АЛИМЕНТТЕН ЖАЛТАРҒАНДАР ЖАЗАСЫЗ ҚАЛМАЙДЫ | Print |
01.08.2019 12:00

Ата Заңымыз – Конс­титуцияға сәйкес соттардың  шешімдері, үкім­дері мен өзге қаулылары барлық мемлекеттік ор­гандармен, жеке және заңды тұлғалармен мін­детті түрде орындалуы тиіс. Шығарылған сот шешімі жүзеге аспайынша жеке тұлғалардың немесе­ заңды тұлғалардың бұзылған құқықтары мен бостан­дықтары  қалпына келтіріл­ді  деуге  болмайды.

Қилы-қилы себеппен мәңгілік жар болуға келіскен қаншама жас шаңырақтың ажырасуы қоғамды толғандырады. Борышкерлердің  қатары да жыл сайын артып келеді.  Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, алимент өндіруге шыққан әрбір төртінші сот шешімі орындалмайды. Безбүйрек әкелердің балаларын «тірі жетім» атандырып, ұрпағына қатыгездік жасауы қынжылтады. Тіл табыс­паған жастардың аңдаусыз қадамы жазығы жоқ сәбилерге тиіп жатыр. Баланы қатарынан кем қылмай, саналы азамат етіп тәрбиелеу – ананың ғана емес, әкенің де парызы.  Демек, әкелік міндет алиментпен шектелмейді. Алайда заң бойын­ша борыштан қашатындар  көбейді. Бұл әкенің бойындағы кісіліктің, адамгершіліктің азай­ғанын, «балам – бауыр етім» дейтін сезімге селкеу түсірген тасбауырлықтың көбейгенін   көрсетеді. Мыңдаған аналар алимент алмай, сот орындаушылардың есігін жағалап­ жүр. Құқық қорғау органдарының табалдырығын тоздырып, амалы таусылғандар қаншама? Өз баласына ақшаны төлемеу үшін қашқын әкелер түрлі айла қолданады. Жұмыс орындарын жасырады. Бухгалтерия арқылы жалақысын бірнеше есеге төмендетеді. Мал-мүлкін жақындарына таратады. Туған баласының несі­бесі­н аузынан жырып, қара басы­ны­ң қамын күйттеген мұндай адамдар ар алдында да, заң алдында жауапты екенін ұқпай жүр.

Иә, борышкерлердің арасында күнкөрісі төмен, жұмыссыз, үйсіз-күйсіз, ішімдіктің соңына кет­кен­дері де жоқ емес. Мұндайда сот орындаушылар олардың баспа­насы мен көлігін, дүние-мүлкін тәркілейді. Аукционға қойып сатуғ­а мәжбүр болады. Түскен қаражат  алименттің аз да  болса ана мен  баланың  қажетіне жұм­салады. Қазіргі таңда сот шешімін орындамағандарға (балаларына алимент төлемейтін қашқын әкелерг­е) әкімшілік және қыл­мыстық жауапкершілік күшей­тілді.

ҚР Әкімшілік кұқықбұзу­шылықтар  туралы  кодексінің  665, 667, 669-баптары бойынша сот орындаушыларының шақыр­ту­ларына келмей, жұмыс орны мен еңбекақысы  жөнінде нақты мәлі­мет бермей, атқарушылық  құжатты орындамаса ендігіде іс басқа. Ондай борышкерлерге 670, 671, 672-баптарымен атқарушылық құжат бойынша төлемдерді жүр­гiзетiн лауазым­ды тұлғаның борыш­кердің жұмыстан босатылғаны жөнінде хабарламауы, сот орын­даушысының  қаулыларын орын­дамауы, атқарушылық құжатты жоғалту бо­йынша лауазымды тұлғаларға қатысты әкімшілік жауапты­лық  көзделген.

Ал Қылмыстық Кодекстің 139-бабына сәйкес, алимент төлемдерін төлеу жөніндегі мін­деттерін үш айдан астам орын­дамауы екі жылға бас бостандығын шектеуге және бас бостандығынан айыруға  әкеледі.

Елімізде әлемдік тәжірибелерді ескеріп, жалтарған борышкерлерге ҚР аумағынан уақытша шығуға шектеу қойылды. Авто­көлік жүргізу не банктік төлемдерді төлеу құқықтарынан айыру, барлық мүліктеріне сүргі салып, алып қою тәжірибесі қалыптасты.

Сондықтан алимент төлеу мемлекеттік маңызы бар мәселе екенін естен шығармаған жөн. Келеше­к отағасы болар ұлдарымыздың ертеңгі күні борышкер болмауы үшін алдын алғанымыз  дұрыс.

Жалпы, әрбір азамат ұрпағының алдындағы жауапкершілігі мен міндетін ұмытпаса дейміз.

 

А.БАЯНБАЙҰЛЫ,

Қызылорда облысы

прокурорының аға көмекшісі