НАМЫСТЫҢ ТУЫН НЫҚ ҰСТАҒАН | Print |
01.11.2018 10:30

Мырзалығы да, серілігі де бар Абдулла Сапар ағамызды сырттай жақсы танитын едім. Ақындығы өз алдына­ ұстаздық қызметінің өзі не тұрады? Мұғалім дегеннің өзі жай ғана мамандық емес пе? Ал, оның адамгершілігі, кісілік келбеті ше? Тұлға еді ғой, алып еді ғой...

Үлкен  қалаға  кішкене болса да еңбегін  сіңіргендер бар. Әрине, ол да – олжа. Әбекең болса, кішкентай ауылына  үлкен  еңбегін сіңірді. Замандастары игі істерін, ізгі ойларын аңыз етіп айтып жүр. Жалпы, ақынжанды­ ағамыз  туралы  жазу  көптен бері ойда жүрген-ді. Шоқпар болады: көтере алатын, көтере алмайтын. Әуелгісін әупірімдеп  болса да қолға алуға ниеттіміз. Екіншісін белге байлаудың керегі не дедім. Сосынғысын Абдулла Сапармен аралас-құралас жүрген жігіттердің бірі – ақын, суретші Ғабит Кәдірбайға бір ауыз қолқа салып көрген едім. Екі ауыз сөзге келместен келіскен Ғабеңнен көп ұзамай-ақ электронды поштамызға хат келіп түсті.

Рыскелді  ЖАХМАН

2013 жылы өз ауылымда шағын­ ғана шығармашылық кешімді өткізген едім. Жанқожа батыр­ ауылдық мәдениет үйінің сахнасы­нда сол шараны жүргізіп тұрған Абдулла Сапар  көпшілікке  қарап:

- Мен Рүстем Жанай көкеммен көп жүрдім. Көп жүргенде... иық тіресіп қатар жүргенім жоқ, «барып кел, шауып келіне» икемдірек­ болдым ба, әйтеуір мені ізіне көп ертетін. Сонда мені басқаларға таныстырғанда былай дейтін: «Мен – Рүстем Жанаев, қазір Қазалыда нөмірі 1-ші ақынмын. Ал, мынау – Абдулла Сапар деген жігіт. Мен өлсем, осы бала Қазалыда нөмірі 1-ші ақын болады!». Әжептәуір көңілім көтеріліп, қоттиып қалатынмын...

Ал, енді қазір Рүстем Жанаев жоқ. Қазалыда мен №1 ақынмын. Мен өлсем, мына Ғабит Кәдірбай бірінші ақын болады! - деген болатын.­

Қазалыда өткен бір аста ақ­шаңқан киіз үйлерді жағалап, үлкендерге сәлем беріп жүріп Абдулл­алардың үстіне түстім. Қасында – қазалылық жас та болса­, адуынды жырларымен көзге ілініп қалған ақын Есет Табынбаев. Әдеттегідей Әбекең Есетті қонақтарға таныс­тыр­ып отыр: «Мен Сапар Абдулла – Қазалы­дағы  нөмірі  бірінші  ақынмын.  Ал,  мынау  Есет – екінші  ақын. Егер  мен  өлсем...»

Шыққан соң айтатыны ғой: «Баяғыда Рүстем көкемнің мені осындай етіп көтермелеуін едәуір­ дәреже көретінмін мен де. Бір күні Нұрдәулет Махамбетовке «Рүстем көкем мені солай деді, мен өлсем мына Абдулла Қазалының бірінші ақыны болады» деп айтты деп мақтаны­п отырсам, Нұрдәулет айтады: «Өй, ол кісі мені де сөйдеп айтқан» деп. Сол сияқты ғой, Ғабитжан» деп арқадан қаққаны бар еді. Сонда Есет екеуміз ағеділ ағамызға ризашылықпен қарап: «Біз ешқашан №1 болмай-ақ қояйық. Сіз өлмей, аман-сау жүре беріңізші» деп едік-ау...

Жалпы, қазір ойлап отырсам, Абдулла Сапар­мен аралас-құраластығым бес-ақ жыл екен. 2011 жылы 25 жасымда алғаш рет аудандық мүшәйраға қатысып, бас жүлдесін алған едім. Сонда қазылар алқасында Жетіскен Мәкенәлі көкемізбен бірге қазылық етіп отырған­ өткір көзді сары жігіт маған айрықша ықылас танытып, телефон нөмірімді алып, электронды поштасын беріп, басқа да өлеңдерімді оқығысы келетінін айтқан.

Менде ешқандай да өлең жоқ болатын. Мектеп қабырғасында да, студенттік кезеңдерде де  бірер жол тақпақ құрағаным болмаса, өлең өлкесіне ден қоя қоймаған кезім. Абдул­лағ­а «поштаңызға өлеңдерімді жіберем» деп қалай уәде бергенімді білмеймін, әйтеуір сол сөзімді орындау үшін де күніне бір өлеңнен шығарып, Әбекеңе жіберіп жүрдім. Өлеңдерім­нің түзелуі­не, ақын боп қалыптасуыма көп әсерін тигізіп, ақыл-кеңесін аямай беріп жүретін.

Өзінің айтуынша 18 жасында шығарған «Намыстың туын нақұрыс қана ұстамас...» деп басталатын жалғыз ғана өлеңін Абдулланың шекпенінен шыққан бүкіл ізбасарлары жатқа соғады. Осы туынды сияқты өміршең өлеңді дүниеге әкелсек деп талпынады. Абдул­ла өте аз жазады. Аз жазса да, саз жазатын еді ғой...

Жанқожа бабаның 240 жылдығында бәріміз бірге мүшәйраға қатысатын болдық. Сонда «Байланбаған Бабажан, тайраңдаған Тықылар...» деп күбірлеп жүрген Абдулланы көріп, өте бір сұрапыл өлең жазғалы жүргенін сезе қойдық. Солай болды да...

...Жаздыгүні шілде болғанда дария жағалап балыққа шығамыз. Қона жатып қармақ саламыз. Жайын мен сазан тез арада түсе қоя ма, Абдулланың аузына аңқиямыз ғой баяғы.

- Бір күні үлке-е-ен бір дөкейлермен аңға шықтық. Прокурорлар ма, бірдеңелер екен... Мені «жол көрсетесің» деп алып шықты. Аналар­ екі жап-жаңа «Нива» мінген. Ысылдап тұр. Мен өзімнің жаман «Ниваммен».

Қайтарда күн алай-түлей боран болды. Жарты жолға келгенде анау екі «Нива» да шиқыл­дап жүрмей, бірінен соң бірі тұралап қалды. Менікі мұндай құқайдың талайын көріп, небір сыннан өткен ғой, жүріп тұр. Аналардың күні маған түсіп, менікіне мінбекші болды ғой енді. Сөйтіп тұрып ішіндегі ең дөкейі «Мынаның орындықтарын неге алып тастағансың?» деп гүжірейеді. (Абдулланың бұл көлігінде тек өзі отыратын орындықтан басқа ештеңе жоқ). «Бұл – прокурорлар мінетін емес, менің иттерім мінетін машина!» деймін аларып­. Жанындағылар шошып кетіп, «Абдул­ла,­ қойшы енді...» деп күбірлейді жалынышты үнмен. Содан бәрі сығылысып иттеріммен бірге маған сыйысты. Түтекпен арпалысып ытқып келе жатыр ек, менің қаншығым басқа адам таппағ­андай әлгі «гәттаның» бетін жалап қалмасы бар ма? Анау тыжырына қалды да, мылтықтың құндағымен «дүңк» еткізді. Қаншығым қыңсылап, «ұлы ойбайға» салды да қалды. Тоқтай қалдым. «Түс, машинадан!» дедім. «Немене, ит емес пе? Онда тұрған не бар?» дейді. Мен айтамын «Мен үшін сенен мына менің итім қадірлі. Бала-шағамның несібесіне пайдасын тигізіп жүр. Ал сен... Өзің кісіге кіріп­тар боп келе жатып­, мұның не? Мінгіз­бей­мін енді» деп тұрып алдым қасарысқан күйі. «Алдыма келер­сің...» дейді анау тісін шықырлатып сыздана. «Құдай сенің алдыңа барғызбасын! Абайсызда  қылмысқа ұры­на қалсам да, істеге­німді мойныммен көтерермін. Тап саған­  басымды  имеймін!».

Әй,  қойшы,  әйтеуір  барлығын  жарты  сағат­ дедектеттім. Сынбады-ей сабазың. Жанындағы жандайшаптарының жапа-тармағай жалынул­арымен жібіңкіредім де, иттеріммен «құшақтастырып» қайтадан машинамды топыр­лата  толтырдым. Елге жақындап қал­ғанда, ит екеш итті қойсайшы бұл, құрғыр-ай «бір тексеріп көрейін» деді ме, әлгінің сазар­ған бетін тілімен тағы да төменнен жоғары қарай  сыпырып  еді,  анау  шімірікпестен  отыра­  берді, - деп бір  қайырғаны  бар.

«Лёхамен (Абдулла Әлия жеңгемізді осылай атайтын) қалай таныстың?» деп сұраймын әңгіменің арасы үзіліп бара жатса. Оны да майын­ тамызып тұрып әңгімелеп береді. Оны кейінгі бір естеліктерімде жазбасам, бүгін мақалан­ың  ауқымынан  асып  кеткелі  тұр-ау...

Бірде Жетіскен көкем Мәкенәлімен көшеде­ ұшырасып, сәлем беріп жатсам: «Ғабитжан, пенсияға шықтым. Енді қолымыз бостау. Ағаңа соғып тұр» деп еді. Мен бас изедім де жүре бергем­. Сол... екі-үш айдан соң дәм-тұзы таусы­лып, аттанып кетті ғой. Міне, Жетіскен көкем­ді дұрыстап тыңдай алмадым-ау деп өзекті  өртеп жүргенде, қапыда Абдулла да кетті. Естір құлағымыз болғанымен, есті санамыз­  болың­қырамады ма, жоқ әлде Әбекеңді жуық арада арғы әлемге аттанып кете қояды деп ойламадық­ па, біраз  әңгімесін шала-шарпы  есімде  ұстап  қалыппын.

 

Ғабит  КӘДІРБАЙ