Күшіктің киесі | Print |
16.05.2019 11:05

Қазақта обал ұғымы бұрыннан бар. «Обал болады, обалына қалма» деген сөзде салмақты ой, байыпты пайым жатыр. Себебі бізді ата-әжеміз обалмен тәрбиеледі. Ысырапшылдықтан, артық қылықтан тыйды. Кішкентайдан бойға сіңірген тәрбиеге қылау түскен жоқ. Енді үлкендердің обал ұғымын балаларымызға айтамыз. Қалдырған өсиетін мысалмен жеткіземіз. Жамандық жасауға болмайтынын ескертеміз. Жамандық демекші... осы оқиға әлі күнге есімде. Оқырманға қаз-қалпында  баяндауды жөн көрдім.

Бір күні әкем үйге ақ күшік алып келді. Інім екеуміз қатты қуандық.  Күшік сондай сүйкімді. Адамды өзіне баурап алады. Үйімізге «құт әкелсін, қорадағы малды ұры-қарыдан қорғасын» деп атын Құтжол қойдық. Ол інімнің ішін пыстырмайды. Баласына ма, ізінен қалмайды. Інім де күні бойы күшікпен ойнайды. Күзге салым біз баспана ауыстырдық. Жаңа көршіміз – лауазымды қызметтегі адам. Көшіп келгеннен күшікке шүйлікті.  Құтжолды үй маңына барса ұрып жібереді. Ол кезде қазіргідей аула қоршалмайды. Көкпен таласқан зәулім қақпа жоқ. Ауыл үйлерінің арасы ашық жатады. Не керек, Оспан көп  әлімжеттік жасады.

- Мына иттеріңе ие болыңдар! Ауламыздан шықпай қойды ғой. Асырай алмасаңдар, көзін құртамын! - деп сес көрсетті.

Әке-шешем жаңа көршімен жаға жыртыспады. Күшікке бола айтысып, сөз таластыра ма?! Көршімнің де иті бар. Орыс пародасы болғанымен, оңып тұрғаны шамалы. Жерді тырналап, топырақтың шаңын аспанға шығарады. Иттің аты – ит. Қанша асырасаң да абырой әпермейді. Бірақ тіршілік иесіне қиянат жасауға болмайды.

Бірде Құтжол  қатты ауырды. Алдына қойған тамағын ішпейді. Итаяқтағы асқа тамсана қарайды. Кейін басын көтерместен сұлқ жататын болды. Ас ішпегесін қатты азды. Сүйектері ырсиып қалды. Әке-шешем күшікке бір жайдың болғанын білді. Күн сайын Құтжолдың жағдайы төмендей берді. Жәудіреген көздері аянышты. Өңменіңнен өтіп кетеді. Інім екеуміз шыдамай теріс айналамыз. Итке қатты бауыр басып едік. Әкем тік мінезді адам. Оспанның үйіне барып,  ішіндегі қыжылын айтты.

- Оспан, сені азамат деп жүрсем. Кішкентай  күшікте нең бар? Саған қандай залалы тиді? Обалынан қорықпайсың ба? - деді.

Обал деген кезде Оспан мырс етіп күлді. Қазаққа итің жаман деген сөзден ауыры жоқ. Біле тұра шағып сөйледі.

- Көрші болған түрін! Қаңғырған итін қорғайды ғой мынау. Итің ауламнан шықпайды. Бұзықтығы, ұрлығы жоқ. Бірақ әбден мезі болдым. Сосын көзін құртқым келді. Нанға шаншып ине беріп едім, сабазың бір-ақ қылғытты. Енді күшікке бола жыламайтын шығарсың!

Құтжол бір апта ауырды. Аузынан  толассыз ақ көбік атты. Көңіліміз түскенімен, көршімізге ештеңе білдірген жоқпыз. Тек анам  Оспанның ісі дұрыс болмағанын, обалы жаман болатынын айтты. Күшіктің киесі ұрды ма, әлде ажалы ма, кім білсін... Оспан көпке ұзаған жоқ. Лауазымды қызметтен шығып қалды. Бір жылдан соң, қылтамақ ауруынан қайтыс болды.