Өзекті мәселелер

  • 18.10.18

    Жарық сөнсе, тірлік­тен мән кеткендей күй кешетін жұрт дүйсенбіден бері әбігерге түсті. Олай дейтініміз, қаланың кейбір мөлтек ауданында жарық біресе өшіп, біресе қосылып, әбден қажытты. Ұнжырғасы түсіп, атынан айырыл­ғандай кейіпке енген жұртшылық күннің суығында жылумен қоса жарық­тың да жоқ бол­ғанын...

    Толығырақ...
  • 18.10.18

    Халықтан “Халыққа“ хат

    Құрметті «Халық» газетінің редакциясы! Осы хатым­ арқылы Сіздерге төмендегіше жағдайымды білдіремін. Мен бес баланың әкесімін. Жолдасым Бағила Құрманалиева ауылдағы №94 мектепте тарих­ пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді. Жалақы­сы – 100 мың теңге. Анам Айдай – з...

    Толығырақ...
  • 18.10.18

    Диас  БАХРАДДИН,

    байдарка және каноэде есуден Жасөспірімдер олимпиада ойындарының чемпионы:


    Толығырақ...

  • 18.10.18

    Бұл өлке – өрелі өркениеттер тоғысы­нда тарихын тереңнен тартқан мекен.­ Талай қаһарман хандар мен білекті батырлар, суырыпсалма ақындар шыққан жер. «Жүз жырау» дүниеге келген осы Қармақшы елі әр қазақ үшін қастерлі, қасиетті. Аудан толығымен Тұран ойпатыны...

    Толығырақ...
  • 18.10.18

    Сыр  өңірінде  өзінің  тарихымен, экономикасымен, даңқты тұлғаларымен дараланған бір аудан болса, ол – киелі Шиелі өңірі. Жер көлемі 3426915 га  құрайтын  аудан – ежелгі  Сырдария  өзенінің  орта  ағысынан­ орын тепкен мекен, талай тарихи оқиғаның к...

    Толығырақ...
НЕСИЕНІ НЕСІНЕ АЛАМЫЗ?
19.04.2018 14:08

ТІЛЕНІП   АЛСАҢ   АУРУДЫ,

ТІРІ   ҚАЛУЫҢ   ЕКІТАЛАЙ

Алғашқыда тақырыптағы сауал сіздің ызаңызды келтіруі мүмкін. Әрине, әдетте­ өзіңде  жоқ  нәрсені біреуден сұрайтының бесенеден белгілі ғой. Аяқастынан қажеттілік туындағанда немесе қомақты қаражатты керек еткенде адамдар амалсыздан банкке жүгіреді және банк қызметіне жүгінеді. Айтпақшы, бір-біріне ешқандай кепілсіз қарызға ақша беретін халық қазақ екенін көзіміз көріп жүр. Солай болған күннің өзінде әлгіндей ақша қазір екінің бірінде бар деуге аузың бармайды. Оны халықтың бүгінгі хал-ахуалы да айқындап тұр. Өткен жылғы статистикаға сүйенсек, 5 миллион отан­дас­тың мойынында несие бар екен. Олардың миллионнан астамы банктің маңына жолай алмай, қашып жүр. Бір жылда байығаннан олардың саны қыс­қарды деу ақылға сыймайтын шығар. Қайта жаңбырдан кейінгі саңырау­құлақтай қаптап келеді. Шенеуніктерше сөйлесек, “өсім бар, дамып жатырмыз”.

25 жылдан бері тәуелсіз мемлекет атансақ та, несиеге тәуелді біз ғана шығарм­ыз. Жо-жоқ, шетелде де несие­ деген ұғым бар екен. Бірақ, оларда еліміз­бен  салыстырғанда  едәуір айырмашылық байқалады. Еуропа елдері халқына 5-6 пайызбен несие берсе, бізде 17-25 па­йызбен ұсынады. Біздегі банктердің пайызы жоғары болған соң, ақшаны айызы­ қанып алады. Үсті-үстіне қосыл­ған ақша, ай сайын безектеп кеп тұратын­ кредиттің уақыты жұртшылықты әбден әуре-сарсаңға, мұң-қайғыға батырып отыр. Рас, сұрап алған аурудың емі жоқ. Қалай десек те, бел шешіп төсегіне жатар­ кезде белшеден кірген қарыз қазақты тыныш  ұйықтатпай  жүр.

 

КҮЛІП КЕЛЕТІН ҚАРЫЗ

ҚАЙТҚАНДА  НЕГЕ  ЖЫЛАЙДЫ?

Кредит алудың денсаулыққа зияны көп. АҚШ ғалымдары несиенің адамды қарызға ғана емес, сарыуайымғ­а батыратынын дәлелдеді. Олар көп қары­зы­ бар адамдардың инсульт алуға бейімділігі 15%-ға артық болатынын анықтаған. Әрине, бұл бір жағынан дәлелдеуге де келмейтін нәрсе ғой. Адам болған соң барлығы уайымдайды, мұңаяды. Өйткені, бұл өмірде мұңсыз адам жоқ, тек мұңын жасыратындар ғана бар. Сондай-ақ, несие – өз-өзіңді алдаудың бір жолы. Мән беріп қарасаңыз, әрбір кредиттің қайтару төлемақысы екі есеге дейін көбейеді. Осыны біле тұра алған затын арзанға түсті деп ойлайтындар көп. Бұл – психологиялық  берілу, адасу. Адамдар да қызық. Кредит алып той жасайды да, төлейтін кезде зар қақсап жылай жөнеледі­. Иә, бір қарағанда несие алу тығырықтан шығуды­ң оңтайлы жолы секілді көрінеді. Шын мәні­сінде, өзіңді алдап, өрге шыққанмен бірдей.

Қазақстанда банктер беретін несиенің 85%-ы мақсатсыз алынады екен. Той жасауға, қымбат көлікке, киімге, телефонға деген секілді жайттар мақсатсыз емес дейтін шығарсыз. Ал, мұның бәрі мақтаныш, дарақы­лық үшін немесе “ұят болады” деген елдің бір ауыз сөзі үшін жасалатын болған соң, мақсатты дей алмаймыз. Өткен жылғы несиелердің 16%-ы ипотекалық несие көрінеді. Яғни, уақытылы төлей алмасаң, үйіңді, сосын күйіңді тартып алады. Күліп келетін қарыздың қайтарда неге жылатып қайтатыны енді түсінікті болар. Ал, күліп келу мен жылатып кетудің ортасында жүйкеге сан мәрте салмақ түсіп, жүз мәрте жыр, мың мәрте мұң “сыйлайтынын” айтудың керегі шамалы.

 

БАНККЕ  БАР  БОЛҒАН  СОҢ  БЕРЕШЕГІ,

БҰЛЫҢҒЫР  БАЗ  БІРЕУДІҢ  КЕЛЕШЕГІ

6 жыл бұрын Дүниежүзілік Банк Қазақстанды қайтарылма­йтын кредиттер көлемі бойынша әлемдік рейтингтің үздігі деп таныды. Сол уақытта әрбір берілген үшінші кредит уақытында қайтпаған. Бұл – жай статистика. Ал, осы қайтарылған-қайтарылмаған несие­лердің артында басы бәйгеге тігілген, қолымен от көсеген миллиондаған тағдырлар тұр. Ойрандалған отбасы, сорақы суицид, қызметтен қуылу, ащы сумен араласу, қолын қанға малу, дене мүшелерін саудаға салу секілді жайттарды несиемен байланыстыруға болады­. Жамандықты жасыруға құштар басшылық тұрғанда қайғылы оқиғалар тап мынаның салдарынан болды деген әңгіме бізде айтыла қоймайды.

“Кредит алу – ақымақ әрекет”, - дейді маркетолог, іскерлік кітаптардың авторы Сэт Годин. Яғни, еліміздегі 18 миллион адамның 5 миллионынан астамы ақымақтың, шарасыз адамның әрекетін жасайды. Айтпа­қшы, сіздің алған несиеңіз көршіңізге не жақының­ызға да зиянын тигізуі мүмкін. Ол жайлы ойлап көрдіңіз бе? Мысалы, “пәленше де алды ғой, түгенше де төлеп отыр” деген ой адамды орға жығып, кредит алуға “қанаттандырып” жібереді. Осылайша, сіз ойда-жоқта өзгенің ойына “сенімділік” ұялатып тастайсыз.­

 

ҚАНДЫ  ҚАНМЕН  ЖУЫП  ЖҮРМІЗ...

Қанды қанмен жууға бола ма? Әрине, болады. Бірақ, одан қанның ізі кетпейді ғой. Сол секілді, кредитті кредитпен жабу да – сордың зоры. Жыртықтың үстін жыртықпен жамау немесе қауіп-қатерге бір қолыңды емес, екі қолыңды беру секілді. Алдау-арбау, жалған құжаттар, жемқорлық, т.с.с. жайттар Қазақстанда бір адамның басында бірнеше несиенің болуына­ себепкер болып отыр. Несиені несиемен қайтару – онсыз да аз емес қарызыңды тағы да арттыру, үстіне қосу, тиісінше батпаққа бату. Былайынша айтқанда, бұл – бір күндік ғана қуаныш.

Халық – Құдайдың бір аты десек, осы атпен де халықты “тонайтын” банк бар бізде. Несібесін несиеден іздеген талай жанның тағдырға наз айтып, налып жүргені шындық. Банкке бағынышты болып қалғандар, яғни еті үйренгендер есігін қайта қағуға қорықпайтындай. Тиісінше “атын атай көрме” деп ат-тонын ала қашатындар табылып қалар. “Несиені несіне аламыз­?” деген сауалға жауапты шамданып беретіндер, “несиені неге жабамыз?” деуі де мүмкін ғой. Меніңш­е, несиенің анықтамасы “адамдардың саналы түрде істейтін санасыздығы” дегенге келетін секілді. Несие алу – қарызға тәуелділік дегенімізбен, қысымда­ жүру, шынайы қарым-қатынастан алшақтау екенін де ұмытпаған жөн болар.

Рыскелді   ЖАХМАН

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Сәуір 2018 >
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары