Өзекті мәселелер

  • 21.03.19

    «Бір қозы туса, бір түп жусан артық шығады». Осы тәмсілге сүйеніп, бала басын көбейткенді жөн санайтын қазақ елінде көпбалалы отбасылар саны 400 мыңға жақындайды. Оларға мемлекет тарапынан арнайы жәрдемақылар тағайындалып, жеңілдіктер қарастырылған. Алайда нарықтың қос бүйірден қысып тұрған шағында мардымсыз қаражат бастан башпайға дейін жетпейтіні үнемі айтылып келеді. Соның салдары еліміздің ...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    Үкіметтен басталған ауыс-түйіс жергілікті билікке де жеткен секілді. Ескерте кететін жайт, Қызылорда қалалық әкімдігінде «ат ауыстыру» жиі-жиі болып тұрады. Тіпті, «бір жарым ай ғана басшылық қызметте отырып, өзге салаға кете салу да оп-оңай ма?» деп қалдық. Енді заңды сауал туындап отыр. Жергілікті билікте кадр тапшылығы бар ма? Егер бұлай болмаса, қала әкімі Нұрлыбек Нәлібаев бөлі...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    Арық адамнан гөрі артық салмағы бар адамның мұңы басым. Ал ол әйел болса, тіпті, белгілі жайт. Қыс көрпесін түргеннен қыз біткен қысыла бастайды. Қызылды-жасылды киімге сай сымбатты қалайды. Әйел затының әу бастағы сұлулыққа құштарлығы дәл осы сәтте сынға түседі. Арығудың жолында диета ұстайды, фитнес клубқа барады. Алайда  салмақтан арылу үшін  денсаулықты бәйгеге тігу дұрыс па? «Тұмар...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    «Болар бала он бесінде баспын» десе, басқасының отызында не дейтінін баршамыз білетін шығармыз. Даналардың «ақыл жастан шығады» деуі тегіннен-тегін емес. Дарынды балалардың көптігінен еліміздің болашағын көруге болатындай. Кешегі Мағжандар жастарға сенім артқанда сенімге селкеу түсірмейтіндердің барын білді емес пе? Үдеден шыға алмай, беті қызарақтағандарды Терек төрелер қамшымен ұрып, ...

    Толығырақ...
  • 21.03.19

    Кемпір-шал осылай күйбеңдеп жатқанда Иванов бастаған жырындықор атаймандар жұп жазбастан кер даланың шаңын бұрқыратып барып, қалың жыңғыл жынысына кіріп жоқ болды. Бұл алап оңаша. Иванов тұрақтандырған бәрінің бөксе басар ұясы. Бастары аң-құс тегіс семіретін күзге қарай бір-бірімен хабарласып, осы бекетте тоғысып тұрады. Бұрынғының адамдары аң-құсты қақпанмен, тұзақпен аулайтын. Беріде орыстар ...

    Толығырақ...
ИНВЕСТИЦИЯ ТАРТУ – ОҢ ДИНАМИКА
08.11.2018 10:57

ҚАЗБА  БАЙЛЫҚ   һәм

ҚАТПАРЛЫ   ҚЫРТЫС

Қызылорда өңірін бұған дейін Қазақстанның алғашқы астанасы, «Байқоңыр» ғарыш айлағының орналасқан жері және күрішті өлке деп білетіндер соңғы жылдары жаңа қырынан танып келеді. Яғни Сыр елі индустриалды аймаққа айналуда. Оған дәлел іздеудің қажеті жоқ, тек аймақ басшысының атқарған жұмыстарына көз жүгіртіп, дария жағасына қоныс тепкен аймақ­ты бір шолып өтсеңіз жеткілікті. Соным­ен, Қызыл­орда облысы – көлемі жағын­ан еліміздег­і төртінші өңір. «Батыс-Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық транзит­ дәлізінің 80 пайызы осы аймақ арқыл­ы өтетін­діктен стратегиялық маңызы да айтарл­ықтай.

Ел президентінің түрлі мемле­кеттік бағдарламасы аясындағы бағыттар­ды мүлтіксіз атқарып келе жатқан аймақ жыл сайын қарқынды түрде дамуда. Жалпы, Сыр өңірі пайдалы қазбаларға бай. Соның ішінде көмірсутек шикізаты (мұнай, газ, конденсат), түсті металдар  (алтын, күміс, қорғасын, мырыш), қара металдар  (темір, титан, ванадий), радиоактивті металдар (уран) – маңызды шикізат ресурс­тары. Облыста ас тұзының, мирабилиттің және тенард­иттің де үлкен қоры шоғырланған. Қызылорда облысында қатты пайдалы қазбал­арның негізгі өндіріліп және барлау жасалып жатқан қазба байлықтарының түрлері – уран, полиметал рудалары және ванадий. Қызылорда облысы аумағындағы уран және ванадий қоры әлемдік дәрежедегі қорлар санатына жатады. Негізінен Шиелі және Жаңақорған аудандары аумағына тиесілі Қаратау тауы бөктерінде геоло­гиялық зерттеу жұмыстарын толық жүргізу Қызылорда облысында маңыздылығы және қоры жағынан маңызды кен орындарын ашуға мүмкіндік беріп отырғаны белгілі.

Қызылорда облысы әкімдігінің ресми деректеріне сүйенсек, аймақ минералдық-шикізат ресурстарының едәуір әлеуетіне ие, сондай-ақ өңірде Менделеевтің химиялық элементтерінің толық кестесі бар. Облыс аумағында 15,1% - мырыш, 9,6% - қорғасын, 13,7% - уран, 4,7% - мұнай, газ және конденсат, 3,4% жерасты сулары жалпы қазақстандық қорлардан шоғырланған. Әлгінде айтқан бірегей ванадий кен орындары бар. Халықаралық сарапшылардың бағалауы бойынша өңір ванадий қажеттілігін 25%-ға дейін қамтамасыз ете алады. Облыста пайдалы қазбалардың 35 түрі зерттелген. Бүгінде өңірде жер қойнауын пайдалану құқығына  90 келісімшарт жасалған. Демек, аймақта инвестиция тартудың оң динамикасы қалыптасқан. Айта кетейік, 2018 жылдың 8 айында өңірге 134,1 млрд теңге инвестиция тартылса, оның 14,9 млрд теңгесі өңдеу өнеркәсібіне бағытталған. Бұл өткен жылдың салыстырмалы кезеңіне қарағанда 2,8 есе артық.

 

КЕН  ОРЫНДАРЫН  БАРЛАУ –

БАСЫМ   МІНДЕТ

Шыны керек, көз ілеспес жылдамдықпен дамып келе жатқан Алаш анасы атанған аймақ жалпыөңірлік өнім бойынша соңғы 4 жылда алғаш рет оң векторға шықты. Бір ғана өңдеу өнеркәсібі саласының өндіріс көлемі осы жылдары 56%-дан асып түсті. Яғни, соңғы жылдары көмірсутегі және уран өнімдерінің бағасы түсіп кеткеніне қарамастан жақсы өмір сүріп, қар­қынды дамуға болатынын біз дәлелдедік. Қазір өңір экономикасының көмірсутегі шикізатына тәуелділігі едәуір азайғаны аңғарылады. Облыс әкімі Қ.Елеуұлы биылғы жартыжылдықта берген есебінде осы уақыт аралығында зор табысқа жеткенімізді баяндады. Барлық­ макрокөрсеткіштер бойынша жағымды оң динами­каға қол жеткізіп үлгердік. Оның ішінде инвести­ция, құрылыс жұмыстары, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және өңдеу өнеркәсібі көлемі ең жоғары нәтиже көрсетті. Ал, өңдеу өнеркәсібі саласындағы еңбек өнімділігі биылғы бірінші тоқсанның өзінде 10%-дан асса, шикізаттық емес өнім экспорты­ның  көлемі 2,7 есеге көбейді.

- Облыс бойынша мұнай өндіру көлемінің жылдан-жылға азаюын ескерсек, өнеркәсіптік өндіріс көлемі  бойынша  аздап қалып келеміз және тұрғын үй беру  бойынша  біршама  жетпей тұрмыз. Дегенмен, тау-кен және өңдеу өнеркәсіптеріне салынған инвестициял­ардың оң динамикасы мен мұнай нарығы­на қатысты­ жағымды болжам жасалып отыр­ғанын және жыл соңына дейін 36 көпқабатты тұрғын үйлердің берілеті­нін ескерсек, жылдың аяғына дейін осы екі көрсеткіш бойынша да өсім қамтамасыз етілед­і деген сенімді болжам бар, - деген еді аймақ басшысы Қ.Көшербаев жартыжылдық есебінде.

Бүгінгі таңда облыста жылына 6 млн тоннадан астам­ мұнай және уран, мырыш және басқа да түсті металдар өндіріледі. Өңірде ЖӨӨ-нің 30%-ын (оның ішінде 81%-ы – мұнай өндіру) алатын осы саланың рөлі әлі де ұзақ уақыт айқындаушы болады. Сондықтан жаңа кен орындарын барлау – экономиканы дамыту­дағы басым міндет, басты бағыт. Аймақта  4 мұнай-газ перспективалы шөгінді бассейні бар, оларды­ң жиынтық геологиялық қоры 15 млрд тоннадан­ астам, алынатын қорлар 5 млрд тонна шартты­  отынды  құрайды.

 

ҚЫЗЫЛОРДА – КҮРІШТІҢ   ОТАНЫ

Экономикалық көрсеткіштерді алға өрлету үшін өндірістік аймаққа мән беріп келе жатқан Қызылорда­ облысы өзінің ежелден айналысып келе жатқан екі саласының қанатын қырыққан емес. Бірі мал шаруашылығы болса, екіншісі – ауыл шаруашылығы бағы­тын­дағы жұмыстар. Әсіресе «Сыр маржаны», «Ақмаржан», «Лидер» деген атаулары кеңінен танымал­ ақ күріштің отаны ретінде көпке үлгіміз. Тіпті еліміздегі ақ күріштің отаны – Қызылорда десек те қателеспейміз. Елімізде өндірілетін күріштің 90%-ы – Қы­зыл­орда облысының үлесінде. Биылғы егіс көлемі де жақсы нәтиже бергенін Сыр диқандарының 500 мың тоннаға жуық астықты қамбаға құйғанынан-ақ аңғаруға болады. Жалпы, ауыл шаруашылығы құрылымында мал шаруашылығы әлсіз болып тұр, сондықтан өнім шығару­дың 70,7%-ы өсімдік шаруашылығына тиесілі. Жұмыспен қамтылған ауыл шаруашылығы алқаптары­ның көлемі 10,4 млн га құрайды, оның ішінде 6 млн га егістік, топырақтың  орташа  бонитеті  45-50 балды құрайды.

 

ТУРИЗМ  ТЫНЫСЫ  АШЫЛАДЫ

Сондай-ақ, Қызылорда облысындағы Арал теңізін білмейтін жан кемде-кем. Өйткені тағдыры халық­аралық деңгейде талқыланып жүрген теңіз маржан­дары экспортталып жүр. Дәстүрлі балық өсіру аймағына айналған Сырдария өзенінің бойында және Арал теңізінің жағалауында тұратын жергілікті халықтың өмір сүру жағдайы балық кәсіпшілігімен тығыз байла­н­ысты. Балық шаруашылығы үшін маңызы бар Кіші Арал теңізі, Сырдария өзені, жергілікті маңызы бар 200-ден астам су қоймалары (көлдер) бар. Биылғы жылға­ ауыл шаруашылығы министрлігі 7415 тонна балық аулауға квота берген. Мұны айтып отырған себебі­міз, Арал теңізінің тартылған табаны мен ондағы­ балық өсірудің қыр-сырын көргісі келетіндер мұнда саяхаттап келеді. Тіпті шетелден туристер арнайы тоқталып­, теңіздің тыныс-тіршілігімен танысуға құмар. Байқоңыр қаласы да бүкіл әлемнен туристерді тарту орталығы және Қазақстанның туристік саласының бренді болуы мүмкін екенін атап өту қажет. Бүгінгі таңда 10-нан астам туристік бағыт бар, онда туристер ашық ғарышқа зымыранның ұшырылуын бақыла­йды. Ал «Қорқыт ата» мемориалдық кешені қажылық және түркі мәдениетін зерттеу орнына айнал­ған. Сонымен Қызылорда облысында туризмді дамыту саласына да басымдық беріліп келеді.

 

ӨНЕРКӘСІПТІК  ҮШ  ІРІ  ЖОБА  БАР

Соңғы 5 жылда жалпы 50 өнеркәсіптік нысан іске қосылған, оның 16-сы – ірі және орта. Нәтижесінде өңдеуші сектордағы өнім өндірісі осы жылдары – 65, ал шикізаттық емес экспорт көлемі тек соңғы жылы 60%-ға өсті. Сондай-ақ, өңірде шыны кластерінің, балық және ауыл шаруашылығы, жеңіл, құрылыс, металл­ және тамақ өнеркәсібі, сондай-ақ цифрландыру саласындағы өсу серпіні байқалады. Айтпай кетпеу­ге болмас, облыс бойынша индустриялық аймақта­рды құру үшін 940,9 га жер бөлінді. Өңірдегі 8 индустриялық аймақтың 6-ауы жұмыс істейді. Онда бюджет қаражаты есебінен инженерлік инфрақұрылым (газдандыру, электр, сумен жабдықтау, теле­коммуникациялық және кәріз желілері) толығымен жүргізілген. Қалған екі индустриялық аймақ бойынша­ қажетті инженерлік инфрақұрылымды жүргізу мәселесі пысықталуда. Ал ағымдағы жылдың 9 айындағ­ы өнеркәсіп өндірісінің нақты көлем индексі­ 93,5 пайызды құрады. Өнеркәсіптік өндіріс көлемінің төмендеуі жеке мұнай ұңғымаларының сарқылуына байланысты. Қызылорда  облысында жыл сайын мұнай өндіру төмендеуде. Нәтижесінде, соңғы 5 жыл көлемінде мұнай өндіру 3,7 млн тоннаға қысқарған. Өткен жылы бар болғаны 6,8 млн тонна ғана мұнай өнді­рілген. Жалпы, мұнай өндіруші компаниялардың болжам­  ақпараттарына  сәйкес 2018 жылы көмір­сутегі шикіза­тының өндіру көлемі 2017 жылмен салыс­тырғанда 600 мың тоннаға қысқарады және 6,2 млн тонна­ны  құрайды,  яғни 7,5%-ға  төмендейді. Сондай-ақ, «Казатомпром ҰӘК» АҚ 2018-2020 жылдары уран  өндіру  көлемінің келісімшарт көлемдерінен 20%-ға қысқаратыны жайында шешім қабылдады. Облы­с аумағында биыл уран өндіру көлемі өткен жылмен­ салыс­тырғанда 310,5 тоннаға төмендейді. Соныме­н  қатар, өңдеу  өнеркәсібінің  көлемі  де жоғары­  емес.

Ал металлургия өнеркәсібінің нақты көлем индек­сі  72,8%-ды құрады немесе 27,2%-ға төмендеді. Осыған­ орай, уран азот-тотығын қайта өңдеу үлесі облыс­тың өңдеу өнеркәсібінің жалпы көлемінде  29%-дан 24%-ға төмендеген. Облыс аумағында уран азот-тотығын қайта өңдеу жұмыстарымен бір ғана кәсіпорын – «Байкен-U» ЖШС айналысады. 2017 жылы  уран азот-тотығын қайта өңдеу көлемі ағымдағы  жылы 18,5%-ға төмендеуі ықтимал. Қайта өңдеу көлемінің төмендеуінің себебі қайта өңдеу өнім­дері­нің көлемдерін «Байкен-U» ЖШС, «Степногорский горнохимический  комбинат» ЖШС (Ақмола облысы)­  және  «Ульбинский  металлургический  завод»  АҚ  (Шығыс Қазақстан облысы) арасында қайта бөлу болып­ табылады. Өзге металл емес минералдық өнім­дерді өндіру нақты көлем индексі 74%-ды құрады. «Құрылыс» АҚ, «Нұр Строй ЛТД» ЖШС, «Мелиоратор» ЖШС, «LCI-MK» ЖШС, «Арал Құрылысы» ЖШС, «Мөлдір және К» ТС кәсіпорындарындағы темірбетон бұйымдарын өндіру көлемінің азаюына байланысты 26%-ға төмендеп отыр. Дегенмен де, облыстағ­ы өңдеу өнеркәсібінің кейбір салаларында өсім байқалады. Атап айтқанда, тамақ өнімдерін өндіру, машина жасау, резеңке және пластмасса бұйымдарын өндіру көлемі едәуір артқан. Алдағы уақытта өңдеу  өнеркәсібінің өсуін  индустриялан­дыру  мемлекеттік бағдарламасы аясында жүзеге асырылы­п  жатқан  темірбетон  бұйымдарын, клинкер­ және  күкірт қышқылын өндіретін үш ірі жоба ар­қылы қамтамасыз  ету  жоспарланған.

 

Н.ҚАЗИ

 

Пікір қалдыру


Қорғаныш коды
Жаңарту

Күнтізбе

< Қараша 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары