Өзекті мәселелер

  • 13.09.18

    Кез келген жұмысқа тұрарда қандай болмасын мекеме, ең алдымен, «сотты болмаған» деген құжат сұрататыны белгілі. Сол бір «қара тізімде» бар екенсіз, онда арманыңыздағы қыз­метке қол жеткізу қиын дей беріңіз. Алайда облысымызда осы бір мәселеге назар аудармайтын бөлім басшыларының бар екендігі анықталып отыр. Атап айтар болсақ, Арал, Жалағаш аудандық білім бөлімдері мен Сырдария аудандық мәдениет...

    Толығырақ...
  • 13.09.18

    Саяси тұрақтылық пен қоғамдық келісім – мемлекетіміздің басты ұстанымдарының бірі. Сарабдал саясаткер, ел Президенті Н.Назарбаев «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауында бұл туралы тарқатып айтқан болатын. «Көл-көсір мұнайдың» дәуірі аяқталып келе жатқанын ескерткен Елбасы жаңа заманға сай болуға үндеді.

     

    ...
    Толығырақ...
  • 13.09.18

    Шыны керек, көптің көкейінде «облыс орталығындағы басты көше­лерд­ің бірі Желтоқсан көшесі нелік­тен жылда жөндеуден өтеді? Оның орнына шетаймақтағы көшелерді жөндесе қайтеді?» деген мазмұндағы пікірлер жиі айтылады. Мәселенің мәнісі былай. Былтыр сол көшеге су жүйелері мекемесі ауызсу желілеріне жаңғырту жұмыстарын жүргізген. Асфаль­т қабаты бір рет қайта қазылса болды, жаңадан салынған жол бі...

    Толығырақ...
  • 13.09.18

    Ерғали  АБДУЛЛА

    Көрініс

    Қыз Жібектей керімсығысы келгені­мен де, тұқымы  құрғыр мыстандығы қылымсып қайта-қайта көрініп  қала береді...

     

    ...
    Толығырақ...
  • 13.09.18

    Нұржамал  ӘЛІШЕВА,

    журналист

    БІР   ҚИЫҚ  ОРАМАЛ

    Қазанға ет салып қойған. Қамыр илемекші болып еді, ұн бітіп қалған екен.

    Толығырақ...
БИДАЙ мен ҰН ЭКСПОРТЫ: ҰТЫЛАМЫЗ БА, ҰТАМЫЗ БА?
12.04.2018 14:22

«Сақал сипағанша» деп сипаттама беретін сауда нарығында бидай ұны – өтімді тауар. Қазақ халқының басты тұтынатын тағамдарында да ұн өнімдері алғашқы орында тұр. Біз үшін құндылығы жоғары өнім болса, Қытай елі үшін қазақтың ұны құнды сыйлық саналады. Өйткені әлемде ақ бидай мен ұнды шекара асырушы ең ірі экспортер елдердің қатарында екенімізді мақтанышпен айтамыз. Оған себеп те жоқ емес, өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда елімізде астық пен ұн экспорты 2 млн тоннаға өсіп, 8,2 млн тоннаға жетті. Ал жыл басынан бері Қазақстанда өндірілген бидай экспортының өзі 83 пайызға жығылып тұр.

Бидай және ұн экспортының көлемі неге артуда деген заңды сұрақ туындары сөзсіз. Бұл – сауда заңы және нарық талабы. Ақшаның алыс-берісі бар жерде өтімді заттың сатылатыны секілді біздің елден өндіріліп жатқан ұн өнімдеріне тәуелді мемлекеттер қатары аз емес. Әлемнің 35 еліне таралады. Бүгінде бидай мен қара бидай қоспасының 17,7 млн тоннасы Өзбекстанға, 1 млн тоннасы Тәжікстанға, 306,9 мың тоннасы Қытайға, 285 мың тоннасы Ауғанстанға, 227,1 млн тоннасы Қырғызстанға сатылған. Ұн сатып алудан 324,8 млн долларға сауда жасаған Ауғанстан алғашқы орынға шықса, одан кейінгі орындарға Өзбекстан мен Түркіменстан жайғасқан. Негізгі импорттаушы мемлекеттер қатарында Өзбекстан, Түркіменстан бар, Азияның шығыс бөлігі мен Африка мемлекеттерімен де байланыс орнағанын арагідік естіп қаламыз. Жалпы, еліміз дәнді дақылдарды экспорттауда аса белсенді. Ішкі сұранысты қоса қамтамасыз етіп отырса, сыртқы нарыққа шығарудан ешқандай зиян жоқ. Алайда жыл сайын экспорт көлемі арта түссе, еліміздегі астық өнімдерінің ішкі нарықтағы бағасы күрт қымбаттап кетпейді ме деген қауіп бар. Осының өзінде жылына 8 млн тоннадан астам астық өнімдері өзге елдерге тасымалдануда. Статистикалық  мәліметтерге сүйенсек, экспорттың 90 пайызға жуығы Қытай, Түрікменстан және Иранға тиесілі. Астықты шетел асырудан әлемнің үздік 10 елінің тізімінде тұрғанымыз  да  сондықтан.

Өткен жылдың аяқ шенінде Алматы қаласында «Орталық Азиядағы астық және ұн на­ры­ғы: даму ағымдары және қатерлер» тақырыбында халықаралық конференция өтті. Ірі астық өңдеуші және ұн өндіру кәсіпорындары бар Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Ресей, Украина секілді елдер қатысқан жиында астық өнімдерінің нарығы туралы­ әңгіме кеңінен өрбіді.

- Соңғы 10 жылда дү­ниежүзі бойынша бида­й  өндіру  көле­мі 17 па­йызға өс­кен. Соның ішін­де азық-түліктік мақсатта бидай тұтыну мөлшері 509 млн тоннадан 600 млн тоннаға дейін артқан. Бидай тұтыну мөл­шерін Үн­дістан   79 млн тоннадан  90 млн тоннаға дейін жеткізген. Бұл көрсет­кішпен алға жылжи бере­тін болса, таяу онжылдықта тұтыну кө­ле­мі бойынша Қы­тайды басып озады деп күтілуде. Сондай-ақ, Пәкіс­тан, Египет, Эфиопия, Алжир, АҚШ, Иран, Бангладеш, Нигерия, Сахарадан оң­түс­тікке қарай орна­ласқан елдер Судан мен Мозамбикте де осы көрсет­кіш өсуі әбден мүмкін, - деді БҰҰ Азық-тү­лік және ауыл шаруашылығы ұйымының экономисі Дмитрий Приходько сол  жиында.

Рас, экспорттың ұлт­тық экономиканы дамытудағы басым­дығын ешкім де жоққа шығармайды. Бұл жағдай, әсіресе, экономикасы дағдарыс жағ­дайында тұрған елдерге қатысты. Сыртқы сау­даның құ­рамдас бөлігі болып, динамикасы сыртқы сауд­а айналымының өсуін немесе азаюын көрсететін экспорт пен импорт эко­номика үшін тиімді. Ал, сауда теорияларында экс­портқа басымдық көп беріледі, өйткені ол елге табыс, валюта әкеледі, жұмыспен қамтиды. Десек те соңғы кездері осы экспорт саласына қатысты «жердің астынан» жік шықты. Жаһандық нарықта қазақстандық ұнның жет­кіз­ілімі құлдырауда деген­ пікір жиі айтылып жүр. Отанымызда өнді­рілген ұнның 60 пайыз­ға жуығы экспортталса, қалған 40 пайыздан астамы­н қазақстандықтар өздері тұтынған. Ал қапталған ұнды шетел­дік нарыққа сату 3,3, ақшалай құнда 7,1 па­йызға азайып кетті. Оған себеп, импорттаушы өзге елдер қазақстандық ұнды тұтынудың мөлшерін азайтып тастаған. Тіпті өткен жылы Қырғызстан Қа­зақстан, Армения, Белорусь және Ресейден импортталып, бірақ йодпен, пайдалы ферменттермен байытылмаған  ұнды  тасуға  және пайдалануға тыйым салды­. Алайда ортақ «қа­заннан» ас ішіп отыр­ған ел ретінде бұл кесімді шешімі ұзаққа созыла  қоймады. Одақтың ор­тақ шарттарын бұзғандығы туралы ойы­нан­ шығарып алса керек, шекара сызы­ғынан асып  келетін тауар­ларға қайтадан рұқсат  берді.

Өнімдерді сыртқа тасымалдау мәселесінде шаң тозаңындай кө­рінбейтін проблемалар жеткілікті. Мәселе ұн­ның қанша көлемі сатылып, бидайдың қаншасын өзге мемлекеттің импорттап алғанында емес, бұл екеуінің қайсысын экспорттаған қазақ еліне тиімдірек? Балықты арзан бағада сатып алып тұтынғаннан, қармақ алып, су­дың жағасынан аулаған тиімді әрі денсаулыққа пайдалы деген секілді мысалдардан  қандай  ой түюге болады? «Қа­зақстан бидай өндіру­шілер одағының» президенті Евгений Ган:

- Қазір біз бидайдың өзін сатумен ғана шектеліп отырмыз. Одан ұн өндіріп саудалайтын болсақ, көбірек пайда түсер еді. Яғни, диірмендер іске қосылып, жаңа жұмыс орындары ашылады. Мұндай кә­сіпорындарды қуатпен қамтамасыз ететін энергетика саласы да жанданатын болады. Сол секілді транспорт пен тасымал, сауда-саттық сияқты әлеуметтік бағыттағы салалардың жұмысы өнім­ділігін арттырады. Осылайша шикізаттан да­йын­ өнім шығарып, оны қымбатырақ сатсақ, елі­міз үшін әлдеқайда тиімді болмақ, - деген пікірде.

Демек, Қазақстан әлемдік сауда нарығында өзін тұрақты әрі сапалы астық ресурстарын жеткізуші ретінде үздік елдердің қатарында болға­нымен, ішкі пайда­ түсімдері жағынан ұтылып отырған­ға ұқсайды. Бидай және ұнға сұраныс зор, сол себептен алдағы уақытта экс­порт­тауға бағытталатын өнім­дер­ді мейлінше арт­тыру үшін жұмыс жүргізіледі. Айтпай кетуге болмайтын жайттардың  бірі, нарықтағы Қазақстанның ұны мен бидайының бағасы егіннің бітік шығымдылығына байланып тұр­ған  жоқ. Теріс­кейдегі көршінің егін ору  нәтижесіне тікелей тәуелді десек, бізден жаман адам болма­уы мүмкін. Бірақ, бұл – сауда заңдылығы. Оның үстіне «сауда – сақал  сипағанша».

О.МӨҢКЕ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Сәуір 2018 >
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары