Өзекті мәселелер

  • 14.06.18

    Заман  талаптарына  сәйкес  жол­дауда  көрсетілген  барлық  міндеттер­, әлеуметтік  және экономика сала­лары біздің қоғам алдында бірінші кезект­е  тұрады.

    Президенттің Қазақстан халқына бағыттаған «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» Жолдауында көрсетілген 10 негізгі басымдықтың іске асуы экономиканың барлық салалары­ның  жоғары өсу қарқынын қамтама...

    Толығырақ...
  • 14.06.18

    Әдетте, қырандар  көкте – патша, жерде – мейман. Қалықтау үшін биіктік керек. Құлдилау екпінінен күш алады. Жазыққа емес, құзар шыңға қонақтайды. Халықшыл тұлғалар табиғаты да сондай­. Олар Алашын аспан­ға, асқар тауға балайды. Сұңқарға самғау жарасқан дейтініміз  де  сондықтан.

    Сол өршіл рух Аралдың айбозым азаматы Тоғыс Жұмашевтың ақ дидарын аңсатқанда, құс көңіл сағыныш қанатымен жүз...

    Толығырақ...
  • 14.06.18

    Елімізде тек дәрінің ғана көмегімен өмір сүріп жүрген азаматтар аз емес. Мемлекет тарапынан оларға қандай жәрдем беріліп жатыр? Көрер жары­ғы әуелі Аллаға, кейін сол дәрілік препаратқа байланысты болып­ отырған науқасқа қарасатын кім?

    ...
    Толығырақ...
  • 14.06.18

    Қызылорда  қалалық

    №6  емхананың  инфекционист дәрігері  Жамила  УМЫШЕВА:

    - Қазір жұртшылық арасында менингит туралы ақпарат кеңінен тараған. Аурудың алдын алудың медициналық бетперде тағудан басқа тағы қандай жолдары  бар?

    - Сақтану үшін екпе ектіру қажет. Оның құны д...

    Толығырақ...
  • 14.06.18

    Мағжан  ЕРАЛИЕВ,

    “Абзал және К”  ТС  директоры:

    Газеттегі биыл ғана ашылып, бесінші мәрте жарыққа  шығып отырған ер-азаматтарға арналған “Мырза” б...

    Толығырақ...
ӘЛІПБИ «ӘЛЕГІ»: диграф – дәйекше – акут
22.02.2018 12:00

Адамға ағза ауыстырған қандай күрделі болса,­ мемлекет үшін тіл ауыстыру процесі де оңай шаруа­ емес. Өркениетке ілесу көшін бір арнаға тоғыс­тырып, кезең-кезеңімен жүзеге асыруды жүктеген ел пре­зиденті бұған дейін латын графикасына негіз­делген қазақ тілінің нұсқасы туралы өз пікірін білдіріп келген еді. Ә дегеннен тілдің жазылуы мен айтылуы тұрғысынан­ талқыға түскен нұсқалар көпші­ліктің көңілінен шыққан жоқ.

Алғашқы диграфтық нұсқада «Ә» – «ае», «Ө»-«ое», «Ү» – «ue» әріптерінің қолданылуы қолайсыздық тудыратыны  айтылып, қоғам оны қабылдауға қарсылық танытты. Іле-шала ізін суытпай «маңдай­ы жар­қыраған» тағы бір нұсқа «өмірге келді». Жұрт тағы да «шекесі­нен» мін тауып, апострофты әріптердің жазуға қолайсыз, кей әріптері сөздің түпкі мағынасын түбегейлі «төңкеріп» тастайды деп даурықты.

Бір қызығы, еліміздің кей бұқаралық ақпарат­ құралдары мен әлеуметт­ік желі қолданушы­лары әр ұсынылған латын қарпі­нің негізінде мақала жазып, жеке  парақша  ашып үлгерді. Алайда көп ұзамай ескі тақия­ла­рын­ қайта киюге мәжбүр болды. Асатпай жатып құлдық ұрудан нәтиже­ шықпай­тынын  ұқса керек-ті. Тіпті әріптің бір шекесіне­ «нұқып» көрсететін дәйекше белгісін қолдап, қорғаушылардың  қатарының  артқанына  да  көзіміз  үйреніп қалды.

- Осы тұста басын ашып алатын және бір түйткіл бар. Ол ағылшын тілінің Word форматты компьютер клавиатураларындағы апострофқа (’) қатысты. Себебі апострофты диакритикалық белгі деуге мүлде болмайды, өйткені ол – ағылшын тіліндегі тәуелдік жалға­уының немесе кейбір сөздер­дің қысқарып қалатын әріпте­рінің орнына қолданылатын, сондай-ақ клавиатура бетінде қолжетімді жерде жеке орна­ласқан толыққанды таңба. Сондықтан да бұл таңбаны 1928 жылы қазақтың тұңғыш дипломаты Нәзір Төреқұлов өзі ұсынған қазақ/латын әліп­биінің нұсқасында жуан дауыс­ты а, о, ұ дыбыстарының жіңіш­ке сыңарлары ретінде, яғни ә, ө, ү болып дыбысталуын қамтамасыз ететін ең ыңғайлы тетік ретінде қолданған болатын, - деп пікір білдірген Ресей­ және Қазақстан Халықаралық жоғары мектеп ғылым академияларының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор Әділ Ахметов «Егемен Қазақстан» газетіне берген «Латын графикасы мен ағылшын тілінің әлем өркениетіндегі орны» мақаласында.

Осындай қорғап-қолдаудың нәтижесінде «Латын әліпбиіне көшу – заман талабы» ұранымен әйгілі бола бастаған алфавиттің тағдыры бір-ақ күнде өзгеріп шыға келді. Құдды үйінен бір қадам аттамай, алып қашудың құрбаны болған қыздың тағдыры секілді. Қазақ тіліне тән әріптердің (Ә – А’, Ғ – G’, И, Й – І’, Ң – N’, Ө – O’, Ш – S’, Ч – С’, Ү – U’, У – Y’) дәйекшемен берілуі туралы пікір білдірген Сенат төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев тың жаңалықтың боларын біліп айтқ­андығы белгілі болды. «Твиттер» әлеуметтік желісіндегі парақшасына қазақ тілінің латын графикасындағы апострофты нұсқасына қатысты «Ұлттық комиссия қазақ тілінің латын әліпбиі бойынша нақты  шешімге  келген  жоқ, сондықтан «апостроф» әліпбиін газеттерде, я басқа жерлерде пайдалануға әлі ерте», - деп өз пікірін жазған еді ол.

Қызығы сол, кезінде сол диграфты қолдап, дәйекшені төбесіне көтеріп жүрген қауым жаңадан бекітілген түрік әліпбиіне ұқсас акутты нұсқаны да қолдауға әзір екендіктер­ін тағы көрсетті. Пікір тоқтамы мен пайымын қай арнаға бұрсаң да, бұрыла беретін көпшіліктің иіл­гіш­тік қасие­тінің  иісі  «аңқып»  кетті.

Сиясы кеппеген нұсқада төл дыбыстарымыздың қақ төбесіне  таңба  қойылу ар­қылы  жазылады.

Ақордаға сілтеме жасап «Мемлекет басшысы латын негізіндегі қазақ әліпбиінің жаңа нұсқасын бекітті» деп шулаған БАҚ-тың ақпаратынан жұрт аңтарылып қалды. Белгілі журналист Арман Сқабылұлы жеке әлеуметтік парақшасында «Әсіре «ребрендингшілер» әліптің артын бақпай, әріппен ойнайтындар енді не дер екен? Қайран қаржы...» деп өз пікі­рін  білдіріпті.

Сонымен жаңа акутты нұсқа қабылданды. Кім ұсынды, қандай дәлелдерге сүйенді деген секілді мәліметтің мұрты ке­сілген. Дегенмен, соңғы түйе­нің  жүгі  ауыр...

Н.ЕРСЕЙТПЕНБЕТ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Ақпан 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 23 24 25
26 27 28        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары