Өзекті мәселелер

  • 17.05.18

    Адам тағдырының ақ-қарасын таразылау үлкен төзімділік пен қажырлы еңбекті талап етеді. Бар ғұмырын сот төрелігін атқаруға арнап, ардың ауыр жүгін арқалауға бел буған әділ қазылар қашанда қадамын қате жасамауға тырысады. Судья атты қасиетті ұғымға кірбің...

    Толығырақ...
  • 17.05.18

    Мұрат  НАСИМОВ,

    саяси  ғылымдарының  кандидаты,

    қауымдастырылған  профессор,

    Толығырақ...

  • 17.05.18

    Нәзипа – қарапайым ғана ауылдың қара торы келіншегі. Осыдан 11 жыл бұрын ата-анасының қолынан ұзатылып, өзге босағаны аттаған еді. Бүгінде жасы 36-да. Адал жары, 3 баласы бар. Екі жыл бұрын әкесі өмірден озар шағында, «осы үй мен аналарың сендерге аманат, бас-көз  болыңдар» деп қызы мен күйеубаласына табыстап кеткен. Содан бері бұлар жалдап жүрген пәтерлерін біржола тастап, осында көшіп келген....

    Толығырақ...
  • 17.05.18

    Статистикалық мәлі­меттер бойынша елімізде болатын қылмыстардың үштен бірі тұрмыстық зорлық-зомбылықтан орын алады екен. Ал бұл ретте қара күштің иесі ер-азаматтардан, әсіресе, әйелдердің таяқ  жеп, зардап шегетінін ескерсек, олардың тұрақтар жерге зәру болатыны анық.

    Қаламыздағы «Қамқорлық» дағдарыс орталығы дәл осындай жағдайға тап бол­ғандарға қол ұшын созады, уақытша болса да панала...

    Толығырақ...
  • 17.05.18

    Айтыстың   абаданы  Серік ағам 60-қа келіпті. Ұлтының уызына жарығ­ан елдің еркесі Серік Ыды­рысовтың Сыр елі үшін орны бөлек. Сәкеңді өзімнің аяғым сынып, бауыр­ымнан  айырылып, қайғының уын ішіп жүрген көңілсіз күндердің, мазасыз түндердің бірінде ұялы телефо­н арқылы іздедім. 2017 жылдың 24 қыркүйегі түнгі сағат 11-ден 36 минут өткенде хабарлама жібер­дім. «Серік ағам бар ма екен кең дүниед­...

    Толығырақ...
БАТЫСТЫҚ МЕНТАЛИТЕТ «МЕНМЕНДІККЕ» ҰРЫНДЫРЫП ТҰР
10.05.2018 11:35

Біздің ата-әкелеріміздің тұсында жүргізілген коммунистік идеоло­гиядан қазақтың ұлттық құндылықтарын жоюға тырысқанын бай­қаймыз. Бәлкім, олай емес дейтіндер де табылып қалар. Олай дейтініміз, еліміздегі тым орыстанып кеткен солтүстік облыстарда батыс елдерінің гендерлік саясатына деген құрмет оңтүстік облыстарға қарағанда анағұрлы­м жоғары.

Мәселен, қазаққа тән дәстүр-жоралғыны ысырып қойғанны­ң өзінде, бала басын шектеп, менталитет пен көзқарастың жат жұртқа икемделіп тұратыны қынжылтады. Бұл халықтың өсімін шектейтін факторға айналып барады. Осыдан келіп, бір-екі бала туса болды, оны өсіп-жетілдіру де оңай емес деген әңгіменің төркіні басталады­.  Яғни, батыс  елдеріндегі отбасы құндылықтарының кері әсері Қазақстанға  да  тиіп  отыр.

Бұл үрдіс Ресеймен шекараласқан солтүстік және шығыс облыстарда қатты байқалады. Шындығында гендерлік саясаттың ұлттық және жыныстық ерекшелі­кке қарай түзілген қағидаттары – көп дау тудыратын проблема. Гендерлік сая­сатты әркім әртүрлі қабылдауда. Ал гендерлік теңдіктің оңтүстік облыстардағы отбасылық дәстүрі бұзылмаған халыққа әсері сәл де болса төмен. Себебі, қазақ хал­қында онсыз да әйелдің орны өте жоғары құрметпен теңестірілген. Ал халықтың санын көбейтуге қандай өңірлер бейім және қандай себептер ықпал етіп отыр?

Біріншіден, климаты қоңыржай не  ыстық белдеулік өңір­лер­де өсім жоғары. Халықтардың тұр­мысына керекті киім-кешек шығыны да төмен, ішіп-жемді өндіру мүмкіндігі жоғары. Бір сөзбен айтқан­да, өмір  сүруге  қолайлы.

Екіншіден, діни көзқарас әсер етуші басты факторлардың алдыңғы легінде. Мысалы, Ис­лам­ дінінде Мұхаммед пайғамбардың «Мен Алланың алдында үмбетімнің көптігімен мақтанамын! Үйленіңдер, көбейіңдер!» деген хадисі де зор рөл атқарды.

Үшіншіден, тарихи ұлттық сана. Түркі текті халықтарда берік отбасылық құндылықтар сабақтастығы тарихи жалғасып келеді. Яғни сапалы ұрпақ қалдыру көзқарасын атап айтуға болад­ы. Сонымен бірге «көп бол­ған сайын, өзара көмек те көп, жағдайдың да жақсы» бо­латыны онсыз да белгілі.

Төртіншіден, халықаралық гендерлік саясат та қатты ықпал етті. Бұл, әсіресе батыс елдеріндегі ер мен әйел арасындағы тарих­и қатынасты өзгертті. Соны­мен әйел теңдігінің көте­рілуі – онсыз да өмір сүру өресі көтерілген  елдердегі  әйелдердің психологиясын  қалыптастырып,  ұрпақ қалдыру және өмір­дің мәні туралы танымын түбегейлі бұрды. Міне, бұл ұрпақ қалдырып қиналғысы келмейтін немесе жеңіл тұрмысқа құныққан қоғамдық орта қалыптас­тырғаны  белгілі.

Бесінші, неке құндылығы. Мысалы, қазақта тарихи салт-дәстүрге сай ажырасулар мүлде болмайтын. Тіпті, жесірлердің өзін әмеңгерлік жолмен алу ар­қылы әлеуметтік және тұрмыстық мәселені шешетін. Кеңес Одағы ке­зінде де ажырасулар қабылданбайтын. Ал батыстық өмір  сүру құндылығы енгеннен кейін неке куә­лігін ажырасу туралы құжат­қа айырбастау қалыпты жағдайға айналды. Сонымен бала сүю азайды. Десек те Ислам діні құндылы­ғы мен түр­кілік отбасы құн­ды­лығын берік ұстанған халық­тарға  әлі  айтарлықтай әсер  ете  қойған  жоқ.

Алтыншы, өркениетке ілесу қағидасымен ауылдан қалаға топтасу. Бұл да – әлеуметтік жағдай­  мен  өмір сүру ортасының  өсуіне  байланысты  туудың төмендеуіне әкеп соғатын маңыз­ды фактор. Қалаға шо­ғырлану қаншалық көп болса, табиғи өсім де соншалық төмен болып  отыр.

Сонымен бірге жыныстық азшы­лық ретінде қорғалатын «қызтекелер» сынды топтар да халық санының өсуіне кері әсер етеді. Бұл ислам дінін ұстанатын халықтар мен шығыс елдерінің басым­ бөлігінде шектелетінін ескерг­ен жөн. Ал бұл қылық қазақ халқына тән емес болса да, қатары­ көбейіп келе жатқанын мойын­дамасқа амал жоқ.

Айзия  НҰРТАС

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Мамыр 2018 >
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары