Өзекті мәселелер

  • 20.09.18

    Биыл облыс экономикасының бәсі жоғарылайтын, негізгі көрсет­кіштердің көбеюіне қолайлы жыл. Өндіріс ошағына айналмағанымызбен, өнім өндіру мен экспорттауда алдыңғы қатарда тұрғанымыз рас. Өңірімізде соңғы жылдары көптеген зауыттар мен өндіріс ошақтары салынуда. Солардың қатарында молибден өндіру, балық өңдеу, цемент және шыны зауыттары да бар. Әрине, бұл төртеуі де – аймақтық индустрия­ландыру ...

    Толығырақ...
  • 20.09.18

    КӨНЕ  ҚАЛА  мен  ЖАҢА  ҚАЛА

    Біздің дәуірімізден әрі асатын шежіре-тарихы бар Сақтар мәдениеті көм­бесінің бір бөлігі Сыр бойында жатыр. Ашық аспан астында ата-баба аманатын арқалап, біздің дәуірімізге дейінгі ІV-VІІ ғасырларда ғұмыр кешкен Шірік-Рабат, Бәбіш молда, Бұланды, Сығанақ тарихи-мәдени ескерткіштері бүгінде көздің қарашығындай мемле...

    Толығырақ...
  • 20.09.18

    Ұшы-қиыры жоқ ну орман жым-жырт тыныштық құшағында мүлгіп тұр. Желмен тербелген зәулім талдар­дың жапырағынан күн көзі зорға көрінеді. Айнала өзгеше, рақат күйге бөленгендей. Табиғаттың дәл осы сәттегі ана уызына тойып маужыраған нәресте тектес кейпіне қарап маңай­да қанды қырғын соғыс жүріп жатыр десе, сенбес едіңіз. Алайда амал қан­ша?! Бірін-бірі жыртқыштан бетер жұлмалап, қыршын боздақтарды...

    Толығырақ...
  • 20.09.18

    Тағдыр тауқыметі болар, Аяулым анасынан ерте айы­рылды. Бар-жоғы 7 жасында ең ардақтысынан көз жазып қалды. Әкесі мен әжесі шешесін жоқтатпаса да, періште көңіл ананы аңсап тұрады емес пе? Күніге кешкілік жатар алдында ақ сүтін беріп аялаған аяулысының қойнында ұйықтайтын сәттерін еске алғанда, көзіне еріксіз жас келе­тін. Бала ғой. Енді ғана мектепке­ барды өзі. Сыныптастарын аналары әкелгенде...

    Толығырақ...
  • 20.09.18

    Леннокс Льюис, аса ауыр салмақта әлемнің бұрынғы абсолют чемпионы:

    - Жекпе-жек тең болды деген ойда едім, бірақ Головкин мықтырақ көрінді және екі раундта басым болғандай. Екі боксшы да барлық күшін рингте сарп етті! Жеңісті екеуіне де беруге болатын раундтар болды. Тамаша жекпе-жек! Ең мықты екі боксшыны да көрдік. Екеуін де сыйл...

    Толығырақ...
ӘЛІПБИ «ӘЛЕГІ»: диграф – дәйекше – акут
22.02.2018 12:00

Адамға ағза ауыстырған қандай күрделі болса,­ мемлекет үшін тіл ауыстыру процесі де оңай шаруа­ емес. Өркениетке ілесу көшін бір арнаға тоғыс­тырып, кезең-кезеңімен жүзеге асыруды жүктеген ел пре­зиденті бұған дейін латын графикасына негіз­делген қазақ тілінің нұсқасы туралы өз пікірін білдіріп келген еді. Ә дегеннен тілдің жазылуы мен айтылуы тұрғысынан­ талқыға түскен нұсқалар көпші­ліктің көңілінен шыққан жоқ.

Алғашқы диграфтық нұсқада «Ә» – «ае», «Ө»-«ое», «Ү» – «ue» әріптерінің қолданылуы қолайсыздық тудыратыны  айтылып, қоғам оны қабылдауға қарсылық танытты. Іле-шала ізін суытпай «маңдай­ы жар­қыраған» тағы бір нұсқа «өмірге келді». Жұрт тағы да «шекесі­нен» мін тауып, апострофты әріптердің жазуға қолайсыз, кей әріптері сөздің түпкі мағынасын түбегейлі «төңкеріп» тастайды деп даурықты.

Бір қызығы, еліміздің кей бұқаралық ақпарат­ құралдары мен әлеуметт­ік желі қолданушы­лары әр ұсынылған латын қарпі­нің негізінде мақала жазып, жеке  парақша  ашып үлгерді. Алайда көп ұзамай ескі тақия­ла­рын­ қайта киюге мәжбүр болды. Асатпай жатып құлдық ұрудан нәтиже­ шықпай­тынын  ұқса керек-ті. Тіпті әріптің бір шекесіне­ «нұқып» көрсететін дәйекше белгісін қолдап, қорғаушылардың  қатарының  артқанына  да  көзіміз  үйреніп қалды.

- Осы тұста басын ашып алатын және бір түйткіл бар. Ол ағылшын тілінің Word форматты компьютер клавиатураларындағы апострофқа (’) қатысты. Себебі апострофты диакритикалық белгі деуге мүлде болмайды, өйткені ол – ағылшын тіліндегі тәуелдік жалға­уының немесе кейбір сөздер­дің қысқарып қалатын әріпте­рінің орнына қолданылатын, сондай-ақ клавиатура бетінде қолжетімді жерде жеке орна­ласқан толыққанды таңба. Сондықтан да бұл таңбаны 1928 жылы қазақтың тұңғыш дипломаты Нәзір Төреқұлов өзі ұсынған қазақ/латын әліп­биінің нұсқасында жуан дауыс­ты а, о, ұ дыбыстарының жіңіш­ке сыңарлары ретінде, яғни ә, ө, ү болып дыбысталуын қамтамасыз ететін ең ыңғайлы тетік ретінде қолданған болатын, - деп пікір білдірген Ресей­ және Қазақстан Халықаралық жоғары мектеп ғылым академияларының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор Әділ Ахметов «Егемен Қазақстан» газетіне берген «Латын графикасы мен ағылшын тілінің әлем өркениетіндегі орны» мақаласында.

Осындай қорғап-қолдаудың нәтижесінде «Латын әліпбиіне көшу – заман талабы» ұранымен әйгілі бола бастаған алфавиттің тағдыры бір-ақ күнде өзгеріп шыға келді. Құдды үйінен бір қадам аттамай, алып қашудың құрбаны болған қыздың тағдыры секілді. Қазақ тіліне тән әріптердің (Ә – А’, Ғ – G’, И, Й – І’, Ң – N’, Ө – O’, Ш – S’, Ч – С’, Ү – U’, У – Y’) дәйекшемен берілуі туралы пікір білдірген Сенат төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев тың жаңалықтың боларын біліп айтқ­андығы белгілі болды. «Твиттер» әлеуметтік желісіндегі парақшасына қазақ тілінің латын графикасындағы апострофты нұсқасына қатысты «Ұлттық комиссия қазақ тілінің латын әліпбиі бойынша нақты  шешімге  келген  жоқ, сондықтан «апостроф» әліпбиін газеттерде, я басқа жерлерде пайдалануға әлі ерте», - деп өз пікірін жазған еді ол.

Қызығы сол, кезінде сол диграфты қолдап, дәйекшені төбесіне көтеріп жүрген қауым жаңадан бекітілген түрік әліпбиіне ұқсас акутты нұсқаны да қолдауға әзір екендіктер­ін тағы көрсетті. Пікір тоқтамы мен пайымын қай арнаға бұрсаң да, бұрыла беретін көпшіліктің иіл­гіш­тік қасие­тінің  иісі  «аңқып»  кетті.

Сиясы кеппеген нұсқада төл дыбыстарымыздың қақ төбесіне  таңба  қойылу ар­қылы  жазылады.

Ақордаға сілтеме жасап «Мемлекет басшысы латын негізіндегі қазақ әліпбиінің жаңа нұсқасын бекітті» деп шулаған БАҚ-тың ақпаратынан жұрт аңтарылып қалды. Белгілі журналист Арман Сқабылұлы жеке әлеуметтік парақшасында «Әсіре «ребрендингшілер» әліптің артын бақпай, әріппен ойнайтындар енді не дер екен? Қайран қаржы...» деп өз пікі­рін  білдіріпті.

Сонымен жаңа акутты нұсқа қабылданды. Кім ұсынды, қандай дәлелдерге сүйенді деген секілді мәліметтің мұрты ке­сілген. Дегенмен, соңғы түйе­нің  жүгі  ауыр...

Н.ЕРСЕЙТПЕНБЕТ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Ақпан 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 23 24 25
26 27 28        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары