Өзекті мәселелер

  • 06.12.18

    «ЖУСАНДА  ТУҒАН  ЖЕРДІҢ  ИІСІ  БАР»

    Қазақ елі сонау «қарағай басын шортан шалған» ХІХ ғасырға дейін, ұлт тағдырының сілкіленіп, ұлттық сана ояна бастаған ХХ ғасырда да өзінің тегеуріні мықты ел екенін дәлелдеді. Киіз туырлықты қазақ санасындағы рухан­и-мәдени жетілу мен әлеуметтік-экономикалық салада өрлеу секілді мақсаттары заман көшіне ілес...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

     

    Ерғали  АБДУЛЛА

     

    АРТЫҚШЫЛЫҚ   пен  КЕМШІЛІК

    Оның көп артықшылығы бар: гү...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    * Ерлердің психикасы зейіннен тоқылған. Ол жай өмір сүре алмайды. Ол биікке ұмтылуы керек.­ Еркек қатты жерде ұйықтап, суық сумен шайынып, ерте тұруы қажет.

    * Ер адам әрдайым өзінің жаман­ қылықтарын тыйғаны жөн. Өзіне ұсақ-түйек жеңілдік жасамауы  керек.

    * Қалаған нәрсесіне жету үшін ол мақсат қойып қимылдайды. Бұл – ер-азаматтың таби­ғаты. Сыйласатын ортасында өзіндік орны бол...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    Жалпы, өзімді жаман адам не ұсқынсыз қызбын деп айта алмаймын­. Жоғары қызметім бар. Адамдармен қарым-қатынасым да жақсы. Бір әттеген-ай дейтінім, осы уақытқа дейін екінші жар­тымд­ы жолықтырып, асыл жар атана алмадым. Жасым 34-те. Бұған дейін карьера құрып, өз жағдайымды өзім жасап алғым келді әуелі. Бір кездері мен үшін арман болған, одан соң мақсатыма айнал­ған марапаттың барлығына жетті...

    Толығырақ...
  • 06.12.18

    Бір сәт аспаннан ақша жауғандай күйге еніп, мол қаржыны қайда жұмсарыңызды білмей қалған мезетте... Мұндай көңіл күйді көбіне несие алған кезде сезінеріміз сөзсіз. Ал ай сайын алатын жалақыға телміріп отырған­ қарапайым халыққа бұл аса таңсық жағдай емес. Иә, өте көп мөлшердегі қаражатты алып, қалтамызды қампайттық делік. Ары қарай қайда жұмсаймыз? Бұрындары тұрмыстық техника, автокөлік немесе ...

    Толығырақ...
МЕКТЕП АСХАНАСЫ НЕГЕ ЖҰТАҢ?
05.04.2018 11:32

Жазылған  жайттың  жаңғырығы

Естеріңізде болса, «Халық» газетінің №10 (15.03.2018 жыл) санында «Мектеп асханалары талапқа сай ма?» деген тақырыппен мәселе көтеріп, мектеп жасындағы балалардың тамағын тиімді ұйымдастыру – тек ата-ана ғана емес, қоғам болып назар аударатын жайт екенін жазған едік. Сондай-ақ, «мектеп асханаларындағы тағам сапасы мен бағасына көңіліңіз тола ма?» деп жалпы оқырманға ой тастадық. Редакциямызға алғашқы хат та келіп түсті. Ата-ана әрі журналист ретінде Астана қаласынан жерлесіміз, басылымның бұрынғы тілшісі Гүлжан Рахман төмендегідей зерттеуін жолдапты. Мәселенің өзектілігін ескере отырып, мақаланы жариялағанды жөн көрдік. Басқа ата-аналарды да бала болашағына қатысты мәселеде үнсіз қалмайды деп сенеміз.

Мектеп оқушыларының 50 пайызында ішек жолдарымен байланысты аурулар бар. Қазақстан бойынша жүр­гізілген медициналық-демографиялық зерттеулер нәтижесіне көз салсақ, бала­лар арасындағы қаназдық (анемия) деңгейі 69 пайыздан асып түскен. Соңғы бес жылда балалардың түрлі ауруға шалдығ­у оқиғалары 22 пайызға артқан. Жағдайдың бұлай ушығуына негізгі фактор  – мектеп асханаларындағы ахуал­ екенін біле тұра, жайбарақат жүрміз. Білім және ғылым министрлігі мектептердегі тамақтануға қатысты түйткілдердің бар екендігін жыл сайын мойындап, жаңа жүйе енгізуден жалықпай-ақ келеді. Нәтижесіз жүйенің жаңа­лығы да аз болып тұр. Себебі сол, жуыр­да қалалық «Әділет» тұтынушылардың құқығын қорғау қоғамы 84 мектептің ішінен 47 мектептің асханасын кешенді түрде зерттеп, оның ішінде 20 мектеп асханасының талапқа сай еместігін анықтады. Қалған 37 мектептің енді тексерілетінін ескерсек, басқасын айтпа­ғанда, бас қаланың білім ошақ­тары  баланы  дұрыс тамақтандырудың жүйелі  жолын  таппаған  болып  отыр.

 

Тамақтан  жыру  –  баланың  несібесіне  ортақтасу

Балалар тамағын ұйымдастыру, әсіресе, оқу процесі кезіндегі тамақтандыру – мемлекеттік маңызы бар мәселе­. Оған мемлекет те, қоғам да, ата-ана да жеткілікті көңіл бөлуге тиіс. Мектепте балаларды тамақтандырудың басты талапт­ары сақталуы, оқушының жас ерекшелігіне сай дамуы ескерілуге тиіс.

«Әділет» тұтынушылардың құқығын қорғау қоғамы жүргізген жұмыстың нәтижесінде мемлекеттік орган тарапынан мектеп асханасын  жалға алып отырған 45  жалдаушыға  айыппұл  салыныпт­ы.

Мәзір дайындап, пайдалы тағам әзірлемес бұрын тиісті органдар ұсын­ған және сертификаттаған азық-түлікті сатып алу керек. Оның үстіне, бала деген­ сан түрлі азық-түлікті пайдалануы қажет. Күнделікті рационда міндетті түрде ет, сүт, нан, жарма, жаңа піскен көкөніс пен жеміс-жидектер болуы шарт. Кей тағамдарды (балық, жұмырт­қа, қаймақ, ірімшік және басқа да ашымал­ сүт өнімдері) күн сайын жеу міндетті емес, бірақ бір апта көлемінде 2-3 рет тұтынуға тиіс. «Зерделеу барысында түсінгеніміз, мектептегі сапасыз және бейберекет тамақтандыру жүйесі анық көзге ұрып тұрды. Осыдан кейін қалайша оқушылардың денсаулығын ойлап, алаңдамайсың?! Жұмысымыздың нәтижесінде 10 адам жұмыстан шығарылып, табылған кемшіліктерді түзету үшін 45 нұсқама жаздық. Мектеп­ тамағын зерттеу кезінде жыл сайын сол бір фактілерді анықтаймыз. Мәзірді көбінде баланың биологиялық құнды заттарға деген физиологиялық қажет­тілігін емес, азық-түліктің бағасын еске­ре­  отырып жасайды. Ол аз болғандай, кей кәсіпкерлер әлі күнге дейін кем өл­шеп, ақшадан жеп, басқаша айт­қан­да, баланы тонап отыр. Тамақтан жырып, баланың несібесіне ортақтасып отырған­ мұндай кәсіпкерлерді тоқта­татын уақыт жетті» дейді қор төрағасы Қабыкен Зака­риянов.

 

Мектеп  тамағының  ғылыми  негізделген  стандарттары   жоқ

Мектеп оқушыларын тамақт­андырудың өзіндік ерекшеліктері бар. Бірақ оны ескеріп отырған кім бар? Қалтасының ғана қамын күйттей­тін кәсіпкерлердің көбейгенін, ең қорқыныштысы, олардың бала тамағына ортақта­сып, ойындағысын жасап­ жүргенін жанашыр зерттеушілер шырылдап айтып отыр. Балалар мен оқу­шылардың денсаулығына пайдалы тамақ саясатын ендір­у және бақылау комите­тінің төрағасы Марат Белаев мектеп тамағын ұйымдас­тырудағы негізгі кемшіліктерді  жайып  салды. «Олар баланың дене және ақыл-ойы­ның дамуына ықпал етпейді, тіпті оқушының денсаулығына зиянын тигізуі мүмкін. Әлі күнге дейін балаларды тамақтандырудың нормативті құжаттары, мектеп тамағының ғылыми  негізделген  стандарттары  жоқ. Міне, мектеп асханасын жалға алып отырғандар осыны ұтымды пайдаланып отыр» деген ол мектеп тамағының басым  бөлігінің тұрмыстық қалдыққа айнал­уы бекер емес екенін айтады. Сарап­шылардың оқушылар мен ата-аналар  арасында  жүргізген сауална­масы­ негізінде мектеп асханасындағы тамақтың­ дәмсіз, біркелкі екені де анық­талыпты.

 

Баламыз  –  319,  мысығымыз  450  теңгеге  тамақтанады

Кезінде Астана қаласы бойынша бірінші рет бастауыш сыныптарға, аз қамтамасыз етілген отбасының бала­ларына тегін тамақ беріле бастағанына қуандық. Әу баста әр балаға 80 теңгеден­ бөлінген. Сосын бұл сома 120, 180, 281, қазір 319 теңгеге дейін өсті. Өкінішке қарай, қазіргі нарық жағдайында азық-түліктің бағасы айтарлықтай қымбаттап, қыс және көктем кезінде одан сайын­ көтеріледі. Міне, дәстүрлі түрде жалғасын табатын бұл қымбатшылық оқушылардың да құнарлы, толыққанды азықпен қамтамасыз етілуіне өз зиянын тигізеді. Осыны ескерген «Әділет» тұтынушы­лардың құқығын қорғау қоғамы  Астана  қалалық  мәслихатына жүгініп,  әр  балаға бөлінетін соманы 319 теңгеден ең болмаса 450 теңгеге дейін  көтеруді  сұрап  отыр.

Баласы мектеп асханасында тамақтанатын көптеген ата-аналар түскі асқа деп ақша береді, ал балалар ол ақшаны шоколадты бәліштерге, тәтті сусынға жұмсайды. «Хот-дог секілді жартылай дайын өнімді балалардың 86 пайызы күнделікті тұтынады екен. 18 пайызы газды  сусындарды  күнделікті ішеді. Бұл тағамдарды  үздіксіз пайдалану салдарынан оқушылар арасында семіздік, жүрек, жүйке жүйесі аурулары, қаназдық, қан айналым жүйесінің бұзылуы, тыныс алу, ас қорыту мүшелерінің сырқаттануы, құрт ауруы белең алып келеді. Расында да бүгінде бұл аурулар балаларда жиі кездесетін болды» дейді №1 қалалық емхананың учаскелік терапевт дәрігері  Гүлзия Қайырбекқызы. Осыны­ ескерген АҚШ мемлекеті 2004 жылы жүріп бара жатып, жүрек жалғайтын «фаст-фуд» тағамдарын оқушылардың жеуіне тыйым салған. Ал біздің мектеп­тің асханаларына бұл тағамдар сатылымда  әлі  самсап  тұр...

 

Бәліш  –  100  теңге,

компот  –  80 теңге

Мектеп асханаларындағы өнім­дер­дің бағасы тым шарықтап кеткен. Мысалы, картоп қосылған бәліш – 100 теңге, компот – 80 теңге, ал олардың өзін­дік  құны бұл сомадан әлдеқайда төмен. Мектеп асханасының өзіндік ерекшелігін ескере отырып, сатылатын тағамда­рдың шектік баға мәнін бекіту керек, себебі олардың қызметін пайдаланатын, негізінен, балалар. Оның үстіне, тамақ сапасын зерттеушілер мектеп асханаларындағы нан өнімде­рінің тым көптігін алға тартып отыр. Балал­ар уақыт пен ақшаны үнемдеу үшін толыққанды түскі астың орнына соны жей салады екен. Сондықтан ұн өнімдерінің көлемін қысқартып, мәзір­ден шұжық өнімдерін, атап айтқанда сосисканы алып тастау керек. Бұған қоса, алдағы уақытта бұл мәселеге ата-аналар да араласып, баласының қандай тамақ жеп жүргенін қадағалап отыру керек. Ата-аналар комитеті, сауатты тәуелсіз сарапшыларды, технологтарды тартып, өз мектебіндегі тамаққа кешен­ді түрде жүйелі зерттеу жүргізгенде ғана бұл мәселенің түйіні ептеп шеші­мін таба бастауы мүмкін. Сондай-ақ, сарапшылар мектеп асханаларына бақы­лаушы  камералар  орнату  керектігін  де алға  тартып  отыр.

 

Комбинаттар  қашан  іске  қосылады?

Бастауыш сынып оқушыларын тегін тамақтандыру жүйесі бізге шетелден жеткенімен, солардағы «тамақтану комбинаттары» атқаратын жұмыс түрі әлі жете қойған жоқ. Оқушының жас ерекшеліктеріне сәйкес тағамның мөлшері­не дейін есептелетін комбинатта әзір­ленген тағамдар контейнерлерге салынып, арнайы көліктермен ғана мектептерге таратылады екен. Осылайша, халық­аралық стандарттың қажетті жерін ала алмай отырған біздің асханалардың жайы ақсап қалып отыр.

Ұмытпасақ, 2011-2020 жылдарға арнал­ған білім саласының мемлекеттік даму бағдарламасына мектеп тамағын жетілдіру жөніндегі іс-шаралар да енгізілген болатын. Бұл бағдарламаға сәйкес, 2020 жылы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік негізінде облыс орталы­қтарында, Астана мен Алматы қалаларында мектеп тамағын әзір­лей­тін 16 энергияүнемдегіш комбинат салу да жоспарланған еді. 2014 жылы үш­сатылы сапа тексеруінен өткен, жоғары сапалы азық-түліктен таңғы ас пен түскі асты әзірлейтін мектеп тамағын ұйымдастырушы кәсіпорын құрылысын баста­у мәселесі жолға қойылып, тіпті аталмыш комбинаттың құрылысына жер телімін бөлгені туралы ресми мәлі­мет те берілді. Соңы сұйылып кеткен бастаманың басы-қасындағылар әлі де оқушылардың денсаулығын, еліміздің болашағын ойласа, осы мәселеге қайта оралады деп ойлаймыз. Себебі қымбатшылық қысқан, азық-түліктің сапа­сына сын көзбен қарайтын, оқушылардың денсаулығын ойлайтын уақыт жеткенде­ жалғыз жол – осы комбинаттардың іске қосылуымен қатысты болып тұрғандай.

Гүлжан   РАХМАН,

журналист,

Астана   қаласы

 

P.S. Мектептің асханасына қатысты мәселеге жалғыз білім басқармасы­ емес, мектеп директорлары да жауапты. Бұл мәселе қанша көтерілсе де, Астананың әлі бірде-бір мектеп директоры бас көтеріп көрген емес. Қарауын­дағы қаншама мың баланы тамақтандыратын кәсіпкерді таңдайтын­ мектеп басшылығының өзі болғандықтан, олардың да баланың болашағына­ бейжай қарамағаны керек. Ендеше, Үкіметтің белгілеп бергені 319 теңге болса, осы сомаға қызмет етем деген нағыз мамандардың қолына жұмыс беруді ең алдымен мектеп директоры қадағалауы қажет емес пе? Үкімет ұлт болашағын ойласа,  мектеп  асханасын  реттеуді қолға  алар  деп  үміттенеміз.­


 

 

Сіз не дейсіз?

Тұрсын ЖАҒЫПАРОВА, «Әділет» тұтынушылардың құқығын қорғау қоғамы төрағасының орынбасары:

– Шыны керек, кәсіпкердің 80-90 пайызы тек ақша тапсам деп ғана ойлайтын болып кетті. Біздің заңымыз оларға өте көп мүмкіндіктер беріп отыр. Сонда баланың жайын кім ойлайды?

Мектеп директорларын да түсінуге болады. Бұрын олар мектептің тек білім сапасына, тәрбиесіне мән беріп келсе, қазір олар – менеджер. Барлық істің басы-қасында өздері жүруі керек. Қандай шараға да өздері қатысу керек. Екінші жағынан тұтынушылардың өздері белсенді емес. Олар мемлекетке иек артып алған. Неге әрбір ата-ана өз баласы үшін келіп мектеп асханасын тексермейді, неге өздерінің құқықтарын пайдаланып, қадағаламайды? Қоғамда осындай қозғалыс болғанда ғана біздегі бұл жүйеде өзгеріс болуы мүмкін.


 

 

Сәкен ЕРМЕКОВ, кәсіпкер:

– Астана қаласы бойынша мектеп оқушыларын тамақтандыруға жарияланған тендерді ұтып алғандардың денінде жоғары санатты аспаздар да жоқ. Жылда қайталанатын жағдай, тендерге қатысқандардың арасында ұзақ жыл қызмет еткендер емес, жаңа кәсіпкерлер көбіне бой көрсетеді. Тіпті үш күн бұрын ЖШС ашып, төртінші күні тендерді жеңіп алғандары да болды. Нәтижесін өзіңіз білесіз... Әрбір үшінші баланың денсаулығында  кінәрат  бар.


 

 

Бағым ТӨЛЕПБЕРГЕНОВА, ата-ана:

– Балам былтыр бірінші сыныпқа барды. Мектептің тамағын ішпейді. Мәзірлеріне қарасам сүзбе, бал деп тұр. Ваниль, шоколад және құлпынай дәмдері бар дейді. Мұның бәрі химиялық қоспаларға жатады. Ішіп көрсең, бала түгіл, өзің іше алмайсың. Қаншама жағдайы жоқ, үй жағдайында ыстық тамақ іше алмайтын балалардың жайын неге ойламайды? Олар ең болмаса мектепке келіп бір мезгіл дені дұрыс тамақ ішсе қалай болар еді?

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Сәуір 2018 >
            1
2 3 4 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары