Өзекті мәселелер

  • 22.02.18

    Бүгінде заңдылықтың сақталуын қадағалайтын прокуратураға көмек сұрап келетіндер көп. Азаматтардың құқықтарының қорғалуын қамтамасыз ететін орган әділеттілікке қол жеткізе алмай жүрген қаншама жанның мәселелерінің оң шешімін табуына ықпал етеді, халықтың мұң-мұқтажын тыңдап, құқықтық көмек көрсетеді. Мысалы, бір ғана 2017 жылы Қызылорда облыстық прокуратура органдарына жеке және заң...

    Толығырақ...
  • 22.02.18

    Бас прокуратура, Ұлттық қауіпсіздік комитеті, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросы қазақ-қырғыз шекарас­ына бірігіп жүргізген атышул­ы операциясын аяқтады. Дәлірек айтсақ, контрабандалық тауарларға тосқауыл қоюдың орнына­, керісінше, қомақты сомаға оларды заңсыз өткізіп беріп жүрген шекара қызметкерлерін тұтқындады. Әйтпесе сүліктей соратын жемқорлар, арандай аузын ашқан парақорлар...

    Толығырақ...
  • 22.02.18

    Елдегі инфляциялық дүмпу салдарынан туын­дай­тын баға қымбатшылығы халықтың қалтасына оңай тимесі  анық. «Зейнетақы мен жәрдемақы, айлық өсті» деген хабар елдің құлағына тиер-тиместен нарық тауар­ларының құны шарықтап шыға келетініне көз үйренген.  Сыртқы  сауда  нарығындағы  жағдай да көңіл көншітерлік деңгейге жеткен жоқ. Мәселен, ресми мәлімет бойынша елдегі инфля­ция 2017 жылы 7,1 пайызды қ...

    Толығырақ...
  • 22.02.18

    Бүгінде ой санамыздың төмендеп  бара жатқандығынан ба, әлде масыққан тірлік пе, әйтеуір ішер асымыздың аяқасты болып, жейтін нанымыздың қадірсіз қалып жат­қанын жиі байқаймыз. Дас­тарқанымыздың төрінен түс­пейтін қасиетті асымызды бүгінде қаншалықты  қастерлеп жүрміз? Ал соңғы ғасырдың жаңашыл жастары астың үлкені деп дәріптейтін ұннан жасалған торттың бетіне туған күн кештерінде балауыз шамын ...

    Толығырақ...
  • 22.02.18

    «Жүз рет естігенше, бір рет көрген артық» дейді қазақ халқы. Иә, рас. Естігеннің қайсысы шын, қайсысы өтірік екенін саралап болмайсың. Осы заманда­ адамдарды күре тамырынан байлаған әлеуметтік желі мен теледидар болып тұр. Жатыпішер жалқаулар көбейіп, адамдар кітапқа емес, ұялы телефонға бас қойды. Бұрындары жетімнің басын сипайтын қолы қазір смартфон бетін сипаудан ары аса алмауда.­ Онымен қос...

    Толығырақ...
Халық-хабар
Аралдықтар алар асу алда
12.02.2018 09:36

Теңіз төскейіндегі жұртшылық үшін 2017 жыл жемісті болды. Ауданға 10,5 миллиард теңге қаржы бөлінді, жүйелі жұмыстар атқарылды. Өңірлік коммуникация қызметінде өткен брифингте Арал ауданының әкімі Мұхтар Оразбаев өткен жылды қорытындылап, алдағы жоспарланған жарқын жобаларымен бөлісті.

Аудан әкімі алдымен 2017-2019 жылдарға арналған аудан экономикасын дамытудың Жол картасына басты басымдық берілетінін айтты. Сондай-ақ, экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету, жұмыстан қысқарту, жалақыға қарыздарды болдырмау да күн тәртібінен түспейтін мәселе ретінде қаралды. Өз алдына кәсіп ашып, табыс табамын деушілерге де қолдау білдіріліп, тұрақты жұмыс орындарын ашу, салық түсімдерін молайту көзделіп отыр. Әлеуметтік сала нысандарының құрылысын аяқтап, оны іске қосу – басты мақсат. Әлеуметтің әлеуетінің артуына айрықша назар аударған әкімдік азық-түлік бағасын тұрақтандыруға байланысты қажетті шараларды жүргізетінін жоспарға енгізген. Енді осы жылдың һәм аудан әкімі жауапкершілігінің еншісіндегі іске жан бітуіне аудан халқы куә болмақ. Бастысы, алға қойған міндет мол. Енді оны еселі еңбекпен еңсеру ғана қалды.

Былтыр өнеркәсіп, кәсіпкерлік саласында оң өзгерістер болған. Өнеркәсіп орындары 9 миллиард теңгеге жуық өнім өндіріп, экономиканың дамуына ерекше серпін сыйлады. Жыл көлемінде барлығы 541 мың тонна тұз қазылып, 206,4 мың тонна йодталған тұз, 2,9 мың тонна балық, 163 тонна ет, 644 тонна нан және нан өнімдері, 135,4 мың текше метр кварц топырағы өндірілген. Жалпы, кәсіпкерлік картасына ауданнан 3,7 миллиард теңгенің 7 жобасы енгізілген. Бұған дейін 4 жоба жұмыс жасап келген болатын. 2017 жылы «Қаптама кірпіш өндіру» және «Асфальт-бетон зауыты» жобасы қосылған.

«Кальцийлендірілген сода өндіру» жобасына келсек, биыл зауыттың құрылысын бастау көзделіп отыр. Республикалық индустрияландыру картасына енген аталмыш жобаның құны – 93,5 миллиард теңге.

Ауданның демографиялық ахуалы айшықтала түскен. Былтыр 1710 бала дүниеге келген. Бір жасқа дейінгі шетінеген нәрестелер саны төмендеп отыр.

Ал денсаулық сақтау саласында жеткен жетістіктер жетерлік. Оның ішінде мақтанышпен айта кетерлігі, туберкулез ауруымен алғаш тіркелгендер саны 2016 жылы 51 болса, 2017 жылы көрсеткіш 45-ті құраған. Созылмалы дертке шалдыққандардың азаюы ел үшін қуанышты жаңалық.

Арал ауданындағы мұражайдың «тарихын» жергілікті жұрт жақсы біледі деп ойлаймыз. Аудан әкімі Мұхтар Әуесұлына мұражайдың қашан пайдалануға берілетінін сұрағанымызда, оның құжаттары қазіргі уақытта сотқа жолданғанын, биыл пайдалануға берілетінін айтты. Оның сөзінше, мұражай әлі әкімдіктің балансына өтпеген.

Туризм саласын түлету де жолға қойылған. Қазіргі уақытта Қамбашты дамытуға күш салынуда. Болашақта бұл жаққа да ел кезіп, қызық іздеген саяхатшылар келеді деген сенім мол.

Ж.Бағланқызы

 
Балықты да бабын білген аулайды
12.02.2018 09:15

«Ауылына қарап, азаматын таны». Арықбалық ауылдық округінде ұйымдастырылған қысқы балық аулаудан өткен жарыс ел азаматтарының ауызбіршілігі жоғары екенін тағы да дәлелдеді. Қай нәрсеге де мұрындық болатын азаматтар қай жерден де кездесетіні белгілі. Бұл жолғы бастаманы №94 мектептің мұғалімі, қашанда тура сөзі, өткір мінезімен ерекшеленетін, ауылым деп әманда елеңдеп тұратын Рамазан Нұрым ініміз көтерді. Орынды ұсынысты округ әкімі Сапарбек Қуатов, мектеп директоры Алик Тілеумбетов қостаған соң, әзірлік шараларына қызу дайындық жасалды.

Осы ретте Қазалы аудандық білім бөлімінің басшысы Бектұр Қалиев бауырымыздың салауатты өмір салтын қалыптастыра отырып, қысқы балық аулау түрлерін дамыту арқылы елімізде кенжелеп қалған қысқы туризмге тың серпін беру, тағы басқа игі қадамдарды көздеген осынау шараны құлшына құптағанын, білім қызметкерлері кәсіподағы ұйымымен ақылдаса отырып, нақтылай демеушілік жасағанын, азаматтық танытқанын жеке-дара атап кетсек. Сондай-ақ Олжас Ахметов басшылық жасайтын аудандық Жастар ресурстық орталығы, Нұрлыбек Есбосынов басқаратын дене шынықтыру және спорт бөлімі көмек қолын созып, жанашырлық жасады.

Сонымен балық аулау жарысына округтегі барлық мекемелерден командалар, жастар, тұрғындар қатысты. Осынау шарада Арықбалық ауылдық округінің әкімі Сапарбек Қуатовтың өзі бастан-аяқ жүруі "әкім бол, халқыңа жақын бол" қағидасын еске түсірді. Жарысқа Алмат Аралбаев пен Рамазан Нұрым, Әлібек Жақсылықов төрешілік жасады. Қорытындысында ауылдағы "Жауқазын" балабақшасының ұжымынан жасақталған команда жеңімпаз атанса, округ әкімдігі, мәдениет үйі, мектеп командасы жүлдегерлер қатарынан табылды. Жеке балықшылар арсында ауылдағы "Сарқұл қожа" мешітінің имамы Мұратбек Бәлкеев І орынды жеңіп алды. Рамазан Нұрым мен Мейрамбек Тілеубергенов арнайы жүлде иеленді. Шара соңында Арықбалық ауылдық округінің әкімі Сапарбек Қуатов, аудандық дене шынықтыру және спорт бөлімінің әдіскері Ырзабай Ғани, № 94мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары Құлпыбай Құрманәлиев және басқа азаматтар қатысушыларға ақ тілектерін білдіріп, марапаттар тапсырды. Қысқы балық аулау жарысы ағымдағы жылы, әзірше тек осы ауылда өткізілгенін айта кетсек. Жарыс соңында жас балықтан дайындалған сорпа, уыз ауа "таза ауа жұтқаның, талай ғұмыр ұтқаның" деген даналықтың текке айтылмағанын тағы да дәлелдеді.

Жұмабек Табынбаев,

Қазалы ауданы

 
Экологияны қалай жақсартамыз?
12.02.2018 09:03

Экологиялық кодекстің жаңа үлгісі әзірленіп жатыр, «Атамекен» құжатқа нақты жұмыс істейтін өзгертулер ұсынбақ

Биыл өнеркәсіптік, жер қазба байлықтарына бай, әйтсе де тарихында зиянды реактивтер сыналған ядролық полигоны болған Қазақстан үшін экология жылы болып бекітіліп отыр. Елбасының «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауында экологияның маңыздылығы ерекше айтылған. Атап айтқанда кәсіпорындардың энергия тиімділігі мен энергия үнемдеуге, сондай-ақ энергия өндірушілердің өз жұмыстарының экологиялық тазалығы мен тиімділігіне қойылатын талаптарды арттыру керек. Бүгінде әлем бойынша өндірілетін электр энергиясының төрттен бірі жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі.

«Болжам бойынша, 2050 жылға қарай бұл көрсеткіш 80 процентке жетеді. Біз 2030 жылға қарай Қазақстандағы баламалы энергия үлесін 30 процентке жеткізу міндетін қойдық. «Жасыл» технологияларға инвестиция салу үшін бизнесті ынталандыру маңызды» делінген. Сонымен қатар Экологиялық кодекске өзгертулер енгізу тапсырылды.

Қазақстан Республикасы - жер қойнауында құнды металдары, мұнай-газымен әйгілі мемлекет. Кейбір сирек кездесетін металдар бойынша әлемнің көш басында еліміз тұр. Жер қойнауындағы байлықты игеру басында орта және ірі кәспорындар тұр. Өндірістік қалалар, өңдеу зауыттары ел экономикасының басымдыққа ие салалары. Алайда ірі өндірістің адамзатқа әкелетін пайдасымен қатар зияны да көп. Қазақстан өңіріндегі өндірістік қалалардың экологиясы құлдырап барады. Жергілікті халық та қоршаған ортаның ластануына наразы, балалардың денсаулығына алаңдайды. Жыл сайын бала сүймеген отбасылар саны артып, қатерлі ісік, өкпе, тыныс алу жолдары аурулары көбейіп келеді.

Үлкен зауыттар мен тау-кен ошақтарында ауаға ауыр, улы қалдықтар бөлінеді. Кен қазу, өндіруден шығатын ауа қабатын бұзатын заттарға негізінен шаң, SO2 күкірт диоксиді, NO2 азот диоксиді жатады. Тау-кен өндіруші және тау-кен металлургия кәсіпорындарының республикалық қауымдастығы деректері бойынша Қарағанды облысына қоршаған ортаны қорғау шараларына ауаға зиян қалдықтарды тастайтын кәсіпорындардан түсетін эмиссиялар мен экологиялық айппұлдардың небәрі 0,7%-ы ғана сол өңірге жұмсалады, Қостанай облысында – 3%, Павлодар облысында –3,2%.

«Атамекен» ҚР ҰКП Төралқасында экономиканың әр саласын қамтитын өндірістік комитеттер өздерінің 2018 жылға құрған жұмыс жоспарларында экологияға ерекше мән беріп отыр. Биыл өндіріс саласына экология жылы, сонымен қатар заңнамаға өзгертулер мен толықтырулар енгізуге мүмкіндік туып, жаңа Экологиялық кодекс қабылданбақ. Бұл кодексте қоршаған ортаны қорғау тұрғысынан кәсіпкерлер мүддесі де ескерілуі тиіс.

Көмір генерациясы

Қазақстанда көмір ірі кең орындары: тас және қоңыр көмірдің мол қорлары бар. Республикада 200-ге жуық көмір кен орны барланған. Қазақстан көмірінің жалпы геологиялық қоры 164,4 млрд. тонна шамасында бағаланады, оның ішінде: тас көмір 17,6 млрд. тонна, қоңыр көмір 92,8 млрд. тонна. Барланған қорлар 60 млрд. тонна шамасында, баланстан тыс қорлар 19,3 млрд. тонна. Олардың 63%-ы тас көмір (оның кокстелетіні 17%), 37% – қоңыр көмір. Республикадағы ең ірі көмірлі алаптар Орталық Қазақстанда орналасқан (Қарағанды, Екібастұз, Майкөбен). Қазақстанның энергетика саласы 80%-ға көмір генерациясына негізделген. Демек, республика бойынша 38-ге жуық энергия мен жылу станциялары көмір отынынан алынады. Ал көмірден бөлінетін улы заттар ауаны ластайды. Әзірге басқа баламаға көші мүмкін емес.

«Біз бір күнде көмір генерациясынан бас тарта алмаймыз. Қоршаған ортаны жақсартуда басқа тетіктерді қарастыру керек. Мәселен, республика бойынша жұмыс істеп тұрған 38 біріктірілген станция тозығы жеткен, барлығы дерлік 50-60 жылдары салынған. Әрқайсысының жұмыс істеу мерзімі 45 жылдан асып кеткен. Қазір оларды қалай алмастырамыз? ҚР Энергетика министрлігі осыған мән беруі керек»,– деді қазақстандық Электр энергиялық қауымдастығының төрағасы Шаймерден Оразалинов.

Бір қызығы, Қазақстан - ТМД елдері арасында «Қазақстанда жылумен қамтамасыз ету туралы» заңы жоқ жалғыз мемлекет. Бұл заң ауа райының төрт мезгілі анық сезілетін Қазақстан климаты үшін қажет.

Кәсіпорындардың жауапкершілігі қандай?

Қазақстан қазба байлығы мол мемлекет болғандықтан, келешекте кен орындағы өндіріс, өнеркәсіп саласы дамып, ұлғая береді. Демек, өндірістен ауаға улы газдар бөліне береді. Өз кезегінде кәсіпорындар қоршаған ортаға келтірген залалдардың алдын алу үшін бюджеттке міндетті төлемдер жасайды.

Әлемнің экологияны қорғаудағы талаптары

Жер шары бәрімізге ортақ болған соң экологиялық мәселелер ол бүкіл адамзаттың мәселесі. Осы мақсатта түрлі дүниежүзілік ұйымдар қоршаған ортаны қорғауда мемлекетаралық келісімдер арқылы ықпал ете алады. Мәселен, ЕАЭО заңнамаларына сәйкес Қазақстанда 2019 жылдың 1 қаңтарында полигондарда құрылыс және азық-түлік қалдықтарын көмуге тыйым салынады. Ал бұл әрекет өнеркәсіппен айналысатын барлық кәсіпорындар мен компаниялардың жұмысын тежейді. Қалдықтарды өңдейтін зауыттар жоқ, оларды қайда жібереміз?

Париж келісімі – халықаралық келісім. Климаттың жаһандық өзгеруімен күрес саласындағы негізгі үміттер осы құжатпен байланысты.

«КазТАГ» агенттігінің хабарлауынша Келісім 2015 жылы 12 желтоқсанда Парижде климаттың өзгеруі туралы Негіздемелік конвенцияның (КӨНК) 21-ші конференциясының қорытындысы бойынша қабылданған болатын. Форумға 195 қатысушы жер шарындағы орташа температураны 2100 жылы индустриялық дәуірдің алдындағыдан 2 градус цельсиядан асырмау туралы уағдаласты. Ғалымдар ауа температурасы одан артық өсетін болса, ол экология үшін орны толмас салдарға соқтырды деп болжап отыр.

Париж келісімінің пәрмені 2020 жылы аяқталатын Киото хаттамасының орнына келуі тиісті. Құжаттың күшіне ену шарты ауаға шығарылатын парниктік газдардың жалпы әлемдік көлемінің кем дегенде 55%-ы келетін 55 елдің ратификациялауы болатын. Қазіргі сәтке құжатқа 190 ел қол қойып, 96 мемлекет ратификациялады. Еске салсақ, 2 тамызда Қазақстан климат жөніндегі Париж келісіміне қол қойды. ҚР Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдрысовтың айтуынша, құжатты жыл соңына дейін ратификациялау жоспарланып отыр. 27 қазанда Қазақстан Парламенті «Париж келісімін ратификациялау туралы» заңды қабылдады.

Экология кодексі табиғатты жақсартуға атсалыспай отыр ма?

Жылыжай газдардың көлемін азайту мақсатында «Жылыжай газдар туралы» заң жобасы әзірленуде. Алайда мамандардың айтуынша, бірінші кезекте «Бюджеттік төлемдер туарлы» заңға өндіріспен айналысатын ірі кәсіпорындар төлейтін қоршаған ортаны жақсартуға арналған эмиссиялар тікелей табиғатты қорғауға жұмсалу керек. Осы туралы «Бюджет туралы» заңда бір сөйлем жазылуы тиіс. Қазіргі таңда кәсіпорындар төлейтін эмиссиялар бюджетті толтыруға жұмсалып отыр.

«Экология мәселесі – 2018 жылдың басты мәселесі болады. Менің ойымша кәсіпорындар өтейтін экологиялық төлемдерді қызаналық ретінде пайдалануды доғару керек. Сондықтан бүгін жұмыс жоспарын ғана мақұлдап қана қоймай, онымен тұра жұмыс істеуді ұсынамын. Бірінші кезекте бюджет кодексін қайта қарау керек»,деп ұсынды Тау-кен өндіруші және тау-кен металлургия кәсіпорындарының республикалық қауымдастығының атқарушы директоры Николай Радостовец.

Қазақстандық Электр энергиялық қауымдастығының төрағасы Шаймерден Оразалинов  экологиялық ахуалды қолға алудың жолдарын айтты.

«Біріншіден, Экологиялық кодексті қайта қарастыру керек. Қолданыстағы заңнама тек материалдық жауапкершілікке тартып, жазалауды көздейді. Бұл дұрыс емес. Бұл заң алдымен қоршаған ортаны қорғауға қызмет ету керек. Қазіргі жағдайдағы экология табиғатты қорғау шараларына мұқтаж. Демек, «Бюджет туралы» заңға толықтыру енгізу керек, яғни кәсіпорындардан алынатын эмиссиялар табиғатты қорғауға жұмсалуы жөн. Қазіргі таңда жылыжай газдары туралы заң жобасы қараламақ. Негізінде бірінші кезекте Экология кодексін жөнге келтіру маңызды. Қазіргі ахуалды қолға алмасақ, Париж конвенциясы талаптарын да, табиғатты да қорғау да, мемлекет мүддесі де реттелмейді», – деді Шаймерден Оразалинов.

Рас, экология тақырыбы - дүниежүзі бойынша күрделі мәселе. «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының өндірістік комитеттері бір ауыздан биыл экология жылын белгілеп отыр. Биыл Экологиялық кодексі жобасы қаралып жатқанда, бұл - орынды қадам. Бизнес-қоғамдастық, комиттеттер мүшелері жаңа құжаттың әр тарапқа тиімді жасауға атсалысады. Кодекс бірінші кезекте табиғатты жақсартуға, оңтайлы шешімдерге бағыттауға жұмыс істеу керек. Осы бағытта бір жыл бойына жүйелі жұмыс жоспары бекітілген.

Әлия  Кемелбекова

 
Қызылорда полицейлері жоғалып кеткен 3 жасөспірімді тапты
12.02.2018 09:00

Ағымдағы жылдың ақпан айының 7-сі күні Сырдария аудандық ішкі істер бөліміне 15 жастағы 3 жасөспірім 6 ақпан күні үйден шығып, белгісіз бағытқа кетіп қалғандығы жайлы хабарлама келіп түседі.

Аталған хабарлама бойынша іздестіру шаралары жүргізіліп, жасөспірімдердің тұрпаттық бейнесі жасалып, мектепке домбыра үйірмесіне барамыз деп үйлерінен шығып кетіп, қайта оралмағандары анықталды.

Полиция қызметкерлерінің жүргізген іздестіру шараларының нәтижесінде жоғалған жасөспірімдер 8 ақпан  күні сағат 12:30 шамасында Қызылорда қаласы, Тасбөгет кентіне қарасты шаруақожалығында жылқыға мініп жүрген жерлерінен табылды.

Қазіргі таңда жасөспірімдердің жағдайлары «жақсы» деп бағалануда, дін аман ата-анасына тапсырылды.

Осыған орай, полиция қызметкерлері балаларға деген бақылауды және жауапкершілікті күшейтіп, қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытындағы шараларды арттыру қажеттігін қатаң ескертеді.

Қызылорда ОІІД баспасөз қызметі

 
ЛАТЫН ӘЛІПБИІНЕ КӨШУ – ЗАМАН ТАЛАБЫ
09.02.2018 18:14

Жұбан Молдағалиевтың «Мен қазақпын» поэмасындағы: «Есіміме береді бала жасын, құлпытасты шұқыған кей азамат», - деген өлең жолдарынан әліпбиіміздің тарихы тереңде жатқанын аңғаруға болады. Иә, қазақ халқы өзінің таңбалау тарихында бірнеше әліпбиді басынан өткерген болатын: Орта ғасырлық түркі тілі, VI-VII ғасырлардағы «Орхон-Енисей жазулары», Х ғасырдан ХХ ғасырға дейін 900 жыл бойы қоданылған араб әліпбиі, қазіргі қолданыстағы кирилл жазуы – мұның бәрінде еліміздің жүріп өткен қиын-қыстау жолдары сайрап жатыр. Міне, бүгінгі таңда латын әліпбиіне көшу мәселесін қолға алып жатырмыз, ғарышты бағындырып, Елтаңбасы мен Әнұранын әлемге таныта алған қазағым төл әліпбиін де өзгертуге батыл қадам жасады. Бұл кімге және не үшін керек, халыққа пайдасы бар ма?

Өткенімізді зерделеп, жан-жағымызға байыппен қарап, қоғамдық сананы жаңғыртудың кезі енді келді. Елбасымыз «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында: «Мен 2012 жылғы желтоқсан айында жария еткен «Қазақстан-2050» Стратегиясында «2025 жылдан бастап латын әліпбиіне көшуге кірісуіміз керектігін» мәлімдедім», - деп, бодандықтың белгісіндей болған кириллицадан құтылудың жалғыз жолы – латын әліпбиіне көшу екенін шегелеп берді. Осы беталыспен, осы өзгеріспен халқымыздың тарих сахнасында азат ұрпақтың буыны қалыптасады, өркениет өріне қадам басады десем, артық айтқандық болмас.

«Қазақтар өз тілдерін әлі үйреніп болған жоқ. Латын әліпбиіне көшсе, тілдерін өшіреді», - деген пікірлер ел арасында қылаң беріп қалып жүргені жасырын емес. Бұдан қорқудың еш негізі жоқ, жаңа әліпбиге көшуден ұтпасақ, ұтылмайтынымыз анық. Біз «әрі тарт та бері тарт» болып үркіп жүргенімізде, түркі тілдес мемлекеттердің көпшілігі әлдеқашан-ақ латын жазуына көшіп кеткені белгілі.

Ең бастысы, «Түркі тілдес түгел бол!» деп ұран тастаған қазақтың қыран ұлы Тұрар Рысқұловтың асыл арманы орындалар уақыт жақын қалған сияқты. Белгілі саясаттанушы Айдос Сарым: «... жалпы түркі халықтарымен бірге болудың бір үлкен жолы – ортақ әліпбиде жүру», - деген сөзі менің пікіріме жан бере түседі.

Екіншіден, латын әліпбиін үйрену үшін бәріміз бір мезетте партаға отырып, бәріміз қайта жаза бастаймыз, сол арқылы төл тілін білмейтін қандастарымызды да қатарға тарта аламыз.

Үшіншіден, латын жазуы – ғаламтор мен ақпарат кеңістігінің тілі, сонымен қатар тіл тазалығы тұрғысынан лингвистикалық мәселелерді шешудің бірден-бір жолы. Белгілі лингвист-ғалым Шерубай Құрманбайұлы: «Ең алдымен, отарсыздану бағытын дұрыс жүргізу үшін бұл жазу ауыстырудың маңызы өте зор... Бұл, әсіресе, тілдегі басы артық дыбыстардың, сөздердің дұрыс жазылуын, қазақша дыбысталуын қамтамасыз ету үшін, тілдің өз табиғаты үшін керек», - деген сөзі тайталаса талас тудырып жүрген талайлардың аузына қақпақ болары анық.

Тізе берсек, дәлелдеріміз көп-ақ. Қорыта айтқанда, Елбасымыздың қазақ жазуын латын әліпбиіне көшіру саясаты – батыл әрі байыпты шешім, оңтайлы да оң қадам деп білемін. Ендігі міндет – бізден бұрын латын әліпбиіне ауысқан көрші елдердің қателіктерінен сабақ ала отырып, асығыс та қауырт шешімдерден аулақ болсақ болғаны. «Әрине, жаңа әліпбиге бейімделу кезеңінде белгілі бір уақыт кириллица алфавиті де қолданыла тұрады», - деген сөздерінен Ұлт көшбасшысының кемел де көреген саясат жүргізіп, бұл үдерістің алдағы уақытта кезең-кезеңмен жүзеге асатындығын байқауға болады. Осы ретте, қоғамдағы өзгерістер бұқара халықтың арасында түрлі пікірлер туғызуы заңды құбылыс екенін айта кетпеске болмас, бірақ «жұмыла көтерген жүк жеңіл» дегендей, латын әліпбиінің әлемде кең таралған жазу екенін, Қазақ елінің болашағы тек осы жазуда екенін кириллицамен хат таныған аға буын өкілдеріне түсіндіріп айту біз сияқты жастардың тікелей міндетіне айналуы тиіс. «Көз – қорқақ, қол – батыр», бұл уақытша қиындықты да еңсереміз, «жел қайықша» өтерміз де кетерміз.

Несібелі Әлиева,

Әли Мүсілімұлы атындағы

№101 мектеп-лицейінің

қазақ тілі мен әдебинеті пәнінің мұғалімі

 
<< Бірінші < Алдыңғы 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Келесі > Соңы >>

Күнтізбе

< Ақпан 2018 >
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28        

Сауалнама

Аса мәртебелі шенеуніктердің қылмысқа шатылып жатқандығы нені аңғартады?
 

Ауа райы

Валюта бағамы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталардың ресми бағамдары