп айтқ­андығы белгілі болды. «Твиттер» әлеуметтік желісіндегі парақшасына қазақ тілінің латын графикасындағы апострофты нұсқасына қатысты «Ұлттық комиссия қазақ тілінің латын әліпбиі бойынша нақты  шешімге  келген  жоқ, сондықтан «апостроф» әліпбиін газеттерде, я басқа жерлерде пайдалануға әлі ерте», - деп өз пікірін жазған еді ол.

Қызығы сол, кезінде сол диграфты қолдап, дәйекшені төбесіне көтеріп жүрген қауым жаңадан бекітілген түрік әліпбиіне ұқсас акутты нұсқаны да қолдауға әзір екендіктер­ін тағы көрсетті. Пікір тоқтамы мен пайымын қай арнаға бұрсаң да, бұрыла беретін көпшіліктің иіл­гіш­тік қасие­тінің  иісі  «аңқып»  кетті.

Сиясы кеппеген нұсқада төл дыбыстарымыздың қақ төбесіне  таңба  қойылу ар­қылы  жазылады.

Ақордаға сілтеме жасап «Мемлекет басшысы латын негізіндегі қазақ әліпбиінің жаңа нұсқасын бекітті» деп шулаған БАҚ-тың ақпаратынан жұрт аңтарылып қалды. Белгілі журналист Арман Сқабылұлы жеке әлеуметтік парақшасында «Әсіре «ребрендингшілер» әліптің артын бақпай, әріппен ойнайтындар енді не дер екен? Қайран қаржы...» деп өз пікі­рін  білдіріпті.

Сонымен жаңа акутты нұсқа қабылданды. Кім ұсынды, қандай дәлелдерге сүйенді деген секілді мәліметтің мұрты ке­сілген. Дегенмен, соңғы түйе­нің  жүгі  ауыр...

Н.ЕРСЕЙТПЕНБЕТ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Ақпан 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 23 24 25
26 27 28        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары